Bliongel 17 — Klemerang a Merael er a Medal er a Delongelel a Ringel
GSAM 265.1Ua a chad el omes er a sib el mengisiik er a sib er ngii er a sils el lengar er a delongelel a sib er ngii el mla obriid, e ngak a dirrek el mo mengisiik er a sib er ngak, me ak mo olsobel er tir er a rokui el basio el mlo obriid er ngii er a sils el mebeabed me a sirukel.1
GSAM 265.2A re chad el mo er chelechang (1847) el mla kongei er a klumech er a ongedel anghel, a mle chebuul er a klalo er tia el beluulechad, me ng di mekesai a udoud el sebechir el ousbech el kirel a omerek er a klumech. Rubak White me a bechil er ngii, me Rubak Bates, a mla mesisiich er a ureor er a ta er a ta er a re chedal a Dios el dirk medechel, me a ulekerreker er a hong el mo er a re chad el kirel a klemerang. Rubak Bates a mla sebechel el omesisiich er a tekoi er a Ulengull el Sils er a hong er a tekoi eo, me a mla merael er a bebil er a beluu, me a mla oldurokl er a hong eo el okiu a bost. Ngii a mla uldomesisiich.
GSAM 265Uldars er a Sister el Kekerei el Kirel a Klemerang
GSAM 265.3Er a ta el taem, ng dimlak a ududel el mo cheral a oleng, me ng mle uldasu el mo merael el okiu a oach er ngii er a Massachusetts el mo er a New Hampshire. Er a taem eo, ng ngiluu a surat er a Sister el kekerei el mla kongei el mo oureor er a blai el mo ngmai a $1 er a ta el sandei, el kirel el mo ngar er ngii a udoud el mo olengeseu er a ureor er a Dios. Er a uriul er a ta el sandei el ureor, a uldasu el kmo a Rubak Bates a kirel a udoud a mlo mesisiich er a rengul, me ng mlo er a chad el looureor er ngii el mo melai a ududel er a uchei er a taem er a omdoud, el sebechel el oldurokl er a $5 el di er ngii el taem el mo er a Rubak Bates. A Rubak Bates a ulousbech er a $5 eo el mo cheral a oleng er ngii el mo er a New Hampshire el okiu a karro el kirel a rokui el chad. Er a bek el beluu, ng mle ngar er ngii a cheldecheduch el ungil, me a rebetok el chad a mla kongei er a klemerang.
GSAM 266Omuchel el Kiei er a Blai el Ousbech a Klalo er a Blai el Lleng
GSAM 266.1Me a mo omesisiich er a reng er a uldars el mla oumekedong er a re kot el merael er a klumech, e kmal mo omes a tekoi er a Mrs. White er a taem er a kelekolt er a 1847-48, er a taem el te mle kiei er a bebil el heda er a blai el klou er a S. Howland er a Topsham, Maine, el te ulemuchel el kiei er ngii el ousbech a klalo er a blai el lleng:—
GSAM 266.2“A klemad a mla momes, me a taem a mla mo mesisiich. A bechik a mle oureor el mengurs er a bad er a rael er a karrong, me a budel a cheldngelel a chimal a mlo merek el uchul a ureor, me a rsechel a mlo merael er a rebetok el basio. A mlechell a uldesuel er a diak le omekedong er a bebil el chad, me a omekedong er a klechad er a Dios. A lechub e a ureor a mla diak le mesisiich. A bechik a mla oureor el uldomesisiich, e a mla diak le sebechel el kerekil a ureor er ngii.
GSAM 266Rubak White a Omachel er a Idungel
GSAM 266.3“A bechik a mlo merek er a ureor er a rael er a karrong, me ng ngiluu a ongel er ngii el mo er a chelecha el mo omachel er a idungel. Me a bitang er a bedengel a mle meringel er a bek el taem, e ngii a mla oureor er a melekinga a tutau el mo er a taem el mo chub a beluu, me a mla uldomesisiich el kerekil el 50 sen el ta el sils. A ringel a mla omengkar er ngii er a klebesei, me a diak le sebechel el omengiil. Ng di mekesai a taem me a mla ngmai a surat er a re chedal a Dios er a bebil el beluu el State el oldurech er kemam el mo omes er tir. E ng dimlak a udoud er kemam el sebecham el mo er a medal er tia el beluu el State, me a omesodel er kemam a mle kmo ng dirk diak a rael el mla merek er kemam.
GSAM 266.4“Kemam a ngiluu a surat er a Ochellei Chamberlain er a Connecticut el orrimel er kemam el mo er a cheldebechel er a ikelesia er a ta el renged eo. A mla melib er a reng er kemam el mo er a cheldebechel a lsekum a sebecham el ngmai a udoud. A bechik a mla omes er a ureor er ngii, me a mla kerekil el $10. Ak ulousbech er a $5 er ngii el mecherar a bail el kmal kirel el mo ngar er kemam, me ak melabek er a kotel er a bechik, el dirrek el melabek er a tabek, me ng mlo medecheracher el modengei er a kot el mamed er a llel a kotel. A $5 a mla medengei el mo er a Dorchester, Mass. A torangk er kemam a mle ngar er ngii a kora rokui el kloklam er a beluulechad. Me ng mle ngar er kemam a budech er a uldasu ma reng el ungil, me ng kmal mle klou a cheltemam er tiang el mo er a ngellukl er a beluulechad.
GSAM 267.1“A mla mekesiu er a blai er a Ochellei Nichols, me a diak le mle mo er a blai, e a Sister Nichols a mla omes a $5 el mo er a bechik, me a mla kerekil a cheldecheduch er a Middletown, Conn. Kemam a mla chad el mengasireng er a beluu eo, me a diak le mla omes a ta er a re chedal a Dios er a beluu el State eo. A mla terubak er a rengedel a 50 sen. A bechik a dimlak le sebechel a rengul el ousbech er a 50 sen eo el meleng er a karro, me ng mle ometech er a torangk el mo er a bab er a chesbocheb el mla omelilt el mo tang, me a mla mo merael el omes a ta el chad er a klaumerang. A kmal mereched el mla mesisiich er a Ochellei Chamberlain, me a mla mo er a blai er ngii.”
GSAM 267Cheldebechel er a Rocky Hill, Conn.
GSAM 267.2A cheldebechel a mle ngar er a Rocky Hill, er a heda el klou el dirk diak le mla merek el meruul er ngii, er a blai er a Ochellei Belden. A terubak er a rengedel el mla ousbech er a surat er a Rubak White el mo er a S. Howland a mla omes a bebil el tekoi er a cheldebechel:—
GSAM 267.3“Epril 20 [1848], a Ochellei Belden a mla mengasireng er a karro er ngii el mo er a Middletown el mo omekedong er kemam me a re chedal a Dios el ngar a beluu eo. A mla dorr er a blai er ngii [Rocky Hill] er a 4 el ora er a sueleb, me er a uriul er a bebil el bung, e a Rubak Bates me a Rubak Gurney a mla mo. A mla cheldebechel er a sueleb el ngar a 15 el chad. Er a tutau er a Ongeim el ureor, a re chad a mla mo er a blai, me a mla mo er a 50 el chad. A diak le bek el chad a mla mo er a klemerang. A cheldebechel er a sils eo a mla mesisiich. Ochellei Bates a mla omes a llechul a Dios el melai, me a klechad er ngii a mla omesisiich er a klumech er a Dios. A tekoi a mla omekedong er a re mla mo er a klemerang, me a mla omeklatk er a re dirk diak le mla melib er a rengrir el oltirakl er a klemerang.”2
GSAM 267Mla Omeruul el Mo er a Oswego County, N.Y.
GSAM 267.4Me a hong er a Rubak Bates a mla merous er a re chad el oltirakl er a ongerul lemei a Jesus, e a re chad er a bebil el beluu el State a mla mengkar er a Ulengull el Sils. Hiram Edson, er a Port Gibson, N.Y., a mla meluches er a surat el oldurech er a Rubak me a Mrs. White me a bebil el chad el mo er a cheldebechel er a re chad el mengkar er a Ulengull el Sils er a Volney, Oswego County, er a Ogust, 1848. Ngii a mla melekoi el re chedal a Dios a kmal diak le chelebangel, me ngii a diak le sebechel el meruul a telbiil el kmo te mo olengeseu el klou er a cheral a rael me a cheldebechel. Rubak White a mla omes a $40 er a ureor er a dengel er a chelecha. A bebil er ngii a mla omes er a telbileling el kirel a klechad, me a lmuut a mla omekedong er a rael er a Volney me a mo er a blai.
GSAM 268.1A cheldebechel er a beluu el okedong New York a mla ngar a karro blai er a Mr. Arnold. A mla ngar a 35 el chad, el bek el chad el mla sebechel el mo er a beluu eo, e ng kora diak a teru er tir el kongei er a ta el uldasu. A bebil a mla ouldesuel el kirel a uldesuel er ngii, me a mla melekoi el ngii a uldesuel a mla okiu a Bibil. A bek el chad a mla uldesuel el omes a tekoi er ngii me a mo ousbech er a klumech er ngii. A mla melekoi el Rubak White me a bechil er ngii a diak le mla mo er a beluu eo el mo monger a re chad, e te mlo er a beluu eo el mo olsisechakl er tir el kirel a klemerang. Mr. Arnold a mle omdasu el kmo a 1000 el rak er a Ocholt 20 a mla merek, me a 144,000 el chad el mla omesodel er a Ocholt a ngii a re mlo chad er a taem el a Kristus a mlo chad er a kodall.
GSAM 268Mr. Arnold a Diak le Kongei er a llechul
GSAM 268.2Me a olengchelel er a Rubak er a mla mad a mla ngar a re chad el mo er a cheldebechel, me a mla mo omekrael er a ringel er ngii, e Mr. Arnold a mlo dechor me a mla melekoi el ngii a diak le klaumerang er a tekoi el mo ousbech, me a ngeltut er a Rubak a di lmuut el meruul er a Pasover, el kirel el ousbech el ta er a ta el rak.
GSAM 268.3Aika el uldasu el diak le ta me a blosech a mlo omekngit er a reng er a Mrs. White el kmal klou. Ngii a mla medengei el Mr. Arnold a mla diak le melai, me a ringel a mla mo er a reng er ngii, e ng ua el ng dimlak a omengull er a Dios. A bebil a mle medakd el kmo ngii a mo mad; me a Rubak Bates, White, Chamberlain, Gurney, me Edson a mla meluluuch er ngii, me a Dios a mla omesisiich er a luluch el re chad er ngii, me ngii a mlo chedengang. A olengchelel er a eanged a mla mo er a ngii, me a mla mo diak le omes a tekoi er a beluulechad. Me a mla ngar a omes el kirel a uldesuel er a re chad er a beluu eo, me a klemerang el mengasireng er a uldesuel eo, me a mla omes el bebil el tekoi el diak le melai. A re uldesuel el diak le ta, el ngii a mla melekoi el okiu a Bibil, a mla diak le kirel a Bibil, e a mla kirel a uldesuel er a Bibil, me a re chad a kirel el mengoit er a uldesuel er tir el diak el mera me a mo ta er a klumech er a ongedel anghel. A cheldebechel a mla mo er a mesisiich; a klemerang a mla oltirakl. A re chad el mla uldesuel el diak le ta a mla melai er a uldesuel er ngii, me a mla mo ta er a klemerang er a klumech er a ongedel anghel, me a Dios a mla omesisiich er tir.
GSAM 269Ues el Kmal Mesisiich er a Ousbech er a Bibil
GSAM 269.1A terubak er a rengedel er a cheldebechel el mla ousbech er a Mr. Alexander Ross, Jan. 4, 1884, a mla ousbech er a ta er a 35 el chad el mla ngar a cheldebechel el mekekerei. Ngii a mla melekoi el—
GSAM 269.2“Sister White, er a ues el ngar a Dios el mei, a mlo mdechor me a ngiluu a Bibil er a blai el mlo er a kitrul; a kllou er a hong a di ua a kllou er a bebil el Bibil. Me a mla omes a hong el ourekebes, el klou er a uldesuel, me a llel el lmuut a mla mo er a ta er a tekoi er a Bibil, me a mla omes a llach er a ngii er a tekoi, me a mla melekoi er ngii. A mla omes a bebil er a tekoi el mo omes el ngii a mla melekoi er a tekoi eo el mla omes er ngii. Ngak me a lechub e a bebil er a cheldebechel a mla omes a bek el tekoi. Er a bek el tekoi, ngii a mla lmuut el melekoi er a tekoi el a cheldingel a chimal a ngar er ngii, er a taem el a medal a omes el mo er a bab me a bitang el diak el mo er a Bibil. A tekoi eo el mla melekoi a mla oumekedong er a uldengel el diak le melai er a re chad el mengkar er a Ulengull el Sils er a Volney, er a Ogust, 1848, me a mla omekedong er kemam el mo ta er a klemerang.”
GSAM 269.3Ng kmal medecheracher el melai er a rengul a chad el diak le soal el merek er a oltirakl er a osisechakl el diak le melai, el mla uchais el kmo ng diak le melai el okiu a tekoi el mellomes er a Bibil er aika el taem me a rael el kmal diak le klekar. A re chad el mengkar er a Ulengull el Sils er a Oswego County, er a uldesuel er ngii a mla mo melai, me a mla mo ta er a klemerang, a mlo er a medal er a cheldebechel eo el mo omerek er a llomes el mo er a re bebil el chad. A ua a mla omes a uldesuel el ngii a ureor er a Dios. Satan a kmal mereched el mo omii, melechetech, me omriid er a re chad el okiu a bek el rael. A Dios a diak le ngii a uchul er a omengasireng, e ngii a uchul er a budech, el mo er a bek el ikelesia er a re chad er a Dios.3
GSAM 270Bebil el Ues el Mesisiich er a Omekedong
GSAM 270.1Me a cheldebechel eo el mla mekera er a kot, a cheldebechel a mla mo er a Madison County, Port Gibson, Port Byron, me a New York beluu. Er a uriul er tiang a mla ngar a cheldebechel el kirel a rokui er a Connecticut. Me a mla mo er a ta er a ta el beluu, a Rubak a mla mo kmal kmeed er a re chad er ngii, me a klisichel er a Ngirchelel a Smecher er a re smecher a mla mo er ngii er a luluch er a re chad er ngii, er a oltirakl er a rael er a James.4 A bebil el resmecher, el a rechad el omes er a resmecher a mla melekoi el kmo ng diak a rolel el mo ungil er a secher er tir, a dirrek el mlo ungil er a secher er tir. A terubak er a rengedel el kirel a tekoi el diak le klekar a mla bek er a taem er a 1845 el mo er chelechang.
GSAM 270A Re Kot el Merael a Uldomesisiich er a Ringel
GSAM 270.2Rubak White, er a Review and Herald er a Februari 5, 1880, er a mla melekoi er a re kot el taem, a mla melekoi el—
GSAM 270.3“Er a kot el ureor er kemam, ng mle ngar er kemam a mad er a kall el uchul a diak a kall el ungil, me a klou el ringel er a diak le ngar a telbileling el melai. A mla omekrael er kemam er a bebul el tekoi er a klechad el mo omekedong er a ureor er a Dios. Me a ta er a taem a mla omesisiich er kemam el oureor er a omesisiich, me a ureor el klou el kirel a omes, el milluches, el edidel, me a omes er a klumech er a beluu el State er a ta er a ta.”
GSAM 270.4A rak er a 1848 a mla medengei el kmal klou er a cheldecheduch er a ongerul lemei a Jesus me a dirrek el tekoi er a renged. A klemerang er a klumech er a ongedel anghel a mla mo melai, me a rael a mla mo melai er a bebil el rael el kirel a omekedong er a ureor. Er a taem eo, a tekoi er a tekoi er a ungil me a tekoi er a renged er a beluulechad a mla mo er a bebil el omes el mo omekedong er a re chad el omes a ulaoch. Ng diak el di mle ngar a klou el omengasireng er a re beluu er a Europe, e dirrek er a Hydesville, Wayne Co., N.Y., a tekoi el mo ues er a beches el osisechakl el kirel a reng er a remad (Spiritualism) a mla omuchel, me a re chad el omes a Bibil a mla melekoi el ngii a “reng er a re demon el mo omekedong er a re beluu er a beluulechad el mo er a klakoad er a sils er a Dios.”
GSAM 271Omengasireng er a Re Beluu er a 1848
GSAM 271.1Er a 21 el sils er a Februari, 1848, er a re chad er a Louis Phillippe, er a France, a mla mo er a ngii, e ngii a mla melekoi el: “Ng dimlak a taem el a kiei er ngak er a kingall er a king a mle ua er tia el kebesengei el mesisiich.” Er a sueleb er a uriul el sils, a mla omes a “kotel el klou,” me a mla mo mengasireng el chad el oltaut a karro, me ng chiliis el mo er a ikrel a kboub er a beluu er a Paris el mengisiik a omrotel el kirel a klengar er ngii. A uchul er a ulebengelel a mla omes el kirel a cheldebechel er ngii el mo er a ocholt er a Pope, me a mla omekrael er a re chad me a resoldau er ngii. Er a sils eo, ng mlo merek el kensa er a resoldau er a France er a klou el cheldecheduch er tir er a Paris; me a resoldau a mla omades er a boes er tir el mo tang, e a king a mlo er a blai er ngii, me a ngalek el sechal el kekerei a riredekekl el mo er a bab er a kaliol, me a mla omes a sunga el 3 el mekesiu me a mla meringel el melekoi el: “BO NGUU A DIUL A POPE! BO NGUU A DIUL A POPE!!” A resoldau a mla oltirakl er a kerengel eo, me a kerengel eo a mla omerek, me a mla mo mesisiich er a ngii, me a mla mo ta er a kerengel el: “ME BO NGUU A DIUL A KING!” Er a bebil el ora, a bek el Paris a mla mo er a klou el omengasireng. A resoldau el ngar a re ul er a llel, me a re chad, a mla mo er a blai er a king. Er a le medengei er a omengasireng eo, e a king a mla orreched el chemiis el omtechei a bilel el mo diak a chad el medengelii.
GSAM 271Aika el Renged el Mle Ngar a Delongelel a Klakoad
GSAM 271.2A klautok me a diak a budech er a France a mereched el mlo er a bebil el beluu. A Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, me a Rome a dirrek el milengai a osisiu el uldasu er a seked el omtok. Er a chelsel a edei el buil e a rokui el Europe a mlo rraurreng, e lmuut er a 30 el meklou el renged me a renged er a king a mlo ngar a klou el diak a okedmeklel er ngii. A kingall er a omerreder a mlo delul er a rael, e a re king me a re meklou el king a mle chemiis e omekreos er tir el medakt el kmo te mo mad. A re chad er a balatiks a milsaod el kmo ngmo ngar ngii a omtok el mo olekngemed a rokui el kabelment er a beluulechad.
GSAM 272.1A betok er a re bastor el chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus, el dirkak lerengesii a klumech er a ongedel anghel, a milsa tia el rraurreng e ululdasu el kmo tiang a omengedecheduch er a re renged el kirel “a mekemad er a klou el sils er a Dios el Olab a Bek el Klisiich.”5
GSAM 272A Klumech er a Stamb a Mlo Bleketakl
GSAM 272.2Er tia el taem e a re chad er a Sebadong a mle mesuub er a Tekingel a Dios el kmo a Ulengull el Sils er a ongeuang el llechul a olangch, me a lechub e ng stamb er a Dios el ngar er a klengar. Te mle mesuub el kmo a taem a mla mo er ngii el kirel a ouchais er a klumech er a stamb el ngar er a Ocholt 7:1-4, e te mle melatk er a rolel me a klalo el ousbech el bo lochais er tia el klumech el mo er a rechad. E a re chad el mengkar er a ongeuid el sils a mle meketmokl el kirel tia el ureor, e a re chad el oumera er a ongerul lemei a Jesus el mengkar er a kot el sils er a sandei a mle melekoi el kmo, “Kom mla ulmuut el meoud el oba klumech er a stamb er kemiu, e le a mekemad er a klou el sils me a meral lemei a Rubak a mla kmal kmedung er kid.”
GSAM 272A Klautok a Merechorech el Mlo Kellechakl
GSAM 272.3Er a uriul er a ua edei el buil e a klautok er a delongelel a re renged a mlo kellechakl. Ngdiak el lemla mo merek aike el tekoi el uchul a mekngit el rengrir, engdi ngmlo uaisei er a rolel el di tir el re chad er a babier er a chais a diak lesechelakl el smodii. A Horace Greeley a millekoi el kirel tia el ringel er a babier er a chais el New York Tribune el kmo: “Kmam el rokui a kmal mlo mechas a rengmam el kmo ngera uchul a merechorech el uchelel tia el rraurreng er a delongelel a re renged; engdi nglmuut el mo mechas a rengmam er a ngera el mle uchul me ngmlo diak.”
GSAM 272A Senador Choate a Mesaod a Teletelel a Chelsel a Chuodel el Beluulechad
GSAM 272.4Kede mla mo er a 1851, e kede mesa el kmo a Senador Choate a milengedecheduch er a medal a Kongres er a Merikel, e ngmilsaod a teletelel a chelsel a Chuodel el Beluulechad el kmo:
GSAM 272.4“Kemiu a kmal medengei el kmo ngngera a meral teletelel me a bedengel tia el tekoi el ua ngmilall, a eabed, me a ilkolk a ngar er a bebul; ngrokui el diak le meketeket. Ngmlo ua kmo er ngak aike el klisiich er a re chad el oba krone, me a ungil el kirel a rechad, me a mekngit el uldasu el mla kiei er a rengrir er a chelsel a 1,000 el rak, a mla kmedung el nguu a saider el mo omuchel a klakoad. Er tiang e a rasech a mo merael, el ua ngmoues er a ues er a Ocholt, ‘el mo er a besebes er a ngerir a uos,’ e a cherrungel el bedengel a rechad a mo diak. Er tiang e a klou el kambalang er a taem a mo ngar ngii a ngerel el kirel a kuk ta el sikang; e a cheldebechel er a rechad a mo mla er a omesir el okiu a ngau me a deel, el omes el kmo ngngar er a rolel a chutem me a Dios el rirruul a chutem, me a lechub e ngdiak.”
GSAM 273“Klumech el Olecholt er a Rael” er a 18 er a 11 el Buil er a 1848
GSAM 273.1Tirke el mle melekoi el kmo tia el klautok er a delongelel a re renged er a 1848 a mo oldum a lemei a Rubak a mlo ngar a klou el tord. Me ngmle ker a re chad er a Sebadong, el mle melekoi el kmo a taem a mla mo er ngii el kirel a ocholt er a “stamb er a Dios el ngar er a klengar” el mo er a rechad? El mo omes er tia el ker e kede ngmai a tekingel a mekekerei el babier el ulebil a Rubak Joseph Bates er a kot el buil er a 1849. Ngmesaod a tekoi el mlo er ngii er a 18 er a 11 el buil er a 1848, e ngkmo:—
GSAM 273.2“A mekekerei el cheldebechel er a re Ochellei me a re Merrengei a mle mokedeb er a cheldecheduch er a Dorchester, el kmedung er a Boston, Mass. Uchei er a uchelel a cheldecheduch e a rebebil er kemam a mle menguiu a bebil el tekoi er a klumech er a stamb. Ngmle ngar ngii a bebil el diak losisiu el uldasu el kirel el kmo a omesodel a tekoi el ‘tuobed’ me a bebil a meral ungil, me a lechub e ngdiak. Me le kmam a mla meluluuch el kirel a omeruul me a omerous er a klumech er a cheldecheduch er a Topsham [Maine] el mle er a telkib el taem el uchei er tiang, e a rolel a omeruul me a omerous er ngii a dirk diak le kmal bleketakl, e kmam a ta a rengmam el dilu el kmo kede bo doterkeklii tia el rokui el tekoi er a Dios. Er a uriul er a telkib el taem el kmal blak a rengmam el meluluuch el kirel a llomes me a osisechakl, e a Dios a msa Merrengei White aika el tekoi er a ues el ngar a Dios el mei.”
GSAM 273.2Kede ngmai aika el tekoi el kmal ua a millekoi er ngii er a taem el ngmle ngar er a ues el ngar a Dios el mei:—
GSAM 274Tekoi el Millekoi er a Ues el Ngar a Dios el Mei
GSAM 274.1“A llomes a mlo tuobed er ker? Bo mobecher a anghel er kau me le olisechakl er kemam el kmo a llomes a mlo tuobed er ker. Ngmle omuchel el kekerei, er se el Kau a mle msa er kemam a ta el llomes e kuk ta. A klumech el olecholt er a rael me a llechul a Dios a dmak, e diak el sebechel el mo imakl; a kot aike el teruich el llechul, el mla er a Dios el mei. Ngkmal mlo ungil a rengul er se el a llechul a ulemuchel el tuobed el mo mesisiich e aike el basio el mla mo temall a ulemuchel el lmuut el mo mesebech. Ngmle mechitechut e mlo mesisiich el okiu a osiik me a omes er a tekingel. A omesir er ngii a mla di mo telkib el taem. Ng stamb! Ngmla tuobed! Ngtuobed, el omuchel er a uchul a tuobed er a sils. Ngua sils, el kot e ngmekelekolt, e lmuut el mo mekeald e omekllomes el mo er a bek el basio. Sera tia el klemerang a tilobed e ngmle di kekerei a llomes er ngii, engdi ngmla lmuut el mo klou. O, a klisiich aika el llemesel! Nglmuut el mo mesisiich. A lmuut el klou el ultutelel me a llomes a ngar er tia el klemerang, e le ngmo kiei el diak a ulebengelel, er se el diak lmuut el kirel a Biblia. Ngtilobed er sei er a ongos; ngmle omuchel el kekerei a llemesel, engdi a llemesel a melai a omekungil. O, ngkmal mesisiich tia el klemerang; nglmuut el ngar er bab er se el te mo tmuu er a ungil el beluu, engdi ngmo lmuut el klou el mo er a bo le ngar er tir a diak a ulebengelel el klengar. Ngmle omuchel er a uchul a tuobed er a sils, e ngmelemolem el merael er a omerolel el ua sils, engdi ngdiak bo lmo er a eou.”
GSAM 274.2“A re anghel a mengaud er a eua el eolt. Ng Dios a melenget er a klisiich er a re merreder. A re anghel a dirkak lembecher, e le a rokui el rechedaol a dirkak le ngar er tir a stamb. Sel bo lmererd a Mikael e tia el ringel a mo ngar er a rokui el chutem. Ngii, a eolt a mla kldmokl el mo osb! Ngmla ngar ngii a tenget el melenget er ngii e le a rechedaol a dirkak le ngar er tir a stamb. Ochoi, bo meruul me bo omerous er aika el tekoi el mla ous er ngii me a mla morrenges, e a okedeldaol er a Dios a mo obengkel. Momes! Tia el tuobed a mesisiich, e nglmuut el mo didiich e lmuut el mo didiich.”6
GSAM 274.3Er a uriul er a ulebengelel tia el ues el ngar a Dios el mei, e a Mrs. White a dilu er a bechil el kmo,
GSAM 274.3“Ngngar ngii a klumech er ngak el kirem. Ngkirem el omuchel el meruul a mekekerei el babier er a chais e oldurokl el mo er a rechad. Bo mobecher el mo kekerei er a uchelel; engdi sera a rechad a mo menguiu er ngii e te mo oldurokl er kau a udoud el kirel a omeruul er ngii, e ngmo ungil a ulebengelel el omuchel er a kot. Ngar er tia el kekerei el uchelel e ngmlo ocholt er ngak el kmo ngmo ua rechel a llomes el merael el meliuekl er a rokui el beluulechad.”
GSAM 275Diak le Bleketakl el Loltirakl er a Uldesuel a Chad
GSAM 275.1Aika el ulaoch a mlo melekoi er a 1848 el kirel a tuobed me a omerous er a klemerang er a Ulengull el Sils. Sel bo domes er a teletelel a ureor er sei el taem el oltirakl er a uldesuel a chad, e a llomes er a chad a mo dmu el kmo, “Tia el ulaoch a diak el sebechel el mo motaut.” Er a telkib el uriul er a melekoi er tia el ulaoch e a ta el chad a dilu er a ta er a re chad er a ureor er kid el kmo, “Ngmo 144,000 el rak e kom mo melakl er aika el tekoi el kom mla dilu el kmo kom mo meruul.” “Ngerang!” a rebebil a mo dmu, “te di tedel el chad er a omesodel a Tekingel a Dios—Rubak White me a bechil, me a Rubak Bates—el diak a udoud er tir, e ngngar ngii a dirk diak le 100 el chad el oltirakl er tir, el dirrek el rokui el diak a udoud er tir. E te mo merael el oba di bebil el dart el babier el 80 el llel el kirel a Ulengull el Sils, el mo ochais er a klumech er a omengelechel el mo er a rokui el beluulechad! Ngdiak el ungil el uldasu!” E tirke el mle uaisei el uldasu a mle melekoi el kmo, “Ngdiak el sebechel!” e a klaumerang er a klumech me a klumech el olecholt er a rael el meketeklii el kmo ngmo ungil a ulebengelel a mle melekoi el kmo, “Er a ngklel a Dios er a Israel e ngmo motaut! Me sel bo dumerang er a klisiichel e ngkirel el mo motaut!”
GSAM 275A Rolel a Omeruul er a Kot el Babier er a Chais er a Re Chad er a Sebadong
GSAM 275.2El omuchel er a taem el a klumech el olecholt er a rael a mlo melekoi el kirel a ureor er a omeruul me a omerous er a babier, e tirke el mengkar er a ongeuid el sils a mlo betok a omeluluuch er tir, el kmo a Rubak a bo lmechubechii a rael el kirel a omeruul er a “mekekerei el babier er a chais.” A kmal klou el ngesonges a udoud el kirel a omeruul er a kot el babier. Er a 6 el buil er a 1849 e a Rubak White a mlar ngii a ungil el taem el melaml er a 40 el akre el chudel el timoti, el oba klou el kamang er a melaml el ousbech er a chimal, el 75 el seng er a ta el akre. Me ngika el rolel e ngmlo sebechel el meruul a kot el babier er tia el mekekerei el babier er a chais. Ngsebechel el diak le mekngit el bo dodak er tiang a kmal osisiu el okesiul a kot el llel er tia el mekekerei el babier. A chad er a menguiu a mo mes er a kot el chelsel er a tekoi aike el tekingel a Rubak White, el ngmelekoi el kmo, “A rael el kirel a omuchel er a ureor a dirkak le teleu el mo er a chelechang.” Me kom dirrek el sebechem el mesa el kmo ngii el milsa a klisiichel me a omeksaul er ngii a mle uchul el “mechubechii a rael.”
GSAM 276A Omesodel a Mrs. White el Kirel a Kot el Re Babier er a Chais
GSAM 276.1A Mrs. White a melekoi el kirel a uchelel a ureor er a omeruul me a omerous er a babier el kmo:—
GSAM 276.2“A bechik a ulemuchel el meruul me omerous er a mekekerei el babier er a Middletown, el eai el mail el cheroid er a Rocky Hill, Conn. Ngmle mong er ngii e lmuut el me er a blai el di merael el oba ochil, el alta er sei el taem e ngmle diak el ungil a omerolel el oba ochil. Sera a ulebai a kot el babier er a blil a omeruul er a babier, e kmam el rokui a miltomell er a iliuekl er ngii, el olengit er a Rubak, el melnged a rengmam e betok a kerngimel a medmam, el kmo a okedeldaol er ngii a bo lmelemolem el ngar er a mechebuul el omeksaul er a chad er a ureor er ngii. E uriul e ngmilechesii er a babier a ngklelir tirke el ngululdasu el kmo te mo menguiu er ngii, e ulebai el ngar er a bek el rirellii er a mamed er a ulaol el mo er a blil a odureklir a babier. A bek el babier a ulebai er a Middletown el mo er a Rocky Hill. E a bek el taem, el dirkak lomeketmokl el kirel a blil a odureklir a babier, e a re babier a mle obades er a medal a Rubak, e ngmle ngar ngii a kmal blakerreng el omeluluuch er a Dios el kedechor er a kerngimel a medmam, el kmo a okedeldaol er ngii a bo lobengkel aika el diak a ngerer el chad er a klumech. Ngmerechorech e a re babier el milluches er kemam a mlo mei el oba udoud el kirel a omeruul me a omerous er tia el babier er a chais, me a ungil el chais el kmo a betok el chad a mla kongei a klemerang.”7
GSAM 276A Ulaoch el Kirel a Ongeseu er a Babier er a Chais a Mlo Motaut
GSAM 276.3Aike el ngar er a rengud a kmal lmuut el klou er a di de semeriar, sera kede ocholt er tia el kot el llel er a kot el babier er a chais el ulebil a re chad er a Sebadong. A cherrungel el hong er a Klemerang er Chelechang a mle 11 el babier, el ta a eai el llel e eru el chelsel er a tekoi er a bek el llel. A basio er a tekoi el donguiu er a llel a teu er ngii a mle 4 me a 5/8 el ins, e a lemelemel a mle 8 el ins. A babier el 1 me a 4 a mlo rirellir er a 7, 8, me a 9 el buil er a Middletown, Conn. A babier el 5 el mo er a 9 a mlo rirellir er a Oswego, N.Y., e a rengedelir a 12 el buil er a 1849, me a 3, 4, me a 5 el buil er a 1850. A babier el 11 a rengedel a 11 el buil er a 1850, e ngmlo rirellii er a Paris, Maine. Er a babier el 6 e a Rubak White a dilu el kmo, “Er a chelsel a omeruul me a omerous er a kot el euang el babier e a udoud el milengai a ulmuut er a mo meduch a ocheral a re babier. Ngmla lousbech el meduch a udoud el lousbech er a omerael er a cheldecheduch el kmam a mlo er ngii.” Er a chelsel a 1849, el okiu a klisiich aika el babier, me a kot el ureor er a Rubak Bates, e a betok a milengei a klumech er a Vermont, Michigan, me a bebil el Renged.
GSAM 278.1Sel domes er a teletelel a ureor er a 1848 el diak le ocholt a ungil el mo duubech, e kede mo osiseb a bebil el meral tekoi el ngar er a 1905. Me ngsebeched el lmuut el ungil el osiseb a ulebengelel tia el ureor, el kmo ngtecha a mle ungil: ngtirke el miltok er a melnged el uchelel a klumech, me a lechub e ng Dios er a eanged, el millekoi el okiu a chad el redil er a ureor er ngii el kirel a klisiich el “lmuut el klou” er a ureor er a “stamb.”
GSAM 278A Merael er a Medal er a Ureor er a Omeruul me a Omerous er a Babier
GSAM 278.2Tia el klemerang a chelechang el ouchais e rirellii er a ua 40 er a meklou el chomelekoi er a beluulechad. Ngdiak lmuut el di tedel el bastor; sel dasechii tirke el bastor el mla modars el kirel a ureor er a Dios me tirke el mla ngmai a kengei el mo bastor, e te lmuut er a 600. E dirrek el ngar ngii a bebil el dart el chad el oureor el toktang, chad er a ureor er a Biblia, sensei, me a chad er a ureor er a Ebangkelio el omekungil er a re smecher. A re hong me a re babier er a ikelesia a ngar er a lmuut er a 50 el ngodech el babier er a chais, el rirellir er a ua 20 el blil a omeruul me a omerous er a hong el ngar er a Europe, Asia, Africa, America er a Diluches me a Dimes, a re iungs er a Pacific, me a Australia. Er aika el blil a omeruul me a omerous er a hong e a rirellir a lmuut er a 1,100 el ngodech el hong, mekekerei el hong, me a mekekerei el babier. Ngmo ua $340 el mo sebeched el nguu a ta er a bek er ngii, me a re babier er a chais el kirel a ta el rak. Ngdiak lmuut el di 100 el chad el oltirakl; te mla ua 100,000 el chad el ungil a rengrir er tia el klemerang. A meral klemerang e tia el klumech a “tuobed,” el ua sils, e ngsebeched el dmu el ngar er a tekoi er a klumech el olecholt er a rael er a 1848 el kmo, “O, a klisiich aika el llemesel!”
GSAM 278A Teletelel a Re Renged
GSAM 278.3E a klumech a mle ua tiang el merael er a medal, e ngmle ker a teletelel a re renged? El omuchel er sei el taem e ngar er a re babier er a chais er a rechad a kede mla sal mes a tekoi el melekoi el kirel a klou el mekemad el di kmedung e mo ngar er a Europe. Ngmla ngar ngii a klakoad er tiang, e a tuobed er a klautok er sei, engdi a “eolt el mengeliuekl” el mo er a rokui a dirk telenget,—a “eua el eolt” a diak el mbecher el rokui el osb el di ta el taem, “el mo er a bo le ngar er a re chad er a ureor er a Dios a stamb.” A rokui el chad a sebechir el mes el kmo a uchul a klakoad me a mekemad a ngar er ngii, engdi ngdiak le tuobed e le ngdirk telenget.
GSAM 279.1Er a diak le cheroid el uchei er a le mad e a Henry Ward Beecher a dilu el kmo a omkar er aika el kmal meklou el cheldebechel er a resoldau er a Europe a ua “ngmai a rasech er a klengar el ngar er a uchei, e le ngmedakt el kmo ngmo mechered.” A teletelel a re renged, el ngar er a delongelelir a mekngit el uldasu me a klaukot, e a rolel el te mengelechel er a ta me a tang, a ulokesii el ua “diak a sebechel el merael,” el uchul e a cheldebechel er a resechal a oba mekekerei el oles el motaut er a obedrir a ta me a tang, e diak a ta er tir el diak le medakt el ourebed, e le ngmedakt el kmo ngmo dirrek el mla er a orebed. “Engdi,” ngdilu el kmo, “a ta er tir a di kmedung e mo mesa a ungil el taem el ourebed, e seikid e a rokui el klakoad a mo omuchel.”
GSAM 279Omekesiu er a Klalo er a Mekemad
GSAM 279.2El omuchel er a 1848 e a klalo er a mekemad a mla rirellir el lmuut el mesisiich, el sel dokesii er ngii a kmal ungil er sei el taem e ngmo di ua klalo er a oiles. A “Cheldebechel er a Budech” er a Merikel, er a ngii el miluchais el kirel a omengull el kirel a budech er a Sandei er a Budech,—15 er a 12 el buil er a 1895,—a dilu el kmo: “Chelechang, el ngngar ngii a bleketakl el merael er a medal er a ungil el klengar er a cheldebechel er a rechad, e er a bitang e ngdirrek el ngar ngii a lmuut el klou el omekedmeklel a re renged el kirel a mekemad, el ulmuut er a bek el taem er a mla mo.”
GSAM 279A Meklou el Merreder er a Resoldau el Miles a Mesaod a Omekedmekl el Kirel a Mekemad
GSAM 279.3A meklou el merreder er a resoldau el Nelson A. Miles a milengedecheduch er a klou el cheldecheduch er a Washington, D.C., er a 12 er a kot el buil er a 1904, el kmo:—
GSAM 279.4“Er tia el taem el ngar er a llomes, el merael er a medal e meduch a uldasu e ungil a teletelel a cheldebechel er a rechad, e ngmo ungil a rengud el oumerang el kmo a ringel me a kengaol er a mekemad a mla mo mekesai. Engdi, el ua ngmo mengasireng, e ngdirkak le ngar ngii a taem er a uchelel a beluulechad el a ua tiang el klou el udoud me a merau a mlo meiuut er a omekedmekl el kirel a mekemad; e ngdirkak le ngar ngii a taem el a ua tiang el betok el miliol el resechal, el mla osisechakl e meduch e mengesenges a llechul a resoldau, el oba ikel lmuut el klou a temellel el klalo er a mekemad, a ngmai el mo imakl er a rael er a ureor el ngar er a budech, el ua chelechang.”
GSAM 280.1Engdi a eolt el mengeliuekl er a mekemad a dirk diak le mei, e a ureor er a stamb a dirk merael.