Bliongel 3 — Lemei a Ngalek el Meltib a Telbiil el Kirel
GSAM 57.1“A lmuut er a taem el mo bleketakl, Dios a mengilt a Ngalek, el mla melemalt a er a llechul, el mo olengeseu er a re ngar er a llechul, el bo lsebeched el mo rrodel el mo ngelekel a Dios.”1
GSAM 57.2“A Dios el telbilel el mo omengereomel a kom er a klumech er kau me a omesubel a Jesus Christ; a ues er a tekoi el mla meduch er a taem e a beluulechad a mlo, engdi a mla mo medengei er a chelechaod er a babier er a re ulaoch, el kirel a llechul a Dios, el mo er a re beluu el omengull er a klaumerang; a klebkall a mo er a Dios, el di Ngii a mellomes a rengul, el okiu a Jesus Christ el diak a ulebengelel.”2
GSAM 57.3“Er a ues a Dios a omesub er ngak a ues er a tekoi; a tekoi el dimlak a mesaod er a re ngalek a chad er a taem er a medal a beluulechad a mla medengei er a re apostel me a re ulaoch er a Reng er a Dios. Ngak, el kekerei er a ngikel kot el kekerei er a rokui el re chedaol, a mla melai tia el krasia, el mo olecholt er a re Gentile a klou el blekeradel er a Christ el diak a sebechel el melimuut; a chad el rokir a mo medengei a ues er a Dios, el mla melech er a Dios el meruul a tekoi el rokir er a Jesus Christ.”3
GSAM 57.4A msaod er a tekoi el kmo, er a Telbiil el Osobel a klumech a mla melech, engdi er a Telbiil el Beches a mla mo medengei. A ta el chad a msaod el kmo: “E le re Jew a mla mo er a diak er a Dios, a dimlak lmuut a uldesuel er a suobel er a omengull. A ureor er a omengull a mla meduul er a Christ. Er a telungalek er a ureor a mle ulechell er a Christ, me a chedaol el beches el klisichel. Engdi re Jew a mla mo er a blekeradel el diak a reng; a mle omes er a urerel a omengull me a llechul, el dimlak lmuut a omes er a Jesus el kirel a ureor er ngii.”
GSAM 58Omengedech er a Okedel er a Beluu
GSAM 58.1“Re Jew a mlo oureor er a lemei a Mesias, engdi a dimlak a uldesuel er a ureor er ngii. A dimlak a oureor el mo ulsobel er a dosa, engdi el mo ulsobel er a omekrael er a re Roma. Re mla mong el kmo a Mesias a mo lemei el mengasireng a re chad el melaiseb, el omekrael er a uldemedemed el mo er a Israel el okedmeklel a beluulechad. E ngii a mla meruul a rael el mo oltngakl er a Olengeseu.
GSAM 58.2“A re chad er a beluu a mle ngar er a ilkolk me a omekrael, me a re rubak a mle mengasireng er a omekrael, re mle oureor er a lemei a chad el mo omekrael er a uldemedemed me a omekedmeklel a okedmeklel er a Israel. Re mla omesub a re ulaoch, engdi a dimlak a ues er a reng. E ngii a re mla omelilt er a babier el mesaod er a meluches er a kot el lemei a Christ, me a re mla omeklat er a babier el mesaod er a omekrael er a ongerul lemei a Jesus. A uldesuel a mle klou, me a ues er a ulaoch a mla mo er a uldesuel.
GSAM 58.3“Er a taem el mo klou er a 1,000 el rak, re Jew a mla omengiil er a lemei a Olengeseu. A re mla mechad er a klumech er ngii me a ulengull er a omengull, me a uldesuel a mle er a ngii. Engdi er a lemei a dimlak a medengei er ngii. A Chad el kmal dorem er a lang a mle er tir el uldemedemed el lmuut er a cheleuid; a dimlak a beches er ngii me a re diak a uldesuel; re dimlak a omes a klou er ngii. ‘A mla lemei er a belulechad er ngii, engdi a re chedal a dimlak a ocholt er ngii.’”4
GSAM 58Er a Rengedel a David
GSAM 58.4Er a taem el mla meketek a Daniel, el kirel a lemei a “Mesias el Rubak,” el Ngii el mla mechad el mo el melemalt, re Jew a sebechel el omelilt el kmo: a Mesias er a bedengel a mo er a blil me a rengedel a David; e ngii a uchul a re ngalek a mo er a telbiil el mo er a rengedel; me er a llechul a Jew me a blekeradel, ngii a mo mechad el mo ureor er a beluu er a 30 el rak; e a lsekum ngii a mo lemei er sel rekil el Mesias, e ng kirel el mlechell er a 30 el rak er a uchelel a ulebengelel a 69 el wik er a rak, el mo meliut el mor a lemei a Mesias.
GSAM 59Ulaoch er a Simeon me a Anna
GSAM 59.1Er a taem el Israel a mle mengedech er a uldesuel. Re suobel er a Babier el mengull me a reng a mle oureor el omengiil er a udechel a chad el mo Rubak me a Rubak er tir. Er a Simeon el mla mekera me a omengull, a mle medengei “er a Reng er a Dios el kmo ng diak bo le mad er a uchei er a lomes er a Christ er a Rubak.”5
GSAM 59.2Er a mengil a Olengeseu el mo er a chedaol blil a omengull, Simeon a mle medengei el kmo a ngalek e ngii a Christ. “E ngii a mla kiukuii a ngalek, me a omengull er a Dios, el kmo: Rubak, a mla melemalt a uldesuel a ngalek er kau el mo er a omengiil; e a medal a mla omes a olengeseu er kau el mla omekrael er a merael er a re chad: a klumech el mo olangch er a re Gentile, me a cherengel a chad er a Israel....”
GSAM 59.3“E Simeon a mla omengull er a re chad e a msaod er a Mary el chad a mellomes: A ngalek e ngii a mo uchul a meluches me a omeketakl er a re chad el dirk er a Israel; me a tekoi el mo meruul a re chad el diak a omes er ngii (e a ta el saider a mo oltoech er a reng er kau), el mo olengeseu er a uldesuel a re chad el mora.”
GSAM 59.4“E ngar er a ta el Anna, el ulaoch, a ngelekel a Phanuel, er a rengedel a Aser.... E ngii a mla lemei er a ta el taem, me a omengull er a Rubak; e a mla mesaod er ngii er a re chad el rokir el omengiil er a olengeseu er tir er a Jerusalem.”6
GSAM 59A re Anghel a Olecholt er a Rames er a Sib
GSAM 59.5A uchelel a ta el taem, a klumech el meluchel er a udechel a Olengeseu a mla olecholt er a re rames er a sib er a rael er a Bethlehem er a re anghel. A re anghel a mla olangch er a reng er a re rames er a sib el kirel a klou el uldesuel:
GSAM 60A Re Suobel a Omerolel er a Bethlehem
GSAM 60.2E ngii a re chad el suobel el me er a beluu er a delongelel a cheldebechel, el mla omes a “btuch el meluchel,” el mla melech er a Balaam. Re mla omes er a btuch el omekrael er tir, e re mla lemei er a Jerusalem el mengedech er a rubak el beches el mlechell. Er a mla medengei er a Bethlehem a mo er a uchelel a Ngalek el Mesisiou, re mla merael; e a btuch a mla melech er a rael, me re mla mo er a blil el mekekerei el ngar er a Olengeseu. Re mla omengull er a Ngalek el chedaol, me a mla ocholt er ngii a kerei, insens me a mira; e re mla mlo er a rael el mo er a blai er tir.
GSAM 60A Olengeseu er a 12 el Rak
GSAM 60.3Er a taem er a ngalek el mo er a 12 el rak, a dimlak a klumech el msaod er a Christ a Olengeseu, engdi a ureor er ngii el mo klou er a uldesuel me a bedengel, me a omengull er a chelebuul er a re matua. Er a 12 el rak, er a mla omes er a Joseph me a Mary el mo er a Jerusalem er a cheldecheduch er a bek el rak, ngii a mla omekatukl er a re irel omengull el kirel a uldesuel er a melilt me a ocholt er a tekoi. Er a taem e a mla mo er a ureor er ngii er a beluu, ngii a mla omes a ureor er a chad el meruul a blai el ureor er a Joseph el chad er a Mary.
GSAM 60A Ureor er a John el Baptis
GSAM 60.4Er a 6 el buil er a uchelel a ureor er a Jesus, a klumech er ngii a mla olecholt er a John el Baptis. A re chad a mla lemei el klou el cheldecheduch el menguiu er a John me a mlo mo baptis er ngii. Er a re mla mengedech el kirel a lemei a Mesias, me a re mla omelilt er a John el kmo ngii a Christ, e John a msaod el kmo: ngak a baptis er kom er a ralm; engdi a chad el klou er ngak a mo lemei, el ngak a diak a sebechel el olengeseu er a belt er a chesimerel. Ngii a mo baptis er kom er a Reng er a Dios me a ngau; a sunga a ngar er a chimal, e ngii a mo omekikiid a blil a oreor, me a mo omengull er a korn er a blil a blil a korn; e a bebil er a korn a mo meduch er a ngau el diak a ulebengelel.”7
GSAM 61Jesus a Baptis
GSAM 61.1Er a John a meruul a baptis, ngii a mla omes a Jesus el lemei el mo baptis, me a mla msaod: “A ongetobed er a Dios, el melai a dosa er a beluulechad.... E John a mla olecholt el kmo: A mla omes a Reng el me er a lang el uldemedemed er a manu el chebech, me a mla mo er ngii. A dimlak a medengei er ngii; engdi a mla mengilt ngak el baptis er a ralm, e a mla msaod er ngak el kmo: a chad el mo omes a Reng a mo er ngii me a ngar er ngii, e ngii a mo baptis er a Reng er a Dios. A mla omes me a mla olecholt el kmo e ngii a Ngalek er a Dios.”8
GSAM 61A Chelot er a Lang
GSAM 61.2A Mesias er a Christ a mla ocholt er a omeluchel er a Reng er a Dios el uldemedemed er a manu el chebech, e dirrek el er a chelot er a lang. Er a Ebangkelio er a Mateo a msaod: “Er a Jesus a mla baptis, ngii a mla tuobed er a ralm el mereched; me a lang a mla obok er ngii, e a mla omes a Reng er a Dios el uldemedemed er a manu el chebech el lemei er ngii; e a chelot er a lang a msaod: E ngii a Ngalek er ngak el kmal omes a reng er ngii.”9
GSAM 61.3Ngii a John a dimlak a meruul a tekoi el klou, engdi er a re chad a mla omes a klisichel a ureor er a Christ, re mla msaod: “A tekoi el rokir el John a msaod er a chad e ngii a mera el tekoi.”10
GSAM 61A Christ a Melemalt er a Llechul
GSAM 61.4Er a uldesuel er a Lukas el kirel a baptis me a omeluchel er a Reng er a Dios el uldemedemed er a manu el chebech, a msaod: “A Jesus ngii a mla uchul a 30 el rak.”11
GSAM 62.1Er a Rubak er kid a mla olsengerenger er a 40 el klebesei, me a diablong a mla melilt er ngii er a chelsel a beluu el diak a chad, ngii a mla lemei er a Nazareth el blil a mla mo er ngii; e a blekeradel er ngii, ngii a mla mo er a blil a omengull er a Ulengull el Sils el menguiu. “A Reng er a Rubak a ngar er ngak, e ngii a mla mechad er ngak el mo olecholt er a klumech er a remechebuul. ... A tekoi e a mla mo bleketakl er a medal.”12
GSAM 62A Taem a Mla Mo Bleketakl
GSAM 62.2Mareko a msaod er a tekoi er ngii: “A taem a mla mo bleketakl, me a okedmeklel a Dios a mla kmeed; kom mo omelilt me a omengull er a klumech.”13 A tekoi el “A taem a mla mo bleketakl” a mla lemei el kirel a lemei a Ngii el mla mechad. A omeluchel er a Reng er a Dios a mla meruul er a baptis, me ngii a mla mo er a ureor er ngii er a taem me a rael el mla msaod er a re ulaoch el chedaol.
GSAM 62Olecholt el Medal er a Mesias er a Christ
GSAM 62.3A ureor er a Christ a mla ocholt a tekoi el klou el taem el rokir. E a re chad, a diak a sebechel el omes er a uldesuel er a ulech me a tekoi er ngii, re mla omes er a tekoi el klou el kmo e ngii a Immanuel, a “Dios a ngar er ngii.”14 Er a tekoi el klou, Christ a mla ocholt er a beluulechad a klisichel a Dios er ngii, me a blekeradel er a Dios me a ikrel er ngii. Er a Philip a mla melemalt er a ureor er a Christ er a 3 el rak, ngii a msaod: “Rubak, kom mo ocholt er a Chedam, e ngii a mla meluung er kid,” me a Jesus a mla msaod er ngii: “A mla melemalt a taem el ngar er kom, Philip, me a dimlak a medengei er ngak? A chad el mla omes er ngak a mla omes er a Chedam; me akilek a msaod: Ocholt er kid a Chedam? ... Kom klaumerang er kmo ngak a ngar er a Chedam, me a Chedam a ngar er ngak; engdi a diak, kom klaumerang er a ureor el meruul.”15
GSAM 63A John a Mlo Uldesuel
GSAM 63.1Er a baptis er a Christ, John a mla omes a Reng er a Dios el lemei, me a mla rong a chelot er a lang el kmo e ngii a Ngalek er a Dios, me ngii a mla msaod el kmo ngii a “ongetobed er a Dios el melai a dosa er a beluulechad.” Engdi a tekoi a mla mo er a ta el rael el diak a uldesuel, me ngii er a blil a kelebus el milkolk a mla mo mengedech me a uldesuel a mlo mekera.
GSAM 63.2“Uldesuel er a re suobel er a Olengeseu, John el Baptis a dimlak a medengei a blekeradel er a okedmeklel a Christ. Ngii a mle mengedech er a Jesus el mo er a sebel er a David; engdi er a taem a mla merael me a Olengeseu a dimlak a oureor er a okedmeklel a rubak, John a mlo uldesuel me a mlo mengedech.”16 “Ngii a mla omengilt a ruo el re suobel el mo er a Jesus, el kmo: Ko e ngii a chad el mo lemei, a chad? me a diak, kom mo omengiil er a ta el chad?” “Er a ta el taem ngii a mla omekakiid a re chad er a secher me a ringel me a re mekngit el chelid, me a ngii a mla omekedmek er a re blil a medal. E Jesus a msaod: Kom mo merael er a John me a msaod er ngii a tekoi el kom mla omes me a kom mla rong.”17
GSAM 63.3Ng mle meringel er a re Jew me a re suobel er a Jesus el mo medengei el mera a re tekoi el Olengeseu a msaod, el kirel a mle omelilt er tir el kmo er a lemei a Mesias, ngii a mo omekrael er a Roma el mla mekera tir me a mo omekedmek er a okedmeklel a David, me ngii a mo Rubak er a beluulechad.
GSAM 63.4Jesus a mla omesub el kmo: “Kom mo omelilt, e a okedmeklel a lang a mla kmeed.”18 Er a re 12 el apostel a mla mengilt, re mla orucher a klumech e kmo: “A okedmeklel a lang a mla kmeed.”19 Er a re 70 a mla mengilt er a uriul, re mla msaod: “A okedmeklel a Dios a mla lemei er a kom.”20
GSAM 64A Re Chad a Mlo Mekera er a Ureor er a Christ
GSAM 64.1A klou el tekoi me a omesub er a Christ a mla uchul a re chad a msaod: “A dimlak a chad el msaod el uldesuel el uldemedemed er a chad e ngii.”21 Me er a mla omekedmek er a chad el diak a medal me a diak a chelidel, re chad a mla mekera me a msaod: “E ngii a ngelekel a David?”22 E ngii a kmo: “E ngii a udechel a David, a Olengeseu el mla mechad?” Er a mla lemei er a beluu er ngii, ngii a mla omesub er a blil a omengull er tir, me a re mla mekera el kmo: “A mo er ker a mla uchul a uldesuel er a chad e a ureor er ngii? E ngii a ngelekel a chad el meruul a blai? E ngii a Mary a delal, me a re melemalt er ngii e James, Joses, Simon me Judas?”23
GSAM 64.2Er a ongedei el rak er a ureor er a Christ, er a mla ngar er a blil a omengull el kirel a cheldecheduch er a okedmeklel, re Jew a mla lemei er ngii me a msaod: “A taem el mekera a mo omelilt er kid? E le ko e ngii a Christ, kom mo msaod el mera.”24 Er a ta el rak el mla er a medal, er a mla meruul a tekoi el klou el omekedmek er a 5000 el chad er a 5 el blil a korn me a ruo el mekekerei el dolech, “Ngii a mla medengei el kmo re mo lemei el melilt a ngii el mo rubak, me ngii a mla mo er a rois.”25
GSAM 64A Christ a Omenguiu er a Re Suobel er a Kodellel
GSAM 64.3Er a omesub er a re suobel, Christ a mla meruul a klumech el klou el mo olecholt er tir el kmo a okedmeklel a beluulechad a diak a mo mereched, me ngii a mo mad me a mo omeketakl, me a mo melaiu me a mo lmuut el lemei. E ngii a mla omelt er tir: “Me a kom mo omes a Ngalek er a chad el mo er a uldesuel er a mla ngar er ngii?”26 Er a mla omelilt er tir el kmo “diak a mo msaod er a re chad el kmo Jesus e ngii a Christ,” a msaod: “Er a taem e Jesus a mla omesub er a re suobel el kmo ngii a mo er a Jerusalem, el mo oba klou el ringel el me er a re rubak, re irel omengull me a re chad el omesub a llechul, me a mo ulekoad me a mo omeketakl er a ongede el klebesei. E Peter a mla omelt a ngii me a msaod: Rubak, a tekoi e ngii a diak a mo er kau.”27
GSAM 65.1A ta el taem ngii a mla msaod el kmo a re chad er a chelsel a re mla omes a diak bo le mad er a uchei er a lomes a Ngalek er a chad el lemei er a okedmeklel.28 Er a eai el sils uriul, a ulaoch e ngii a mla mo bleketakl; me a apostel Peter a mla mesaod er a ues er a Christ el lemei er a okedmeklel el kmo e ngii a olecholt er a mera el ongerul lemei a Christ er a ta el taem.29
GSAM 65.2Er a ta el taem er a Galilee, Jesus a msaod er a re suobel: “A Ngalek er a chad a mo mechad er a chimal a re chad; e re mo omadu er ngii, me er a ongede el klebesei ngii a mo omeketakl.” E re mla mo mengedech el klou.30 Engdi a dimlak lmuut a uldesuel er tir er a tekoi er ngii; er a ngii a omesub er tir er a kodellel me a omeketakl, re mle omelilt er tir el kirel a chad el mo klou er a okedmeklel a lang.31
GSAM 65.3Er a ta el taem Peter a msaod er a Jesus: “A mla mekera a rokir me a mla oltirakl er kau; a mo er ker a mo uchul er kid? E Jesus a msaod: A mera el tekoi, kom el oltirakl er ngak, er a taem er a omeketakl, er a Ngalek er a chad a mo dengchokl er a sebel er a cherengel er ngii, kom mo meketakl er a 12 el sebel el omelilt er a 12 el rengedel a Israel.”32 Engdi a uldesuel er a okedmeklel el mo mereched a dirk er a uldesuel er tir, me re chad a mla omengiil er a bliongel el klou er a okedmeklel.
GSAM 65.4E ngii a omelilt a delal a James me a John, re ngalek er a Zebedee, el kmo a ngalek er ngii a mo er a chad el klou: ta er a uldek er a sebel, me ta er a urechel; a ta a mo rubak el omekrael, me a ta a chad el oluches er a beluu. Engdi Christ a msaod el mera: “Kom dimlak a medengei a tekoi el kom omelilt.”33
GSAM 66A Omengasireng el Merael er a Jerusalem
GSAM 66.1Er a ta el taem uriul, a klou el tekoi a mla meruul: a Lazarus a mla omeketakl er a debull er a mla mad el 4 el klebesei. A tekoi el klou el klou a mla omekera er a re chad, me a Pharisee a mla mengedech; e re irel omengull a mla omengereomel, me re msaod: “A mekera a mo meruul? A chad e ngii a meruul a tekoi el klous el klou. Me a omelt er ngii a diak, a re chad el rokir a mo klaumerang er ngii; e a Roma a mo lemei el mo omekedmek er a telbiil me a beluu er kid.”34 A klisichel a diablong el me er a chutem a mla omekrael er a re chad el oureor el mo melemall er a Christ; engdi a klisichel er a lang a mla omekrael er a beluu el omengull er ngii, el meruul a tekoi el mla ulaoch er ngii.
GSAM 66.2Er a ta el taem e a re chad a mla lemei el rokir, el omes er a Jesus me a Lazarus el mla omeketakl er a kodall. Re mla medengei el kmo Jesus e ngii a rubak er tir el mla omengiil er a taem el ukerreker, me er a mla omes er ngii el lemei er a Jerusalem el ngar er a orek el ngalek, a tekoi er a Babier a mla lemei er a uldesuel: “Kom diak a mesisiich, ngelekel a Sion; a rubak er kau a lemei, el ngar er a orek el ngalek.”35 A klou el chelot er a omengull a mla meluchel er a re chad el klou, me a Pharisee a mla mekera el mera. Re mla msaod: “A kom diak a sebechel el meruul a tekoi? A beluulechad a mla oltirakl er ngii.”36 Er a re chad a mla omelt el kmo a Christ a mo omekes a chelot, ngii a mla msaod: “A mera el tekoi, me a lsekum a re chad a mo chelellakl, a re bad a mo meluchel.”37 A Rubak a mla msaod er a ta el taem el kmo “Kom mo meluchel”; me a re chad a diak a meruul er a tekoi, ngii a mo oureor er a bad el meluchel, e a tekoi er ngii a mo bleketakl.
GSAM 66A Kristus a Mo Merael me a Lmuut el Mei
GSAM 66.3A Siosechad a diak di el mle soal el omeketakl er a re chad er ngii el kmo ng mo mad me a lmuut el mekiis er a kodall, e ng dirrek el mle soal el olisechakl er tir el kmo a renged a diak bo le mei el mo er a le merael me a lmuut el mei. A lomekngii er a chesimerel, a uleker: A lsekum ak mo mekider el mo er a bab er a chutem, e ak mo mengetakl er a rokui el chad el mo er ngak; ng dilu er tiang el olecholt a rolel a kodellel el bo le mad er ngii. A re chad a dilu er ngii, “Aki mla rengesii er a Llach el kmo a Kristus a kiei el mo cherechar; me ngera uchul me ke melekoi el kmo a Ngalek er a Chad a kirel el mekider? Ng techang tia el Ngalek er a Chad?”38
GSAM 67.1A lmuut el olecholt er a rengalek er a re chad el kmo a mo meduul me a ongerul lemei, el mo er a renged er a Dios, a uleker: Rengalek, a kmal mekerael a taem el kiei er kau. Kom mo osiik er ngak; me a uldesuem er a re Judea, el kmo a le mo er ngii a diak kom mo er ngii, a lmuut el kmo er kemiu. Simon Petrus a uleker, Rubak, ke mo er ker? Jesus a uleker, A le mo er ngii, ng diak el sebechem el oltirakl er ngak er chelechang, e ngdi ke mo oltirakl er ngak er a uriul.39 Me ngii a ulecholt er a rengalek er a rengir el kirel a ringel: A diak le chesimer a renguem; kom oumerang er a Dios, me kom dirrek el oumerang er ngak. Er a blil a Demak a ngar a re blai el kleked, me a diak le ua ngii, a uchelel a kulecholt er kau. Ak mo mengedmokl a basio el kiremiu. Me a lsekum ak mo mengedmokl a basio el kiremiu, e ak mo lmuut el mei e mengai er kemiu el mo obengkek, el kmo a basio el ak ngar er ngii e kemiu kom dirrek el mo ngar er ngii.40
GSAM 67Olecholt er a Rubak el Melek
GSAM 67.2A Siosechad a lmuut el mo omekngeltengat a uldesuel a re chad el kmo a renged a mo melek chelechang, el ngii el olecholt er a lmuut el omengull er a le mo er a Jerusalem: A ta el rubak a mo er a beluu el cheroid, el mo melek er a renged, me a lmuut el mo er a beluu. A ulecholt er a 10 el chad el ureor er ngii a 10 el sali; a uleker er tir, “Kom ousbech er tia el udoud el omsaso el mo er a le ak lmuut el mei.” A le lmuut el mei, el mla nguu a renged, e a dilu el kmo a re chad el ureor er ngii el ngiluu a udoud a mo mei er ngii, me bo le medengelii el kmo ng mle berredel a udoud el ngiluu a derta er tir er a omsaso.41 Er tia el olecholt, a Rubak a oureor er a rubak el melek. A mo er a beluu el cheroid, er a Tamal, el mo nguu a renged, me a lmuut el mo melek.
GSAM 68.1A lekerrekeriil er a re chad a kmo, Ngera a olangch er a lemei me a ulebengelel a klechad?42 A Siosechad a ulecholt er tir a re tekoi el mo er a beluul er a klou el ringel, el mo er a cheldebechel er a ikelesia, me a re olangch el mo meruul. A le mo meruul a re tekoi, a mo medengelterir el kmo a lemei a kmal mereched, el ngar er a tuangel; me a telecheroll er a rechad el milsa aika el tekoi a diak bo le mo diak el mo er a le mei a Siosechad.43
GSAM 68A re Chad el Mo Meduul er Ngii
GSAM 68.2Me a lmuut el olecholt er a re apostel er a Kristus el kirel a chesimerel me a omekrael er ngii, a te lmuut el diak el omelilt er a klemerang er a kerrekeriil er ngii me a chesimerel. A klemerang a kmal mekerael er a rengir, me a le mei a kerrekeriil, a mla meduul a uldesuel, me a te “mla milecheriei e chiliis el rokui.”44 Petrus, el kmal uleterek el chad, el mla omelilt er a kmo a le mla mo er ngii a rechad el kiei, a ngii a diak el mo meduul, er a uriul er a di mekekerei el jikan a dilu el kmo ng diak el medengelii a Rubak er ngii, e a milsiich a tekoi el kmo ng diak el medengelii tia el chad. A re chad a diak el omelilt er a tekingel a Rubak el kmo er a ongedel el sils er a chesimerel a mo mekiis er a kodall, me a te ulekererir me a tekingir el kmo ng ngera belkul a mekiis er a kodall.45 A te lmuut el diak a klaumerang; el mla mad, me a bedengel a mla meketek er a chesimerel er a debull er a Joseph, me a te mla meruul a omengull er a bedengel. A omelatk a mla meduul—mla meketek er a debull er a Kristus—ngii a kmal ringel a sils er a Ulengull el Sils er a re chad! A rengir a mla chesimer el kirel a ringel me a tord; me a Siosechad el kmal bilt a rengul me a klou el uldesuel, el mo omekedong me a omesmechokl, a diak el ngar er tir; ngii a klechad el kmal desong.
GSAM 69Re Tekoi el Omekngasireng er a Tutau er a Okiis er a Kodall
GSAM 69.1A tutau er a kot el sils er a wik a mla mei! Ngii a kmal klou el omelilt er a eanged me a klechad! A klou el anghel a metengel er a beluu er a klebkall el mo er a debull er a Joseph, el mei er a klumech el kmo a Ngalek er a Dios a mo meduul. A ngar er a klou el omekrael er a klechad; a anghel er a Rubak a mla mei er a eanged, me a miltekelengii a bad el mo cheroid er a tuangel, me a mla kiei er ngii. A medal a ua kerong el luich, me a belkul a ua chesimer; me a re chad el mengasireng er a debull a mle mekerael, me a te lmuut el ua re mla mad.46 A bedengel a re chedaol el mla meketek a mla meduul, me er a uriul er a okisel a Kristus er a kodall a te mla tuobed er a re debull, me a lmuut el mo er a chedaol el beluu, me a te mla meruul er a re chad.47 Uldesuerir tia el re chad el mei er a Jerusalem, er a blai er a re chad er tir, el olecholt er a klumech el kmo a Kristus el mla chesimer a mla meduul er a mla mad, me a te lmuut el mla melilt er a klechad er a klisichel er ngii, el mo olecholt er a chesimerel. Ngii a kmal klou el ureor er a re apostel me a re Merrengei el chedaol—merael er a beluu el mo olecholt er a klumech el meral, “Ngii a mla meduul er a mla mad, el kmo a mlengereched er ngii me a mla uldesued er ngii!”
GSAM 69Jesus a Merael er a Beluu
GSAM 69.2A ngar er a uldesuel a ta el sils, a teru el chad er tir a mla mo er a bek el beluu el ngklel Emmaus, el ngar er a Jerusalem el ngii a mle 60 el furlong [7.5 el mile]. A te mle cheldecheduch er a re tekoi el mla mei. Me a le mle cheldecheduch me a ulekerrekeriil, Jesus a mle mei er tir, me a mle merael er a rael er tir. A mederir a mle telenget, el kmo a te diak el medengelii a Jesus. A uleker er tir, “Ngar ngii a re tekoi el kom bleketakl er tir, el kom merael me a kom chesimer?” A Cleopas a uleker, “Ng ke diak el chad el melai er a Jerusalem? Ng ke diak el medengelii a re tekoi el mla meruul er tia el sils?” Jesus a uleker, “Ngera a tekoi?” A te uleker, “Kirel a Jesus er a Nazareth, el chad el omlaoch el klou a ureor me a tekingel er a Dios me a re chad. A re rubak er a re prist me a re rubak er kemam a mla tongetengii el mo kerrekeriil el kmo ng kirel el mad, me a te mla chesimer er ngii. A kemam mle klaumerang er a kmo a ngii a mo omekedong er a Israel; me er a re tekoi, tia el sils a ongedel er a le mla meruul. Me a re Merrengei er a rengam a mla omekrael er kemam, el mle er a debull; me a le mla diak el medengelii a bedengel, a te mla mei el kmo a mla uldes er a re anghel, el kmo a ngii a mla meduul. Bebil er kemam a mla mo er a debull, me a te milsa a rokui el ua a dilu er ngii a re Merrengei, e ngdi te dimlak el mesang a Jesus.”
GSAM 70.1Me ngii a uleker er tir, “Kom chad el mekerael el diak a klemerang er a tekingel a re chad el omlaoch! Ng diak el mle kirel a Kristus el mo er a ringel me a soiseb er a klebkellel? A Jesus a ulemuchel er a Moses me a rokui el re chad el omlaoch e mileketeklii er tir a rokui el tekoi er a chedaol el Babier el kirel ngii el di ngii.”48 A le mo omengull er a tebel er tir, a mle mechad er a rodel me a mle mereng a sulel a Dios, “a mederir a mla teleu, me a te medengelii; me a te ulekererir, ‘Ng ke diak el mle mekesiu a rengud er a rael, el ngii a mla cheldecheduch er kemam me a mla olecholt er kemam a chedaol el Babier?’”49
GSAM 70.2Chelechang a re chad a mla medengelii, el mla olecholt er tir a re tekoi, el kmo a ureor er a Siosechad a mle kirel a kodall me a okiis er a kodall. Me ng ngii a mo uldesuerir er a renged er ngii?
GSAM 70.2“A ulechotii el kmo ng dirk kiei er a uriul er a ringel er ngii, el ousbech a betok el bleketakl el olangch el diak el sebechel el mo chelebuul, el mle meruul er a 40 el sils, me a mle cheldecheduch er tir er a re tekoi er a renged er a Dios. Me a le mla cheldebechel er tir, a uleker er tir el kmo a diak el tuobed er a Jerusalem, me a te mengkar er a telbiil er a Tamal, el mla uldes er a tekingel. A Johanes a mle babtize er a ralm; me kom mo babtize er a Chedaol el Reng er a di mekekerei el sils er a uriul er chelechang.
GSAM 71Ke mo lmuut el omekedong er a Renged?
GSAM 71.1A le mla cheldebechel er tir, a te uleker er ngii, “Rubak, ke mo lmuut el omekedong er a renged er a Israel er tia el taem?” [El kmo, “Kemam mla medengelii el kmo a kirel a chesimer me a okiis er a kodall, el ua a chedaol el Babier, me ng ke diak el mo omekedong er a renged chelechang?”] A uleker er tir, “Ng diak a omelilt er kemiu er a taem me a re sils el Tamam a mla meketek er a klisichel. Me kom mo melilt a klisichel er a le mei a Chedaol el Reng, me kom mo olecholt er a klumech er ngak er a Jerusalem, me a Judea, me a Samaria, me a ulebengelel a klechad.” Me a le mla tekingel er tia, er a te mle omes er ngii, a mla mengai el mo er a bab; me a eabed a mle mengai er ngii e a te dimlak el kuk mesang. Me a te mle leking er a eanged er a le mle meleked, a teru el chad el oba a becheleleu el ultelechakl a mle dechor er a dellomerir: “Re chad er a Galilee, me ng ngii a kom ngasech er a eanged? Tia el Jesus el mla mengai er kemiu el mo er a eanged a mo lmuut el mei er a osisiu el rolel el ua a kom milsa er ngii el mo er a eanged.”50
GSAM 71Jesus a Kiei er a Eanged el mo er a Taem er a Omekedong
GSAM 71.2A le mla meduul a Siosechad er tir, me a te mla mesang er ngii el mekiis el mo er a basio el ng mle ngar er ngii er a uchei, a te mla medengelii el kmo a Chedaol el Reng a mo omesisiu er tir er a taem el mo mei a renged. Me Petrus a mle ulecholt er a re chad, er a le mla mei a Reng, el kmo, A Dios a mo menged er kemiu a Jesus Kristus, el mla ulecholt er kemiu er a uchelel; a eanged a kirel el meketek er ngii el mo er a taem er a omekedong er a re tekoi, el ua a Dios a mla tekingel er a re chad el omlaoch er ngii er a uchelel a klechad.51
GSAM 71.3A Chedaol el Reng a mla mlo er a Petrus a re tekoi er a kldei el beluu: kot, a beluulechad el mle ngar er ngii er a uchei er a ieleb, el a ralm a mla rullii el mo diak; ongeru, a klechad er a chelechang el mla mengedmokl el kirel a ngau—el ngau el mla ngar er a klechad, el ua a olecholt er a Revised Version—el ngau el mo omekrael me a omekedong er a re chad el diak a Dios er tir; ongedel, a beluu el beches, “el ngar a klemerang er a melemalt,” me a bebul el kmo, “er ngii a re melemalt a mo kiei.”52
GSAM 72.1A apostel Paul a ulecholt er a meleked er a re chad er a Dios, me a omekedong er a re chedaol er ngii er a klechad el mo er a klechad el diak el meduul, “er a di tang el busech er a mad, er a ulebengelel el trombetang.” A uleker er a re chad er a Korinth el kmo a Kristus a dengchokl chelechang er a kingall er a Tamal, me a mo kiei er ngii el mo er a le a rokui el rechotel a mo ngar er a eungel a dereder er ngii. Ng belkul a kmo, el mo er a le a Tamal a mo omsang a renged—el rengedel el di ngii—el mo er a chimal, el ua a ulaoch er a Daniel 7:13, 14; Salmo 2:8, 9. Er a ikelesia er a Tesalonika a ulecholt er a lemei a Kristus me a meleked el kmo tiang a di tang el omelatk er tir, me a lechub er a rengir er a le mla mad el mle melilt er tir.53
GSAM 72A Taem er a Ongerul Lemei er a Rubak a Diak el Medengelii
GSAM 72.2A ikelesia a dirk diak el medengelii a taem el mo lmuut el mei a Rubak. A le mla ulecholt er a Paul er a kot el babier er a Tesalonika el kmo, Kemam el dirk melilt me a kemam el dirk kiei a mo meleked. a re chad a mla uldes er a kmo a Kristus a mo mei er a te dirk kiei. Er a ongerul el babier, a uleker er tir a uldesuir el diak, me a mla tekingel el kmo a sils el kmo a diak el mo mei, er a le diak le mla meruul a omekrael er a klaumerang, me a chad er a klou el blekeradel a mla ulecholt, el ngii a ngalek er a temall; ngii el mo el rechotel e mo omekesiu er ngii el mo ngar er a bab er a rokui el ngike el lomekedong el Dios, me a rokui el omengull er ngii.54
GSAM 72A Omekrael er a Klaumerang
GSAM 72.3Me a ikelesia a dirk mla kiei er a mechiuaiu, el diak el medengelii a taem er a ongerul lemei. A re chad a mla medengelii el kmo a mo ngar a omekrael er a klaumerang; e ngdi a ker a mle kmo, ng mo berredel a taem el bo le ngar er ngii a omekrael er a klaumerang? A omesisiu a mla mei er a Johanes er a ues er a Patmos, er a re uldesuel er a Olecholt er a bliongel 12 me a 13—“a taem, a re taem, me a odimal,” “a 40 me 2 el buil,” “a 1200 me 60 el sils” (rak); me a tekoi el mo olangch er a omuchel tia el mekemanget el taem a dirk diak el mla meruul. Me a ikelesia a dirk melilt me a mengkar er a lemei a Kristus, el diak el medengelii a sils; me a le mla mo er a taem er a ringel, a dirk mo ngar a ta el taem el kirel a omekrael me a omekedong er a ikelesia er a “re chedal a Dios el dirk medechel.”55
GSAM 73.1A le mla mlo el ulebengelel a re babier er a Babier el Melechesuar, a tekoi er a ongerul lemei a Kristus a mla meketek el ngar er a kemam. Er a ta el tekoi er a te 30, a ta el tekoi a ulecholt er a ongerul lemei er a Rubak Jesus Kristus. Er tia el tekoi, me a ikelesia el kirel a klaumerang er ngii er a re taem er a chelechang, Robert Patterson, D.D., a ulecholt er a babier el ngklel Interior, er a ngklel el “A Omelatk el Ulekngeltengat,” el ua tia:—
GSAM 73A Ta el 1000 el Rak er a Klechad—Patterson
GSAM 73.2“A le mla meduul a Rubak er a ikelesia er a klechad el mo er a Tamal, a mla meketek er a ringel. A 500 el chad er ngii a mla melechesuar er a klechad er a re chad er a omekrael er ngii, el mla meketek er a re omengull me a re okedmeklel er a anti-Kristus, el mla omekrael er a klisichel er a chad, el kmal chesimer er a rengul, me a mla suub er a re taem er a omekrael er a klechad. A Rubak a diak el diak el medengelii a ringel er kemam; me a le mla tekingel a diak el meruul el diak a uldesuel, me a diak el omesisiu er a ringel er a klechad me a ikelesia. Me ngii a mla telbir er kemam el kmo a ngii a mo lmuut el mei el melemall er a rechotel, me a mo olengeseu er kemam el mo er a sils el ulekngeltengat. “A klechad a olengchelel er kau. Er a chelsel a klechad a kom mo ngar er a ringel. Kom mo chesimer me a kom mo meketek, me a klechad a mo dmeu a rengul. Kom mo ngar er a ringel, me a ringel er kemiu a mo mengodech el mo deurreng.... Kom mo ngar er a ringel, me ak mo lmuut el omes er kemiu, me a rengmiu a mo dmeu, me a diak a chad el mo omekrael er a renguem. Me a le mo er a beluu, a mo lmuut el mei, me ak mo mengai er kemiu el mo obengkek el kmo a basio el ak ngar er ngii e kemiu kom dirrek el mo ngar er ngii.”
GSAM 74.1“Ngii a omelatk el ulekngeltengat er a lmuut el lemei er a ngii, el mla omekedong er a ikelesia er a le mla meduul er a klechad. Er a taem er a omekrael er ngii, a uleker el kmo kemam a mo ngar er a ringel; me a mla meruul er a ua ngii. Me a le mo ngar a taem er a omengull er a klechad er a omekrael er ngii, me a ikelesia a mo meduul er a omekrael er a klechad, me a mo ngar a taem er a melemalt el kmo a re bleketakl el diak a klemerang a diak el mo meruul er a re bleketakl el meral, me a lemei a ngii a mo meketek er a klechad el mla mlechesuar er a kloriil er a Rubak, me a mo uldes er a klaumerang er a klechad, ngii a mo ua el omeleu. Jesus a diak el medengelii a ta el 1000 el rak el ua tia. A kemam kmo a diak el medengelii, el kmo a ngii a diak el tekingel er kemam; me a uleker, “Ak mla omekedong er kemiu el resechelik, el kirel a re tekoi el mla uldes er a Demak a mla ulecholt er kemiu.” Me er a re tekingel me a re olecholt er ngii, ng diak a ta el uldes er a taem er a omengull me a kloriil el mo er a lemei. A re apostel a lmuut el diak el medengelii a ta el 1000 el rak el diak a Kristus. Er a 300 el rak er a le mla meduul a Rubak, a omelatk er a ikelesia a mla kirel a lmuut el lemei er ngii.
GSAM 74.2“Me er a cheldebechel er a omekrael er a klaumerang, a chebechielel er a Kristus a mla mengasireng er a diak el kiei er ngii el omengull er a re rubak er a klechad; me ngii a mla diak el kuk omes er a eanged er a ongos me a lmuut el lemei er a Rubak, el mo rullii a klebkellel er ngii er a klechad el mo diak. A le a re chad el ulemekbeches a ikelesia a uleba trombetang er a Ebangkelio el mo er a ngerir, a re uldes er a ta el 1000 el rak el diak a Kristus a mla meduul, me a ikelesia a lmuut el uldes er a lemei a Rubak el mo omekrael er a anti-Kristus. Er a re babier, tekingel el omesub, me a re olecholt er a klaumerang, a re chad el ulemekbeches a ikelesia a mla ulecholt er a uldesuir er a uchelel a ta el 1000 el rak.
GSAM 74.3“A Westminster Assembly a mla ulebengelel a o lecholt er a klaumerang er tir el kirel a klaumerang er a ongerul lemei er a Rubak, el tekingel a kmal ulecholt er a klaumerang er a re chad el oumerang el kmo a Kristus a mo mei er a uchei er a 1000 el rak. A te uleker er tia el tekingel: “A Kristus a mo omekrael er kemam el kmo a mo ngar a sils er a kerrekeriil, el mo olekebai er a rokui el chad el diak el meruul a klengit, me a omesmechokl er a re melemalt er a ringelir; me a sils tia a diak el medengelii a re chad, el kmo a te mo omekedong er a re uldesuir me a te mo mengkar, el kmo a diak a te medengelii a taem el mo mei a Rubak; me a te mo melemalt el mo uleker, ‘Mei, Rubak Jesus; me mei chelechang!’”56
GSAM 75.1“A re chedam er kemam er a irechar el ulemekbeches a ikelesia a mla ulecholt er a rengir el kirel a lemei a Rubak, me a te mla omekedong er a re chad er tir el kmo, “Kom melemolem el mesisiich er a klakoad! A ngii a mei el obengterir a betok el ongdibel er a resoldau el mo olengeseu!” Tia el uldasu a mla mlo chelsel a meteet el chelitakl el mo lmuut el melisiich a klaumerang er a di mekekerei el taem er a uchei, e ngdi a re Covenanters er a Scotland er a irechar a mla medengelii.
GSAM 75.2“Me a diak el mo er a mekerael, a ongerul el omekrael er a klaumerang a mla mei er a re ikelesia el mla meketek. Er a Scotland a mle ngklel Moderatism; er a England Arianism, me chelechang Broad Churchism; er a America Unitarianism; me er a Germany Rationalism. A te mla meketek er a uldesuel a chad el kerrekeriil, me a re tekoi el diak a olangch er a klechad a mla uldesuir, e te dilu el kmo ng diak el sebechel el mo er ngii a tekoi el diak el oltirakl er a llach er a chutem el msa er ngii; me a mla mekedong er a Jesus el mo ua a rabbi er a Judea, el a uldesuel a mle telkib el ngar er a uchei er a taem er ngii, me a diak el medengelii a omesubel er a klechad er a chelechang. Me ngii a uldesuerir el kmo a chad el ua ngii a mo lmuut el mei er a beluu el diak el sebeched el mesang, el mo meleked er a klechad, a mla meketek er a uldeseu er a re Hebrew.
GSAM 75Daniel Whitby er a Ta el 1000 el Rak
GSAM 75.3“A re telbiil er a ongerul lemei me a omekedong er a klechad a mla omeketakl el kmo ng di a Ebangkelio er ngii el mo meliuekl er a klechad, me a klou el beluu a mo omengull er a Kristus er a 1000 el rak, me a re chad a uleker el 360,000 el rak; er a taem tia a klechad a mo mo bleketakl er a re omesubel er a klechad, me a mo kiei er a omengull me a kloriil el diak el ua tia. Er a le mla ulebengelel a taem el diak el chad el mo uldes er ngii, a klou el omekrael er a klechad a mo meruul, me a Rubak a mo mei el omekrael er a klechad me a mo kerrekeriil er a re chad. A Whitby, el chad el omesub er a England [a Daniel Whitby a mla mad er a 1726], a mla meketeklii a uldes tia me a mla merekii er a re betok el chad; a re babier er a cheldecheduch er ngii el mla merous a ochotii el kmo a ngii a mle Arian, me a re olesubel er ngii a mle klou er a re chad er ngii, me a ta el 1000 el rak er ngii a mla oureor er a re chad el klaumerang el melemalt er a Europe, el kmo a mo klou a taem er a ongeltacher me a ochot. Er a klisichel er tir, a mla mei er a America, me a mla oureor el mo er a re cheldecheduch er a re chad me a re tekingel el mo uldes.”
GSAM 76.1Tia a mle re uldes er a bebil er a beluu er a klechad, er a le mla mereched el mo er a taem el Rubak a mla menged er a klumech er a ongerul lemei er ngii, el ngii a ngar er a tuangel.
Notes
- Galatia 4:4, 5. ↩
- Rom 16:25-27. ↩
- Epesus 3:3-9. ↩
- The Desire of Ages, pp. 29, 30-34. ↩
- Lukas 2:26. ↩
- Lukas 2:28-38. ↩
- Lukas 3:15-17. ↩
- Ioanes 1:29-34. ↩
- Mateo 3:16, 17. ↩
- Ioanes 10:41. ↩
- Lukas 3:23. ↩
- Lukas 4:16-21. ↩
- Mareko 1:15. ↩
- Ureor er a Re Apostel 10:38; Ioanes 3:2. ↩
- Ioanes 14:8-11. ↩
- The Desire of Ages, p. 215. ↩
- Lukas 7:19-22; Mateo 11:4. ↩
- Mateo 4:17. ↩
- Mateo 10:7. ↩
- Lukas 10:9. ↩
- Ioanes 7:46. ↩
- Mateo 12:23. ↩
- Mateo 13:54, 55. ↩
- Ioanes 10:24. ↩
- Ioanes 6:15. ↩
- Ioanes 6:62. ↩
- Mateo 16:20-22; Mareko 9:31. ↩
- Mateo 16:28; Lukas 9:27. ↩
- 2 Peter 1:16-19. ↩
- Mateo 17:22, 23. ↩
- Mateo 18:1; Mareko 9:33, 34. ↩
- Mateo 19:27, 28; Lukas 22:28-30. ↩
- Mateo 20:20-24. ↩
- Ioanes 11:47, 48. ↩
- Ioanes 12:15. ↩
- Ioanes 12:19. ↩
- Lukas 19:40. ↩
- Johanes 12:32-34. ↩
- Johanes 13:33-36. ↩
- Johanes 14:1-3. ↩
- Lukas 19:11-15. ↩
- Mateus 24:3. ↩
- Mateus 24; Lukas 21; Markus 13. ↩
- Markus 14:50. ↩
- Markus 9:10. ↩
- Mateus 28:2-4. ↩
- Mateus 27:52, 53. ↩
- Lukas 24:13-27. ↩
- Lukas 24:31, 32. ↩
- Rellir 1:6-11. ↩
- Rellir 3:20, 21. ↩
- 2 Petrus 3:5-13. ↩
- 1 Tesalonika 4:13-18. ↩
- 2 Tesalonika 2:3, 4. ↩
- Olecholt 12:17. ↩
- Olecholt er a Klaumerang, Bliongel 33, sec. 3. ↩