Bliongel 4 — Taem er a Ulebengelel
GSAM 77.1“E ak mle melekoi el kmo, O Rubak er ngak, ngerang a ulebengelel er a tekoi aika? Melekoi a ngii, ‘Merael, Daniel, tekinged er a tekoi aika el chelsimer me a stamb el mo er a taem er a ulebengelel. ... Re chad el mekrael a merael er a omekrael; me diak a ta er a re chad el mekrael el mo medengei; ma re chad el mellomes a rengrir a mo medengei.’1
GSAM 77.1“Melekoi a ngii mo er ngak, ‘Medengei, O ngalek er a chad; e ngii a taem er a ulebengelel el mei a ues.’”2
GSAM 77.1“Ma kau, O Daniel, chelsimer a tekinged me a metir a stamb er a hong, el mo er a taem er a ulebengelel; a betok el chad a mo merael el mo e mei, me a klemedengei a mo betok.”3
GSAM 77.1Ngerang a tekoi er a “taem er a ulebengelel” el ngar er tia? Ng diak el sebechel el kirel a ulebengelel er ngii el ngii, e a lsekum ng uai se e a tkar er a ulaoch er a Daniel el “chelsimer” a diak a usbechellel er a rechad. “A tekoi el mlo metech er kid a ngar er kid,”4 Me tia el tkar a kirel el ngar er ngii a usbechellel er a ta el taem. Ngii a “taem er a ulebengelel” el kirel a taem el mo er a ulebengelel, e re chad a mo medengei a tekoi el melechesiung er a Daniel.
GSAM 77Sils er a Omekngeltengat er Ngii
GSAM 77.2Ngii el mo er a taem el nabi Nahum a ngkngtil “sils er a omekngeltengat er ngii.” Tia a tekoi er a nabi el kirel a omekrael er a Nineveh, “A ngerel a chelebed, me a deremkel a ochil a mlai el merael, me a melai er a uos, me a omelai er a mlai.”5 A nabi a mlengull er a klou el ringel el mo er a beluu er ngii: “A ngasech a melai er a Dios, e a cheleu a mo mecherei, e a beluu a mo mecherei er a klisichel a Dios, e a beluu me a re chad el ngar er ngii. Techa a sebechel el chelsimer er a omekrael er ngii? Techa a sebechel el kiei er a klisichel a omekrael er ngii? A klisichel a Dios a mo mecherei el uldesuel a oumerang, me a bad a mo mengeluang er ngii.... Ngii a mo meruul el mo ulebengelel; e a ringel a diak lemei el ongeru.”6
GSAM 78Mlai el Ngar er a Okal el Ngar er Ngii a Kerdel a Ngau
GSAM 78.1A nabi a melekoi el mo er tia el sils er a omekngeltengat: “A mlai a mo ngar er a okal el ngar er ngii a kerdel a ngau er a sils er a omekngeltengat er ngii, me a kerrekar el fir a mo kmal mengasireng. A mlai a mo meruul el klou er a beluu, e a mlai a mo olseked er a ta me a ta er a meklou el rael; a mo ua a okal, e a mo remurt el ua a besebasech. Ngii a mo lmuut el omechur er a re chad er ngii el mesisiich; tir a mo metermokl el merael, e a mo mereched er a bdelul a beluu, me a omekngeltengat a mo melechesiung.”7
GSAM 78.2Ngii a uldesuel el mecherei er a tren el oleng er tia el taem, me a chad el omes er a re chad el kiei er a tren a blechoel el omechur me a lmuut el omechur er tir, er a ta el tesen el mo er a ta el tesen, e re chad a mengasireng el merael el ngii a tren a merael. Me a re chad a ousbech a kmal betok el kerrekar el fir el mo meruul a kerrekar el ngar eou er a rael er a tren, me a did, me a blai el omekerreu er a rael er a sno, me a bebil el tekoi. A melekoi el ta el rael er a Sierra Nevada a ngar er ngii a 47 el miles er a blai er a sno el kerrekar el fir. Me tia a tekoi el melekoi a nabi el mo er a “sils er a omekngeltengat er ngii.”
GSAM 78.3Tia el taem er a ulebengelel a melekoi er a nabi Joel, el taem el mo er a re chedal a Dios a klumech: “Bult er a trumpet er a Zion, me a klok er a omelilt er a chedaol el ngasech er a Dios; a re chad er a beluu a mo mengasireng, e a sils er a Dios a mei, e ngii a dirk el mereched.”8
GSAM 78.4Me a nabi Zephaniah a melekoi el kmo: “Kom mo cheldebechel, e kom mo cheldebechel, O beluu el diak a omekrael er kau; el mo er a mlo mo oureor a llechul, el mo er a sils el mo merael el uldesuel a chesimer, el mo er a klisichel a omekrael er a Dios el mei er kau, me a sils er a omekrael er a Dios el mei er kau. Kom mo osiik er a Dios, re chad er a beluu el ngar er a eou a rengrir, el mla meruul a omekrael er ngii; kom mo osiik er a klemerang, kom mo osiik er a omesmechokl; e ngii a sebechel el chelsimer er kau er a sils er a omekrael er a Dios.”9
GSAM 79.1El mo medengei el diak le bebil a “taem er a ulebengelel,” me a taem el mlo uchelel, a ngii a bebil el uldesuel a tekoi el ngar er a ta el babier. Er a bliongel el 11 er a Daniel a ngar er ngii a klisichel el omekrael er a re chad, e ngii a mo dirk el oba a klisichel er a beluu el mo er a taem er a ulebengelel. A Dios a melekoi er tia el klisichel: “Re chad el medengei a mo ruebet, el mo uldesuel a tekoi er ngii, el mo omengikiid me a mo mechad, me a taem er a ulebengelel; e tia el taem er a ulebengelel a dirk el ngar er a taem el mla mlo meche.”10
GSAM 79Ureor er a Orus el Kekerei
GSAM 79.2Re chad el Protestant a mla mechitechang el mo melekoi el kmo tia el klisichel me a “orus el kekerei” er a Daniel 7 a ikelesia er a Rome, el mla ngar er a klisichel er a beluu er a taem el mla mlo meche. Ngii a taem er a llechul: “taem, taem, me a tedobech el taem.”11 Ngii a 1260 el sils er a ulaoch—1260 el rak—er a klisichel er a beluu er a orus el kekerei, el mo er a 538 me a 1798 A.D. Er a 1798 a klisichel er a beluu er a orus el kekerei a mla meche, er a “taem el mla mlo meche.” Me er tia el taem a re chad a diak lmuut el “ruebet” er a chimal tia el klisichel el omekrael er tir, el ua a taem el mla mo. Ngii el rak, 1798, a uldesuel a uchelel er a taem er a ulebengelel er tia el ulaoch.
GSAM 79.3A rak er a 1798 a mla meche a “1,260 el sils”—1260 el rak—er a “re Teru el Olecholt” er a Dios (Kot el Hong er a Dios me a Ongerul el Hong er a Dios), el mla kirel el “ulaoch... el omekmekem el ngar er a sak.”12 Er a taem er a chelsimer me a omekrael, a Biblia a mla chelsimer er a Greek me a Latin, e re chad a diak lemedengei a tekinged aika. Tia el chelsimer er a Biblia a uldesuel el omekmekem er a re Teru el Olecholt er a sak.
GSAM 80Re Techa el Olecholt el Mla Meche
GSAM 80.1“E ngii a mo meruul el mo ulebengelel a olecholt er ngii [er a omekmekem er a sak], e a charm el mo er a bab el mei er a delluchel el diak a ulebengelel er a eou a mo mekrael er ngii [Satan el omekrael me a urerel er a re chad er a beluu], e a mo meruul el omekrael me a mo meche. A bedengel a mo ngar er a rael er a klou el beluu, el ngii a omesmechokl a Dios el ngkngtil Sodom me a Egypt, er tia a re chad a mla mengerus er a Rubak er kid [“a mengerus er ngii,” a Danish me a Revised Version]. Me a re chad er a beluu, me a re klechad, me a re chad el tekinged, me a re beluu, a mo mesang a bedengel el mo er a edei el sils me a tedobech, e tir a diak lomdu el mo mouat a bedengel er a blil a re mla mad.”13
GSAM 80Renged er a Klou el Dakt
GSAM 80.2A omekrael er a re Techa el Olecholt a mla er a “renged er a klou el dakt” er a France, er a 1792 el mo er a 1795—edei el rak me a tedobech. Me ngii a omokrael er a France a mla merael er a 6 me a lechub e 7 el rak, a kot el edei el rak me a tedobech a klou el ureor er a omekrael er a Biblia, er a omengull, me a re chad el ousbech el melekoi er a Dios me a Biblia. Me a omokrael er a France a melekoi el kmo a mekrael er a renged er a king me a klisichel a re badre el oumesubech er a rechad, e ngii a mla mo mekrael el kirel a omekrael er a Dios me a Biblia. A tekoi er a taem el mo er a omokrael a melekoi el kmo,
GSAM 80.2“Diak lemeche el chelsimer er a rengedel a re chad, el mo er a uchelel a omokrael er a 1792, e re chad el diak a klaumerang er a France a mla cheldebechel me a mla ousbech a £900,000 [$4,500,000] er a ta el rak, me a mla ousbech el ta er a ta, el mo omekrael, omekedong, me olecholt er a hong el mo omekrael er a rengedel a re chad me a mo melai er a ureor el mekrael.”14
GSAM 80Re Chad el Meluches el Diak a Klaumerang
GSAM 80.3“A rael er a omokrael el ngar er ngii a mla mechad el kirel a hong er a Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau, me a bebil el chad el uldesuel a tekoi er ngii, el mo olecholt a klechad el mekrael er a omengull er a beluu me a omengull el mlo mei er a Dios. A tekoi el mla metech a mla mechad, e a Dios a mla chelsimer er a beluu, me a uldesuel el diak a bedengel el ngar er a rengedel a re chad el ngkngtil a Dios el redil er a Uldesuel a mla mlo er a beluu er ngii.”15
GSAM 81.1Er a rak er a 1793 a uldesuel a re chad a mla meche el kirel a re actor el omekrael er a Dios me a Biblia, e a re chad a mla kmal klou a ngerir el oldanges er tir me a omrotech a chimrir. Ngii a ta el uldesuel el melekoi kid:
GSAM 81.1“A comedian Monert, er a Ikelesia er a St. Roche [Paris], a mla ousbech el omekrael er a Dios el mo er a klou. ‘Dios, a lsekum kau a ngar er ngii,’ a melekoi er ngii, ‘omeluet er a ngkngtil a ngii el mla mechad! Ak mo mekrael er kau. Kau a chelsimer. Kau a medakt el omurech er a derumk er kau. Er a uriul er tia, techa a mo mengull el kmo kau a ngar er ngii?’”16
GSAM 81Ureor el Mecherei er a Dios er a Lyons, France
GSAM 81.2El kirel a omekrael er a re chad el mla mekrael er a re Techa el Olecholt, el “mla mengerus er a Ngalek er a Dios el ta er a ta, me a mla mlo omekrael er ngii er a beluu” (Hebrews 6:6), a uldesuel a tekoi er a fête el mla mlo er a Fouché er a Lyons, el kirel a Chalier, a Governor er a Lyons, el mla meche. El mo er a Lyons, Fouché a mla melekoi el kmo
GSAM 81.2“a re uldesuel er a omengull a mo mecherei; me a bdelul a blil a mla mad a mo ngar er ngii a tekinged, ‘A kodall a cheliuaiu el diak a ulebengelel....’ A bust er a Chalier a mla mereched er a rael, e a klou el re chad el omekrael me a re chad el mechad a mla melai er ngii. E a ta er a ngii a mla mei er a donosisechakl el merael a Ebangkelio, a krus, me a omengull bleob, e aika a mla mlo er a ngau; e a donosisechakl a mla ulengim er a wain el mla chedaol el ngar er a kob er a omengull.”17
GSAM 81.3A Mur er a Uldasu el mle er a Paris a kloadel el kmo:
GSAM 81.3“A mla merael el merael el cheldebechel el mo er a cheldebechel, e a re chad ... a mla meruul el uldensel el omekrael er a omengull er a beluu el mo er a klou el omelilt.... Re chad el oubail er a becheleleu el bail er a re badre me a kemanget el bail el ngar er a bebul a bebil el bail a mla mei el mengull er a hallelujah me a meloik er a Carmagnole er a bdelul a cheldebechel. E a mla melai er a ngerachel el chedaol, a blai el chelsimer el ngar er ngii, me a uai er a orech me a chel. A mla meruul el tekoi el omekrael.... ‘O kom,’ a melekoi a re chad el mla melekoi er a St. Denis, ‘O kom el ngat er a omengull el mekrael, re chedaol el chedaol er a bebil el uldesuel, kom mo patriot el cheldebechel, me kom mo ureor er a beluu el mo er a blil a omeruul er a udoud el mo mecherei.’”18
GSAM 82Tekoi er a Dios el Tuobed er a Ilkolk
GSAM 82.1“A mla er a edei el sils me a tedobech, e a Reng er a klengar er a Dios a mla mlo er ngii” (a re Techa el Olecholt), e a mla “mo er a eanged el ngar er a ngel.”19 A taem er a Dios a mla mei el mo olecholt a tekoi er ngii er a chelsel a omekrael, me a mo melai er a beluu. A taem a mla mei (1798) el mo meruul a ureor el olecholt a Ebangkelio er a rokui el beluu. Er a 1804 a Cheldebechel er a Biblia er a Britania a mla okedmeklel. Me a bebil el cheldebechel er a Biblia a mla mlo er a ngii, e a Biblia a mla mlo uliuid er a tekinged er a beluu er a delongelel. Me a Biblia, a re Techa el Olecholt, el mla mlo metech el ngii a re chad a mo melekoi me a mo omes, a uldesuel el mo er a eanged er a ngel.
GSAM 82.2Er a taem er a omokrael er a France, Voltaire a mla melekoi el kmo er a 100 el rak a re chad a mo diak lmuut el ousbech er a Biblia. Er a 100 el rak er tia el taem, a Biblia el mla mlo olecholt er a France el di ngii a lmuut el betok er a rokui el Biblia el re chad a mle medengei el kmo a ngar er ngii er a taem el melekoi a Voltaire er tia el tekoi el ouchais. Me a blai er a Voltaire el kmo a mla melekoi er ngii a ousbech er chelechang el blil a Biblia.
GSAM 82Bad er a Rosetta el Mla Mecherei
GSAM 82.3A ngar er ngii a ruo el tekoi el kirel a rak er a 1798 me a re chad er a France el kirel kid: kot, er tia el rak a re chad er a France, er a General Berthier, a mla mlo omekrael er a papal okedmeklel er a Rome, el mla meruul (el diak lemedengei er ngii) a uldesuel a ulaoch er a tekoi er ngii, er a hong el mla mekrael er ngii; me a ongeruul, er tia el rak, er a Fort St. Julien er a rechelel a Omoachel er a Nile el ngkngtil Rosetta, a re chad er a France a mla mechad er a omekedong el mla mechad a Rosetta bad, el dirk er a blil a uai er a Britania. Er tia el bad a tekinged er a ted el uldesuel: Hieroglyphics, a tekinged er a re badre; a demotic, a tekinged er a re chad er a beluu; me a Greek. Tia a osisechakl el mla omekedong a demotic me a hieroglyphic el mla chelsimer. Me a ta el chad a melekoi el kmo, “a omekedong me a omelai el mla uldesuel a tekinged er a demotic a olecholt er a klemerang er a re babier er a taem er a medal el kirel a Biblia, el lmuut el betok a olecholt er a klemerang er ngii er a olecholt el mei er a rokui el bebil el osisechakl el diak el Biblia el ngii el ngii.” Me a re chad el mla uldesuel el omekrael er a Biblia a mla mlo ousbech el mo uldesuel a ulaoch, el mo mlo meche a klisichel er a okedmeklel er a Pope er a ulebengelel er a 1260 el rak, me a mla mecherei a osisechakl er a tekinged el olecholt a klemerang er a Biblia el mla melai el omekrael.
GSAM 83“Kau a Mo Meleketek a Tkar er a Ongerel”
GSAM 83.1Ngerang a tekoi el mla melekoi a anghel er a Daniel el mo er a taem er a ulebengelel? Er a taem el mla rong a chedaol el chad el melekoi, “Er a 2300 el sils, e a chedaol delemerab a mo omengikiid,”20 a reng er a Daniel a mla chelebedech el kirel a “ngarang a ulebengelel er a tekoi aika,” me a “taem el kirel a ngii.”21 A mla mlo metech er ngii el kmo a medengei er a taem a diak a mo er a sils er ngii. E a mla melekoi er ngii, “Merael er a rael er kau el mo er a ulebengelel; e kau a mo olengull, me a mo meleketek a tkar er kau er a ulebengelel er a sils.”22
GSAM 83.2Bebil el chad a mla uldesuel el kmo tia el tekoi a kirel a ulebengelel er a beluu, e er tia el taem a Daniel me a re chad er a Dios a mo melai a omelilt er ngii, me a mo meleketek er a tkar er a tkar. A Hebrew el tekoi er a tkar er a tkar, a beluu, me a bebil el tekoi, a gheh-vel. Tia a diak le tekoi el mla ousbech el “tkar” er tia el babier; a tekoi er tia a goh rahl. Re chad el medengei a Hebrew a melekoi el kmo a goh rahl a ngar er ngii er a 76 el ta er a Kot el Hong, me ngii a ta er a tekoi el ousbech er a omengikiid er a chedaol delemerab, er tia a tkar a mla melai el mo medengei el ngerang er a teblong el kaming a re chad a mo omekoad er ngii. Me a klou el badre el melai a rsechel a kaming er a Dios, e a mo er a chedaol delemerab el meruul a omengikiid, e a Israel el chieng a mo chelsimer, el melai er a rengedel a re chad me a olecholt er a doso er ngii, el mo meleketek el chedaol, me a mo melai a omeltelat er a klou el badre er a taem el mo tuobed er a chedaol delemerab. Me tia el sils, Israel a mla meleketek er a tkar er ngii.
GSAM 84.1Er a omengikiid el mo ulebengelel er a chedaol delemerab, er a ulebengelel er a 2300 el sils, a Dios a mo menguiu a tekoi er a Daniel me a tekoi er a rokui el re mla mad el chad el chedaol. Ngii a Daniel el meleketek er a tkar er ngii.
GSAM 84Tekoi el Chelsimer el mo er a 1798
GSAM 84.2Er a omelilt er a Daniel, “O Dios, ngarang a ulebengelel er a tekoi aika?”23 A mla olengeseu er ngii el melekoi, “A tekinged a chelsimer me a stamb el mo er a taem er a ulebengelel.”24 A tekoi el mla meruul el chelebedech er a rengedel a Daniel a “oingarang?”, a “ngar er ngii el taem?”, me a “ngarang a ulebengelel?” Tia a tekoi el mla chelebedech me a mla mlo ringel er a nabi, e tia el tekoi a mo chelsimer me a stamb el mo er a “taem er a ulebengelel,” e diak el hong er a Daniel el rokui, el ua a uldesuir a bebil el chad. Er a uche er a 1798, re chad el omes a ulaoch a mla medengei a 70 el sandei, me a mla medengei el kmo a mla uchelel er a B.C. 457, me a ureor er a Kristus er kid, a meche, me a bebil el tekoi a mla mo er a uldesuel er a 69 me a 70 el sandei er tia el taem. Tia el uldesuel er a ureor er a Olsobel er kid a mla olengeseu el klou el olecholt er ngii el kmo ngii a Mesias el klemerang, me a sils er a uchelel er a 70 el sandei a mla mlo ulterekokl el diak el sebechel el mo mengodech. Me a diak le medengei el kmo a 70 el sandei a kot el tekoi er a 2300 el sils a mla chelsimer a tekoi el mo er a uriul er a 1798, uldesuel er a ulaoch.
GSAM 84Kiis er a 2300 el klebesei
GSAM 84.3Melech a tad el tekoi er a kerrekeriil. Me ngii el sils er a 1798, re chad el olengeseu er a ulaoch diak lemechur a taem er a ulebengelel a 2300 el klebesei. Re mla medengel a bliongel, a llechukl me a re charm er a hong er a Daniel, me diak lemechur a chelebuul er a 2300 el klebesei, te diak lemedengel a taem er a uchelel a klebesei. El merael er a omelilt er tiang, a Midnight Cry, el babier er a chad el oltirakl er a ongerul lemei a Jesus el mla mong er a New York City, er a June 15, 1842, a melekoi: “El mo medengel el klou a ultuil a re chad el oltirakl el diak lemechur el sils er a 1798, te mla medengel a tekoi el diak lemechur er a uchelel—e a 70 el wiki a kiis el mo medengei a 2300 el klebesei.”
GSAM 85Betok el Chad el Medengel a Olangch
GSAM 85.1A klemerang tiang e “chelsimer” ngii me ngii el taem el mla orimel a Dios el mo mekiis me a re chad er ngii a mo medengei a belkul, me el taem er a ulebengelel el mla me, betok el chad a mo “merael er a bita me a bita” er a Chedaol el Llechukl, el osiik a belkul a re tekoi tiang. A omelilt er a bebil el babier el melu er a tekoi, e ngii el klou el omes.
GSAM 85.2Dr. Adam Clarke a melekoi: “Betok el chad a mo melasem el osiik a belkul a tekoi; me a klemedengei a mo klou—el lokiu a rolel tiang.”
GSAM 85.3Er a Babier er a Dios er a Germany er a Luther el mla mo orimel, a melekoi: “E ngii e betok el chad a mo suub er ngii, me te mo melai a klou el klemedengei.”
GSAM 85.4Er a Babier er a Dios er a Germany el omelilt, a melekoi: “Betok el chad a mo merael el rokui er ngii, me a klemedengei a mo klou.”
GSAM 85.5Er a Babier er a Dios er a Germany er a L. Van Ess, el dirrek el mla kongei a pope el mo menguiu er ngii a re Katolik, a melekoi: “Betok el chad a mo osiik a belkul er ngii, me a klemedengei a mo klou.”
GSAM 85.6Er a Babier er a Dios er a Sweden, a melekoi: “Betok el chad a mo osiik a belkul er ngii, me a klemedengei a mo klou.”
GSAM 85.7Er a Babier er a Dios er a Denmark-Norway el mla mo orimel, a melekoi: “Betok el chad a mo osiik el mesisiich, me a klemedengei a mo betok.”
GSAM 85.8Er a Midnight Cry er a June 15, 1842, a osiik me a melai a klemedengei el mla chelsimer me ngii el sils er a 1798, a melekoi: “Ng diak el tekoi el kmal kakerous el kmo a betok el re meluches, el diak el kaodengei er a ta me a ta, a mla mo osisiu a uldesir er a osisiu el taem?”
GSAM 86.1Tiang a list er a 20 el chad el mla medengel a klemerang er a ulebengelel er a 2300 el klebesei, diak el kirel a omekrael er a ta er a ta, me ngii el mla me er a omelilt er a Ulaoch, el ulekrael er a Reng er a Dios. A kot er a list e William Miller er a renged er a New York; me A. J. Krupp er a Philadelphia, Pa.; David McGregor er a Falmouth, Maine; Edward Irving er a England; Archibald Mason er a Scotland; W. E. Davis er a South Carolina; Joseph Wolff el mla ureor er a bebil el beluu er a Asia; Alexander Campbell er a omelilt er ngii me Robert Owen er a 1829; Captain A. Landers er a Liverpool, England; Leonard Heinrich Kelber er a Stuttgart, Germany; Lacunza er a Spain; Hentzepeter er a The Hague, Holland; Dr. Capadose er a Amsterdam, Holland; Rau er a Bavaria; re priest er a Tartary er a 1821; re suub er a Babier er a Dios er a Yemen, er a babier er tir el “Seera”; Hengstenberg er a bebil el beluu er a Germany; re Russian er a tkul a Caspian Sea; re Molokaners er a tkul a Baltic, me bebil el chad.
GSAM 86.2A tekoi er a omelilt er a taem el taem el mo er a re suub er a ulaoch, el diak el medengel a ta er a ta, e tiang el tekoi a mo oltirakl:—
GSAM 86.3Er a Midnight Cry er a June 15, 1842, a melekoi: “A babier el mla me, el ngar er a beluu er a Scotland, a ngklel ‘2 el Omelilt er a Ulaoch er a Daniel er a 2300 el Klebesei, me a Kirel a chad el Kristiano el Osiik a Belkul a Osobel er a Ikelesia,’ er a Archibald Mason, el minister er a Ebangkelio, Wishawtown, Scotland, Newberg. Mla mo er a Glasgow nger er a babier el Ward M. Gazeley er a 1820.” Er a babier tiang e Mason a melekoi: “Er a kesai el taem el mla mo, ak mla omes a kerebil el babier el kerebil er a America, er a Rev. Wm. E. Davis er a South Carolina, me mla mo orimel er a 1818 er a Warkington er a south er a England. A chad tiang a melekoi el a 2300 el klebesei a mla uchelel er a 70 el wiki (Daniel 9:24). Ak kirel el kongei er a uldasu tiang.”
GSAM 87Davis er a South Carolina
GSAM 87.1Er a ta el nger er a Midnight Cry, a editor a melekoi: “A babier er a Davis a kmal mla mo er a 1810.” Me el kirel a omelilt er a babier, a melekoi: “A chad el omes a babier e ngii a melemolem el omes a ureor er a Miller, Litch, Stores, me Hale, me ngii e dimlak a ta er a re chad el oltirakl er a ongerul lemei a Jesus el medengei el kmo a babier tiang a ngar er ngii er a uchei er a wiki el mla mo. A editor er a babier tiang a dimlak lsal rong el kirel a babier tiang er a uchei. A tekoi er a Davis er a taem, el mla oltirakl er a Mason, e a 2300 el klebesei a mo omelek el mo er a 1843 er a taem er a Jew—er a taem er kid e 1844.”
GSAM 87Joseph Wolff me a 20 el Chad el Bebil
GSAM 87.2Er a Midnight Cry er a Aug. 31, 1843, a melekoi el “er a 1822 Joseph Wolff (er a England) a mla mong er a babier el ngklel ‘Ngii a Mo Melemei, a Ngelekel a Chad er a Ngerchelel a Meklou el Olangch.’” Me a melekoi lokiu: “Er a 1826, a 20 el chad el ngar er a omengull er a re orthodox el mla cheldebechel er a London me Mr. Wolff el mo suub er a Babier er a Dios. Te mla oltirakl el ta el tekoi. Te mla melu a 45 el rak er a 1260.” A omelu a 45 el rak er a 1260 el rak el mla me omelek el mo er a 1798, e mo er a 1843 er a taem er a Jew—e ngii el 1844 er kid.
GSAM 87A Tekoi er a Alexander Campbell
GSAM 87.3Er a nger er a babier tiang, a melekoi er a Alexander Campbell el “er a 1829 a mla mo er a omelilt er ngii me Robert Owen, el chad el diak lemechur er a Dios. A mla melekoi el a ues er a Daniel a mo er a ulebengelel a taem, a 2300 el klebesei a rak, me a mo omelek el mo er a 1847 el rak er a cherellel a Jesus, e a Jesus a mlechell er a 4 el rak er a uchei er a taem el omuchel a omilil er kid.” A omelilt er ngii e a 2300 el klebesei a mo omelek er a ulebengelel er a 1843 el rak er a taem er a Jew er a taem er a A.D.—e ngii el 1844.
GSAM 88.1Er a Midnight Cry er a Sept. 21, 1843, a melekoi er a babier el mla me el ngklel “A Klumech el mo er a Britain me a America, el olecholt er a Ulaoch er a ongerul lemei a Ulechad me a Chais, el kirel a omengull er kid el sils er a sils: ‘A Rengedem le mei, bo le motaut a soam er a beluulchad el ua ingii er a eanged.’25 er a Captain A. Landers er a Liverpool, el mla mo er a S. Kent and Co., 1839.”
GSAM 88.2“Ngii el oltirakl er a re bebil, e ngii a mla omelilt er a taem, el mo omelek el a ulebengelel a 2300 el klebesei a 1847 el rak er a cherellel a Jesus.” Ngii e ngii el mo 1844 er kid, el kmo ng mlechell er a 4 el rak er a uchei er a taem el omuchel a omilil er kid.26
GSAM 88Leonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3Er a Review and Herald er a May 17, 1892, a ngar er ngii a babier er a bastor L. R. Conradi er a Hamburg, Germany, el melekoi:—
GSAM 88.4“A re ousbech er a babier el bebil a mla rong er a Lutheran el rubak er a ikelesia Bengel, el er a century el mla mo [el ua a lemelekoi a Schaff, a Bengel a mla mad er a 1751], a mla omelilt el a taem er a melel er a Ulechad er a 1836, el omelek er a 666 er a Ulaoch. Me el diak lolech a taem tiang, a ta el chad el meklou el chad er a skuul, Leonard Heinrich Kelber, a ulemuchel el meluches. A kot el babier el kerebil er ngii a mla me er a 1824 el ngklel ‘A Ulebengelel a Taem el Mla Mereched,’ el olecholt er a Matthew 24 me 25. Mla mong er a Bavaria. Me er a 1835 a babier el kerebil el klou er a ngklel tiang a mla me er a Stuttgart, el 126 el babier. Tiang a mecherang. A ngklel er a kot el babier er a hong e: ‘A Ulebengelel a Taem a Me, el mla medengel el klou me el melemolem er a tekoi er a Dios me a tekoi el mla me; el omekrael a omengull el mo er a melel er a Ulechad, me a omelilt er a taem; el oltirakl el melekoi el a rubak er a ikelesia Bengel a mla mo er a 7 el rak; a diak 1836, engdi a 1843 a klou el sils, e a klou el mekemad er a delongelel a llomes me a ilkolk a mo merek, me a renged er a budech er a Ulechad Jesus er kid, el mla meketeket el cheliil, a mo omuchel er a beluu.’”
GSAM 89.1“A ongerul el nger er a babier a mla me er a 1841, er a Stuttgart, me el kmo a ta el nger er a babier er a Saxony. A ngklel er a kot el babier er a hong a oltirakl el a babier el kerebil, el mla meruul er a omelilt er a re tekoi el chad a mla mor, a mla olecholt el klemerang er a omelilt er a 2300 el klebesei er a Daniel 8 me a 70 el wiki er a Daniel 9, me a mla me er a 1843 (er a Re Jew 1843—er kid 1844). Me er a uriul el reng er a hong, a mla olecholt er a olangch er a taem el kmo a tekoi tiang a mo mereched.”
GSAM 89.2“A omelilt er a bebil el nger er a babier a mla me, e ngii a oltirakl er a omes er a chad. Ochellei Schäche, el ngar er a Australia, a mla omes a ochais er ngii er a Silesia, me el mla order er ngii, a mla omes el klou el omes el chelsel a chelsimer. Er a babier tiang, diak a ngera el olecholt el kmo a chad el liluches er ngii a mla medengei a bebil el osisiu el cheldebechel er a beluu, me ngii e el lokiu a Reng er a Dios, a mla melai a osisiu el uldasu.”
GSAM 89.3“Er a 1842 a mla meluches a babier el kerebil el klou er a 286 el babier er a Stuttgart el ngklel ‘Tekoi er a Uchelel me a Taem er a Beluu, el melekoi el kirel a ulekerreker: Ngera uchul me a Dios a mla meruul a beluu er a 6 el klebesei el ta a mei er a uriul a ta?—el melekoi er a melech a Ulechad el mo merritel er a antichrist—me a re tekoi el klou me el mesisiich er a 1843.’”
GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)
GSAM 89.4Er a 1812, Lacunza er a Spain a mla mong er a babier el ngklel, “A Melel er a Messiah el Klou me el Olangch.” A chad el mla molob a ngklel el “Ben Ezra,” me a chad a melekoi el Jew el mla mo Kristiano. Edward Irving er a England, el mla ousbech er a ongerul lemei a Jesus, a mla omekek a babier tiang el mo er a English. Me ngii a mla melekoi er a ta el tekoi er a tebed el ta el ngkel.
GSAM 89.5El mo medengel el klou a ultuil, el mla omelek er a rak el mo, el kmo a re suub el bebil el mla suub el ulemuchel er a uchelel a century el mla mo el mo er a 1840, te mla omelilt er a 2300 el klebesei, me a 70 el wiki a kot el reng er ngii, me te mla oltirakl el a ulebengelel er ngii a 1844.
GSAM 901844 el Ulebechelel el Mo er a 2300 el Klebesei
GSAM 90.1A ulekerreker a mo me: A kmal sebechel a reng er kid el kmo a 1844 a ulebechelel el mo er a 2300 el klebesei? Eo! El kmo a ulterekokl er a ulaoch el diak el merang a diak el sebechel el mo er a taem el kirel a ulterekokl el merang, e ngii e a 1844 a ulebechelel el melekoi er a 2300 el klebesei. A Dios, el mla chelsimer a klemerang tiang me ngii el 1798, me a mla melekoi el kmo a olangch a mo mengedereder, a mla olengeseu lokiu a Reng er ngii a re chad el olengeseu er ngii el kirel a taem. A taem er ngii a mla me er a “klemedengei” el mo klou er a tekoi tiang, me ngii a mla mong er a klemerang el molob.
GSAM 90.2El mla medengel a ulebechelel a taem el mla mo er a medengel er a re chad er a taem er a ulebengelel, e ngii a kmal klemerang el mo olengeseu er a ultuil er a omelilt tiang. Er a taem tiang, er a ulebengelel er a ureor er a Ebangkelio, a taem el kirel a omolech er a merritel a mo olecholt. “Me a mla omes,” a John a melekoi, “a ta el anghel el mla merael er a ngerchelel a mekang, el ngar er ngii a Ebangkelio el diak el ulebengelel el mo er a re chad el kiei er a beluu, me a beluu el ta el ta, me a re chedal, me a re tekoi, me a chad, el melekoi el klou: Me medakd er a Dios, me bo oldanges er ngii, el kmo a taem er a merritel er ngii a mla me; me omengull er a Dios el mla meruul a mekang, me a beluu, me a daob, me a re madedok er a ralm.”27 A re anghel el merang, el diak el ultuil, a diak el oureor er a Ebangkelio er a chad. A chad a chad el mla omolob er a Dios el mo oureor er a Ebangkelio el mo er a ulebechelel a beluu.28 A anghel tiang a ultuil er a klumech er a Ebangkelio el melekoi el a taem a mla me el mo omeleketek er a merritel el omuchel er a blil a Dios.29 A klumech tiang a diak el sebechel el me er a Ulaoch me ngii el taem el kirel a merritel a mla medengel er a Ulaoch. A 2300 el klebesei, el mla melekoi, a mo er a kerrekeriil el merritel a klechad er a Dios.
GSAM 91A Klebesei er a Omengasek a Taem er a Merritel
GSAM 91.1A klebesei er a omengasek, el omengikiid er a chedaol delemerab er a beluu, a mla me el ngii er a re Jew el klebesei er a merritel. Me el chelechang, er a omekrael er tir, el diak el sebechir el meruul a rokui el ureor er a irechar el mla chelsel a klebesei tiang, te mla omengull er ngii el klebesei er a merritel. El merael er a tekoi tiang e kmal kmal olecholt a babier er a re Jew er a San Francisco, California, el ngklel The Jewish Exponent, el babier er a re orthodox el Jew er a ngebard er a Rocky Mountains. Er a September, 1892, a mla melekoi el kmo el mo er a nger er a ta el nger er a babier, a ongeuid el buil me a klebesei er a omengasek a mo me. A ngklel er a ongeuid el buil er tir e Tishree, me a ongelolem el buil a Ellul; me a babier a melekoi: “A buil er a Ellul a ngar er tiang, me a chelebuul er a Shofar [a chelebuul el mo obengkel er a kot el klebesei me ngii el 10 el klebesei er a ongeuid el buil, Psalm 81:3, 4] a mo rong er a blil a omengull er a re orthodox el sils er a sils, el olengeseu el omeleketek er a sils er a omes, me a merritel er a Yom Kippur.” Er tir el mla er a ulebengelel er a Ellul, a ongelolem el buil, me a Tishree, a ongeuid el buil, el mla mereched el me, te mla rong er a chelebuul er a 10 el klebesei el melekoi er a merritel er a rak er a blekeradel tiang.
GSAM 91Olecholt er a Rabbi er a Re Jew
GSAM 91.2Me er a 1902, Rabbi Isidore Myers, er a klou el cheldebechel er a re Jew er a San Francisco, Cal., el omolob a klebesei er a omengasek, a melekoi: “Er a omolech er a ta el rak me a ta el rak, a Israelite a blechoel el medengel a uchelel a beluu me a okedmeklel a Dios er a beluu, me ngii a mla cheroid el omengull er a sils er a omes er a melel a taem me a omolob er a king er a rechedul a beluu el klou, lokiu a chelebuul er a chelebuul. Me ngii a mla ouchais lokiu a chelebuul tiang, el Shofar, el mo olengeseu el olecholt er a ureor er a rak el mla mo, er a ngii el mo dechor el omritel er a dakt er a medal a Llemalt el diak a ulebengelel, el omes a rokui e kiei er a kingall er a merritel.”
GSAM 92.1El kmo er a ureor er a templo er a re Jew a chedaol delemerab a mla omengikiid el taem el ta el rak, e Daniel a mla sebechel el medengel el kmo a omengikiid tiang er a ulebengelel a 2300 el klebesei a kirel a ta el tekoi el diak el ureor el el oltirakl er a ulaoch el rak. A Dios a mla ousbech er a re chad el kmo el mong er a ulaoch, a taem el mla ngasek e a klebesei a mo omelek el “a ta el klebesei el mo er a ta el rak.”30 Me a 2300 el klebesei tiang, el mla omes, a mo er a ulebengelel er a ureor er a Ulechad el Rubak er a chedaol er a chedaol delemerab er a mekang, el mo er a kerrekeriil el merritel er a re chad el mla me a tekoi er tir el mo er a chedaol delemerab er a mekang lokiu a olecholt er a klengit er tir.
GSAM 92A Klumech er a Merritel el Kirel a 1844
GSAM 92.2El mla medengel a taem el kirel a omolech er a merritel er a re chad el chedaol, e a rael a mla mo chelsel a omelilt er a Dios, el mla olecholt er a ulaoch, el mo olengeseu a klumech: “A taem er a merritel er ngii a mla me.” A omes, e diak el melekoi el kmo el kirel a omolech er a taem tiang a klumech a mo olecholt, engdi a olangch el mla chelsimer a mo olecholt el klumech. A mla omes el klemerang el kmo a tekoi tiang a mla mo. Er a re bliongel el mo me, a mo medengel el kmo a Dios a mla omelilt el taem el kirel a omolech er a klumech er a ongerul lemei a Jesus, me a klumech a mla olecholt el mo er a beluu.
Notes
- Daniel 12:8-10. ↩
- Daniel 8:17. ↩
- Daniel 12:4. ↩
- Deuteronomy 29:29. ↩
- Nahum 3:2. ↩
- Nahum 1:5-9. ↩
- Nahum 2:3-5. ↩
- Joel 2:1. ↩
- Zephaniah 2:1-3. ↩
- Daniel 11:35. ↩
- Daniel 12:7. ↩
- Revelation 11:3. ↩
- Revelation 11:7-9. ↩
- Anderson’s Annals of the English Bible, eob 494. ↩
- Thomas Dick on the Improvement of Society, eob 154. ↩
- Thier’s omokrael er a France, vol. 2, eob 371. ↩
- Ngii el babier., eob 338. ↩
- Ngii el babier., eob 365. ↩
- Revelation 11:11, 12. ↩
- Daniel 8:14, ↩
- Daniel 12:6-8. ↩
- Daniel 12:13. ↩
- Daniel 12:8. ↩
- Daniel 12:9. ↩
- Matthew 6:10. ↩
- A sils el ngar er a tkul a babier er a Matthew 2:1. ↩
- Revelation 14:6, 7. ↩
- Matthew 28:19, 20. ↩
- 1 Peter 4:17. ↩
- Numbers 14:34; Ezekiel 4:6. ↩