Babi na 2 — Tsarin Ceton An Bayyana

GSAM 38.1"SA zuciyar da aka ɗaga zuwa gaba kan sa zuciya tă yi ciwo, amma marmarin da aka ƙosar yana kamar itacen rai."¹ "Ga abin da Ubangiji Maɗaukaki ya ce, 'Ba da jimawa ba zan sāke girgiza sammai da kuma ƙasa, teku da busasshiyar ƙasa. Zan girgiza dukan al’ummai, marmarin kowace al’umma kuma zai taso, sa’an nan zan cika gidan nan da ɗaukaka,' in ji Ubangiji Maɗaukaki."²

GSAM 38.2Tun lokacin da aka kore Adamu daga lambun Eden da itacen rai, kalaman da aka yi wa Iblis game da zuriyar mace—"Zai ragargaje kanka"—sun ba da bege na ƙarshe na rushewar Iblis, rushewar dabaru na yaudara, da kuma dawowa ga itacen rai. Wanda ake jira—zuriyar da aka yi alkawari—haka ya zama "Marmarin kowace al’umma."

GSAM 38.3A cikin ambaton da aka yi daga littafin Haggai a sama, yana bayyana cewa zuwan wannan Marmarin al’ummai yana da alaƙa da lokacin da Ubangiji zai girgiza sama da ƙasa. Bulus, a cikin wasiƙar da ya rubuta wa Ibraniyawa, ya sanya wannan girgiza a nan gaba, yana cewa, "'har wa yau sau ɗaya tak zan ƙara jijjiga ba duniya kaɗai ba, amma har ma da sammai.' Wannan magana 'sau ɗayan nan' sun nuna, kawar da abin da za a iya jijjigawa, wato, ƙirƙiro abubuwa, saboda abubuwan da ba a iya jijjigawa, su kasance. Saboda haka, da yake muna karɓar mulkin da ba ya jijjiguwa, sai mu yi godiya, ta haka kuwa mu yi wa Allah sujada yadda ya kamata, tare da bangirma da kuma tsoro."³ Wannan magana game da girgiza ɗaya da ke tafe yana nuna alaƙa mai ƙarfi da kafa mulkin Allah na ƙarshe, ƙarƙashin Kristi, Zuriyar da aka yi alkawari, "marmarin kowace al’umma."

GSAM 39.1Ana iya ganin farfaɗowa da za a kammala ta wurin Kristi a waɗannan kwanaki na ƙarshe a fili ga duk wanda ke da Littafi Mai Tsarki a gabansa gaba ɗaya. Ba haka yake ga mutanen dā ba. Kalmar Ubangiji ta zo gare su, "yi ka kuma yi, yi ka kuma yi, mulki akan mulki, mulki a kan mulki; nan kaɗan, can kaɗan."⁴ Don haka a cikin bayyanar shirin ceto gare su, ya kasance kamar hanyar adali, "kamar fitowar rana ce, sai ƙara haske take yi, har ta kai tsaka."⁵ Saboda haka, ya zama abin sha’awa sosai a bi taƙaitaccen yadda aka fara bayyana wannan shiri a hankali ga tsohuwar al’ummarsa.

GSAM 39Ba a bayyana jinkiri a farko ba

GSAM 39.2Ubangiji bai sa begensu ya yi nisa nan da nan har zukatansu su yi ciwo ba, ta wurin bayyana musu cewa za a yi ɗaruruwan shekaru kafin su kai ga cikar fatan su a cikin Zuriyar da aka yi alkawari. Daga abubuwan da aka rubuta, mun fahimci cewa an bar su su yi tunanin cewa ɗa na farko da aka haifa shi ne Zuriyar nan; kuma ba da jimawa ba, ta wata hanya, Eden za a dawo da shi, su kuma sake samun damar zuwa itacen rai. Da aka haifi Kayinu, Hawwa’u ta yi ihu, "da taimakon Ubangiji na sami ɗa namiji."⁶ Wasu masana Ibrananci sun shaida cewa idan aka fassara rubutun a zahiri kuma cikakke, zai karanta, "Na sami namiji, Ubangiji." Wato, ga Zuriyar da za ta yi wannan aikin ubangiji na kayar da Iblis. Babu wani labari na irin wannan furuci daga Hawwa’u lokacin da aka haifi Habila. Za ta iya, kuma da ɗabi’a za ta yi zato cewa ɗan farko ne zai cika alkawarin. Yaya bege nata ya rushe, har ma ya mutu, yayin da halayen Kayinu suka bayyana, kuma ta shaida mugun hanyarsa wadda a ƙarshe ta kai ga kashe ɗan’uwansa. Kafin a kashe Habila, lallai sun sami wani haske da ilimi game da hadayar nan gaba da za a yi a madadinsu; domin Habila, kamar yadda Allah ya nuna masa, ya kawo rago nasa don hadaya, alhali Kayinu, wanda aka koya masa iri ɗaya kamar ɗan’uwansa, ya kawo hadayar ’ya’yan ƙasa, kuma wannan ma cike yake da ruhin fushi da kishi. Hadayar Habila ta fi na Kayinu karbuwa, domin an yi ta ne "ta wurin bangaskiya," kuma game da ita Bulus ya rubuta, "har yanzu yana magana, ko da yake ya riga ya mutu."⁷

GSAM 40Shin Set ne Zuriyar?

GSAM 40.1Bayan mutuwar Habila, sai aka haifi Set, inda bege ya farfaɗo; domin "Allah," in ji Hawwa, "ya ba ni wani yaro a madadin Habila, tun da yake Kayinu ya kashe shi."⁸ Daga baya an ƙirga Set cikin jerin zuriyar Adamu. (Duba Farawa 5:3.) Kayinu, shi ne ainihin ɗa na farko, ba a ƙirga shi a cikin jerin ba. Mai yiwuwa ƙwarai Hawwa’u ta yi zato cewa Set shine zuriyar da aka yi alkawari. Daga rubutun tarihi ya bayyana cewa bayan haihuwar Set, mutane suka fara kiran kansu da sunan Ubangiji. (Duba gefen Littafin Farawa 4:26.) Wataƙila sun yi haka ne bisa zato cewa Set shine zai zama mai mulki na ƙarshe, Ubangiji, kuma zai rushe mulkin da Iblis ya ƙwace.

GSAM 40Fata ta ta’allaka ne a kan Nuhu

GSAM 40.2A cikin taƙaitaccen tarihin abubuwan da suka faru tun daga lokacin Adamu har zuwa haihuwar Nuhu, ba a ba da wani abu fiye da tarihin asalin zuriya ba. A haihuwar Nuhu ("mai adalci," a gefen shafi) bege ya sake tashi, kuma mutane suka ce, "zai yi mana ta’aziyya a cikin aikinmu da wahalar hannuwanmu a ƙasar da Ubangiji ya la’anta."⁹ Kalmar Allah ba ta bayyana yadda ko ta wace suke sa ran samun ta’aziyya ba; amma an yi fatan cewa la’anar da ke kan ƙasa za a rage ta ta wata hanya. Ilimin muguntar da ta wanzu a zamanin Nuhu, lokacin da mutane suka cika duniya da zunubi da tashin hankali har aka share jinsin ɗan adam da ambaliya, sai Nuhu da iyalinsa kaɗai suka tsira daga halaka; da kuma cewa zai yi shekaru ɗari da ashirin yana gargaɗin duniya game da wannan halakar da ke tafe, duk an ɓoye musu.

GSAM 41Ginin Babel

GSAM 41.1Bayan ambaliyar, an umarci mutane ta wurin Nuhu su sake cika duniya; amma da suka fara yawaita, sai suka ƙi shirin Ubangiji na mulkinsu. Nimrod ya kafa masarautar Babel (wanda daga baya aka kira Babilon, ita ce ta farko daga cikin gwamnatocin duniya).¹⁰ Ba da jimawa ba mutane suka fara gina hasumiyar Babel, don su sami suna kuma su hana a bazu su, abin da ya saba gaba ɗaya da abin da Ubangiji, ta wurin Nuhu, ya koya musu. Maimakon su jira cikin haƙuri har Ubangiji ya cika niyyarsa, sai suka ɗauki al’amari da kansu, sai Allah ya rikita harsunansu, haka aka bazu su.

GSAM 41Ibrahim a matsayin Magājin Duniya

GSAM 41.2Da bin diddigin gajeriyar tarihin har zuwa na goma daga wurin Nuhu, muna samun kiran Ibrahim, wanda Ubangiji ya ce masa, "Dukan ƙasar da kake gani zan ba ka, kai da zuriyarka har abada. Zan sa zuriyarka tă yi yawa kamar ƙurar ƙasa, har in wani yana iya ƙidaya ƙurar, to, za a iya ƙidaya zuriyarka. Tafi, ka ratsa tsawo da fāɗin ƙasar, gama zan ba ka ita."¹¹ Duk da wannan alkawari ga Ibrahim cewa zai mallaki ƙasar, Ubangiji ya tabbatar masa cewa zai mutu. Bulus ya ce ya fita zuwa "wata ƙasar da zai karɓi gādo daga baya."¹² Wannan tambaya game da cika alkawarin ba shakka an bayyana wa Ibrahim a cikin wahayi daga wurin Allah, domin "yana zuba ido ga birnin nan mai tushe, wanda mai zānen gininsa da kuma mai gininsa Allah ne."¹³ A cikin Romawa 4:13 an bayyana cewa alkawarin shi ne "cewa zai zama magājin duniya;" ba a halin da take ciki yanzu ba, amma da wuri ko daga baya, bayan ya sake rayuwa.

GSAM 42.1Daga hangen mutum, Ibrahim bai ga yadda zuriyar da aka yi masa alkawari zai iya zama ɗansa ba. Saboda haka ya ba da shawarar a kira Eliyezer, mai kula da dukiyarsa, a matsayin zuriyar. Ubangiji ya ce, Ba haka ba; amma zai zama "ɗa da yake zuwa daga jikinka." Yanzu Ubangiji ya fara bayyana masa cewa aikin ƙarshe na zuriyarsa ba zai samu cikar nan take ba. Ya ce wa Ibrahim, "shekaru ɗari huɗu, zuriyarka za tă zama baƙi a ƙasar da ba tasu ba, za a mai da su bayi, a kuma wulaƙanta su.... Amma kai za ka koma wurin kakanninka cikin salama a kuma binne ka da kyakkyawan tsufa."¹⁴

GSAM 42.2Matarsa ta ba da shawarar wata dabara marar hikima don hanzarta cika alkawarin; amma bayan haihuwar Ishaku, ɗa na gaskiya na Ibrahim da Sara matarsa, Ubangiji ya ce game da Ishmayel da uwarsa Hajar, "Ka kori baiwan nan tare da ɗanta."

GSAM 42.3A cikin jarabawar bangaskiyar Ibrahim na miƙa Ishaku a kan bagade, ya koyi darasi game da tashin matattu. Ana faɗa game da shi, "Ibrahim ya yi tunani cewa Allah yana iya tā da matattu [Ishaku], a misalce kuwa, ya sāke karɓan Ishaku daga matattu."¹⁵

GSAM 42Ainihin Zuriyar

GSAM 42.4An umarci Ibrahim a wani lokaci cewa ainihin Zuriyar, ta wurinsa za a yi albarka ga dukkan kabilu, ko da yake daga zuriyarsa ta jiki, a zahiri shi ne Kristi na Allah; domin Ubangiji bai ce masa "'da zuriyoyi ba' wanda ya nuna kamar mutane da yawa, amma 'ga zuriyarka,' wanda yake nufin mutum ɗaya, wanda shi ne Kiristi."¹⁶ Manzo Bulus ya ce game da wannan, "Nassi ya hanga cewa Allah zai kuɓutar da Al’ummai ta wurin bangaskiya, ya kuwa sanar wa Ibrahim wannan bisharar tun kafin lokaci yă yi cewa, 'Dukan al’ummai za su sami albarka ta wurinka.'"¹⁷ An sabunta alkawari ga Ibrahim ga Ishaku da zuriyarsa,¹⁸ da kuma ga Yaƙub.

GSAM 42.5Tunda Yaƙub ya haifi ’ya’ya goma sha biyu, tambaya ta dace ta taso: Ta wane ne za a bi asalin Zuriyar gaskiya? A cikin shaida mai tsarki da Yaƙub ya bayar game da ’ya’yansa, an warware lamarin: "Kursiyi ba zai tashi daga Yahuda ba, ba kuwa sandan mulki daga tsakani ƙafafunsa ba, sai Shilo ya zo (fassarar zahiri daga KJV). Biyayyar al’umma kuwa tasa ce."¹⁹ Domin cika wannan, yana da kyau a lura cewa ’yan Isra’ila, duk da kasancewarsu ƙarƙashin mulkin ƙasashe daban-daban, an ba su izinin mallakar Sanhedrin ɗinsu. Haka, Yahudawa—wato kabilar da aka yi wa suna daga Yahuda—sun sami murya a cikin mulkinsu har sai Shilo (Kristi) ya zo.

GSAM 43Lokacin da aka Ɓoye

GSAM 43.1Kakannin farko sun mallaki wasu bayanai game da farfaɗowa da Zuriyar da aka yi alkawari; amma lokacin zuwansa ko tsawon lokacin kafin ya zo har yanzu an ɓoye musu. Yayin da zuriyar Yaƙub ta ƙaru a Masar, kuma Fir’auna na Assuriya (Ishaya 52:4) wanda "bai san Yusuf ba,"²⁰ ya zalunce su, hankalinsu ya koma ga shekaru 400 (a zahiri 430) da aka ambata wa Ibrahim a matsayin lokacin wahala da zama baƙi, suna fatan cewa ’yantarwa daga waɗannan zai kawo gadon alkawari.

GSAM 43.2Da aka haifi Musa, iyayensa suka ga cewa "shi ba kamar sauran yara ba ne."²¹ Haske ya tabbata an ba su cewa shi ne, a ƙarƙashin Allah, mai ceto Isra’ila daga bautarsu mai zalunci. Babu shakka an ba Musa wannan sani; domin a lokacin da ya kai shekaru arba’in, ya yanke shawarar yin tafiya gaba ɗaya tare da ’yan Isra’ila waɗanda ake zalunta, ya sha wahala tare da su maimakon a kira shi ɗan ’yar sarkin Fir’auna kuma magājin kujerar mulkin Masar,²² kuma lokacin da ya fara kare hakkokin mutanensa, ya kashe wani mutumin Masar a yayin kare kansu, sai ya yi matuƙar mamaki da suka kasa gane aikinsa; domin "Musa ya yi tsammani mutanensa za su gane cewa, Allah yana amfani da shi don yă cece su."²³

GSAM 44.1Lokacin da lokacin Ubangiji ya yi ga ’yan Isra’ila su bar Masar, sai suka tafi, kuma suka tafi a ranar da aka annabta. Fitowa 12:40, 41. Ba za su iya ɗaukar Musa a matsayin shugabansu na ƙarshe da zuriyar da aka yi wa alkawari ba, domin shi mutum ne daga kabilar Lawi, kuma ko Yaƙub a cikin annabcinsa mai tsarki bai bayyana cewa Yahuda zai kasance shugabansu har sai Shilo ya zo ba?

GSAM 44"Na Gan Shi, Amma Ba Yanzu Ba."

GSAM 44.2Da Isra’ilawa ke kan hanyarsu zuwa Kan’ana, Balak, sarkin Mowab (daga zuriyar Lot), ya kira Bala’am don ya la’anci Isra’ila. Ubangiji ya juya la’ancinsa ya zama albarka, wadda ta ba su ƙarin haske, domin kawar da tunanin cewa ’yantarwa ta ƙarshe daga mamayar Iblis za ta faru nan take bayan shiga Kan’ana. Labari a cikin Littafi Mai Tsarki ya ce, Bala’am, a wahayi daga wurin Allah, ya ce, "Na gan shi, amma ba yanzu ba; na hange shi, amma ba kusa ba. Tauraro zai fito daga Yaƙub; sandan mulki zai fito daga Isra’ila. Zai ragargaje goshin Mowab, kawunan dukan ’ya’yan Set."²⁴

GSAM 44.3An yi magana game da wannan zuriya mai yawa da ta samo asali daga Ibrahim ta bakin Bulus a wannan hanya: "Saboda haka, daga mutum ɗaya, wanda dā shi ma da matacce kusan ɗaya ne, zuriya masu yawa suka fito kamar taurari a sararin sama da kuma kamar yashin da ba a iya ƙirgawa a bakin teku. Duk mutanen nan suna cikin bangaskiya sa’ad da suka mutu. Ba su kuwa karɓi abubuwan da aka yi alkawari ba; sun dai hango su suka kuma marabce su daga nesa. Suka kuma amince cewa su baƙi ne, bare kuma a duniya."²⁵

GSAM 44.4Zuciyar Isra’ila ba ta kamata ta yi rauni ko ta yi baƙin ciki da hasashen Bala’am cewa cikar bege su ba ta "yanzu," ko "kusa;" domin Ubangiji, ba da jimawa ba kafin wannan annabci, ya yi alkawarin rayuwarsa cewa wannan matsayi mai ɗaukaka zai zo a ƙarshe. Ta wurin Musa ya ce, "Duk da haka, muddin ina raye, dukan duniya za tă cika da ɗaukakar Ubangiji" (fassarar zahiri daga KJV).²⁶ A zamanin annabin Habakkuk, shekaru 863 daga baya, an sake maimaita wannan gaskiya, amma an bayyana ta a matsayin wani abu da zai faru nan gaba: "Gama duniya za tă cika da sanin ɗaukakar Ubangiji, yadda ruwaye suka rufe teku."²⁷

GSAM 45Hidimar Wuri Mai-Tsarki Alama ce ta Hidima ta Gaskiya

GSAM 45.1Lokacin da Ubangiji ya fitar da Isra’ila daga Masar, ya yi wa’azi a gaban duk sansanin dokarsa ta ƙa’idodin ɗabi’a, ya kuma ba su kwafin wannan doka a kan dutse, da yatsarsa ta rubuta, domin su kasance kullum suna kallon ga Wanda zai ceci su, wanda a ƙarshe zai miƙa kansa a matsayin hadaya; kuma domin ta hanyar jininsa mai daraja a goge zunubansu, ya sa aka gina wuri mai-tsarki a jeji. Wannan tabanakul, ko wuri mai-tsarki, a dukkan gininta, an umarci Musa ya yi daidai da samfurin da Ubangiji ya nuna masa a dutsen.²⁸ Ayyukan ibada a cikin wannan wuri mai-tsarki alama ce ta ainihin ayyukan Kristi a wuri mai-tsarki na sama.²⁹ Duk da cewa manufar Allah a cikin baye-baye da hadayun wuri mai-tsarki ita ce ta riƙe wa mutane alamar "kyawawan abubuwa masu zuwa,"³⁰ ƙoƙarin Iblis shi ne ya sa mutane su mai da hankali kan hadayar kanta, maimakon Kristi da ainihin ayyukansa, wanda wannan kawai misali ne. Haka ya yi ƙoƙarin sa su dogara da ayyukansu don ceto.

GSAM 45.2Manufar Ubangiji ita ce ya zama mai mulkin mutanensa—’yan Isra’ila—ya yi yaƙin su ya kuma rinjayi ƙasashe. Ya na da tsarin mulkinsa, kamar yadda aka nuna a cikin rubutun da ke tafe: "ya tumɓuke ƙasashe bakwai a Kan’ana ya kuma ba da ƙasarsu gādo ga mutanensa. Dukan wannan ya ɗauki kusan shekaru 450. 'Bayan wannan, Allah ya ba su alƙalai har zuwa zamanin annabi Sama’ila."³¹

GSAM 45Isra’ila Ta Nemi Sarki

GSAM 45.3Tabbas Isra’ilawa ba su ji daɗin yadda Ubangiji ke mulkinsu ba. Duk da haka, manufarsa da nufinsa shi ne su zama mutane na musamman, daban da duk sauran al’ummomi da ke kewaye da su. Da sun bi umarninsa yadda ya kamata, al’ummomi ma za su ce game da su, "'ba shakka, wannan babbar al’umma tana da hikima da ganewa.' Wace al’umma ce mai girma haka wadda allolinta take kusa da su yadda Ubangiji Allahnmu yake kusa da mu a duk sa’ad da muka yi addu’a gare shi?"³²

GSAM 46.1A cikin rashin jin daɗinsu, suka roƙi Sama’ila ya naɗa musu sarki, sai Ubangiji ya ce wa Sama’ila, "ni ne suka ƙi in zama sarkinsu."³³ Suka sake faɗa wa Sama’ila, kuma da ƙarin umarni, "sai ka naɗa sarkin da zai bi da mu kamar yadda sauran ƙasashe suke da su."³⁴ Sama’ila ya yi ƙoƙarin bayyana musu azabar da za ta biyo baya idan suka sami sarki, amma "mutanen suka ƙi jin Sama’ila, sai suka ce, 'A’a, mu dai, muna son sarki yă bi da mu.' Ta haka za mu zama kamar sauran ƙasashe, mu kasance da sarkin da zai bi da mu, yă tafi tare da mu zuwa yaƙe-yaƙe."³⁵

GSAM 46.2Don haka suka sami sarakuna da suka mulke su na kusan shekaru ɗari biyar, da farko a matsayin masarauta guda ƙarƙashin Shawulu, Dawuda, da Solomon; daga baya kuma ta kasu zuwa masarautu biyu, Isra’ila da Yahuda. Kaɗan ne daga cikin sarakunansu masu kyau da adalci, amma mafi yawansu mugaye ne, suna jagorantar mutane cikin bautar gumaka da manyan zunubai. Don haka mutanen ba kawai sun yi kama da ƙasashen da ke kewaye da su wajen samun sarki ba, har ma sun yi kama da su a mugunta, wajen barin Allah na kakanninsu, da bauta wa gumaka da tarin taurari.

GSAM 46.3Ubangiji ya ce game da wannan mulkin sarauta, ta bakin annabin Hosiya, "An hallaka ku, ya Isra’ila, domin kun tayar mini, kun tayar wa mai taimakonku. Ina sarkinku, da zai cece ku? Ina masu mulkinku cikin dukan garuruwanku, waɗanda kuka ce, 'Ba mu sarki da shugabanni'? Saboda haka cikin fushina na ba ku sarki, kuma cikin hasalata na ɗauke shi."³⁶

GSAM 47Daular da aka rushe

GSAM 47.1Wannan mulkin sarauta ya ci gaba har sai Kaldiyawa suka ƙone Urushalima, suka ɗauki kayan haikalin, suka kuma kwashe mutanen Yahudawa suka kai su bauta a Babilon, inda suka zauna na tsawon shekaru saba’in, kamar yadda aka annabta a kansu. Da aka kawo ƙarshen wannan mulkin sarauta, Ubangiji ya ce ta bakin annabi Ezekiyel ga Zedekiya, sarkinsu na ƙarshe, "Ya kai ƙazantaccen mugu, yerima Isra’ila, wanda kwanansa ta zo, wanda lokacin hukuncinsa ya cika fal, ga abin da Ubangiji Mai Iko Duka yana cewa ka kunce rawanin, ka ɗauke rawanin nan. Ba zai zama kamar yadda yake ba. Za a ɗaukaka ƙasƙantacce [mai mulkin Babilon], amma a ƙasƙantar da mai girma [wannan sarkin kabila ta Yahudawa mai girman kai]. Hallaka! Hallaka! Zan hallaka shi! Ba za a maido da shi ba sai ya ga ainihin mai shi; gare shi zan bayar da shi."³⁷

GSAM 47.2Wannan shugaba mai hakki, Zuriya ta gaskiya, shi ne Kristi. Game da shi ne annabi Mika ya rubuta, "Game da ke, ya hasumiyar tsaron garke, Ya mafaka Diyar Sihiyona, za a maido miki da mulkinki na dā [mulki a kan ƙasa, wanda aka dawo da shi cikin Kristi], sarauta kuma za tă zo wa Diyar Urushalima."³⁸

GSAM 47.3Da Isra’ila ta rasa sanda ta mulki, ta koma hannun sarkin Babilon. Yayin da suka kasance a jere ƙarƙashin mulkin Medo-Farisa, Girka, da Roma, an rushe da mulkin sau uku. A zamanin mulkin Kaisar Augustus, sarkin Roma, Kristi, halastaccen magājin gadon mulkin Dawuda,—Zuriya ta gaskiya ta mace, ta Ibrahim, da ta Dawuda,—ya zo duniya, kuma kamar yadda aka annabta.

GSAM 47.4Domin mutane su san cewa Mai Mulki na gaskiya, Zuriya ta gaskiya, ya fi mutum na al’ada mai ɗan gajeren mulki, Ubangiji ya motsa mai rubuta Zabura ya rubuta: "Zan kuma naɗa shi ɗan farina, mafi ɗaukaka cikin sarakunan duniya. Zan ci gaba da ƙaunarsa har abada, alkawarina da shi ba zai taɓa fasa ba. Zan kafa zuriyarsa har abada, kursiyinsa muddin sammai suna nan." "zuriyarsa za tă ci gaba har abada kuma kursiyinsa zai dawwama a gabana kamar rana; zai kahu har abada kamar wata, amintacciyar shaida a cikin sarari."³⁹

GSAM 48.1A cikin annabcin Ishaya muna karanta ƙari game da wannan Mai Mulki kamar haka: "a gare mu an haifa mana yaro, a gare mu an ba da ɗa, gwamnati za tă kasance a kafaɗarsa. Za a ce da shi Mashawarci Mai Banmamaki, Allah Maɗaukaki Uban Madawwami, Sarkin Salama. Game da girmar gwamnatinsa da salama babu iyaka. Zai gāji sarki Dawuda, yă yi mulki a matsayinsa, zai kafa mulkinsa a kan adalci da gaskiya, tun daga yanzu har zuwa ƙarshen zamani. Ubangiji Maɗaukaki ne ya yi niyyar aikata wannan duka."⁴⁰

GSAM 48Ɗaukewar Enok da Iliya

GSAM 48.2An yi rikodin misalai na mutane a zamanin dā da aka ɗauke su zuwa sama ba tare da sun ɗanɗana mutuwa ba. Game da Enok, na bakwai daga Adamu, an ce, "ya kasance cikin zumunci da Allah, sa’an nan ba a ƙara ganinsa ba. Saboda Allah ya ɗauke shi."⁴¹ "Ta wurin bangaskiya ne aka ɗauki Enok daga wannan rayuwa, ta haka bai ɗanɗana mutuwa ba; ba a kuwa same shi ba, domin Allah ya ɗauke shi. Gama kafin a ɗauke shi, an yabe shi a kan ya gamshi Allah."⁴²

GSAM 48.3Haka kuma, yayin da Iliya da Elisha ke tafiya tare, "Yayinda suke tafiya suna magana, sai kwatsam, keken yaƙin wuta da dawakan wuta suka ratse tsakaninsu, sai Iliya ya tafi sama a cikin guguwa. Da Elisha ya ga haka sai ya yi ihu yana cewa, 'Babana! Babana! Kekunan yaƙin da mahayan dawakan Isra’ila!' Elisha kuwa bai sāke ganinsa ba."⁴³

GSAM 48.4Enok ya annabta game da zuwan Kristi a matsayin mai shari’a ga dukan duniya, da waɗannan kalmomi: "duba, Ubangiji yana zuwa da dubu dubban tsarkakansa don yă yi wa kowa shari’a, yă kuma hukunta duk marasa tsoron Allah game da dukan ayyukansu na rashin tsoron Allah da suka aikata ta hanyar rashin tsoron Allah, da kuma dukan baƙaƙen kalmomin da masu zunubi marasa tsoron Allah suka faɗa game da shi."⁴⁴

GSAM 49Ayuba ya koyar da zuwan Ubangiji

GSAM 49.1Ayuba, wanda ake tsammanin ya rayu a zamanin Musa, ya samu wasu bayanai game da zuwan Kristi da tashin matattu; domin ya ce, "Kash, da ma a ce ana rubuta maganganuna, da an rubuta su a littafi, a rubuta su da ƙarfe a kan dutse don su dawwama har abada! Na san wanda zai fanshe ni yana nan da rai, kuma a ƙarshe zai tsaya a kan duniya. Kuma bayan an hallaka fatata, duk da haka a cikin jiki zan ga Allah. Zan gan shi da kaina da idanuna, Ni, ba wani ba ne."⁴⁵

GSAM 49Gadon Mulkin Dawuda Gadon Mulkin Ubangiji

GSAM 49.2An kira gadon mulkin Dawuda gadon mulkin Ubangiji. "Solomon ya zauna a kujerar sarautar Ubangiji a matsayin sarki a maimakon mahaifinsa Dawuda."⁴⁶ Ubangiji ya "yi masa [Dawuda] alkawari da rantsuwa cewa zai ɗora ɗaya daga cikin zuriyarsa a kan gadon sarautarsa. Ganin abin da yake gaba, ya yi magana a kan tashin Kiristi daga matattu cewa, ba a bar shi a kabari ba, jikinsa kuma bai ruɓa ba."⁴⁷ Kuma an ƙara cewa game da mulkin Kristi na gaba, zai zauna a kan gadon mulkin Dawuda. (Duba Ishaya 9:7.) Haka kuma, "Sarakunan duniya sun ɗauki matsayi masu mulki sun taru gaba ɗaya suna gāba da Ubangiji da kuma Shafaffensa.... 'Na kafa Sarkina a kan kursiyi a kan Sihiyona, dutsena mai tsarki.' Sarki ya yi shelar umarnin Ubangiji. Ubangiji ya ce mini, Kai Ɗana ne; yau na zama Mahaifinka."⁴⁸ Kuma, "Ubangiji ya ce wa Ubangijina, 'Zauna a hannun damana, sai na sa abokan gābanka su zama matashin sawunka.'"⁴⁹

GSAM 49Yahudawa Sun Ruɗe

GSAM 49.3Waɗannan ayoyi sun ruɗe Yahudawa. Ga wata matsala da ba za su iya warwarewa ba: idan Dawuda ya kira shi Ubangiji, to ta yaya zai kasance ɗansa? Ta yaya zai kasance ɗa da aka haifa daga zuriyar Dawuda, amma kuma shi ne Immanuwel—Allah tare da mu? Duk da haka, Ishaya, annabinsu, ya bayyana, "budurwa za tă yi ciki, za tă haifi ɗa, za tă kuwa kira shi Immanuwel."⁵⁰

GSAM 50.1Kristi ya san da kyau tambayar da za ta sa waɗannan Farisiyawa masu musun magana shiru, don haka ya tambaye su, "'Me kuke tsammani game da Kiristi? Ɗan wane ne shi?' Suka amsa suka ce, 'Ɗan Dawuda.' Ya ce musu, 'To, ta yaya Dawuda ya yi magana ta wurin Ruhu Mai Tsarki, ya kira shi "Ubangiji"? Gama ya ce, ' "Ubangiji ya ce wa Ubangijina, 'Zauna a hannun damana, sai na sa abokan gābanka su zama matashin sawunka.' " To, in Dawuda ya kira shi "Ubangiji," yaya zai zama ɗansa?'"⁵¹

GSAM 50.2An sake ambaton wannan batu a Zabura 45:6, 7: "Kursiyinka, ya Allah, zai kasance har abada abadin; sandar adalci zai zama sandar mulkinka. Kana ƙaunar abin da yake daidai kana kuma ƙin mugunta; saboda haka Allah, Allahnka, ya sa ka a bisa abokanka ta wurin shafe ka da man farin ciki."⁵² Da waɗannan ayoyi a gaban tunani, al’ummar Yahudawa dole ne sun yi tunanin ɗaukaka game da halayen Mai Mulki da Mai Sabuntawa na gaba. Ba zai yiwu a kasance ba haka ba.

GSAM 50Zuriya Mai Asali daga Allah

GSAM 50.3An ba da cikakken bayani game da Kristi da haihuwarsa, domin Ubangiji ta bakin annabin Mika ya bayyana asalinSa na ubangiji, har ma da ƙaramin ƙauyen da za a haife shi: "Amma ke, Betlehem ta Efrata, ko da yake ke ƙarama ce daga cikin zuriyarki a Yahuda, daga cikinki wani zai zo domina wanda zai yi mulkin Isra’ila, wanda asalinsa tun fil azal ne" (a gefen shafi, a Ibrananci, daga "ranakun har abada").⁵³

GSAM 50Bayyanar Kasancewar Allah a cikin Shekinah da Gajimare

GSAM 50.4Daga baya a tarihin ’yan Isra’ila, lokacin da Solomon ya kammala ginin haikali, wanda ya ce dole ne ya kasance mai matuƙar "girma," shekinah na ɗaukakar Allah ya ɗauki matsayinsa tsakanin kerubobi a saman kujerar jinƙai. Rubutun ya ce cewa a lokacin kaddamar da haikali, yayin da firistoci suka fito daga wurin tsarki, "girgije ya cika haikalin Ubangiji. Firistocin kuwa ba su iya yin hidimarsu ba saboda girgijen, gama ɗaukakar Ubangiji ta cika haikalinsa."⁵⁴ Kasancewar Ubangiji a cikin wannan haikali ya bayyana a gaban idanuwan mutane cikin gajimaren ɗaukaka. Ubangiji ya amsa addu’ar Solomon a wannan lokaci, ya ce masa, "na ji addu’arka na kuma zaɓi wannan wuri don kaina, a matsayin haikali don hadayu."⁵⁵

GSAM 51.1Mutane sun yi zunubi—sun bi bautar gumaka—saboda haka birninsu da wuri mai-tsarkinsu suka lalace na tsawon shekaru saba’in. Bayan bautar, an sake gina haikalin a hannun Zerubbabel. Ko da yake bai kai girman wanda Solomon ya gina ba, Ubangiji ya ce ta bakin annabinsa, "Ɗaukakar gidan nan na yanzu za tă fi ɗaukakar gidan nan na dā."⁵⁶ An yi wa wannan gida ado ta hannun Hiridus, kuma a cikin harabarsa Mai Ceton ya yi koyarwa. Gidan farko yana da gajimare mai ɗaukaka da ke wakiltar Ubangiji, amma a cikin na biyu sai Mai Ceton kansa, Mahalicci na dukkan abubuwa, ya zo.

GSAM 51Mulkiyar ɗaukaka ta tsiron Yesse

GSAM 51.2Ga waɗanda ke jiran ceto a zamanin Ishaya, bayyanar abubuwan ɗaukaka da ke da alaƙa da fansar ƙarshe ta kasance musu tushen ƙarfi da ƙarfafawa. Waɗannan annabci sun sake fayyace a fili inda za a samo wannan Mai Ceto da ake jira, kamar haka: "Toho zai fito daga kututturen Yesse; daga saiwarsa Reshe zai ba da ’ya’ya. Ruhun Ubangiji zai kasance a kansa, Ruhun hikima da na fahimta, Ruhun shawara da na iko, Ruhun sani da na tsoron Ubangiji, zai kuwa ji daɗin tsoron Ubangiji. Ba zai yi hukunci ta wurin abin da ya gani da idanunsa ba, ba zai kuwa yanke shawara ta wurin abin da ya ji da kunnuwansa ba; amma da adalci zai yi wa masu bukata shari’a, da gaskiya zai yanke shawarwari saboda matalautan duniya. Kamar sanda zai bugi duniya da maganar bakinsa; da numfashin leɓunansa zai yanke mugaye."⁵⁷

GSAM 52Tashin Matattu da Annabawa suka Koyar

GSAM 52.1Annabi Ishaya ma ya koyar da koyarwar tashin matattu, cikin waɗannan kalaman ta’aziyya: "A kan wannan dutse Ubangiji Maɗaukaki zai shirya bikin abinci mai kyau don dukan mutane, liyafar ajiyayyen ruwan inabi da nama mafi kyau da ruwan inabi mafi kyau. A wannan dutse zai kawar da baƙin cikin da ya lulluɓe dukan mutane, ƙyallen da ya rufe dukan al’ummai; zai haɗiye mutuwa har abada. Ubangiji Mai Iko Duka zai share hawaye daga dukan fuskoki; zai kawar da kunyar mutanensa daga dukan duniya. Ubangiji ne ya faɗa. A wannan rana za su ce, 'Tabbatacce wannan shi ne Allah; mun dogara a gare shi, ya kuma cece mu. Wannan shi ne Ubangiji, mun dogara a gare shi; bari mu yi murna mu kuma yi farin ciki a cikin cetonsa.'"⁵⁸

GSAM 52Daular Sabuwar Duniya

GSAM 52.2Wannan annabi ɗaya ya ce za a sami sabuwar ƙasa inda za a kafa mulkin ƙarshe: "Ga shi, na halicci sabuwar sama [saman iska] da kuma sabuwar duniya. Abubuwa na dā za a manta da su, ba kuwa za a ƙara tuna da su ba [a gefen shafi, Ibrananci, 'su zo zuciya,' wato, a sake so]. Amma ku yi murna ku kuma yi farin ciki har abada a abin da na halitta, gama zan halicci Urushalima ta zama abin murna mutanenta kuwa abin farin ciki. Zan yi farin ciki a kan Urushalima in kuma yi murna saboda mutanena; a can ba za a ƙara jin karar makoki da na kuka ba. A cikinta [daga lokacin da aka halicci sabuwar ƙasa] ba za a ƙara jin jariri ya rayu na ’yan kwanaki kawai ba [yaro mai gajeren rai], ko kuwa wani tsohon da bai cika kwanakinsa ba [tsufa kafin lokaci]; duk wanda ya mutu yana da shekaru ɗari [a zamanin da mutane ke rayuwa har shekaru ɗari tara, yara na iya kaiwa shekara ɗari] za a ce ya mutu a kurciya ne kawai; duk wanda bai kai ɗari ba [a ƙarshen shekaru ɗari na rayuwarsa] za a ɗauka la’antacce ne. [Waɗanda za su mutu a lokacin da aka kawo sabuwar ƙasa su ne waɗanda za su halaka a 'hallaka ta mutane marasa tsoron Allah.' 2 Bitrus 3:7.] Za su gina gidaje su kuma zauna a cikinsu; za su yi shuki a gonakin inabi su kuma ci ’ya’yansu. Ba za su ƙara gina gidaje waɗansu kuma su zauna a cikinsu ba, ko su yi shuki waɗansu kuma su ci ba. Gama kamar yadda kwanakin itace [itacen rai, Septuaginta] suke, haka kwanakin mutanena za su kasance; zaɓaɓɓuna za su daɗe suna jin daɗin ayyukan hannuwansu."⁵⁹

GSAM 53.1Ezekiyel yana kallon gaba cikin dogon lokacin tarihi har zuwa tashin matattu. Ta wurinsa Ubangiji ya ce, "ya mutanena, zan buɗe kaburburanku in fitar da ku daga cikinsu; zan mai da ku ƙasar Isra’ila."⁶⁰

GSAM 53"Ya Kuma Daure da Baƙin Cikinmu"

GSAM 53.2Ga Ishaya, annabin bishara, an bayyana masa cikakken gwaji, wahalhalu, da mutuwa na Mai Cetonmu domin mutane. "Wa," in ji annabin, "ya gaskata saƙonmu kuma ga wa hannun Ubangiji ya bayyana? Ya yi girma kamar dashe marar ƙarfi, kamar saiwa kuma daga ƙeƙasasshiyar ƙasa. Ba shi da kyan gani ko wani makamin da zai ja hankalinmu, babu wani abin da yake da shi da zai sa mu yi sha’awarsa. Mutane suka rena shi suka ƙi shi, mutum ne cike da baƙin ciki, ya kuma saba da wahala. Kamar wanda mutane suna ɓuya fuskokinsu daga gare shi aka rena shi aka yi banza da shi. Tabbatacce ya ɗauki cututtukanmu ya kuma daure da baƙin cikinmu duk da haka muka ɗauka Allah ya hukunta shi ne, ya buge shi ya kuma sa ya sha azaba. Amma aka yi masa rauni saboda laifofinmu, aka ƙuje shi saboda kurakuranmu; hukuncin da ya kawo mana salama ya kasance a kansa, kuma ta wurin mikinsa ya sa muka warke."⁶¹

GSAM 53.3Shin waɗannan abubuwa ne masu ban mamaki har za su faru a zamanina? mutane, haka nan annabi, na iya tambaya. Amsar kuwa za ta kasance, Ba yanzu za su faru ba; lokacin zuwan wannan Babban Mai Ceto bai yi ba; amma annabi ya ce, "Idanunku za su ga sarki a cikin kyansa ku kuma hangi ƙasar da take shimfiɗe can da nisa."⁶²

GSAM 54Annabcin Daniyel Ya Bayyana Makoma

GSAM 54.1Duk da haka, ta wurin annabin Daniyel ne Ubangiji ya fara koyar da mutanensa game da masarautun jere-jere da za su taso su yi mulki har zuwa kafuwar masarautarsa ta har abada; da kuma bayyana wani lokaci na musamman, daga wani abin da bai faru ba a lokacin, har zuwa bayyanarsa da kuma kashewar Almasihu. Fassarar mafarkin Nebukadnezzar ta bayyana cewa masarautu huɗu da za su mulki duniya za su ragu a ƙarfi da ɗaukaka gwargwadon raguwa a darajar zinariya, azurfa, tagulla, da ƙarfe; kuma a ƙarshe, tarwatsewar da rashin haɗin kai na masarautun za su yi kama da raunana na ƙarfe da aka gauraya da laka mai datti. Sa’an nan ne daular sama za ta zo, wadda za ta biyo bayan rushewar waɗancan daulolin da za su zama kamar ƙaiƙayi a masussuka a lokacin rani, har ba za a sami wurinsu ba, alhali daular Allah za ta cika dukan ƙasa.

GSAM 54.2Sa’an nan, a wahayi na babi na bakwai, a ƙarƙashin alamomin manyan dabbobi huɗu, an sake bayyana wannan al’amari, kuma an gabatar da wasu siffofi na waɗannan daular. A cikin wannan babi ne aka bi diddigin ayyukan ikon "ƙaramin ƙaho" da zai taso, bayan rarrabuwar daula ta huɗu zuwa sassa goma, yana rushewa ko kuma ya rinjayi uku daga cikinsu don kafa kansa a matsayin mai mulkin ruhaniya a kansu duka. Wannan ikon Paparoma zai ci gaba a cikin yanayin rarrabuwa da rauni na mulki na huɗu, har tsawon shekaru 1260. Haka ne aka bayyana abubuwan da suka kai har zuwa lokacin da Kristi zai karɓi mulki daga wurin Uba, ya kuma ba wa masu tsarki na Maɗaukaki; mulki wanda a ƙarshe zai yi mulki a duk duniya, kuma zai dawwama har abada.

GSAM 55Kwanaki Dubu Biyu da Ɗari Uku

GSAM 55.1A cikin babi na takwas na Daniyel, a ƙarƙashin wahayin rago, akuya, da "ƙaramin ƙaho" wanda "ya yi girma ya ƙasaita ƙwarai," an sake kai wa annabi har ƙarshen lokaci. A cikin ayoyi na 13 da 14 an ja hankalinsa zuwa wani lokaci—ranaku 2300—wanda zai kai har zuwa hukunci. Wannan dogon lokaci ne, don haka annabi ya fahimce shi; domin mala’ika ya shaida masa cewa wahayin nan har yanzu yana nan na tsawon kwanaki da yawa. Har yanzu ba a ba da ranar fara waɗannan kwanakin ba, don haka ya rufe babin da cewa, "wahayin ya shige mini duhu, ya fi ƙarfin fahimtata."

GSAM 55Makonni Saba’in zuwa ga Almasihu

GSAM 55.2Babi na tara ya bayyana yadda mala’ika ya zo wurin Daniyel, a matsayin amsa ga addu’arsa, domin ba shi kwarewa da fahimta. Ya sanar da shi game da wani lokaci na makonni saba’in. Makonnin shekaru sittin da tara daga cikin waɗannan [wanda, kamar yadda aka ce, shi ne ma’anar kalmar shevooim, wadda aka fassara da "makonni"] za su kai har ga Almasihu. Ba a ba da "doka don a maido a kuma sāke gina Urushalima" ba tukuna, daga inda wa’adin zai fara. Anan sai tambaya ta taso, Ta yaya Daniyel zai san inda makonni sittin da tara za su ƙare? A cikin babi na goma sha biyu an sake duba batun lokaci, kuma ga tambayarsa, "mene ne ƙarshen waɗannan abubuwa?" an ce masa ya tafi, domin "a rufe kalmomin aka kuma liƙe su har sai ƙarshen lokaci," lokacin da "masu hikima za su fahimta."

GSAM 55.3Babu shakka, wannan batun lokaci na ɗaya ne daga cikin misalan da manzo Bitrus ya ambata lokacin da ya ce, "Game da ceton nan, annabawa, waɗanda suka yi maganar alherin da za tă zo gare ku, sun yi bincike mai zurfi, a natse, suna ƙoƙari su san lokaci da kuma yanayin da Ruhun Kiristi da yake cikinsu yana nunawa sa’ad da ya yi faɗi a kan wahalolin Kiristi da kuma ɗaukaka da za tă bi."⁶³

GSAM 56Ƙaddarar Marasa Tsoron Allah

GSAM 56.1Malaki, na ƙarshe a cikin annabawan Tsohon Alkawari, ya bar wani bayanin ban tsoro game da hallakar ƙarshe ta mugaye: "'Tabbatacce rana tana zuwa; za tă yi ƙuna kamar wutar maƙera. Dukan masu girman kai da kowane mai aikata mugunta zai zama ciyawa, wannan rana mai zuwa za tă ƙone su. Babu saiwa ko reshen da za a bar musu,' in ji Ubangiji Maɗaukaki. Amma ku da kuke girmama sunana, ranar adalci za tă fito tare da warkarwa a fikafikanta. Za ku kuwa fita kuna tsalle kamar ’yan maruƙan da aka sake daga garke. Sa’an nan za ku tattake mugaye; za su zama toka a ƙarƙashin tafin ƙafafunku a ranar da zan aikata waɗannan abubuwa, in ji Ubangiji Maɗaukaki."⁶⁴

GSAM 56.2Da duk waɗannan gaskiyoyin da aka rubuta a cikin Tsohon Alkawari a hannun ’yan Isra’ila, waɗanda suka bayyana musu abubuwa da dama na shirin ceto, lalle ne sha’awar ɗaliban kalma masu ƙwazo ta kasance babba ƙwarai yayin da suka ga suka fahimci cewa suna kusantar lokacin da aka yi alkawarin zuwan wannan Zuriya. Duk da cewa taron jama’a, har ma da waɗanda ke karanta Littafi Mai Tsarki a cikin majami’un Yahudawa kowace Asabar, sun kasa fahimtar kalmar (Ayyukan Manzanni 13:27), masu tsarki, masu nazari, waɗanda suka bincika Littafi Mai Tsarki da aminci ƙarƙashin jagorancin Ruhu, ba shakka sun yi addu’a da ƙwazo, kamar yadda manzo Yohanna ya yi a wannan zamani, "Zo, Ubangiji Yesu," ka zo da sauri.