Bliongel 23 — Blil a Omekungil er a Re Smecher
GSAM 358.1“Ochellei el betik er a renguk, a kot el soak a kmo ke mo ungil er a bek el tekoi me ke mo mesisiich, el ua ungil a klengar er a rengum.”1
GSAM 358.2Er a Ulengull el Sils, 6 er a ongelolem el buil er a 1863, a Rubak White me a bechil a mlo er a cheldecheduch er a omengull er a chelsel a tento el kiltmokl er a Rubak Cornell me a Rubak Lawrence er a Otsego, Michigan. A Mrs. White a ngilai er ngii a ues el ngar a Dios el mei, el ulechotii er ngii a tekoi er a omesmechokl er a klechad el kirel a klisichel a bedengel. El mo er a uriul er sel taem, a suobel el kirel a klisichel a bedeng me a klengar el omes er a klisichel a bedeng a milluches er a Lmuut el Omesuub me a Chad er a Ouchais, e ng ulemuchel el melluches a ulcholt er ngii el kirel a klisichel a bedeng. A bebil er a ika a milluches er a Klumech el Olecholt er a Rael, lambang 11, me a hong el ngklel a Rolel a Klengar.
GSAM 358.3A tekoi er a klengar el omes er a klisichel a bedeng, me a ungil el deleuill er ngii me a omeklou er a bedeng, uldasu, me a reng, a kmal ulecholt el mo er a rechad. Er a Lmuut el Omesuub me a Chad er a Ouchais er a 25 er a ongeteruich el buil er a 1864, a Rubak J. N. Andrews a ulecholt aika el meklou el uldasu el kirel tia el tekoi:—
GSAM 358Tekingel a J. N. Andrews el Kirel a Klengar el Omes er a Klisichel a Bedeng
GSAM 358.4“A domoit a rokui el kall el mekngit er a bedeng, me a dekiei el olekemet er a rengud el oltirakl a ungil el osisechakl me a rengud el mengkar er kid er a medal a Dios, a bebil er a kot el kirir el mo ungil a klisichel a bedeng. A bedenged a blil a omengull er a Chedaol el Reng. A lsekum kede mo meral mengebkall er Ngii er a bedenged me a rengud, e ng kmal kired el mo er a klisichel a rokui el sebechel a bedenged! Kede mereng a sulel a Dios, el le tia el tekoi a chelechang kmal ochotall el mo er a rechad er kid. A klisichel a bedeng me a klisiich a bebil er a kot el meklou a klungel er kid, e ng kmal meklou a klungel el kirel tirke el mo mesa a meklou el tekoi er a taem er a ringel.”
GSAM 359.1A cheisei er a Biblia me a olekemet er a reng er a re Kristiano a milsaod el kmo ng kirel el mo er a rechad el okiu a Lmuut el Omesuub me a Chad er a Ouchais, e dirrek el okiu a re bastor er kid.
GSAM 359.2Er a Ngarbab el Cheldebechel er a Ikelesia er a 20 er a ongeim el buil er a 1866, a ika el osisechakl a ngilai el okiu a Mrs. White (a osisiu el tekoi a ngar er a Klumech el Olecholt er a Rael, lambang 11):—
GSAM 359Ng Kirel el Mo er Ngii a Blil a Ukeruul
GSAM 359.3“Ng ulcholt er ngak el kmo ng kired el mengetmokl a blil a re chad el meringel me a tirke el soal el mesuub a rolel a omekerreu er a bedengir el mo sebechir el merrekel a secher....
GSAM 359.4“Er a le mei a re chad el diak loumera er a blai el omes er a ungil el ukeruul er a secher, el remeder er ngii a re toktang el chad el mengkar er a Ulengull el Sils, e te mo er a omekrael er a klemerang. A loruul el medengei a rechad er kid me a meral klaumerang er kid, e a mekngit el uldesuir el kired er a kot a mo diak, e te mo ungil a uldesuir el kired. El okiu tia el rael el te mo er a omekrael er a klemerang, e a bebil a mo ngmai a ukeruul er a secher er a bedengir me dirrek el mo ngmai a ukeruul el kirel a rengrir el smecher er a telemall.
GSAM 359Omesaod el Uchei el Kirel a Kekka
GSAM 359.5“Er a le mo ungil a klisichel a bedengir a re smecher el okiu a ukeruul el mengereomel, me te omuchel el ngmai a ungil el reng er a klengar, e te mo oumerang er a tirke el uldesu er tir el mo mesisiich. A rengrir a mo medinges er a omengedecheduch el mereng a saul, e a ungil el subel a klemerang a mo beot el metengel er ngii; er a bebil, e ng mo ulekerreu, e mo klou, e mo cheritem er a ungil el cherechar el mengebkall er a Dios. A tal chad el uaisei el meklou a klungel el mo mosobel a lmuut el meklou a klungel er a rokui el udoud el kirel el omekedechor a uaisei el blil a ukeruul....
GSAM 359.6“A bebil el mo cheroid el mla mo mesisiich, malechub eng mla kmal ungil er tir, a mo rael el mo sebechel el omerk a klaumerang er kid er a beches el beluu, e omekedechor a bangderang er a klemerang er a basio el dimlak el sebechel el mo er ngii a lsekum a uchul a diak el kengei er a uldesuir a dimlak el kot el mlo diak er se el lekiei er a delongerir a rechad er kid el osiik a klisichel a bedengir.”
GSAM 360.1A rechad er kid el mle kldibel a rokui el mlo ta a rengrir er a sengkio el kmo a blil a ukeruul a mo omok er a Battle Creek malechub eng er a basio el kmeed er ngii er a taem el mo sebechel, e a ukeruul er ngii a mo remeder er a Toktang H. S. Lay. Ngii a mla ultebechel a subel el kirel a ukeruul el okiu a lmuut er a ta el rak el kiliei er a blil a ukeruul el ousbech er a ralm er a Ongos, el mesuub a rolel a omkar a secher el okiu a ralm.
GSAM 360Ng Mla Ocher a Chutem el Mo er Ngii a Blil a Ukeruul
GSAM 360.2A omekedechor er a uaisei el blil a ukeruul er sel taem a mlo ua a kmal klou el ureor; e a lsekum a ika el klumech el olecholt er a rael el olisiich er a reng el kirel a kekka er a ureor a dimlak el mei, e ng mo mle ngar er ngii a omengiil er a omuchel er a ureor. E ng di a re bebil el sils er a uriul er a le mlo merek a cheldebechel, e ng mla ocher a meklou el blil a Chad er a Kerrekeriil Graves, me a 8 ac el chutem, el ngii a ungil el blil er a Ngebard er a Battle Creek. Ng mle mereched el omuch a blai el eru el cheldechelel el mo bungal a omesilek el mo er a basio el kmeed er tia el blai. Er a ikang el blai a Blil a Omesmechokl er a Klechad el Kirel a Klisichel a Bedengel a mlo omok.
GSAM 360.3Er a Lmuut el Omesuub me a Chad er a Ouchais er a 19 er a ongelolem el buil er a 1866, ng mlo er ngii a kot el omekedong el mo er a rokui el chad el mo msa udoud el mo desiu er a kloklel a blil a ukeruul. Er a osisiu el babier a milluches el kmo a ikelesia er a Battle Creek, Michigan, me a Olcott, N.Y., a mla meiaksok el msa a $2,625, el ngii a 105 el btek el $25 a ta er ngii. Ng dimlak a llach er a renged er a Michigan el sebechel el kltmokl a cheldebechel el remeder er a blil a ukeruul, e a kloklel a di mle ulekerreu el kirel a cheldebechel er a taem el mo sebechel el kltmokl el oltirakl a llach.
GSAM 360Ng Omuchel a Babier el Kirel a Klisichel a Bedeng
GSAM 360.4Er a kot el sils er a ongeai el buil, a re remeder a dirrek el ulemuchel el melluches a babier el kirel a klisichel a bedeng, el mei er a bek el buil, el 16 el llel me a oukebellel el ua a hong el babier. A ngklel a Chad el Mesmechokl er a Klechad el Kirel a Klisichel a Bedengel. Tia el babier a dirk merael er a chelechang, el ngklel a Ungil el Klisichel a Bedeng, e chelechang e ngii a kot el babier el kirel a klisichel a bedeng er a beluulechad. Tia el babier a diak di el dulsaod a klisichel a bedeng me a uldasu er a olekemet er a reng, e ng dirrek el mle rael el ochotii er a rechad a blil a ukeruul, el mlo omok el mo er a re smecher me a re chad el mo kiei er ngii er a 5 er a ongetiu el buil er a 1866. E a blil a ukeruul a mla ocher, mla kltmokl a klekedellel, e mla omuchel a ureor er ngii er a diak le euang el buil er a uriul er sel kot el luldsaod er a rechad er kid tia el tekoi. A udoud el meiaksok el mo desiu er a kloklel a mla $11,000, e ng mla ngilai a klou el btek er ngii.
GSAM 361Ng Kltmokl a Cheldebechel er a Ukeruul el Oltirakl a Llach
GSAM 361.1Er a taem er a mekelekolt er a 1866-67, a blil a omeruul a llach er a Michigan a umeruul a llach el mo sebechel el kltmokl a cheldebechel el remeder er a blil a ukeruul. Er a 17 er a ongeim el buil er a 1867, ng mla ruoll tia el ureor, e ng mla kengei a llach er a cheldebechel, e a chutem, blai, me a bebil el kloklel a mla ngilai er a re chad el ngilai el mo mengkar er ngii el oltirakl a sengkio. A rokui el udoud el mla meiaksok el mo desiu er a kloklel el mo er sel sils a $26,100; e ng mla ngilai a $18,264.87 er ngii. Ng mla ngar er a blil a ukeruul a re toktang me a re chad er a ngeseu el meduch er a urerir, e a blai a mla delongelel el ditemelii a re smecher. A re bebil er tir a mla mlo ousbech a klaumerang er kid, el le te mlo medengei a klechad er kid me a klemerang er a uriul er a le mei er a blil a ukeruul.
GSAM 361Bail el Ungil er a Klisichel a Bedeng
GSAM 361.2Er a rokui el taem me a rokui el beluu, a reng er a chad el di ua klechad er ngii a sebechel el mo ulekrael er a beluulechad, el oba a klemead er a klengar, me a tekoi el diak el nglem me a teletelel a bilel. A rak er a 1863 er a beluu er kid, er sel luldcholt er a Mrs. White a tekoi er a klisichel a bedeng me a bail, a dirrek el uaisei. Ng sebechel el mo mesang tia el tekoi er a ngengedel a redil el oltirakl a teletelel a bail el ousbech er a meklou el btek el mekedem, el uchul me a bebil er tir a ua te merael er a chelsel a klou el bduu el oba eolt el blitokl. Er a kmeed er sel taem, ng mlo er ngii a eru el beches el teletelel a bail el imis, e ng uchul a betok el cheldecheduch. A kekerei el omesaod er a ika a locha mo ngosuterir a re menguiu el mo ungil a uldesuir er a klumech el olecholt er a rael el ngilai el okiu a Mrs. White el kirel a bail, el ngar er a Klumech el Olecholt er a Rael el mo er a Ikelesia, lambang 10.
GSAM 362Ng Dilu el Kmo a Teletelel a Bail el Imis a Mekngit
GSAM 362.1A kot el imis a bilel a redil el mla ruoll el oba a kemanget el btek el merkeu er a uriul, el omuchel er a 10″ el mo er a ½ yd malechub eng lmuut, el oltirakl a soal a redil el oubail er ngii. Aika a blechoel el merkeu er a chutem, e a re sechal a dilu el ngklel a “re chad el melemed a rael.” A ongeru el imis a meral mengodech, el mle teletelel a bail el kmal osisiu el sebechel er a bilel a re sechal. Tia el teletelel a bail a ngilai er a tirke el oltirakl er a Bloomer el redil, e ng uchul me ng mlo ngklel a “bilel a Bloomer.” Er a uriul, a ngklel a mlo “Bail er a Merikel.” A re chad el omerk tia el bail a uleruul a cheldecheduch el mo er a bebil el beluu, e a betok er a re Merrengei er kid a soal el oubail er ngii. A bebil a meral ulebail er ngii.
GSAM 362Klumech el Olecholt er a Rael el Kirel a Bail
GSAM 362.2El kirel a ulcholt er a Mrs. White el kirel a bail, e ak mo dmu a tekoi er a bebil el suobel er a Klumech el Olecholt er a Rael, lambang 11:—
GSAM 362.3“A re chad er a Dios el blak a rengrir a llomes er a beluulechad me a sar er a chutem, e ng kirir el blechoel el melebedebek el kmo a omekrael er tir a meklou a klungel. A lsekum te mo mesmechokl er a bail el imis a klemengetel me a bail el imis a chelachelel, e te mo kmal merruud a omekrael er tir. A re chad el diak loumera, el kirir el ngosuterir e osiik a rolel a leba tir el mo er a Ngelekel a Sib er a Dios, a mo seseb a rengrir. Ng sebechel el meruul a betok el ungil el omesmechokl er a bilel a redil el kirel a klisichel a bedeng, el diak el meruul a klou el omesmechokl el uchul me a re omes a seseb a rengrir.
GSAM 362Bail el Mla Mesmechokl
GSAM 362.4“A bedeng a diak el kirel el mo olekes el di telkib el okiu a bail el olekes a singch me a chiuesel a medob. A bail a kirel el kmal mo mededaes el mo sebechel a olemed me a chaidireng el mo ungil a urerir. A bail a kirel el mei er a telkib er a eou er a bebul a kemanget el oeacher, e ng kirel el sebechel el mo cheroid er a kikingel er a rael er a oach me a klou el rael, el diak el kirel el omkais el okiu a chim. A bail el lmuut el chelach a mo kirel, ungil el ousbech, me a ungil er a klisichel a bedeng er a redil er a leruul a ureor er a blai, e kmal el kirel tirke el kirel el meruul a bebil el ureor er a cheroid er a blai.
GSAM 363Ng Kirel el Mo Osisiu a Oubail er a Bedeng el Rokui
GSAM 363.1“El ngii di le ngara a klemengetel a bail, a chimorir me a ochir a kirel el mo oubail er a bail el osisiu er a re sechal. Ng sebechel el ruoll el okiu a subong el ngar er ngii a bail er a chelsel, el kltmokl el mo er a btek el orreked er a bereberel a ochir, malechub eng ruoll el meklou er a bab e mo mekekerei er a eou; e ng kirel el mo kemanget el mo tuu er a oeacher. A chimorir me a ochir me a bereberel a ochir el uaisei a bilel a mo chellobel er a eolt. A lsekum a ochir me a chimorir a ulekerreu el mo ungil el okiu a bail el mekeald, e a omerael er a rsechir a mo osisiu, e a rasech a mo meklikiid me a mesisiich, el le ng diak el mo mekelekolt malechub eng mo olengereklel er a meral omerolel er a chelsel a bedeng.”
GSAM 363.2A klemengetel a tia el bail a ulecholt el ua a ungil el btek er a delongelel a bail el oba a btek el merkeu er a uriul me a Bail er a Merikel. Ng dimlak el meldung el kmo ng kirel a ngii di el chad el oubail er ngii, e ng di a kmo ng diak el kirir el oltirakl a rael el mo merruud a omekrael er tir me a mo seseb a rengrir a tirke el kirir el ngosuterir. Ng dimlak el meldung el kmo ng kirir el oubail er a bereberel a ochir el ua rolel a ngara dulsaod er tiang, e ng di a kmo ng sebechel el ruoll el uaisei. A lsekum a osisiu el rokui a bedul a omeruul el ousbech er a mengodech el rael, el ua a kemanget el bilel a chelsel me a bail er a oach el mla ruoll el okiu a chesemel, e ng meral mo oltirakl tia el klumech el olecholt er a rael.
GSAM 363Eim el Tekoi el Kirel a Bail el Ungil er a Klisichel a Bedeng
GSAM 363.3Ng mo mesang el kmo er a teletelel a bail el llechuul a ngar er ngii a eim el tekoi el kirel a bail el ungil er a klisichel a bedeng, el ngii aika:—
GSAM 363.41. Omoit a bail el olekes a singch me a rokui el olekes er a singch.
GSAM 363.52. Omoit a rokui el btek er a chim malechub eng er a oach el mo olengereklel er a omerael er a rasech.
GSAM 364.13. Oubail er a rokui el klekedellel a bedeng el mo osisiu, e kmal el kirel a oach me a bereberel a oach.
GSAM 364.24. Omriked a saiang el ngii a ongelungel el obang, e diak el kirel el mo mengiraro er a singch el ousbech a btek.
GSAM 364.35. A klemengetel a bail.
GSAM 364.4A kot el euang el tekoi a chelechang mellach er ngii a re bek el toktang el medengei; e el kirel a ongeim, a bail el merkeu er a uriul me a bail el kmal imis a chelachelel a chelechang mla moit er tir el teblong.
GSAM 364Tekingel a Jenness-Miller el Redil el Kirel a Bail
GSAM 364.5Er a rak er a 1890, a Jenness-Miller el redil er a New York a milsaod, er a babier el kirel a bail me a cheisei el kot el oltirakl a klemedengei er sel taem, el kmo a redil a kirel el olechelakl a bilel el telkib me a telkib, el mo diak el medungil a omesmechokl, el mo er a kmeed er a bebul a kemanget el oeacher er a redil,—el meral ngii a klemengetel el llechuul er a Klumech el Olecholt er a Rael, lambang 11.
GSAM 364Kengei er a Toktang Trall
GSAM 364.6Er a 1868 ng kltmokl el mo mei a Toktang R. T. Trall, er a Klou el Skuul er a Cheisei me a Ukeruul er a Florence Heights, N.J., el mo meruul a cheldecheduch er a ta el sandei el mo er a re bastor er kid er a Battle Creek, Michigan, er a ongingil a ongeim el buil. Er sel taem er a cheldecheduch, a toktang a kiliei er a blil a Rubak White. A Mrs. White a dimlak el mlo er a cheldecheduch, e a le a toktang a mle blechoel el mo er a cheroid er a bek el sils el ousbech er a mlai el merekt er a uos el obengkel a Rubak White me a bechil me a Rubak J. N. Andrews, ng mle medengei el kmo ng kirel el orrenges a uldesuel el kirel a cheisei, a secher me a uchul, a urerel a kar, me a bebil. Ng di mesaod er a ulcholt er ngii er a ues el ngar a Dios el mei, e ng dimlak el dilu a uchul a klemedengei er ngii. A toktang a dilu el kmo a klemedengei er a ukeruul a ta er a uldasu me a tekingel. A Rubak Andrews a dilu er ngak el kmo er a le mo merek a cheldecheduch er a ongeru el sils, a toktang a uldeng er a Mrs. White a basio el milekngii a subel er a ukeruul er ngii. Ng mlo mechas a rengul er a le medengei el kmo ng dimlak el mle mesuub a ika el tekoi, e ng di mlesaod er ngii a ulcholt er ngii er a Otsego, Michigan, er a 6 er a ongelolem el buil er a 1863. Ng dilu er ngii el ulterekokl el kmo a rokui el uldesuel a meral ta er a uldasu me a klemedengei er a urerel a bedeng me a cheisei, e er a betok el tekoi a subel a mlo soiseb er a lmuut er a subel el mo er ngii. Er a uriul er a locha eim el sils el uaisei a omerael me a cheldecheduch, a toktang a soal el medengei er a Rubak White el kmo ngera uchul me ng mlo ulekedong el moit a skuul er ngii el mo melekoi el mo er a re bastor er a Battle Creek. Ng dilu el kmo, “A Mrs. White a kldmokl el ua ngak el msa er tir a osisechakl el kirel a cheisei el kirir.”
GSAM 365A Klemedengei er a Ukeruul a Kengei
GSAM 365.1A betok el suobel er ngii el kirel a rokui el ulekrael er a cheisei el sebechel el ousbech a mla betok el rak el ngar er a medal a rechad, e a betok er ngii a chelechang mla uldimukl er a ta el hong el ngklel a Olekemet er a Reng er a re Kristiano me a Cheisei er a Biblia. A bebil er a re toktang el kot el klou a suberir a dilu, er a uriul er a kerekikl el loliu er a ika el suobel, el kmo a klemedengei er a ukeruul a meral ta er a uldasu me a ika. Er ngii a ika a diak el kekka er a subel, e ng di a melluches er a ulcholt er ngii er a Rubak er a ues el ngar a Dios el mei.
GSAM 365Tekingel a Toktang Kellogg
GSAM 365.2El mo olechotel a rolel a subel me a skel a klemedengei er a ukeruul el ta er a uldasu me a ulcholt er a Mrs. White er a ues el ngar a Dios el mei er a 1863, ak mo dmu a tekoi er a uchelel a hong el Olekemet er a Reng er a re Kristiano, el milluches er a J. H. Kellogg, M.D., el remeder er a blil a ukeruul er a Battle Creek, Michigan, el medengei er a beluulechad el rokui. Ng kmo:—
GSAM 365.3“1. Er a taem el kot el mlo mesang a ika el suobel, a tekoi er a klisichel a bedeng a mle delongelel el diak le melatk a rechad, el diak di tirke el milluches el mo er tir, e dirrek a beluulechad el rokui.
GSAM 365.4“2. A re bebil el milsaod el kmo ng kirel a omesmechokl er a klengar er a bedeng a milsaod a meral ungil el uldasu er a omesmechokl, e uldimukl er ngii a kot el bleketakl el kngit el tekoi, el a bebil er ngii a meral seseb a reng er ngii.
GSAM 366.1“3. Ng dimlak a basio me a chad el ulecholt a klemerang er a cheisei el ungil el kltmokl me a rokui el ta er a uldasu, el diak le uldimukl er ngii a bleketakl el kngit el tekoi, e oltirakl a Biblia me a uldasu er a omengull er a re Kristiano.
GSAM 366.2“A ika el suobel a mlo mesang er a uaisei el taem me a klechad er a rechad. A uldasu el ulsechakl a dimlak el msa klisiich er ngii el okiu a derdellel a klemedengei, e ng di a ulecholt el okiu a beot me a temetem el rael er a chad el diak el dmu el kmo ng klou a klemedengei er ngii er a subel er a beluulechad, e ng di a dmu el kmo ng melluches el okiu a ngeseu me a klisiich er a llomes el ngar er a Dios el mei.
GSAM 366A Uldasu a Mla Mo Bleketakl a Klemerang er Ngii er a Omelasem
GSAM 366.3“Ng meral ungil el ker el kmo: A uldasu el ulecholt er a uaisei el mengasireng el taem, el oba a uaisei el meklou el tekingel a chad el ulecholt, a mle mekerang er a omelasem er a taem me a omeruul el kirel? A omesodel a ngar er a meral tekoi el sebechel el kmal mo bleketakl a klemerang er ngii.... A uldasu el er a uchei er a 25 el rak a meral diak el mle melatk malechub eng mle belkul a omelenguul, a kokir el mlo sebechel el oumerang er ngii a rechad me a mo klou a klungel er tir, el mo er a le a beluulechad a mla meral obes el kmo ng dimlak el mle blechoel el ngilai el uaisei. A beches el tekoi el mla meses er a subel me a beches el omesaod er a mla medengei el tekoi a mla melliud el mengai a olechotel a klemerang er a ika el uldasu, el mo er a chelechang a re bek el uldasu el milsaod el kmo ng kirel er a lmuut er a 25 el rak er a uchei a mla kmal mesisiich a olechotel a klemerang er ngii el okiu a klemedengei er a subel.
GSAM 366Olechotel el kmo a Ues a Mla Mei er a Dios
GSAM 366.4“Ng kirel el medengelii el kmo ng tekoi el kmal ongasireng, el olechotel el bleketakl er a uldasu me a omereder er a Dios, el er a chelsel a re osisechakl el mecherechar me a kakut, el dmung el kmo ng mla mei er a omesuub me a klemedengel er a omeruul, engdi ng mla mo chebirukel er a uldasu el mla mo ulterekokl er a ta el bitang me ng diak lsebechel el olengeseu er a re chad er a klungel a cheleuid el mla oltoir,—ng kirel el kongei el kmo ng tekoi el kmal ongasireng, el a chad el diak el dmung el kmo ng meduch er a omesuub me a klemedengel el dmolech a mle sebechel el oldak, er a re uldasu el mecherechar me a cheleuid el mla omes er tir a bebil er a re chad el meluches me a re chad el uldasu er a klisichel a bedengel, a re llechul er a klisichel a bedengel el kmal cheldull, el diak el kakut, me ng ulterekokl, el a cheldecheduch, a omesuub, a klemedengel el beches, me a omeruul er a 25 el rak a diak lemla mo uchul a omekdiakel a ta er a re llechul, engdi ng mla di omekmesisiich a re osisechakl el mla mesang.” Milluches, Battle Creek, Mich., 1890.
GSAM 367Blil a Omekungil el Mla Mo Klou
GSAM 367.1Er a okedmeklel a J. H. Kellogg, M.D., el mla mo er a blil a omekungil el kot el doktrol er a 1876, ngmla medengelterir el kmal betok a re chad el osiik a omekungil, me er a iosiharu er a 1877 ngmla mo usbechall el kuk menglou a blai. Er a 1876 a ngklel ngmla mekesai er a Health Reform Institute el mo er a Medical and Surgical Sanitarium, me er a 1878 ngmla mekedmokl a blai el klou.
GSAM 367.2A blai ng 136 x 46 fit, el 4 el ulaol er a bebul a basement. A blai el rokui a mla mo mekeald er a chat er a ralm, me ngngar a olbidel el ousbech a kas. Ng di kesai a taem er a uriul er a bukel e ngmla mo kmeed el dirrek el mo cherrungel er a re smecher me a re chad el me.
GSAM 367.3Er a taem el ngii a tekoi el mla mo ulaoch er a rak el 1866 er a klumech er a Mrs. White kirel a blil a omekungil a mla mo klemerang el kmal ongasireng. A re chad el betok a mla kongei a klemerang er chelechang, el kot el medengei a re chad el ngii er a merir el mo er a blil a omekungil el osiik a klisichel a bedengir.
GSAM 367Rural Health Retreat
GSAM 367.4Er a Olangch er a Taem er a November 22, 1877, M. G. Kellogg, M.D., el desil a J. H. Kellogg el di ta er a delal me a demal er tir a osisiu, a mla ouchais el kmo ng mla melai a chutem er a bitang er a Howell Mountain, 2½ el mile el diluchesungos er a St. Helena, Napa County, Cal., me ngmo mekedmokl a blai el ngklel Rural Health Retreat er a bitang er a Crystal Springs. Er a iosiuki er a 1877-78 ngmla mekedmokl me ngmla buk er a omekungil er a 1878. A blai el ngii, el ua a uchelel el blai el sanitarium er a Battle Creek, a mla mo klou; me ngdirrek el blai el mla mo uchul a klemedengel me a kengei er a klumech er a re chad el kmal betok.
GSAM 368Olangch er a Klisichel a Bedengel er a Pacific
GSAM 368.1A taem el mekeald er a 1885 ngtaem el betok a tekoi el mla mo uchul a omerael a klumech er a ongedei el anghel. Er a May 1 ngmla mo er a blil a omekungil er a St. Helena er a okedmeklel a doktrol. Er a June ngmla omuchel a omeruul er a Pacific Health Journal and Temperance Advocate, el babier el 24 el llel a babier, el mo tuobed el ta er a eru el buil, er a okedmeklel a Rubak J. H. Waggoner el omeketmokl a tekoi er ngii. Er a re ureor el ngii ngmla mo beches a klengar er a blil a omekungil, el dirrek el diak lemo mekesai a udoud er ngii el ua er a re rak el mla mo, engdi ngmla omuchel el mokar er a ureor, el a udoud el mla medechel er a uriul er a cheral a ureor a $2,000 el mo er a $4,000 er a bek el rak; me er a rak el mla mo merek er a April 1891, ng lmuut er a $12,000 a udoud el mla medechel.
GSAM 368.2Er a cheldecheduch er a Association er a Rural Health Retreat er a St. Helena, 1887, ngmla mo er a omesodel er a udoud er a blai. May 1, 1885, a udoud er a blai er a uriul er a omekdiakel a belsel a di $5,322.76, el $2,547.24 el mekekerei er a rokui el udoud el mla ngma er a stock el mo er a se el sils. A belkul a tekoi el ngii a blai a mla ousbech a rokui el udoud el mla mokar er a ureor me a $2,547.24 er a stock er ngii. April 1, 1887, a udoud er a blai er a uriul er a omekdiakel a rokui el belsel ng $21,372.64, el $16,049.88 a ngesechel a udoud er a 23 el buil. Er tia el udoud a stock el mla melai a $5,280, me a ongeltacher el udoud el mla mesa er a blai a $2,497.60, me a udoud el mla mokar er a ureor er a uriul er a cheral a ureor a $8,272.28. A Olangch er a Klisichel a Bedengel er a Pacific ngmla mo er a 32 el babier el buil me ngmla mo er a omengeseu er a blai.
GSAM 369Ureor er a Olengeseu
GSAM 369.1Er a Ureor er a Omekungil er a January 1891, el kirel a blil a omekungil er a Battle Creek, Dr. J. H. Kellogg a dilu el kmo:—
GSAM 369.2“A omekungil er a re smecher el diak a cheral er a 25 el rak el mla mo er a blil a omekungil a kmal lmuut er a $100,000, el lmuut el betok el taem er a udoud er a stock el mla locha er a uchelel.
GSAM 369.3“Me a ureor er a olengeseu el ngii, a blil a omekungil ngmla mo er a re chad el olsiseb, re chad el omekrael er a re smecher, re chad el osisechakl er a re skuul er a omeliokl, me a re chad el mla mo er a omesuub er a ureor er a Ebangkelio.”
GSAM 369Omeruul er a Re Rengalek el Diak a Telungalek
GSAM 369.4Er a Ngarbab el Cheldebechel er a Ikelesia, March 8, 1891, Dr. Kellogg ngmla mongit el kmal mesisiich er a re rengalek el diak a telungalek. Ng dilu el kmo: “Ak mla medengei el kmo ak mla kldmokl el melekingel a rokui, me ak mo melekoi el kirel a re chad el diak a melekingir—a re rengalek el diak a telungalek, el diak a chad el omekrael er tir.”
GSAM 369Ongeltacher er a Mrs. Haskell el $30,000
GSAM 369.5Er a Babier er a Ureor er a Blai er a January 1892 ngmla mo er a omeruul el kirel a udoud el mo er a blai er a re rengalek el diak a telungalek. A udoud el mla telbiil el mo er a blai ng $17,716, e ngdiak el sebechel el omekrael a ureor el klou. Engdi Ngii el omesodel a uriul er a uchelel, el ngii a “kerebou er a bebul a 1,000 el bukl,” a mla omeketmokl a re tekoi el ngii, el a Mrs. Caroline E. Haskell er a Chicago, el dil el meteet el diak el osisiu a klemerang er ngii er kid, el bechil a Frederick Haskell el mla mad, a mla rrenges a telbiil er tia el ureor er a olengeseu, e ngdi mongai a $30,000 el mo er a re chad el omeketmokl a omeruul er a blai, el di ta a ultebechel: a rokui el udoud a mo ousbech er a omeruul er a blil a re rengalek el diak a telungalek el oltirakl a re telbiil el mla omes er tir er a uchei, me a blai a mo omekrael er a reng el mimokl me a bekerurau, me ngmo ngklel Haskell Memorial Home el mo uchul a omeruul er a reng er a bechil el mla mad.
GSAM 370.1Er a udoud el mla mo er a blai, a Medical Missionary and Benevolent Association ngmla mekedmokl me ngmla buk a blil a re rengalek el diak a telungalek. A blai a mla chemedaol er a Jan. 25, 1894. A telungalek ng re rengalek, re chad el olengeseu, me re chad el osisechakl el klou el mo er a 100 el chad.
GSAM 370James White Memorial Home
GSAM 370.2Me a omekrael a re rengalek, a association el ngii a omekrael er a James White Memorial Home, el omekrael me omesisiich er a lmuut el klou er a 20 el re rubak me a re mechas el diak a blai.
GSAM 370Re Chad el Ureor er a Omekungil
GSAM 370.3Er a ureor el ngii ngmla mo er a omekrael er a re chad el omesuub el mo er a re chad el ureor er a omekungil. Er a omengull er tia el ureor el mo menglou a klengar er a beluulechad, Mrs. White, el milluches er a Preston, Australia, Sept. 16, 1892, a dilu el kmo:—
GSAM 370.4“Ak soak el kmo ng ngar a 100 el chad el ngar er a omesuub er a se el ng di ta el chad er ngii er chelechang. Ng kirel el ua isei. A re sechal me a re redil ngsebechel el lmuut el klou a omengeseu er a re chad el ureor er a omekungil er a re chad el diak a omesuub er a omekungil.”
GSAM 370.5A ududel a re chad el ngar er a omesuub el mo mekedmokl el mo er a ureor er a klengar er tir el ua tia a mla mo kmal betok er a uriul er a millechesel a tekoi el ngar er a bebul.
GSAM 370Omerolel a Ureor er a Klisichel a Bedengel
GSAM 370.6Er a Ureor er a Omekungil er a January 1894 ngmla mo er a omesodel er a tekoi el kirel a omerolel a ureor er a klisichel a bedengel. A tekoi el milluches er ngii a kmo:
GSAM 371.1“A Health Reform Institute ngmla mo er a okedmeklel er a 1866. Ngmla mochar a blai el kekerei el kerrekar, el blil a ta el chad, er a basio el ungil me a kirel a klisichel a bedengel er a chutem el kedidai er a Battle Creek, a beluu el melemolem er a Michigan. Re chad el omekungil er a ralm el 2, re doktrol el 2, chad el omekrael er a re smecher el ta (el diak a omesuub er ngii), re chad el olengeseu el 3 me a lechub e 4, a smecher el ta, a bek el bedengel a tekoi el meringel, me a klemerang el klou er a taem el mo er a blai me a llechul el mla kldmokl er ngii—ngii a uchelel a ureor el chelechang. Ngmla mo er a ngklel Health Reform Institute.
GSAM 371.2“Er a telbiil er a blai el uchelel ngdirk ngar a blai el 312 fit el beluu me a 100 fit el merikel, el 6 el chelsel, el sebechel el omekrael er a 300 el chad me a tekoi el ousbech er a omekungil. Re doktrol el 10 a cheldebechel er a re chad el omekungil, el a re betok er tir a kmal meduch er a ureor er tir el ta me a ta; me a re chad el omekrael er a re smecher me a re chad el olengeseu el lmuut el klou er a 300. A re chad el me er a blai ngmla me er a bek el beluu er a United States me a lmuut el beluu. A botal ngkmal buk er a chad el ureor er a Ebangkelio er a blai me a er a beluu el lmuut, me ngdi mekesai a taem el diak a ta me a lechub e lmuut er tir el ngar er a telungalek.
GSAM 371Hospital er a Sanitarium
GSAM 371.3“A blil a omekungil ngmla mekedmokl er a 1888, a blai el 100 x 60 fit, el 5 el chelsel. Re 3 el chelsel ngmo er a surgical delongelel, a re chelsel a blai el kirel a ta me a ta er a re smecher, me a re chelsel a blai el kirel a re smecher el betok. A blai el ureor er a ureor er a olengeseu ngngar er a blai. Re 20 el re blai el mekekerei ng meliuekl er a blai, el a bebil er tir a mo mekeald er a chat er a ralm me ngngar a olbidel er a dengki el ua a blai el klou, el cherrungel er a re smecher me a lechub e a re chad el omesuub. A skuul er a omesuub er a chad el ureor er a omekungil re chad el omekrael er a re smecher ngmla mo er a July 1, 1884; er a kot el 6 el buil ng 35 el re chad el omesuub.”
GSAM 372Ulaoch er a Re Chad el Mo er a Ureor
GSAM 372.1Er a omesodel er a blil a omekungil er a St. Helena, Cal., Mrs. White, er a klumech el milluches er a Tramelan, Switzerland, Feb. 6, 1887, a dilu el kmo:—
GSAM 372.2“A Dios a dilu el kmo, a lsekum a re chad el mla mo er a blai el ngii a mo merael el ngar er a eou a rengrir me a delodau, el meruul a uldesuel a Dios, e a blai a mo kiei me ngmo ungil a ureor er ngii; me ngmo merael er ngii a re chad el ureor er a Ebangkelio el mo omekngeltengat er a re chad el lmuut er a klemerang el a Dios a mla mesa er tir. Er a reng er a Jesus te mo omekdiak a re chelid el delsachel er a re basio el mekididai; te mo omeketakl el kmo a re klemerang el diak el klemerang a cheleuid, me te mo meruul el mo duubech a klemerang, a blechesel a reng, me a klechedaol er a se el basio el ngdi a cheleuid, a omengedei a rengul a chad el meruul a soal, a diak el omtechei a bedengel er a omengur me a omelim, me a telmall a mesengel er ngii er chelechang.”
GSAM 372.3Kmotur a tekoi el ngii, el ngii el sebechel el mo er a re blai el lmuut el ngii.
GSAM 372Telbiil er a Ureor er a Klisichel a Bedengel
GSAM 372.4Er a klumech el mekedmokl er a ikelesia er a 1891 ngkmal: “A omengeseu er a Dios ngmo er a ureor el kirel a omekrael er a reng er a re chad el kirel a omesmechokl er a klechad el kirel a klisichel a bedengel; ngusbechall er a bek el basio. Ng kirel el kuk mo beches a reng er a re chad er tia el tekoi; e a Dios a soal el meruul a tekoi el betok er tia el rael.”
GSAM 372Skuul el Klou er a Omekungil me a Ureor er a Ebangkelio er a America
GSAM 372.5Ta el bakes me a ta el bakes a klemedengel er a rael el ungil el oltirakl a uldasu er a omekungil er a secher a mla mo klou, me er a June 1895 ngmla mo er a omesodel el mekedmokl a blil a omesuub er a omekungil. A Skuul el Klou er a Omekungil me a Ureor er a Ebangkelio er a America ngmla mo er a uchelel el omesuub er a re doktrol el mo oureor er a okedmeklel a Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association, er a blai me a beluu el lmuut. A cheldecheduch er a omuchelel a skuul ngmla mo er a Battle Creek, Sept. 30, 1895, me a skuul ngmla buk October 1, me a re chad el omesuub el 40 el chad.
GSAM 372.6Er a klumech er a skuul kede menguiu a tekoi el ngii:
GSAM 372.6“A skuul ngmla kldmokl el cheldebechel er a Chicago, er a llechul er a Illinois. A omesuub ngmo cherrungel me a dmolech el ua a omesuub er a re skuul er a omekungil el kot el ungil er a United States. A omesuub ngmo er a Chicago me a Battle Creek, Mich.”
GSAM 373.1Er a re chad el omesuub el mo er a chad el ureor er a omekungil kede menguiu a tekoi el ngii er a Ureor er a Omekungil er a August 1895:
GSAM 373.1“A re chad el omesuub er a re chad el omekrael er a re smecher el ngar a omesuub er a Battle Creek Sanitarium Training-School kirel re chad el omekrael er a re smecher ng lmuut el 250; ngii el chad el mla sebechel el mo er a chad el ureor er a omekungil ngmla mo er a ureor er ngii. Ngusbechall a re chad el omekrael er a re smecher er a South Sea Islands, India, West Indies, South America, 25 me a lechub e 30 el kirel a Southern States er a United States, me a re beluu el klou.”
GSAM 373Omerolel a Ureor er a Omekungil
GSAM 373.2Er a cheldecheduch er a orekil a omesuub er a re chad el omekrael er a re smecher el mo oureor er a Ebangkelio er a Sanitarium, el ngar er a Tabernacle, Nov. 5, 1895, Dr. Kellogg a dilu el kmo:—
GSAM 373.3“Er a 12 el rak er a uchei ngmla mo merek a omesuub er a re chad el omekrael er a re smecher el 2. Er a taem el chelechang ngngar a corps er a 300 me a 400 el re chad el omekrael er a re smecher. Ngngar a sanitarium a re doktrol el 19, me a re doktrol el 22 er a re blai el lmuut el ngii, el ngngar a klekaingeseu er tir er a sanitarium, el mekekerei me a lechub e klou, me ngngar er a okedmeklel a Medical Missionary and Benevolent Association. A re chad el omekrael er a re smecher el 53 ngngar er a Sweden, Old Mexico, Gold Coast er a Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa, me British Guiana. Ngngar a re chad el omesuub er a omekungil el 63 el ngar a omesuub; re chad el 41 ngngar er tia, re chad el 22 er a University er a Michigan me a re skuul el lmuut. A re chad el omekrael er a re smecher el 22 a mo merek a omesuub er tir er tia er a klebesei, el mla mekedmokl el cherrungel el mo merael el re chad el omekrael er a re smecher el mla mo kengei a dechir.”
GSAM 373.4Er a omesodel er a omerolel a blil a omekungil el mo er a 1902, a sanitarium er a Battle Creek me a omekungil skuul el klou me a omesuub skuul er a re chad el omekrael er a re smecher ng blai el lmuut el klou er a rokui el beluulechad er a re blai el ua ngii el blekeradel a re Seventh-day Adventists.
GSAM 374Re Blai el Klou el Mla Metemall er a Seseb
GSAM 374.1Er a klebesei er a Feb. 18, 1902, a blai el klou me a blil a omekungil a mla metemall er a seseb. Ngngar a blai a re smecher me a re chad el me el 400, engdi er a omengeseu er a re doktrol, re chad el omekrael er a re smecher, me a re chad el olengeseu, me a omekrael el mekedmokl er a Dios, ngmla mo er a ikrel a blai el diak a ringel el klou.
GSAM 374Sanitarium el Beches
GSAM 374.2A blai el lmuut el klou me a omesodel el lmuut el mesisiich ngmla mekedmokl er a chutem er a re blai el uchelel. A bad er a ketengel a blai a mla kldmokl er a May 12, 1902, me a blai a mla chemedaol er a May 31, 1903. Re chad el okedmekl a dilu el kmo a blai el beches a “ngmesisiich me ngmelemolem er a iron, ochil, brick, me cement.”
GSAM 374.3“A tekoi el ousbech er a blai ngngar er a re tekoi el er a chelechang, mekedmokl, er a klisichel a bedengel, el sebechel el omekrael me omesisiich a re smecher; me ngkmal a klemerang el kmo, er a cherrungel el bedengel er chelechang, a tekoi el ousbech me a basio el kirel a re smecher er a Battle Creek Sanitarium a kmal diak a blai el lmuut el ungil er ngii.”
GSAM 374.4“A uldesuel er a re chad el okedmekl er a blai ngmla mo er a omur er a ta el blai a re rael me a tekoi el ousbech er a omekungil er a re smecher el mla medengelterir er a omesuub er a omekungil, me ousbech er tir el oltirakl a reng el medengei a ungil me a mekngit me a klemedengel.”
GSAM 374Betok el Sanitarium el Mo Mekedmokl
GSAM 374.5A klemerang el mla mo er a re chad el ngii a Dios el omesodel el ngmo mekedmokl a sanitarium el mekekerei er a beluu el lmuut, e ngdiak el re mekesai el blai el kmal meklou. Ngungil a rengud el medengei el kmo ngmla omuchel a bukel a re sanitarium el mekekerei er a re basio el lmuut er a beluulechad, el kot er a 10 el rak el mla mo. Er a rak el 1904 ngngar er a General Conference Year Book a ngklel a lmuut el klou er a 50 el re blai el mekekerei el ngii.
GSAM 375Omesodel er a Sanitarium
GSAM 375.1Ngdiak el lmuut el klou a omesodel er a blekeradel er a re blai el ngii, e ngdi kesai a basio er tia el babier, me ngdi kirel el omes a ngklel a re beluu el ngar er ngii a re blai el ngii me a ududel er a bek el beluu. United States, 35; Great Britain, 3; Germany, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Island of Samoa, 1; Old Mexico, 1; India, 1; Japan, 1.
GSAM 375Omesodel er a Blai el Omekungil
GSAM 375.2Me a sanitarium el ngii ngngar a re chelsel a blai el kirel a omekungil el 22, 17 er a United States; ta er a Jaffa, ta er a Jerusalem, Palestine; ta er a Guadalajara, Old Mexico; ta er a Kimberley, South Africa; me ta er a Rockhampton, Australia. Me a re ngii ngngar a re blil a blengur el 26 el diak el msa odoim el kirel a charm, el sebechel a re chad el melai a kall el beches me a ungil el kirel a klisichel a bedengir, me a omesuub el mekekerei me a lechub e klou el kirel a rael el ungil er a klengar.
GSAM 375.3A numera el kirel a omerolel a omesmechokl er a llechul er a klisichel a bedengel ng olechotel el kmo a Dios ngsebechel el “oureor er a ureor el klou er a ureor el ngii,” el mla mo er a ulaoch er a 1866; me ngdirrek el olechotel el kmo ngmla mo klemerang a ulaoch er a 1863, el llechul er a omesmechokl ngsebechel el mo er a mengedmokl a re chad el mo omeldech a bedengir me ngmo mo er a eanged el diak el mad er a lemei a Rubak. Me ngsoad el kmo a re blil a omekungil el ngii a mo 100 el taem a klungel, me ngdi kesai a taem e te mo omeklungel a ureor el mla kldmokl me a mla telbiil el kirel.
Notes
- 3 Johanes 2. ↩