Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Bliongel 2 — Telbiil er a Osobel el Mla Mo Bleketakl

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“A le mui a taem el mengiil a chad er a ikel le melatk, e ng mo meringel a rengul; e a le dilubech a ikel soal a rengul, e ng ua kerrekar er a klengar.”1 “A Rubak er a re soldau a melekoi: Kuk tang, er a kekerei el taem, me ak mo chesmech a beluu me a bletaod, a daob me a beluu el mekedeb; me ak mo chesmech a re beluu er ngii; me a Chad el soal a rengrir a rokui el beluu a me; me ak mo mengai a klebkall er a blil, a Rubak er a re chedal a Dios a melekoi.”2

GSAM 38.2Er a taem el Adam a mla ultobed er a sers er a Eden me a kerrekar er a klengar, a tekoi el Rubak a mo er a Satan er a ngelekel a chelechad—“Ngii a mo omekcharm er a bdelum”—a mla mo oltirakl er a omelatk el mengiil el kirel a ongedechel a Satan, a mechad er a omelilt el melemalt, me a omengai a chesimer er a kerrekar er a klengar. A chad el mo melemalt—a ngelekel el mla ocholt—ngii a “Chad el soal a rengrir a rokui el beluu.”

GSAM 38.3Er a tekoi er a Haggai el mla sebechel, a melemalt el chad a me er a taem el Rubak a chesmech a bletaod me a beluu. Paul a llechukl er a re Ibrui me a omelilt er a chesmech a mo er a uriul, a melekoi: “Kuk tang e ak mo mesim a chutem, e diak di a chutem e dirrek el eanged. Sel tekoi el ‘kuk tang’ a belkul a kmo a rokui el tekoi el sebechel el mesim, el tirkel mla meruul, a mo motobed, e tirkel diak el sebechel el mesim a mo melemolem. Ele kede mengai a renged el diak el sebechel el mesim, e bo de ngar er a krasia el mo rolel e kede omesiou er a Dios el mo ungil er a rengul el oeak a omengull me a dakd er ngii.”3 A tekoi er a chesmech el mo er a uriul a ocholt el kirel a okedmeklel a omengai er a renged er a Dios er a delongelel a Kristus, a ngelekel el mla ocholt, a “Chad el soal a rengrir a rokui el beluu.”

GSAM 39.1A omesumech el mo dilubech el okiu a Kristus a sebechel el mo bleketakl er aika el uriul el sils er a rokui el chad el ngar er a Chedaol Biblia el cherrungel el blkais er a mederir. A re rubak a diak el mo mekesiu el sebeseb. A tekoi er a Rubak a mla mo er tir, “llechul er a llechul, llechul er a llechul; kerebai er a kerebai, kerebai er a kerebai; bebil er tia, me bebil er tilecha.”4 A omesumech er a telbiil er a omengai a mla mo er tir el kmo a rael er a re chad el melemalt a “silis el melemalt el mo melemalt er a klebesei er a omengai.”5 E ngii a kmal ungil el techang el melilt er a omesumech er a telbiil er a re chad er a rubak.

GSAM 39Omengiil el diak el ocholt er a kot

GSAM 39.2A Rubak a dimlak le mereched el ochotii er tir el kmo ng dirk betok el dart el rak er a uchei er a dilubechel a omelatk el mengiil er tir el kirel a ngelekel el mla ocholt, el mo omekcharm er a rengrir el oeak a omekcheroid er a omengiil er tir. Er a tekoi el mla llechukl, a omesumech a kmo tir a sebechel el omekerreu kmo a kot el ngalek a mo ngelekel. Me a Eden a mo chesimer el mereched, me tir a mo sebechel el mo er a kerrekar er a klengar. Er a Kain a mla mong, a Eve a melekoi, “A mla mengai a chad er a Rubak.”6 Re chad er a Ibrui a melekoi kmo a llechul a melekoi, “A mla mengai a chad, a Rubak.” A ngii a kmo: tia a ngelekel el mo meruul a urerel a Rubak el mo olingatech er a Satan. A diak el llechukl er a Eve er a Abel a mla mong. A sebechel el omekerreu kmo a kot el ngalek a mo meruul er a telbiil. A reng er a Eve a mla mo ringel me a mla mo medengelii a klechad er a Kain, me ngii a mla omes er a mekngit el omerellel a Kain el mlo luchul me ng milkodir a ochedal. Er a Abel a dirk medechel, tir a mla mengai a omesumech er a tenget el mo meruul er tir; e Abel, el mla osisechakl er a Dios, a mla mengai a ngalek el sib el tenget, me a Kain a mla mengai a tenget el rdechel a chutem, me ngii a mla mo er a reng er a omekrael me a omelilt. A tenget er a Abel a kmal ungil er a tenget er a Kain, el kirel a mla mo meruul “er a oumera,” me Paul a melekoi, “A mla mad, me ngii a dirk melekoi.”7

GSAM 40Seth a ngelekel?

GSAM 40.1Er a Abel a mla mad, a Seth a mla mong, me a omelatk el mengiil a mla mo chad el lmuut; Eve a melekoi, “A Dios a mla msa er ngak a kuk ta el ngelekel el uldimukl er a Abel, ngikel a Kain a milkodir.”8 Tomere el taem, a Seth a mla mo er a chelsel a re chad er a Adam. (Omes a Genesis 5:3.) A Kain, a kot el ngalek el diak el mo er a chelsel a re chad. A Eve a sebechel el mo omekerreu kmo a Seth a ngelekel el mla ocholt. Er a llechukl a ocholt el kmo er a Seth a mla mong, a re chad a mla mo oumelekoi er a ngklel a Rubak. (Omes a onger er a Genesis 4:26.) A tir a mla meruul er ngii er a omekerreu kmo a Seth a mo Rubak, a omekrael er a Satan me a omengai er a omelilt er ngii.

GSAM 40A omelatk el mengiil a mla mo er a Noah

GSAM 40.2Er a llechukl el klou el kirel a taem er a Adam me a Noah, a diak el klou er a omelilt er a re chad. Er a Noah a mla mong (“a chad el melemalt,” er a onger), a omelatk el mengiil a mla mo chad el lmuut, me a re chad a melekoi, “A chad tia a mo mengelaod er kid el kirel a urered me a ringel er a chimad er a chutem el Rubak a mla dobeklii.”9 A tekoi er a Dios a diak el melekoi mekerang a omengelaod a mo mekesiu; e ngii a omelatk el mengiil el kmo a dellebeakl er a chutem a mo mechitechut. A klaodengei er a klengit el ngar er a taem er a Noah, er a re chad a mla omesisiu a beluu el klengit me a klaumekomad, me a re chad a mo diak er a beluu el okiu a ieleb; Noah me a rechedal a diak el mo medad. Me a Noah a mla mengai 120 el rak el olengchelekl a re chad er a ringel el mo mekesiu, a tekoi tia a mla meluuk er tir.

GSAM 41A Babel a mla mo bleketakl

GSAM 41.1Tomere er a chebechielel a daob, Noah a mla osisechakl er a re chad el mo omekedong a beluu. Me a re chad a mla mo medengelii, a tir a mla mo mo mekedong a llechul a Rubak el kirel a okedmeklel. Nimrod a mla omekedmek a renged er a Babel (tomere a mla mo Babilon, el kot el renged er a beluu).10 Er a taem el mo tomere, a re chad a mla uldesuel a klou el blai er a Babel, el mo omekedmek a ngklel tir me a diak el mo medad er a beluu, el diak el oltirakl er a osisechakl er a Rubak er a Noah. A tir a diak el omengiil er a Rubak el mo meruul er a uldesuel; tir a mla mo meruul er ngii er a omelilt er tir. Me a Dios a mla omekedong a tekoi er tir, me tir a mla mo medad.

GSAM 41Abraham a mo mengai a beluulechad el blingelel

GSAM 41.2Er a omesumech er a llechukl el kirel a re chad er a Noah, el mo er a ongeteruich el telecheroll er a Noah, a Abraham a mla mo chesiu er a Rubak, me a Rubak a melekoi er ngii: “A beluu el ke omes, ak mo omengai er kau me a ngelekelam el mo er a uriul. Me ak mo meruul er a ngelekelam el kmal klou el kmo a diak el sebechel el omelilt er a klechedaol. Ng diak el sebechel el omelilt er a klechedaol, e ngii a diak el sebechel el omelilt er a ngelekelam. Mo, me mokerreu er a beluu er a bek el omes, er a delongelel me a ongerul; ak mo omengai er kau.”11 Me a telbiil tia er a Abraham a melekoi kmo ngii a mo nguu a chutem el blingelel, a Rubak a mla melekoi er ngii kmo ngii a mo mad. Paul a melekoi kmo ngii a mla mo er a “beluu el mo mengai er a uriul el mo chelsel a uldesuel.”12 A telbiil tia a Rubak a mla omesumech er a Abraham er a ues el ngar a Dios el mei, er ngii a “mla omes er a beluu el ngar er ngii a uchetemel, a Dios a chad el meruul me a omekedmek er ngii.”13 Er a Roma 4:13 a melekoi kmo a telbiil a “ngii a mo mengai a beluulechad el blingelel.”; diak er a beluu er a chelechang, me ng mo er a uriul er a omong er ngii.

GSAM 42.1Er a omes er a chad, a Abraham a diak el medengelii mekerang a ngelekel el mla ocholt a mo ngelekel er ngii. E ngii a mla usbech er a Eliezer, a chad el kirel a blai, el mo ngelekel. Me a Rubak a melekoi, Diak; a mo chad el “mo mekesiu er a chelsel a di bedengem.” Me a Rubak a mla uldesuel er a Abraham kmo a ureor el uriul er a ngelekel a diak el mo mekesiu er a kot. A Rubak a melekoi er a Abraham, “A ngelekelam a mo chad el mengai er a beluu el diak el beluu er tir, me tir a mo mesiou er a rechad er ngii el ua sibai; me tir a mo omekrael er ngii a 400 el rak. Me kau a mo er a re samam el budech a rengum; kau a mo delakl er a ungil el klechuoll.”14

GSAM 42.2A taome er a Abraham a mla usbech er a omelilt el diak el melemalt el mo omekrael er a omengai er a telbiil. Me er a Isaac a mla mong, a ngelekel el melemalt er a Abraham me a Sarah, a taome er ngii, a Rubak a melekoi el kirel a Ishmael me a Hagar, a delal, “Mo omekedong a chad el sebechel a ureor me a ngelekel.”

GSAM 42.3Er a omesumech er a oumera er a Abraham er a tenget er a Isaac er a blil a tenget, ngii a mla mo osisechakl er a omong er a re mla mad. A llechukl a melekoi er ngii, “Ngii a mla omekerreu kmo a Dios a sebechel el omong er ngii [Isaac] er a re mla mad; me er a tekoi tia, ngii a mla mo mengai er ngii er a omes.”15

GSAM 42A ngelekel el mo melemalt

GSAM 42.4Er a taem er a Abraham, ngii a mla osisechakl el kmo a ngelekel el mo melemalt, er ngii a rokui el beluu a mo mengai a klengeltengat, me a ngelekel a mo chad er a Dios, e ngii a ngelekel er a chelsel a Abraham er a chelechad, a mla mo Kristus; er a Rubak a diak el melekoi, “Ngelekel el klou, el mo er a re chad; ngii a ta el ngelekel, a Ngelekel a mo Kristus.”16 Paul a melekoi er ngii, “A Llechukl a mla medengelii el mo er a Dios el melemalt a re beluu er a oumera; ngii a mla olengchelekl a Ebangkelio er a Abraham, melekoi, Er kau a rokui el beluu a mo mengai a klengeltengat.”17 A telbiil er a Abraham a mla omelilt er a Isaac me a ngelekel.18 me a Jacob.

GSAM 42.5A Jacob a mla mekesiu er a 12 el ngelekel, e a ker a mo mekesiu: er ngii a mo mo er a re chad er a ngelekel el melemalt? Er a klumech el mla mo er a Jacob er a ngelekel, a tekoi a mla mo melemalt: “A olengchelel a rubak a diak el mo omekedong er a Judah, me a chad el meruul a llach a diak el mo merael er a delongelel a ochil, el mo er a taem el Shiloh a mo mekesiu; me a re chad a mo kldibel el mor ngii.”19 Er a omelilt er a tekoi tia, a Israel a mla mo subelel er a re beluu, me a Sanhedrin a mla mo kiei er tir. E ngii a Judah—a beluu er a re Judea el mla ngklel er a Judah—a mla mo sebechel el mengai a tekoi er a okedmeklel er tir el mo er a taem el Shiloh (Kristus) a mla mo mekesiu.

GSAM 43A taem a mla mo chelsimer

GSAM 43.1A re rubak a mla medengelii bebil er a omengai me a ngelekel el mla ocholt; me a taem er a mekesiu me a beluu el mekesiu a dirk el chelsimer er tir. Er a ngelekel er a Jacob a mla mo klou er a Egypt, me a Assyrian—Pharaoh (Isaias 52:4)—el “diak el medengelii a Joseph,”20 a mla omekrael er tir, a reng er tir a mla mo er a 400 (a kmal 430) el rak er a omekrael me a omengiil er a beluu el diak el beluu er tir, el melatk e mengiil el kmo a omengai er ngii a mo omekedong er a telbiil er tir.

GSAM 43.2Er a Moses a mla mong, a re sam a mla omes kmo “ngii a ngalek el ungil.”21 A klumech a mla mo er tir kmo ngii a mo chad el omekedong er a Israel er a omekrael el klou. A Moses a kmal mla medengelii tia; er a omengai er a 40 el rak, ngii a mla mo omekedong er a re Israel el mla mo omekrael, me a mla mengai a ringel er tir, el diak el mo chelsel a ngklel el ngelekel a ngarbab er a Egypt me a chad el mo mengai a kingellel a rubak er a Egypt el blingelel;22 Er a ngii a mla mesebechakl er a rechedal me a mla milkodir a ta el chad er a Egypt el ousbechall er a rechedal, ngii a mla medengelii el kmo tir a diak el medengelii a ureor er ngii; “ngii a mla omekerreu kmo a rechedal a mo medengelii mekerang a Dios el okiu a chimal a mo omekedong er tir.”23

GSAM 44.1Er a taem er a Rubak el mo omekedong er a re Israel er a Egypt, tir a mla mo, me ngii a mla mo er a sils el mla ocholt. Exodus 12:40-41. Tir a diak el sebechel el omekerreu kmo a Moses a mo rubak er tir el uriul me a ngelekel er a telbiil, el kirel a Moses a chad er a Levi, me a Jacob a mla olengchelekl er a ulaoch el kmo a Judah a mo rubak er tir el mo er a taem el Shiloh a mo mekesiu?

GSAM 44“Ak mo omes er ngii, me ngii a diak el chelechang”

GSAM 44.2Er a re Israel a mla mo er a Canaan, a Balak, a rubak er a Moab (a ngelekel er a Lot), a mla olengchelekl a Balaam el mo melebeakl er a Israel. A Rubak a mla ngodechii a dellebeklel er ngii el mo klengeltengat, me tir a mla mengai a lmuut el klumech el mo omekdiak er a uldasu el kmo tir a mo mereched el mengubet er a rengedel a Satan el mla nguu er a diak a llemalt er ngii, er a lesiseb er a Canaan. A llechukl a melekoi kmo Balaam, er a ues el ngar a Dios el mei, a melekoi: “Ak mo omes er ngii, me diak el chelechang; ak mo omes er ngii, me ngii a diak el ngar a omes; a ta el Btuch a mo mekesiu er a Jacob, me a olengchelel a rubak a mo mekesiu er a Israel, me ngii a mo oldechelakl er a bkul a Moab me a mo omekdiak er a rokui el ngelekel a Sheth.”24

GSAM 44.3A ngelekel el betok el mla mekesiu er a Abraham a mla mo er a klumech er a Paul: “Er a ta el chad, el di ua chad el mla mad, a betok el ngelekel a mla mekesiu el ua ildisel a btuch er a bletaod me a chelechol er a ulebsechel a daob el diak el sebechel el mo mochur; tir a mla mad er a oumera, me tir a diak el mengai a telbiil, e ngii a mla omes er tir er a beluu el mo er a uriul, me a mla oumerang er tir, me a mla omengai er tir, me a mla melekoi kmo tir a remerang e chad el merael er a beluu.”25

GSAM 44.4A reng er a Israel a diak el sebechel el mo ringel er a tekoi er a Balaam el kmo a omengai er a omelatk el mengiil er tir a “diak el chelechang,” me a “diak el mekesiu”; er a Rubak, er a taem el diak el mekesiu er a ulaoch tia, a mla melekoi er a mour er ngii kmo a klebkall a mo mekesiu. A Rubak a melekoi el okiu a Moses, “Ng meral tekoi el kmo ak ngar el chad, e a chutem el rokir a mo mui er a klebkellel a Rubak.”26 Er a taem er a Habakuk, er a 863 el rak tomere, a tekoi tia a mla omelilt, me ngii a melekoi kmo a mo mekesiu er a uriul: “A chutem a mo mui er a klaodengei er a klebkellel a Rubak, el ua ralm el meleleb er a daob.”27

GSAM 45A ureor er a chedaol delemerab a ocholt er a ureor el melemalt

GSAM 45.1Er a Rubak a mla omekedong er a Israel er a Egypt, ngii a mla olengchelekl er a re chad er a kiei a llechul a omengull, me a mla mengai a llecheklel a llach er a bad, el ngii el Dios a mla luchesii el ousbech er a di cheldngelel a chimal, el mo omekedong er a re chad er a Kristus el mo meruul er tir a tenget er ngii; me a rsechel el kmal mekreos a mo uchul e a klengit er tir a mo mengatech el mo diak, ngii a mla meruul a chedaol delemerab er a beluu. Tia a chedaol delemerab, a Moses a mla osisechakl el meruul er ngii el oltirakl er a sunga el Rubak a mla omes er ngii er a uld.28 A ureor er a chedaol delemerab a mla mo omes er a ureor el melemalt er a Kristus er a chedaol delemerab er a bletaod.29 A uldesuel er a Dios er a tenget me a omekrael er a chedaol delemerab a mo omes er a re chad a sunga er a “ungil el tekoi el mo mekesiu.”30 A Satan a mla omekrael er a re chad el mo omes er a tenget el ngii a tekoi el klou, el diak el Kristus me a ureor er ngii, el ngii a sunga el diak el klou. E ngii a mla omesisiu er tir el oumerang er a ureor er tir el mo omekedong er tir.

GSAM 45.2A uldesuel er a Rubak a mo rubak er a re chad er ngii—re Israel—me a mo mekomad el ousbechall er tir me a mo omekedong er a re beluu. Ngii a mla mengai a llechul a okedmeklel, el kmo: “Er a mla omekdiak er a 7 el beluu er a Canaan, ngii a mla mii er tir a chutem er a beluu el oeak a kengmors. Me tomere er ngii a mla omengai a re chad el omekrael el oltaut er a 450 el rak, el mo er a Samuel a chad el ulaoch.”31

GSAM 45A Israel a ngii a olengchelekl el kmo a tir a oumerang el kirel a rubak

GSAM 45.3A re Israel a ngii a mla ngasech er a blekeradel er a Rubak el rubak er tir. Me a uldesuel me a omelilt er a Rubak a mo kmo tir a mo chad el klou, el ngodech er a rokui el rebebil el beluu el iliuekl er tir. Lsekum tir a kmal mle oltirakl er a osisechakl er ngii, e a re beluu a sebechel el melekoi er tir, “A beluu tia el klou a re chad el melemalt me a medengelii. Ng ngar ngii a beluu el kmal klou el kmeed er tir a Dios, el ua Rubak el Dios er kid el kmeed er kid er a rokui el tekoi el de olengit er ngii?”32

GSAM 46.1Er a reng er tir a mla mo ngasech, tir a mla terekir a Samuel el omekedmek er a rubak er tir. Me a Rubak a melekoi er a Samuel, “Tir a mla omekedong er ngak, el kmo ngak a diak el rubak er tir.”33 Me tir a mla melekoi er Samuel, el kmal mekesiu, “A mo omekedmek er kim a rubak el mo oukerrekeriil er kim el ua rokui el re beluu.”34 Samuel a mla olengchelekl er tir a omekrael el mo mekesiu er a rubak; me “Me a re chad a diak el oumerang er a tekoi er Samuel; tir a melekoi, Diak, a rubak a mo er kid, el kmo a mo oltirakl er a rokui el re beluu; a rubak er kid a mo oukerrekeriil er kid, me a mo merael er a uchei er kid, me a mo mekomad el ousbechall er kid.”35

GSAM 46.2Me ng mla ngar er tir a re rubak el mle mengedereder er tir el kmedu el 500 el rak, el kot el taem el ta el renged er a Saul, David, me a Solomon; tomere a mla mo er a ru el renged, Israel me a Judah. A kmal kekerei el ildisir a re rubak er tir a mle ungil me a melemalt, me a klou el re rubak a mla mo mekrael, me a mla omekrael er a re chad el mo omengull er a bleob el chelid me a ngodech el omekrael. Me a re chad a dimlak di le mlo ua re beluu el iliuekl er tir el ngar er tir a rubak, e te dirrek el mlo ua tir er a mekngit el omerellir, er a le chitei a Dios er a re demar, e mengull er a bleob el chelid me a rokui el btuch er a bletaod.

GSAM 46.3A Rubak a melekoi el kirel tia el renged er a re rubak, el okiu a ngerel a ulaoch Hosea, “Israel, a ke mla omekrael er kau; e a ngeseum a ngar er ngak. Ngak a mo rubak er kau; ngike el mo omekedong er kau er a re beluu er kau? Me a re chad el omekrael er kau, el ke mla melekoi, Mengai er ngak a rubak me a re rubak? Ngak a mla mengai er kau a rubak er a klsiberreng er ngak, me a mla nguu el mo cheroid er kau er a klou el ngasechereng er ngak.”36

GSAM 47Renged el Mla Mo Metemall

GSAM 47.1Tial omengedereder er a re merreder a mirrael el mor ser a re chad er a Kaldea a milngesii a Jerusalem, e ngilai a ikel ousbech er a templo, e ngilai a re chad er a Juda el mo blebaol er a Babilon. Te kiliei er isei er a 70 el rak, el di ua ikel ulaoch el mle kirir. Er a ulebengelel tia el omengedereder er a merreder, e a Rubak a millekoi el okiu a profet el Esekiel el mo er a Sedekia, el ta er a re merreder er tir el uriul, el kmo, “Kau el diak a chedaol er kau e kmal mekngit el merreder er a Israel, a sils er kau a mla mei, el sils er a ulebengelel a klengit. A Rubak el Dios a kmo: Motebedii a ulekesongel a bdelum, e motebedii a korona er kau; tia a diak bo le osisiu. Molemiakl ngikel ngar iou [el merreder er a Babilon], e momeliou ngikel ngar bab [el merreder er a kebliil er a Juda el kmal ulemiakl ngii]. Ak mo okngemedii, okngemedii, okngemedii tia el renged; e ng mo diak el mor ser a le mei ngikel kirel el mo kloklel; e ak mo msang ngii.”37

GSAM 47.2Ngikel melemalt el kirel el mo merreder, el meral Ngalek, a Kristus. A profet el Mika a milluches el kirel ngii el kmo, “Kau, el blai el kedidai el kirel a cheleldek el sib, el mesisiich el blai er a ngelek el redil er a Sion, ng mo er kau el mei a kot el omengedereder [el omengedereder er a beluulchad el lmuut el mo mekedmokl er a Kristus]. A renged a mo er a ngelek el redil er a Jerusalem.”38

GSAM 47.3Ser a Israel a di mle diak er ngii a skors er a omengedereder, e ng mlor a chimel a merreder er a Babilon. A uriul e te kiliei er a eungel a omengedereder er a Media-Persia, e a Grecia, e a Rom; me a renged a mlo metemall er a 3 el taem. Er a omengedereder er a Sesar Augustus, el merreder er a Rom, e a Kristus, el meral chad el kirel el melai a dengchokl er a merreder er a David,—el meral Ngalek er a redil, er a Abraham, me a David,—a mlechell, el di ua ikel mla mo ulaoch.

GSAM 47.4A Rubak a rirellii a chad el milluches er a Psalm el mo lluches el ua tiang, me a re chad a mo medengei el kmo ngikel melemalt el kirel el mo Merreder, el meral Ngalek, ng diak el di tal chad el mo mad e di merus el taem a rengedel: “Ak mo rullii el mo kot el ngelekek el sechal, el lmuut el kedidai er a re merreder er a beluulchad. Ak mo mesas a chelbuul er ngak el kirel ngii el diak a ulebengelel, e a telbilek er a delongelek ma ngii a mo di mesisiich. Ak mo rullii a klengelakel er ngii el di ngar el diak a ulebengelel, me a dengchoklel er a merreder a mo di ngar el ua klebesei er a eanged.” “A klengelakel er ngii a mo di ngar el diak a ulebengelel, me a dengchoklel er a merreder a mo ua sils el ngar a medak. Ng mo mesisiich el diak a ulebengelel el ua buil, e ua melemalt el chad er a ochotii a klemerang er a eanged.”39

GSAM 48.1Er a ulaoch er a Isaia e kede lmuut el monguiu el kirel tial Merreder el ua tiang: “Ng ngar kid el mo mechell a ngalek, e ng ngar kid el mo mengai a ngalek el sechal; e a omengedereder a mo ultuil er a ongelngelel, e a ngklel a mo lomekedong el Mengasireng, Chad er a Omellach, Mesisiich el Dios, Chedam el Diak a Ulebengelel, Merreder er a Budech. A klou er a omengedereder er ngii ma budech a diak a ulebengelel, er a dengchokl er a merreder er a David me a rengedel, el mo melemalt er ngii e omekisiich er ngii el okiu a kerrekeriil me a melemalt el tekoi er chelechang el diak a ulebengelel. A klou el rengul a Rubak er a re soldau el mo meruul a tial tekoi.”40

GSAM 48A Enok me a Elias a Mengai el Mor a Eanged

GSAM 48.2Ng mla llechukl el kirel a re bebil el chad er a ngar a mong el mla mengai el mor a eanged el dimlak el mo mad. A Enok, el ongeuid er a klengelakel el omuchel er a Adam, a melekoi er ngii el kmo ng “mirrael el obengkel a Dios; e ng mlo diak, ele Dios a ngiluu.”41 “A klaumerang a uchul e a Enok a mengai el mor a eanged me ng diak bo le mes a kodall; e ng dimlak a metik er ngii, ele Dios a mla nguu. Ele uchei er a bo le mengai e ng mlar ngii a klumech el olecholt er a rael el kirel ngii el kmo ng uleodeuir a rengul a Dios.”42

GSAM 48.3E kuk er a le dmak el merael a Elias me a Elisa, e “er a dirk le merael e mengedecheduch, e mosang, ng mlo chemolt a mlai er a ngau me a uos er a ngau, e rirellii a tirkal terung el mo cheroid er a ta me a ta; e a Elias a ngilosech er a illitokl el mor a eanged. A Elisa a milsa tial tekoi e uldiu el kmo, Demak, demak, el mlai er a Israel me a re chad el mla er a uos er ngii! E ng dimlak lmuut el mes er ngii.”43

GSAM 48.4A Enok a ulemlaoch el kirel a lemei a Kristus el mo chad er a kerrekeriil er a beluulchad el rokir el ua aika el tekoi: “Mosang, a Rubak a mei el obengkel a re chedaol el chedal el 10,000 me a 10,000, el mo kerrekeriil er a rokui, e mo ochotii er a re diak le mengull er a Dios el rokui a rokui el mekngit el omerellir el diak le kirel a Dios, me a rokui el mesisiich el tekoi el mla melekoi er a belkul a re mekngit el chad el diak le mengull er a Dios.”44

GSAM 49A Job a Ullisechakl el Kirel a Lemei a Rubak

GSAM 49.1A Job, el luldasu el kmo ng kiliei er a taem er a Moses, a mlar er ngii a bebil er a klemedengel el kirel a lemei a Kristus me a lmuut el mo chad a re mla mad; ele ng dilu el kmo, “A soak a tekingek a bo llechukl er chelechang! A soak a bo llechukl er a hong! A soak a bo lomechukl el okiu a btel a deel el lluches me a namari me bo ngar er a bad el diak a ulebengelel! Ele ak medengei el kmo a Osobel er ngak a di ngar, e er a uriul el sils e ng mo dechor er a beluulchad. E a uriul er a bo le mo mekngit a budelek e a chiekl a mo menga tial bedengek, e ngdi er a techek e ak mo mes er a Dios. Ngak a mo mes er ngii el kirek, e a medek a mo mes er ngii, e diak le ngodech el chad.”45

GSAM 49Dengchokl er a Merreder er a David a Dengchokl er a Rubak

GSAM 49.2A dengchokl er a merreder er a David a mle lomekedong el dengchokl er a Rubak. “A Salomon a mildengchokl er a dengchokl er a Rubak el mo merreder el omtechei er a demal el David.”46 A Rubak a mla “telbii el omesachel er ngii [a David], el kmo ng mo olbekiisel a Kristus el ngar a meral klengelakel er a bedengel el mo dengchokl er a dengchoklel er a merreder. Ng mla mes a tial tekoi uchei, me ng millekoi el kirel a lmuut el mo chad a Kristus, el kmo a klengar er ngii a diak le mengemed er a beluur a re mla mad, e a bedengel a dimlak el mo mekngit.”47 E ng kuk melekoi el kirel a omengedereder er a Kristus er a ngar a medad el klebesei el kmo, Ng mo dengchokl er a dengchokl er a merreder er a David. (Mes a Isaia 9:7.) E kuk, “A re merreder er a beluulchad a mekedmokl, me a re merreder a millib el kldibel el omekebelung er a Rubak me Ngikel Chelilt er Ngii.... E ngdi ak mla odechelakl a merreder er ngak er a chedaol el rois er ngak el Sion. Ak mo subedii a llach: a Rubak a mla melekoi er ngak el kmo, Kau a Ngelekek el sechal; er tial sils e ak mla mo Demam.”48 E kuk, “A Rubak a dilu er a Rubak er ngak el kmo, Mdengchokl er a chimak el kadekmek, el mor ser a bo krelleterir a re cherrouem el mo eungel ochim.”

GSAM 49A Re Chad er a Judea a Mlo Ouedikel a Rengrir

GSAM 49.3A aika el tekoi er a Biblia a rirellii a re chad er a Judea el mo ouedikel a rengrir. Tia a ker el dimlak el sebechir el meruul a nger er ngii: A lsekum a David a ulemekedong er ngii el Rubak, e ng mekera e ng ngelekel? Ng mekera e sebechel el mo ngalek el mechell er a klengelakel er a David, e ng di dirrek el Emanuel—a Dios el obengked? E ngdi a Isaia, el profet er tir, a dilu el kmo, “A tal redil el dirkak lobengkel a sechal a mo dioll e mo mechellii a ngalek el sechal, e ng mo mengklii el Emanuel.”49

GSAM 50.1A Kristus a kmal mle medengei a ker el mo oturk a ngerir a re Farisi el di melasem el mecherar er ngii; me ng uleker er tir el kmo, “Ng ngera a uldesuiu el kirel a Kristus? Ng ngelekel techang? Te dilu er ngii el kmo, Ngelekel a David. Ng dilu er tir el kmo, E ng mekera e a David el okiu a Reng a omekedong er ngii el Rubak, el kmo, A Rubak a dilu er a Rubak er ngak el kmo, Mdengchokl er a chimak el kadekmek el mor ser a bo krelleterir a re cherrouem el mo eungel ochim? A lsekum a David a omekedong er ngii el Rubak, e ng mekera e ng ngelekel?”50

GSAM 50.2Tial tekoi a lmuut el melekoi er ngii er a Psalm 45:6, 7: “A dengchoklem er a merreder, kau el Dios, a di ngar el diak a ulebengelel; a skors er a renged er kau a melemalt el skors. Ke omesurech a melemalt el tekoi e ke chetik a mekngit el tekoi; me a Dios, el Dios er kau, a mla mengilt er kau el okiu a chilt el kirel a klungiolel a reng el lmuut er a re obengkem.”51 A aika el tekoi er a Chedaol Llechukl el ngar a uldesuir a re chad er a Judea, a kirel el mla rullii a uldesuir el kirel a teletelel Ngikel mo mei el mo Merreder e Chad er a Omekedmekl el mo kmal kedidai. Ng dimlak el sebechel el mo ua ngodech.

GSAM 50A Ngalek a Ngar a Dios el Mei

GSAM 50.3Ng mlar ngii a kmal kmekerelel osisechakl el kirel a Kristus me a cherellel, ele a Rubak a okiu a profet el Mika el ochotii a Dios el uchelel, e dirrek el mekekerei el beluu el ble le mo mechell er ngii: “E ngdi kau, Bethlehem Efrata, el lsekum ke mekekerei er a delongelel a re rebuul er a Juda, e ngdi ng ngar kau el mo mecheroid el ngar ngak el mo merreder er a Israel; a omerael er ngii a mla omuchel er a irechar, er a diak a uchelel el taem” (a tekoi er a chelbang er a babier, er a tekoi er a Hebru, “a klebesei er a diak a ulebengelel el taem”).52

GSAM 50A Ngarael a Dios a Moues er a Shekina me a Eabed

GSAM 50.4A uriul er a cheldecheduch er a re chad er a Israel, er a Salomon a mla merek el metekii a templo, el ng dilu el kmo ng kirel el kmal mo “ungil a teletelel,” e a shekina er a klebkellel a Dios a mlo ngar a delongelel a kerubim er a bebul a dengchokl er a chelbuul. A llechukl a kmo er a oterkeklel a templo, er a le mecheroid a re prist er a chedaol el basio, e “a eabed a milekekii a blil a Rubak, me a re prist a dimlak el sebechir el dechor el meruul a ureor er a eabed a uchul; ele a klebkellel a Rubak a mla mekekii a blil a Rubak.”53 A ngarael a Rubak er tial templo a mle moues er a mederir a re chad er a eabed er a klebkellel. A Rubak a ulenger a nglunguchel a Salomon er tial taem, e dilu er ngii el kmo, “Ak mla renges a nglunguchem, e ak mla ngilt a tial basio el mo blik el kirel a tenget.”54

GSAM 51.1A re chad a mirruul a klengit,—te mlo mengull er a dios el rruul er a chimel a chad,—me ng mlo uchul e a belurir me a chedaol delemerab er tir a mlo metemall er a 70 el rak. A uriul er a blebaol er tir e a templo a lmuut el metekel el ngar a chimel a Serubabel. Ng dimlak le cherrung a klebkellel er a templo el metekel er a Salomon, e ngdi a Rubak a okiu a profet er ngii e melekoi er ngii el kmo, “A klebkellel tia el uriul el blai a mo lmuut er a kot el blai.”55 A Herodes a rirellii tial blai el mo ungil a teletelel, e a Osobel a ullisechakl er a ikel ngar chelbar er ngii. A kot el blai a mlar ngii a eabed er a klebkellel el mle oles a Rubak; e ngdi er a ongerul el blai e ng mlei a Osobel el meral ngii, el Chad el Mirruul a rokui el tekoi.

GSAM 51A Klebkellel a Omengedereder er a Debsel a Kerrekar er a Jesse

GSAM 51.2A kirir a tirkel chad el oumerang e mengiil er a taem er a Isaia, e a ikel ulaoch er ngii el olecholt a klou el ungil tekoi el kirel a uriul el osobel a kirel el mle uchul a klisichel me a dechal a rengrir. A aika el ulaoch a kuk kmal meketeklii a klengelakel er a ble le mei tial Chad er a Osobel el le mengiil er ngii, el ua tiang: “Ng mo mecheroid a kekerel rachel er a debsel a kerrekar er a Jesse, e ng mo klou a Rachel er a risel. E a Reng er a Rubak a mo ngar er ngii, el reng er a klebokall me a klemedengel, el reng er a omellach me a klisiich, el reng er a klemedengel me a omengull er a Rubak. E ng mo rullii el mo mereched el medengei a omengull er a Rubak. Ng diak bo le kerrekeriil el di okiu a ikel lesang a medel, e diak bo le mesmechokl el di okiu a ikel lorrenges a dengel. E ngdi ng mo melemalt a kerrekeriil er ngii er a re mechebuul, e ng mo melemalt a omesmechokl er ngii el kirir a re medemedemek er a beluulchad. Ng mo chubechii a beluulchad el okiu a skors er a ngerel, e ng mo omekoad er a re mekngit el okiu a ngasechel er a ngerel.”56

GSAM 52A Lmuut el Mo Chad a Re Mla Mad el Osisecheklir a Re Profet

GSAM 52.1A profet el Isaia a dirrek el ullisechakl a lmuut el mo chad a re mla mad er a aika el tekoi el mengelaod a reng: “Er tial rois e a Rubak er a re soldau a mo meruul el kirir a re bek el chad a mur er a melaok el kall, el mur er a bilong el mla kiei er a rengul, el melaok el kall el laok er a chelsel a chiuesel a meltuchel er ngii, me a bilong el mla kiei er a rengul e ungil el mo beches. E ng mo okngemedii er tial rois a uldeng el mla omes er a re bek el chad, me a bail el mla merrob er a re bek el beluu. Ng mo olmes el okngemedii a kodall; e a Rubak el Dios a mo omemsa a ralm er a mederir a re bek el chad. Ng mo otebedii a omekrur er a re chedal er a beluulchad el rokir, ele a Rubak a mla melekoi er ngii. E er isel sils e te mo kmo, Mosang, tia a Dios er kid; kede mla mengiil er ngii e ng mo olsobel er kid. Tia a Rubak; kede mla mengiil er ngii; kede mo ungil a rengud e cherechar er a osobel er ngii.”57

GSAM 52Renged er a Beluulchad el Mla Mo Beches

GSAM 52.2Ngikel osisiu el profet a kmo a uriul el omengedereder a mo mekedmokl er a beluulchad el mla mo beches: “Ele mosang, ak mo meruul a beches el eanged [a eanged el ngii a basio er a eolt] me a beches el beluulchad; e a ikel uchei el tekoi a diak bo le lmuut el olatk, e diak bo le lmuut el mei er a uldesuir [a tekoi er a chelbang er a babier, er a tekoi er a Hebru, ‘mei er a reng,’ el belkul a kmo, lmuut el soal]. E ngdi kemiu a bo le ungil a rengmiu e cherechar el diak a ulebengelel er a ikel kruul; ele mosang, ak mo rullii a Jerusalem el mo uchul a klungiolel a reng, me a re chad er ngii el mo uchul a klungiolel a reng. E ak mo cherechar er a Jerusalem e mo ungil a renguk er a re chedak; e ng diak bo le lmuut el renges a lengelel a omengangel er ngii, me a lengelel a oldiu. Ng diak bo le lmuut er isei [el omuchel er a le merruul a beches el beluulchad] a kekerel ngalek el di kmedung a klebesei er ngii [el ngalek el di merus a klengar er ngii], me a rubak el dirkak lollab a klebesei er ngii [el di mle mereched el mlo rubak]; ele a ngalek a mo mad el 100 a rekel [er a klebesei er a re chad a mlo lmuut er a 900 el rak a klengar er tir, e a rengalek a sebechir el mo 100 a rekrir]; e ngdi a chad er a klengit el 100 a rekel [er a uriul el rak er a klengar el 100 el rak] a mo debekel a mekngit er ngii. [A tirkel mo mad er a taem er a le mei a beches el beluulchad a tirkel mo mad er a ‘omengedechut er a re chad el diak le mengull er a Dios.’ 2 Petrus 3:7.] E te mo metekii a blai e mo kiei er ngii; e te mo omel a kerrekar er a bilong e mo menga a uidel. Ng diak bo le metekii a blai e a ngodech el chad a mo kiei er ngii; e diak bo le omel e a ngodech el chad a mo menga. Ele ua klebesei er a kerrekar [el kerrekar er a klengar, er a Septuaginta] a mo klebesei er a re chedak, e a re ngmelt er ngak a mo kllou el ungil a rengrir er a ureor er a chimerir.”58

GSAM 53.1A Esekiel a milsa el mocha er a cherungel taem er a ngar a medad el mo lmuut er a lmuut el mo chad a re mla mad. A Rubak a melekoi el okiu ngii el kmo, “Mosang, kemiu el chedak, ak mo chosmerii a debmiu e mo rulletemiu el mo mecheroid er a debmiu, e mo nguu kemiu el mo er a beluu er a Israel.”59

GSAM 53“Ng Mla Moba a Ringel er a Rengud”

GSAM 53.2A Isaia, el profet er a ungil el chais, a mlo lmuut el klemedengelel el kirel a kerrekeriil, me a ringel, me a kodall er a Osobel el kirir a re chad. “Ng techa,” a kmo ngikel profet, “a mla oumerang er a chais er kid? E ng mo er a techa e a chimel a Rubak a mla moues? Ele ng mo klou er a medal el ua beches el kerrekar, e ua risel a kerrekar el ngar a mesech el chutem. Ng diak a ungil el teletelel me a kleungil er ngii; e er a bo des er ngii e ng diak a kleungil el mo uchul me bo soal a rengud. A re chad a chetik ngii e choitii; ng chad er a ringel er a reng e kmal medengei a klengiterreng. E kede mla mart a medad er ngii; ng mla mo chetik, e kede dimlak el omereng er ngii. Ng meral mla moba a ringel er a rengud, e mle omelebad a klengiterreng er kid; e ngdi kid a mle omdasu el kmo ng bla mo chubech, e a Dios a mla mesang a ringel er ngii e rullii el mo ringel. E ngdi ng mlo ngader el kirel a omekesiu er kid; ng mlo chubech el kirel a kngted. Ng ngii a ngiluu a okerrekeriil el kirir a budech er kid; e a ikel sekdel a uchul e kede mla mo mesisiich.”60

GSAM 53.3Ng a aika el kmal mengasireng el tekoi a mo er ngii er a klebesei er ngak? A re chad, e dirrek ngikel profet, a sebechir el mla oker el ua isei. A nger a sebechel el mo ua tiang: Ng diak er chelechang el mo er ngii; a taem er a le mei tial klou el Chad er a Osobel a dirkak el mei. E ngdi a profet a kmo, “A medam a mo mes er a Merreder er a kleungil er ngii; e te mo mes er a beluu el kmal cheroid.”61

GSAM 54A Ulaoch er a Daniel a Ochotii a Tekoi er a Ngar a Medad el Klebesei

GSAM 54.1E ngdi a Rubak a okiu a profet el Daniel e omuchel el olisechakl er a re chedal el kirel a renged el mo omtechei er a ta me a ta el mei e mengedereder el mor a okedmeklel a rengedel el diak a ulebengelel; e mo ochotii a ileakl el taem, el omuchel er a tekoi el dirkak el mo er ngii el mor a meral lemei me a kodall er a Mesias. A nger er a berrous er a Nebukadnesar a ulechotii el kmo a ikel 4 el renged el mo mengedereder er a beluulchad a mo lmuut el kekesai a klisichel me a klou er ngii, el di ua omekekerelel a klou a suobel a kolt, e a silber, e a sintsiu, e a deel. E uriul a teletelel a renged el mla mo kotik e diak le kldibel a mo ua obebeu el deel el mla mo decheleliu er a chutem el morred. A uriul er a bo le mo kekesai a aika el renged e ng mo mei a Rengedel a eanged; a aika el renged a mo ua budelel a kall er a blil a omoter er ngii er a rekil a eolt el chelecha, e ng mo diak a basio el metik er tir, e a Rengedel a Dios a mo mekekii a beluulchad el rokir.

GSAM 54.2E er a ues el ngar a Dios el mei er a ongeuid el bliongel, el okiu a olangch er a ikel 4 el klou el charm, e ng lmuut el melekoi a ikel osisiu el tekoi, e kuk bebil er a teletelel a aika el renged a moues. Tial bliongel a olecholt a omerael me a ureor er a klisiich er a “mekekerei el ors” el mo mecheroid a uriul er a bo le metikotii a ongeuang el renged el mo 10 el bliongel. Ng mo okngemedii ma lechub e ng omeliou a 3 er ngii el mo omekedmeklii ngii el mo merreder er a tekoi er a chelid er a aika el renged el rokui. Tial klisiich er a papa a mo di ngar er a ongeuang el renged el mla mo kotik e obebeu, el mor a 1260 el rak. Ng mlo moues el ua tiang a tekoi el mo lmuut er a taem er a bo lolai a Kristus a renged er a Demal e mo mesang er a re chedaol el chedal Ngikel Kot el Kedidai. Tial renged a uriul e mo mengedereder er a beluulchad el rokir e di ngar el diak a ulebengelel.

GSAM 552300 el Klebesei

GSAM 55.1Er a ongeai el bliongel er a Daniel, el okiu a ues el ngar a Dios el mei el kirel a sechal el sib, me a kaming, me a “mekekerei el ors el mlo kmal klou,” e ngikel profet a lmuut el mo mes el mor a ulebengelel a taem. Er a chelebuul 13 me a 14 e ng mo er ngii a osisechakl el kirel a taem—2300 el klebesei—el merael el mo lmuut er a kerrekeriil. Tia a kmal kllou el taem, e a profet a mlo medengei el ua isei; ele a anghel a dilu er ngii el kmo a ues el ngar a Dios el mei a dirk kirel a betok el klebesei er a ngar a medad. Ng dirkak el mesang a sils el omuchel er ngii a aika el klebesei; me ng melasech er a bliongel el kmo, “Ak mlo mechas a renguk er a ues el ngar a Dios el mei; e ngdi ng diak a chad el medengei a belkul.”

GSAM 5570 el Sandei el Mo Lmuut er a Mesias

GSAM 55.2A ongeiu el bliongel a mengedecheduch el kirel a anghel el mlei er a Daniel el mo ulenger a nglunguchel, el mo mesang a klebokall me a klemedengel. Ng dilu er ngii el kirel a taem el 70 el sandei. A 69 er a aika el sandei er a rak [el, ua le subed kid, ng belkul a tekoi el shevooim, el mla mo tekoi el “sandei”] a mo lmuut er a Mesias. A tekoi el omuchel er ngii tial taem, el “llach el mo lmuut el mekedmekl e metekii a Jerusalem,” a dirkak el mesang. Ng mo er ngii a ker el kmo, Ng mekera e a Daniel a sebechel el medengei a ulebengelel a 69 el sandei? Er a ongetruich ma eru el bliongel e a ker el kirel a taem a lmuut el olatk er ngii, e er a ker er ngii el kmo, “Ng ngera a mo ulebengelel a aika el tekoi?” e ng mlo subed el kmo ng di merael er a rolel, ele a aika el tekoi a “mla mo chelsimer e mo stamb el mor a taem er a ulebengelel,” el taem er a “re bokall a mo medengei.”

GSAM 55.3Ng kmal diak a cheleuid el kmo tial ker el kirel a taem a ta er a ikel tekoi el melekoi er ngii a apostol el Petrus er a le kmo, “A re profet a mla melenges e meringel el tirterii a tial osobel, el tirkel ulemlaoch el kirel a chelbuul el mo er kemiu el mei. Te mle tirterii el kmo ng ngera el taem, e ng ua ngerang el taem a mo belkul a ikel le ochotii a Reng er a Kristus el mle ngar er tir, er a le ulebasech uchei a ikel ringel er a Kristus, me a klebkellel el mo tirakl er ngii.”62

GSAM 56Ulebengelel a Re Diak le Mengull er a Dios

GSAM 56.1A Malaki, el uriul er a re profet er a Kot el Telbiil, a ngilasech a mengasireng el cheldecheduch el kirel a uriul el omengedechut er a re mekngit: “Mosang, a sils a mei el mo melul el ua blil a ngau; e a re rokui el kedidai a rengrir, me a re rokui el meruul a mekngit, a mo ua mesech el chudel. A sils el mei a mo delul er tir el mo cherrungel, a kmo a Rubak er a re soldau, e ng diak bo le mengemed el kirir a rais me a rachel er a kerrekar. E ngdi a kirir kemiu el mengull er a ngklek, e a Sils er a melemalt el tekoi a mo ngasech el oba klisiich el mo mesisiich er a osebekel. E kom mo mecheroid e mo klou el ua ngelekel a kerbou er a blil. E kom mo mert er a re mekngit, ele te mo chebechab er a ngau el ngar a eungel ochmiu er a sils el bo kruul a tial tekoi, a kmo a Rubak er a re soldau.”63

GSAM 56.2A re chad er a Israel a mle oba a Kot el Telbiil el mle llechukl er ngii a aika el rokui el tekoi, el ulechotii er tir a betok el teletelel a telbiil er a osobel. Ng kirel el kmal mle klou a uldesuir a tirkel blak a rengrir el suub a tekoi er a Dios er a le mes e medengei el kmo te mlo kmeed er a taem er a le mei tial Ngalek er a telbiil. A re betok el chad, e dirrek a tirkel monguiu a Chedaol Llechukl er a blil a omengull er a bek el Ulengull el Sils, a dimlak el medengei a belkul a tekoi (Rellir 13:27). E ngdi a tirkel blak a rengrir er a omengull e meringel el suub, el mle melemalt el tirterii a Chedaol Llechukl el ngar a omekrael er a Reng, a kmal kirel el meringel el meluluuch, el di ua apostol el Johanes er tial taem, el kmo, “Mei, Rubak el Jesus, e mei el mereched.”

Notes

  1. Osisechakl 13:12. ↩
  2. Haggai 2:6-7. ↩
  3. Ibrui 12:26-28. ↩
  4. Isaias 28:13. ↩
  5. Osisechakl 4:18. ↩
  6. Genesis 4:1. ↩
  7. Ibrui 11:4. ↩
  8. Genesis 4:25. ↩
  9. Genesis 5:29. ↩
  10. Genesis 9:1; 10:9-10. ↩
  11. Genesis 13:15-17. ↩
  12. Ibrui 11:8. ↩
  13. Ibrui 11:10. ↩
  14. Genesis 15:13-15. ↩
  15. Ibrui 11:19. ↩
  16. Galatia 3:16. ↩
  17. Galatia 3:8. ↩
  18. Genesis 28:13, ↩
  19. Genesis 49:10. ↩
  20. Exodus 1:8; Ureor 7:18, ↩
  21. Ibrui 11:23. ↩
  22. omes Josephus, Tekoi er a Judea er a taem er a rubak, hong 2, bliongel 9, par. 7; Reng er a Ulaoch, vol. 1, bades 165 me 166. ↩
  23. Ureor 7:25. ↩
  24. Numeri 24:17. ↩
  25. Ibrui 11:12-13. ↩
  26. Numeri 14:21. ↩
  27. Habakuk 2:14. ↩
  28. Exodus 25:40; 26:30; 27:8; Ureor 7:44. ↩
  29. Ibrui 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Ibrui 10:1. ↩
  31. Ureor 13:19-20. ↩
  32. Deuteronomi 4:6-7. ↩
  33. 1 Samuel 8:7. ↩
  34. 1 Samuel 8:5. ↩
  35. 1 Samuel 8:19-20. ↩
  36. Hosea 13:9-11. ↩
  37. Esekiel 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Psalm 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Isaia 9:6, 7. ↩
  41. Genesis 5:24. ↩
  42. Hebru 11:5. ↩
  43. 2 King 2:11, 12. ↩
  44. Jude 14, 15. ↩
  45. Job 19:23-27. ↩
  46. 1 Kronika 29:23. ↩
  47. Rellir 2:30, 31. ↩
  48. Psalm 110:1. ↩
  49. Isaia 7:14. ↩
  50. Mateus 22:42-45; Psalm 110:1. ↩
  51. Hebru 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 King 8:10, 11. ↩
  54. 2 Kronika 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Isaia 11:1-4. ↩
  57. Isaia 25:6-9. ↩
  58. Isaia 65:17-22. ↩
  59. Esekiel 37:12. ↩
  60. Isaia 53:1-5. ↩
  61. Isaia 33:17. ↩
  62. 1 Petrus 1:10, 11. ↩
  63. Malaki 4:1-3. ↩

Note

Back