Chitsauko 18 — Kuronga kwaMwari Mubasa Rokudhinda
GSAM 281.1“Ipapo tichaziva, kana tikaramba tichitsvaka kuziva Jehovha; kubuda kwake kwakagadzwa samambakwedza.”1
GSAM 281.2Kusvikira mumwedzi waChikumi, 1849, basa raMukuru White nomudzimai wake neraMukuru Bates raingogumira mumatunhu eNew England. Panguva iyi Muzvare Clarissa Bonfoey, wokuMiddletown, Conn., akauya kuzogara nemhuri yaMukuru White. Nguva pfupi izvi zvisati zvaitika, amai vake vakanga vafa, vachimusiira zvose zvaidiwa pakuchengeta musha muduku. Nokuda kwaizvozvo Mukuru White akakwanisa kutangazve musha wake; akaita izvi mune chimwe chikamu cheimba yaVaBelden kuRocky Hill, Conn.
GSAM 281Kutanga Kwekutenda Mukutaura Nemidzimu Kwemazuva Ano
GSAM 281.3Musi wa24 Kurume, 1849, musangano wavose wakaitirwa kuTopsham, Maine. PaSabata iroro Mai White vakapiwa chiratidzo; nyaya yacho yakanga ichikosha zvikuru. Zvichida chiratidzo ichi chichanzwisiswa zviri nani kana tikatanga kufunga nezvemamiriro ezvinhu panguva iyoyo.
GSAM 281.4Muchikamu chokupedzisira chaKurume, 1848, kuHydesville, mudunhu reWayne, N.Y., ndimo makatanga “ruzha rwakavanzika,” kana kuti izvo zvakazozivikanwa so“kugogodza kwemidzimu.” Izvi zvakatanga kuitika mumba memhuri yekwaFox. Muchikamu chokupedzisira chezhizha, mhuri iyi yakatamira kuRochester, N.Y., uko kwakaratidzwa zvinhu izvi pamberi pavanhu muCorinthian Hall, uye vasikana vacho vakaongororwa kwazvo namakomiti aiva navakadzi navarume vakasarudzwa pakati pavanhu vanoremekedzwa zvikuru vomuguta kuti vaite basa iri. Kunyange zvazvo vanhu vakawanda zvikuru vaiona kugogodza uku sokunyengera, kana kuti mamwe manomano amaoko, kunyange vaya vaikurumidza kutenda vakanga vasingambofungi kuti kwaizopararira zvikuru.
GSAM 282Zvakafanotaurwa Pamusoro Pokutenda Mukutaura Nemidzimu
GSAM 282.1Muchiratidzo chataurwa pamusoro apa, Mai White vakaona kuti kugogodza kwakavanzika kwaiitika muRochester nokune dzimwe nzvimbo kwaiva simba raSatani, uye kuti zvinhu zvakadaro zvaizoramba zvichiwanda; uye kuti zvaizopfekedzwa nguo yechitendero, kuti vanonyengerwa vazvione sevakachengeteka zvikuru, uye kuti, kana zvichibvira, pfungwa dzavanhu vaMwari dzikweverwe kuzvinhu izvozvo, zvichiita kuti vasava nechokwadi nedzidziso dzoMweya Mutsvene.
GSAM 282.2Panguva iyoyo vashomanana zvikuru, kana vaivapo, ndivo vaimbofunga kuti kutenda mukutaura nemidzimu kwaizopararira panyika sezvakanga zvafanotaurwa, kana kuti kwaizomboti ichitendero, chine machechi acho navafundisi varo vakarongeka.
GSAM 282Chiporofita Chazadziswa
GSAM 282.3Asi kuzadziswa kwechiporofita ichi kuri pachena kana tichifunga nezvouwandu hwenhengo dzavo, hunonzi hunosvika 10,000,000 muUnited States moga. Pamusoro penguo yavo yechitendero yavanayo zvino, tinopa zvinotevera kubva muOngororo neMuzivisi, yokuWashington, D.C., ya12 Mbudzi, 1903:—
GSAM 282.4“Pamusangano uchangopfuura weSangano Renyika Ravatendi Mukutaura Nemidzimu, wakaitirwa muguta rino, pakagamuchirwa mutoo mutsva wetsika dzokunamata. Pakaitwa urongwa hwo‘kugadzwa’ kwavafundisi kana vashumiri, uye boka ravanotenda mukutaura nemidzimu rakagamuchirwa se‘chechi.’ Izvi zvichaonekwa kana tichiverenga chikamu chinotevera chomutoo mutsva wetsika dzokunamata:—
GSAM 282.5“‘Hapana mufundisi kana mushumiri achapiwa kutungamirira chechi kana sosaiti asina kutanga agadzwa zviri pamutemo pabasa iroro nomutoo wakazivikanwa kubva pamazuva ekutanga enhoroondo yechitendero somutambo wokugadza. Hapana munhu angava anomirira kugadzwa kusvikira akumbirwa kuva mufundisi weimwe chechi kana sosaiti, kana kuti agadzwa kuva mumishinari nerimwe Sangano Ravatendi Mukutaura Nemidzimu Redunhu, rakanyoreswa zviri pamutemo seboka rechitendero mudunhu rarinogara, kana kuti neSangano Renyika Ravatendi Mukutaura Nemidzimu reUnited States of America. Vanhu vose vanomirira kuva vafundisi kana kuita basa roumishinari vanofanira kunge vave mumubatanidzwa wakazara neimwe chechi kana sosaiti yavatendi mukutaura nemidzimu kwamakore asiri pasi pematatu, uye kwamakore asiri pasi pemaviri vave vane mvumo yokuita basa, vakatumwa neSangano Redunhu kana kuti Renyika kuva vatauri vari kuedzwa. Vafundisi vakapiwa kutungamirira kwenguva isingasviki gore rimwe rakazara rekarenda havazokodzeri kugadzwa.’”
GSAM 283Mukuru White muOswego, N.Y.
GSAM 283.1Sezvo basa rokudhinda rakanga riri muOswego, N.Y., Mukuru White akatama kubva kuConnecticut akagara munzvimbo iyi mumatsutso a1849, uye muno makaitwa musangano wavatendi musi wa3 Mbudzi wegore iroro. Pamusoro pebasa ravo rakatevera, Mai White vanoti:—
GSAM 283.2“Takabva tasarudza kuti raiva basa redu kushanda mudunhu reNew York. Murume wangu akanzwa mutoro pamusoro pake wokunyora nokudhinda. Takarenda imba muOswego, tikakwereta midziyo yomumba kuhama dzedu, tikatanga musha. Ipapo murume wangu ainyora, achidhinda, uye achiparidza. Zvaidikanwa kuti arambe akapfeka nhumbi dzokurwa nguva dzose, nokuti kazhinji aifanira kurwisana navanhu vaizviti maAdventist vaisimudzira dzidziso yenhema, vachiparidza nguva yakatarwa, uye vachitsvaka kuita kuti vanhu vose vavaigona vave nemaonero akaipa pamusoro pokutenda kwedu.”2
GSAM 283Ongororo yeKuuya Kwechipiri Yadhindwa
GSAM 283.3Mumatsutso a1850 zvakaonekwa zvakanaka kuti paitwezve kumwe kutama; naizvozvo Mukuru White akatamira kuParis, Maine, uko vhoriyamu yokutanga yeOngororo yeKuuya Kwechipiri neMuzivisi weSabata yakadhindwa kaviri pamwedzi, iine zvinyorwa gumi nezvitatu, chimwe nechimwe chiine mapeji masere ane mipanda miviri, nzvimbo yakadhindwa papeji ichiyera mainji 7⅛ ne10¼. Chinyorwa chokutanga chaiva nomusi waMbudzi akatevera, uye chokupedzisira chaiva nomusi wa9 Chikumi, 1851.
GSAM 284.1Kukura kwepepanhau iri kupfuura Chokwadi Chiripo kwaiva chiratidzo chakanaka zvikuru chokupararira kwechokwadi pamwero waienderana nokukura kwepepanhau, kuwanda kwavashandi mubasa iri, nokwavatsigiri vebasa. Sezvo pepanhau racho raipiwa pachena, zvaitarisirwa kuti shamwari dzebasa dzibatsire pakuridhinda, uye ndizvo zvadzakaita. Kunyange zvazvo vatendi vacho vaiva zvikuru vanhu vaiva nepfuma yakati mwero, vakabatsira maererano nokubudirira kwavakanga vapiwa naShe, uye vakaita zvavaikwanisa kuti vasundidzire mberi ngoro yechokwadi.
GSAM 284J. N. Andrews Anotanga Kuparidza
GSAM 284.2Panenge panguva iyi J. N. Andrews, aigara kuParis, Maine, akatanga basa rake pakati pavanhu somushumiri wevhangeri uye munyori wenyaya dzechitendero. MuOngororo yaChivabvu, 1851, aiva nechinyorwa chaipfuura mapeji mashanu pamusoro penyaya yemashoko matatu. Mairi akashandisa chiporofita chechikara chine nyanga mbiri chaZvakazarurwa 13 achichitaura nezveUnited States, akamira papfungwa yokuti, achivimba nechiporofita choga, kumanikidzwa kwozuva rokutanga revhiki seSabata ndiko kwaizopedzisira kwava hwaro hwokubatana kwechechi nehurumende munyika iyi. Nharo yake yakanga yakavakirwa chose pachiporofita, nokuti panguva iyoyo hapana chiitiko chairatidza zvakasimba kuti zvinhu zvaizoenda saizvozvo; mashoko akasimba zvikuru aigona kuwanikwa achitsigira izvi aiva mashoko aDr. Durbin, akatorwa muMurevereri wechiKristu nePepanhau, aiti:—
GSAM 284.3“Kana chiKristu chava upenyu hwetsika nohwomweya hwenyika, hurumende inosungirwa kudzivisa, kuburikidza navatongi vayo, kutyorwa pachena kweSabata dzvene, senzira yokuzvichengetedza.”
GSAM 285Kutengesa Mapurazi Kuti Vabatsire Basa
GSAM 285.1Panenge panguva iyi ndipo pakatungamirirwa varume vakaita saHiram Edson, wokuNew York, naCyrenius Smith, wokuJackson, Mich., kuti vatengese mapurazi avo, rimwe nerimwe raikosha $3,500, vobva varenda mapurazi okushandisa ivo pachavo, kuti vave nemari yokubatsira mumabasa akasiyana-siyana aizomuka mukufambiswa kwebasa reshoko.
GSAM 285Kutamiswa Kwebasa Rokudhinda KuSaratoga
GSAM 285.2Muna 1851, Mukuru White akatama kubva kuParis, Maine, achienda kuSaratoga Springs, N.Y., uye muno akatangazve musha nemidziyo yomumba yakakweretwa, akadhinda vhoriyamu yechipiri yeOngororo yeKuuya, chinyorwa chokutanga chiine musi wa5 Nyamavhuvhu wegore iroro. Vhoriyamu iyi yaiva nezvinyorwa gumi nezvina, uye yaibudiswa kaviri pamwedzi. Chinyorwa chokupedzisira chakadhindwa musi wa23 Kurume, 1852. Zita repepanhau rakashandurwa zvishoma kubva paOngororo yeKuuya Kwechipiri, sezvaraiva muVhoriyamu 1, rikava Ongororo yeKuuya neMuzivisi weSabata, zita rarichine muvhoriyamu yaro yechi82. Pepanhau rakakuriswa kuti rive nemipanda mitatu, mapeji masere, nzvimbo yakadhindwa papeji ichiyera mainji 8¼ ne11¾.
GSAM 285.3Kukura kwepepanhau raiva, uye richiri, pepanhau rechechi kunoratidza kuti kuchinja kwose kwakanga kuri kuvandudzika, kuchiratidza kubudirira kwakati kuti, uye kuchipa uchapupu hwakajeka hwokuti basa romutumwa wechitatu “rakanga rauya kuzogara.”
GSAM 285Kudhinda MuRochester—Kuva Nomuchina Wokudhinda Unoshandiswa Noruoko
GSAM 285.4Musi wa6 Chivabvu, 1852, chinyorwa chokutanga cheVhoriyamu 3 yeOngororo yeKuuya neMuzivisi weSabata chakabudiswa muRochester, N.Y., uye chakadhindwa nomuchina wokudhinda namavara esimbi zvaiva zvamaAdventist ezuva rechinomwe. Hiram Edson akanga apa mari yokutenga muchina wokudhinda weWashington unoshandiswa noruoko, pamwe namavara esimbi nezvimwe zvaidiwa kuti hofisi igadzirirwe basa. Aizodzorerwa mari yake apo zvipo zvaizouya zvichibva kushamwari dzechokwadi. Muchina iwoyo unoshandiswa noruoko wakaramba uri muhofisi yeOngororo neMuzivisi kuBattle Creek, Mich., kusvikira waparadzwa nomoto musi wa30 Zvita, 1902. Panguva iyoyo waionekwa somuchina wakanakisisa muhofisi wokudhinda mapeji okuedza. MuChinyorwa 12, Vhoriyamu 3, cha14 Gumiguru, 1852, pakaziviswa kuti mari yokugadzirira hofisi nomuchina uyu nezvimwe zvaidiwa yaiva $652.93, uye mari yakanga yagamuchirwa nokuda kwechinangwa ichocho kusvikira musi iwoyo yaiva $655.84. Pazvinyorwa gumi nezviviri izvi zvepepanhau, makopi 2,000 echimwe nechimwe akanga adhindwa uye aparadzirwa pachena.
GSAM 286Mudzidzisi Wevechiduku Anotangwa
GSAM 286.1Muna Nyamavhuvhu muhofisi yeOngororo makatanga kudhindwa Mudzidzisi Wevechiduku, aibuda kamwe pamwedzi. Zvino anobuda vhiki imwe neimwe, chinyorwa chimwe nechimwe chiine zvokuverenga zvakapetwa kanokwana kana pane zvachaiva nazvo panguva iyoyo.
GSAM 286Uriah Smith Anobatana Nehofisi
GSAM 286.2Muna 1853 Mukuru Uriah Smith akatanga basa rake muhofisi yeOngororo neMuzivisi, maakabata chinzvimbo chine mutoro mukuru kwehafu yezana ramakore. Mugore iroro (1853) ndimo makatanga kutaurwa muOngororo neMuzivisi kuti vaya vaida vaigona kutenga zvinyorwa zvedu vachibhadhara mari yazvaidhura kugadzira. Kuna vamwe vose zvinyorwa zvaipiwa pachena, sezvo mari yaishayikwa yaiwedzerwa nezvipo zvavanhu vaiva norupo nemwoyo inoda kupa. Muna 1854 zvakaziviswa kuti mutengo weOngororo yaibuda kaviri pamwedzi waiva $1.00 pagore. Mugore iroro, pamusangano wetende wakaitirwa mudunhu reMacomb, Michigan, mumwedzi waChikunguru, pakaedzwa kutengeswa zvinyorwa zvedu. Pamusangano uyu pakatengeswa mabhuku aikosha $50. Mukuru White, achitaura nezvokuedza uku muOngororo, akati, “Izvi zvinoratidza kuti mabhuku edu anogona kutengeswa.”
GSAM 286Kukumbirwa Homwe Yematurakiti Ye$500
GSAM 286.3MuOngororo ya12 Gumiguru neya24 Zvita, 1854, makakumbirwa homwe yematurakiti ye$500 kuti hofisi igone kupa vashumiri maturakiti okuparadzira pachena mukuita basa ravo, uyewo “homwe yokubatsira hofisi ye$500, kuti Ongororo igone kubudiswa nguva dzose vhiki imwe neimwe, panzvimbo pokumbotadza kubuda kwevhiki nokushayiwa mari.”
GSAM 287J. P. Kellogg NaHenry Lyon Vanotengesa Mapurazi Avo
GSAM 287.1Panguva iyi ndipo apo J. P. Kellogg, wokuTyrone, naHenry Lyon, aigara pedyo nePlymouth, Mich., vakatengesa mapurazi avo, rimwe nerimwe raikosha mari inenge $3,500, nechinangwa chimwe chete chokuva nemari yokushandisa mukufambisira basa mberi; saizvozvo dzimwe hama mbiri dzokuMichigan dzakauya nenguva yakakodzera, dziine mari yakagadzirira nemwoyo inoda kubatsira apo rubatsiro rwainyanya kudiwa. Wokutanga akapinda mubasa rokugadzira mitsvairo muJackson, Mich., wechipiri akatamira kuBattle Creek, akashanda basa rokuveza kuti ariritire mhuri yake.
GSAM 287Mapepanhau Edu Ose Namabhuku Ne$3.00
GSAM 287.2Pakupera kweVhoriyamu 6, muna Chikumi, 1855, munhu aigona kuwana Ongororo naMudzidzisi kwegore rimwe, pamwe chete nezvose zvamabhukwana, maturakiti, nebhuku renziyo rakadai seraishandiswa panguva iyoyo,—mabhukwana nematurakiti zvaiva makumi maviri nezvitanhatu pamwe chete,—nemari ye$3.00. Mutengo wakanga watarwa waMudzidzisi waiva masendi makumi maviri namashanu pazvinyorwa gumi nezviviri.
GSAM 287Hofisi YeOngororo Inokokwa KuMichigan
GSAM 287.3Mumwedzi waKubvumbi, 1855, Mukuru White nomudzimai wake vakashanyirazve Michigan, vakaita misangano munzvimbo dzinoverengeka. Musi wa28 newa29 womwedzi iwoyo musangano wakaungana muBattle Creek, uye mukati mawo hama dzomuBattle Creek dzakavhota kuti dzikoke Mukuru White kuti atamise hofisi yeOngororo kubva kuRochester ichienda kuBattle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, naHenry Lyon vakabvumirana kupa $300 mumwe nomumwe, pasina mhindu, ichiva mari ye$1200, yokutenga nzvimbo nokuvaka hofisi yokudhinda. Naizvozvo vakawana nzvimbo pakona yokumaodzanyemba kwakadziva kumabvazuva yemigwagwa yeWest Main neWashington, ndokuvaka pairi chivako chemapuranga chine uriri huviri, chakakura mafiti 20 x 30, chine mbiru dzakareba mafiti makumi maviri.
GSAM 288Imba Yokunamatira Yokutanga MuBattle Creek
GSAM 288.1Mumwaka iwoyo imba yokunamatira yokutanga yamaAdventist ezuva rechinomwe muBattle Creek yakavakwa, yakakura mafiti 18 x 24. Chivako ichi chisingashamisiri, chakanga chakafukidzwa namapuranga akamira akati twasu uye mibatanidzwa yawo yakafukidzwa nezvimiti, chaiva pedyo nekona yokuchamhembe kwakadziva kumadokero yemigwagwa yeVan Buren neCass.
GSAM 288Muhofisi Yedu Yokutanga Yokudhinda
GSAM 288.2Chinyorwa chokutanga cheOngororo chakabudiswa muBattle Creek muhofisi yaiva yamaAdventist ezuva rechinomwe chaiva nomusi wa4 Zvita, 1855. Mutengo wepepanhau wakabva watarwa kuva $1.00 pavhoriyamu ine zvinyorwa makumi maviri nezvitanhatu; asi zvipo zvaikumbirwa kuti pepanhau ritumirwe pachena kuvarombo vakakodzera kubatsirwa. Kubvira panguva iyi Vakuru Waggoner naCottrell vakava vanyori vainyorera mipanda yeOngororo yeKuuya nguva zhinji kwazvo.
GSAM 288.3MuOngororo ya18 Zvita, 1855, dare rokudhinda rakataura mashoko angaita seanoshamisa kuvashandi varipo zvino muhofisi. Aiti: “Hationi kuti nei vaya vanoshanda muhofisi vasingafaniri kuwana muripo wakafanira webasa ravo. Mupepeti anongowana hafu yezvaaigona kuwana kune imwe nzvimbo.” Zvingava zvakanaka kutaura kuti mibairo yaiwanzobhadharwa panguva iyoyo yakanga isingasviki hafu yezvairi panguva ino, uye kuti hafu yomubairo panguva iyoyo yakanga isingapfuuri chikamu chimwe muzvitatu kana chimwe muzvina chemari inobhadharwa nehofisi pabasa rakadaro zvino. Vashandi vomuhofisi panguva iyoyo vaipa sechipo hafu yokukosha kwebasa ravo kuti vhangeri rechokwadi chiripo ridhindwe.
GSAM 288Kukumbirwa Muchina Wokudhinda Unofambiswa Neinjini Pamwe Neinjini Yacho
GSAM 288.4MuOngororo ya19 Kurume, 1857, ndimo makatanga kupiwa pfungwa yokuti muchina wokudhinda unofambiswa neinjini pamwe neinjini yacho zvaidiwa uye zvaifanira kuwanikwa kuti zvidhinde mapepanhau, maturakiti, namabhuku. Sezvakashumwa musi wa2 Kubvumbi, pakasarudzwa kutenga muchina wokudhinda weAdams unofambiswa neinjini, uye varume vanomwe vakavimbisa kupa $100 mumwe nomumwe kuti ubatsire kutengwa. Muchinyorwa chakatevera makataurwa kuti muchina wokudhinda neinjini zvaizodhura mari inenge $2,500, uye mari yakanga yavimbiswa yakanga yatosvika $1,700.
GSAM 289.1Muchinyorwa chomupepeti chaMukuru White muOngororo ya13 Nyamavhuvhu, 1857, mune mashoko aya anokurudzira: “Hofisi yedu haina chikwereti. Pane homwe yamabhuku yose zvayo ye$1,426, zvino yaiswa mumabhuku. Muchina mutsva wokudhinda unogona kufambiswa neinjini uri kushanda uye unoshanda zvakanaka zvikuru, uye pane tariro yakanaka yokuti nokukurumidza uchafambiswa nesimba remhute, zvose zvabhadharwa. Basa redu romumatende rinotsigirwa zviri nani zvikuru kupfuura kare.”
GSAM 289Mushumo Wokutanga Wokutengeswa Kwemabhuku
GSAM 289.2Musi wa29 Gumiguru 1857, zvakashumwa muOngororo kuti kutengeswa kwemabhuku kwemakore maviri akanga apfuura kwaiva $1,287.91, uye uyu ndiwo wakanga uri mushumo wokutanga werudzi urwu wakaitwa kusvika panguva iyoyo. Kwaiva chiratidzo chokufambira mberi mubasa, uye kwakava manyuko okukurudzira, nokuti kwakaratidza kuti chokwadi chakanga chichiwedzera kusimba, uye “sezvenzizi dzechiedza chichiita nzira yazvo munyika yose.”
GSAM 289Hofisi yeOngororo seNzvimbo Yakachengeteka Yokuisa Mari
GSAM 289.3MuOngororo ya13 Nyamavhuvhu 1858, pfungwa yokutanga yokuti hofisi ive nzvimbo yokuchengetera mari yakanga yasara yakataurwa kuvanhu vedu. Vanhu vaiva nemari yavaisashandisa pakarepo vaigona kuiisa muhofisi, vobva vaiwana pose pavaida nokurayira, nokudaro vachibatsira hofisi kushandisa mari iyoyo. Zano iri parakashandiswa, rakawedzera zvikuru simba rezvemari rebasa racho.
GSAM 289.4Kubvira panguva iyoyo kusvikira zvino (1905), hakuna munhu akamborasikirwa nedhora rimwe chete raakakweretesa kudzimba dzedu dzokudhinda, kana kutadza kuwana mari yake paakaikumbira. Vanhu vakatendeseka uye vanofunga vakasvika pakuona mahofisi edu okudhinda senzvimbo yakachengeteka zvikuru kunyange yokuisira mari yavo yakasara kupfuura mabhanga, ayo anowanzokundikana. Mabhanga ane mbiri yenyika, asi dzimba dzedu dzokudhinda dzine simba rechechi yose kuti ridzitsigire.
GSAM 290Sangano Rokudhinda remaAdventist ezuva rechinomwe Rakarongwa
GSAM 290.1Sangano Rokudhinda remaAdventist ezuva rechinomwe rakarongwa musi wa3 Chivabvu 1861, uye mapepa akatumirwa achikumbira kunyoreswa kwemari huru yesangano pa$10 pachikamu. Mumavhiki maviri zvakaziviswa kuti zvikamu zvemari zvinosvika $4,080 zvakanga zvanyoreswa.
GSAM 290.2Kutanga musi wa11 Chikumi wegore iroro, Ongororo yakabudiswa neSangano Rokudhinda remaAdventist ezuva rechinomwe. Chivako chokutanga chehofisi chakavakwa nesangano chakanga chiri pakona yokumaodzanyemba kwakadziva kumabvazuva kweMain Street neWashington Street, panzvimbo yakabviswa chivako chekare chemapuranga chichiendeswa kuKalamazoo Street. Chivako ichi chaiva nenhurikidzwa mbiri, chine madziro ezvidhinha zvakasimba. Chakanga chakaumbwa somuchinjikwa wechiGiriki, uye kumberi kwacho kwakatarira kuchamhembe paMain Street. Kuyera kwacho kukuru kubva kumabvazuva kuenda kumadokero kwaiva mafiti 44, uye kubva kuchamhembe kuenda kumaodzanyemba mafiti 72.
GSAM 290Mabhuku Okutanga Mune Dzimwe Mitauro
GSAM 290.3Nhanho nenhanho shoko rakafambira mberi, uye nhanho imwe neimwe yakashinga yokufambira mberi yakabatsira kusimbisa nokubatanidza basa. Panguva iyi imba yedu yokudhinda yakabudisa tubhuku tushanu mumitauro yokunze, tutatu turi muchiDanish-Norwegian uye tuviri muchiFrench; nokudaro kutanga kwakaitwa pakudhinda nokuda kwenyika dzokunze.
GSAM 290.4Nokuwedzera kwenhamba yenhengo nguva dzose, mari yakawedzerawo zvishoma nezvishoma. Izvi zvinoratidzwa nomushumo uri muOngororo ya16 Chivabvu 1863, apo munyori wesangano akapa mashoko emari yose yakagamuchirwa sezvinotevera:
| Yakagamuchirwa muzvikamu nemipiro kusangano kusvika panguva ino | $10,374.13 |
| Yakagamuchirwa kubva kuhofisi yeRochester | 700.00 |
| Yakagamuchirwa nokuda kwezvimwe zvinhu | 300.00 |
| Yakagamuchirwa kuhomwe yemabhuku | 1,355.00 |
| Yakagamuchirwa nokuda kwemuchina wokudhinda une simba neinjini | 2,500.00 |
| Zvose | $15,229.13 |
GSAM 291.1Munyori anowedzera kuti:
GSAM 291.1“Nokufungidzira kwakachengeteka kwepfuma yesangano, kukosha kwayo kunofungidzirwa kuva kusiri pasi pe$20,000, iyo inenge $5,000 kupfuura mari yakashandiswa neshamwari dzebasa pairi. Izvi zvinotaura zvakanaka pamusoro pokutendeseka nokutendeka kwaHama White nevaya vakashanda naye muhofisi yeOngororo. “E. S. Walker, Munyori.”
GSAM 291Kuendeswa kweOngororo kuSangano
GSAM 291.2Basa rokudhinda parakasvika pamigumisiro iyi nokuda kwemabasa akaoma nezvibayiro zvaMukuru White, purofiti yakabva mariri yaiva yake chaizvoizvo; nokuti kuwana kwacho kwaiva kuzviramba kwake, unyanzvi hwake hwebhizimisi, nokutarisira kwake nokungwarira. Asi pachinzvimbo chokuzviti ndeyake, kana kuti chikamu chayo, akafara kuipa yose kuchechi; uye kupfuura izvozvo, sangano parakarongwa rikavhota kuti apiwe $6 pavhiki nokuda kwebasa raakanga aita, iye akangogamuchira $4 pavhiki.
GSAM 291Bepa rePacific Coast
GSAM 291.3MuOngororo ya21 Kubvumbi 1874 maiva nechinyorwa chaMukuru White, umo, achitaura nezvebasa riri kuPacific Coast, akati munguva pfupi kwaizodiwa kuvambwa kwebepa rinobuda vhiki yoga yoga rakazvipira kuzvido zvebasa riri pamhenderekedzo iyoyo. Nguva pfupi pashure paikoko nzira yakazaruka yokutenga mavara mashoma nezvinhu muOakland, izvo zvakashandiswa kutanga kubudisa bepa rinobuda kaviri pamwedzi muna Chikumi, rainzi Zviratidzo zveNguva.
GSAM 291Kuwana Mari
GSAM 291.4Pashure pokudhinda nhamba nhanhatu dzeZviratidzo, Mukuru White akadzokera kuMabvazuva, achikumbira Musangano weCalifornia kuti uronge kubudiswa kwebepa racho. PaMusangano Mukuru wa15 Nyamavhuvhu 1874, pfungwa yakapiwa kuhama dzokuMabvazuva yokuti dziunganidze $6,000 yokutenga muchina wokudhinda, injini nemavara zveHofisi yeZviratidzo, kana hama dziri kuPacific Coast dzaizounganidza $4,000 yokutenga nzvimbo nokuvaka chivako chakakodzera chehofisi.
GSAM 292.1Mukuru George I. Butler, panguva iyoyo ari nhengo yeKomiti yeMusangano Mukuru, akaenda kumusangano wemusasa paYountville, California, akazivisa hama zano racho. Musi wa11 Gumiguru 1874 vakapindura kudanwa uku nokuvimbisa mari inosvika $19,414 mumari yesimbi.
GSAM 292Pacific Press Yakavambwa
GSAM 292.2Musi wa2 Kukadzi 1875, Mukuru James White nomudzimai wake, pamwe naMukuru J. H. Waggoner nevamwe vashandi vanobudirira, vakasvika muOakland. Musi wa12 wemwedzi iwoyo pakadanwa musangano unokosha weMusangano weCalifornia kuti ufunge nezvenzvimbo yokuvakira mahofisi eZviratidzo zveNguva. Pashure pokufunga kwenguva yakakwana, kwakasarudzwa kutenga minda iri kurutivi rwokumadokero kweCastro Street, pakati pe11th ne12th Streets. Pazuva iroro Mukuru White naJohn Morrison vakatenga minda iyi, vakatora magwaro acho nemazita avo, vachibvumirana kuti sangano parichaumbwa vaizoripa chikamu chenyika chinenge chichionekwa sechinodiwa nokuda kwebasa resangano.
GSAM 292.3Musi wa1 Kubvumbi 1875, Sangano Rokudhinda rePacific remaAdventist ezuva rechinomwe rakaumbwa muOakland, mari yayo huru ichigadzwa pa$28,000. Chikamu chiri pakati cheminda paCastro Street chakapiwa sangano maererano nechibvumirano, uye O. B. Jones wokuBattle Creek, Michigan, akabva avaka chivako, chimiro noukuru hwacho zvichiita zvakafanana nehofisi yakavakwa muBattle Creek, kunze kwokuti cheOakland chakavakwa nemapuranga pachinzvimbo chezvidhinha. Chivako ichi pachakanga chagadzirira kushandiswa, Zviratidzo zveNguva zvakaendeswa kunzvimbo itsva musi weChishanu, 27 Nyamavhuvhu 1875.
GSAM 293Kuendeswa kuMountain View
GSAM 293.1Muchivako ichi kubudiswa kwemagazini nemabhuku kwakaenderera zvakanaka kusvikira muna 1904, apo pakarongwa kuendesa fekitari yokudhinda kumaruwa. Chikonzero chokuchinja uku chakapiwa nomutungamiri wePacific Press nemashoko aya:
GSAM 293.1“Kwemakore, vatungamiri veKambani yePacific Press yokudhinda vave vachinzwa kuti nyika yava kugara imba yavo yokudhinda inokosha zvikuru, uye nzvimbo yenyika yakamanikana zvikuru, pakati peguta guru riri munzvimbo yokugara, zvokuti haikodzeri basa refekitari; uye kuti munzira dzakawanda kuchenjera kutsvaka nzvimbo yokumaruwa ine nyika isingadhuri, umo vashandi vangawana dzimba munzvimbo dzine utano, iine nzvimbo yakakwana yeminda yemiriwo, miti yemichero nenzvimbo yokufema; uye umo zvifambiso zvokutumira zvinhu zvakanaka. Nzvimbo yakadaro yakawanikwa ikatengwa mumusha weMountain View, muSanta Clara County, mamaira makumi matatu nemapfumbamwe kumaodzanyemba kweSan Francisco, nzvimbo inobatanidza zvimwe zvakanaka zveguta nezvikomborero zvoupenyu hwokumaruwa hune utano.”
GSAM 293Kudhinda Kwakatangwa Munyika Dzekunze
GSAM 293.2Ichiratidza kupararira kwechokwadi, tinoona kuti kubva muna 1875 kusvika muna 1878 basa rokudhinda rakatangwa muBasel, Switzerland, nomuChristiana, Norway.
GSAM 293.3Mumatsutso a1875 mushumo wakapiwa muOngororo wokutengeswa kwemabhuku muhofisi yeOngororo neMuzivisi yoga, kwemakore manomwe kubva muna 1868 kusvika muna 1875, kuchisvika $85,644.54, kuwedzera kunenge kwakapetwa katanhatu kupfuura kwemakore manomwe akanga atangira; uye kutengeswa kwemahofisi ose mana (Michigan, California, Switzerland neNorway) kwemakore matatu kubva muna 1875 kusvika muna 1878 kwaiva $98,163.73.
GSAM 293.4MuOngororo ya17 Gumiguru 1878 pakataurwa kuti mabhuku ose, tubhuku nematurakiti akadhindwa nehofisi yeOngororo pamberi pa1864 aiva mapeji 50,058,000. Kubvira muna 1864 kusvika muna 1878 nhamba yemapeji yaiva 158,130,951, kana kuti mapeji ose pamwe chete 208,188,951.
GSAM 294Mudzidzisi Wevechiduku Wava Wepavhiki
GSAM 294.1Kusvikira musi wa1 Ndira 1879, Mudzidzisi Wevechiduku wainge wabudiswa pamwedzi, asi panguva iyi, pawakapinda mugore rawo rechimakumi maviri nemanomwe, wakabudiswa vhiki yoga yoga; nokudaro kubatsira kwawo kwakawedzerwa zvakapetwa kana.
GSAM 294Zvakapa Mukuru White kuSangano
GSAM 294.2MuOngororo ya23 Ndira 1879 mune mashoko akataurwa naMukuru White pamusoro pokubatana kwake nebasa, ayo zvakakodzera kuunza pano nokuti anowedzera chiedza pazvibayiro zvakaitwa mubasa rokudhinda. Mashoko acho anoti:
GSAM 294.3“Muna 1861, Sangano Rokudhinda parakagadzwa muBattle Creek, Michigan, takapa sangano mazita evanyoresi vedu nekodzero yokubudisazve mabasa edu ose (ayo gare gare akanzi aikosha $10,000), tikasara tiine pfuma yaingova $1,000; uye takaramba tichishanda savapepeti, vatungamiri navaparidzi pa$6 pavhiki.
GSAM 294.4“Muna 1866, patakadzokera kuhofisi yeOngororo pashure pokurwara zvikuru, takawana vatungamiri vachibhadhara mubereko wezvikamu gumi kubva muzana pamari zviuru nezviuru, uye mari huru yesangano yaderera kusvika pa$32,000;3 Asi mumakore mana, nechikomborero chaMwari, zvikwereti zvakabhadharwa, mari huru yakakwidzwa kusvika pa$75,000, uye isu [sangano] takanga tine $5,000 mumabhanga.”
GSAM 294Mamiriro eImba Yokudhinda muna 1880
GSAM 294.5MuOngororo ya15 Ndira 1880, Mukuru Butler anoti:
GSAM 294.6“Imba yedu yokudhinda (Battle Creek) ichangobva kuwedzerwa nokuvakwa kwechikamu chepakati pakati pezvivako zviviri zvokumabvazuva, nokudaro ichiwedzera zvikuru kugona nokureruka kwechivako chose. Pane michina yokugadzira mahwendefa esimbi okudhindisa nenzira dzeelectrotyping nestereotyping, uye yokusunga mabhuku zvakanakisisa. Chokwadi, zvinotaurwa nevanoziva kuti ndiyo imba yokudhinda yakakwana uye yakarongeka kupfuura dzose muNyika yeMichigan.”
GSAM 295.1Pasinei nokuwedzera uku, zhizha risati rapera zvakava zvakafanira kuvaka chivako chitsva kumaodzanyemba kwechivako chikuru, kuti chive imba yemichina yokudhinda. Michina mishanu yokudhinda ine simba yesangano yakaendeswa muimba iyi. Mumwe wemichina iyi waiva mukuru kupfuura chero wakanga wamboshandiswa muhofisi. Mumwe wakaenzana nawo pakukura nomumagadzirirwo wakanga uchangobva kuiswa muhofisi yeZviratidzo zveNguva muOakland, California.
GSAM 295.2MuOngororo ya17 Chivabvu 1881, achitaura nezvokubudirira kwebasa rokudhinda paimba huru yokudhinda muBattle Creek, Mukuru White akati:
GSAM 295.3“Bvisai huwandu hwezvikwereti zveSangano Rokudhinda remaAdventist ezuva rechinomwe kubva pakunyora kwakarurama kwepfuma, uye panosara pfuma chaiyo nepfuma yomunhu isiri pasi pe$105,000. Pahuwandu uhu, vanhu vedu vose vakapa muzvikamu, mipiro nenhaka mari inosvika $34,432.17, uye varume nevakadzi vashomanene vakatendeka vakapa upenyu hwavo kubasa vakawedzera [kwete nemipiro, asi nokuzvipira nokutarisira nokungwarira] $70,567.83.”
GSAM 295Basa Rokuparadzira Mabhuku Rakatangwa
GSAM 295.4Kutanga negore ra1881 vanhu vedu vakaita chimwe chinhu chitsva, vakapinda mubasa rokuparadzira mabhuku nokuda kwokutengesa zvinyorwa zvedu. Sezvo vaparidzi vemabhuku vasina kuita mishumo yakarurama yezvavakatengesa kusvikira muna 1884, mushumo wedu wenguva iyoyo wakagadzirwa kubva pakutengesa kwakashumwa nedzimba dzokudhinda ina. Maererano nenhamba dzavo, kutengeswa kwemakore mashanu kwaiva $221,248.69. Sezvo simba rebasa rakapararira kubva kumamisheni edu ari muCentral Europe nomunyika dzeScandinavia, kudiwa kwemabhuku mumitauro yokunze kwakawedzera.
GSAM 296Kutengeswa Kwemabhuku Kwemakore Gumi
GSAM 296.1Kubvira muna 1884 kusvika muna 1894, nguva yemakore gumi, kutengeswa kwemabhuku edu makuru akasungwa kwakaitwa zvikuru nevaparidzi vemabhuku. Kutengesa kwavo panguva iyi kwaiva $4,031,391.26. Munguva iyi basa redu rakawedzerwa nokuvambwa kwedzimba dzokudhinda muAustralia; Tahiti, muPacific Islands; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; nedzimwe nzvimbo. Kutengesa kwevaparidzi vemabhuku mugore ra1895, kunyange nguva dzakanga dzakaoma mugore iroro, kwakashumwa kuva $357,467.23, zvichiita huwandu hukuru, pamwe chete nokutengesa kwatambotaura, hwe$4,816,773.73.
GSAM 296Kutengeswa Kwemakore Makumi Mashanu $11,000,000
GSAM 296.2Kuti tizive huwandu hwose hwekutengesa kubva muna 1854 kusvika musi wa1 Ndira 1896, tinofanira kuwedzera nhamba dzekutengesa mabhuku okutengeserana, tubhuku, maturakiti nemachati, sezvakashumwa nedzimba dzokudhinda dzose mumakore gumi ataurwa pamusoro, huwandu hwacho huri $3,458,278.23; nokudaro huwandu hukuru hwekutengeswa kwemabhuku kwechechi mumakore makumi maviri nemaviri hunova $8,275,051.96. Kuzvitaura neimwe nzira: kutengesa kwemakore makumi matatu (1854 kusvika 1884) kwaiva $424,915.24, uye kwemakore gumi nemaviri akatevera, kusvika musi wa1 Ndira 1896, kwaiva $7,850,136.72. Kunyange zvazvo simba riri mubasa rokuparadzira mabhuku rakaderera mumakore masere apfuura, kufungidzira kwakachengeteka ndekokuti kubva muna 1854 kusvika panguva ino (1905) mabhuku nezvimwe zvinyorwa zvemaAdventist ezuva rechinomwe zvinopfuura $11,000,000 zvakanga zvatengeswa.
GSAM 296Kudhinda Mumitauro Inenge Makumi Mana
GSAM 296.3Kufambira mberi kweshoko muchimiro chakadhindwa kunooneka patinofunga kuti kutanga kwaitwa mumitauro mikuru inenge makumi mana, yakadai sechiArabhu, chiArmenian, chiBasotho, chiBohemian, chiBulgaria, chiBengali cheIndia, chiChina, chiDanish, chiRungu, chiEstonia, chiFinland, chiFrench, chiFiji, chiGiriki, chiGerman, chiDutch, chiHungary, chiHawaii, chiItaly, chiIceland, chiJapan, chiKaffir, chiLatvia, chiLivonia, chiMaori, chiPoland, chiPortugal, chiRomania, chiRussia, chiSerbia, chiSpain, chiSweden, chiTahiti, chiTonga, chiWales, nezvimwe. Munyika dzakasiyana idzi nomarudzi aya mune vashandi vanoshingaira vari kufambisa chokwadi cheshoko rechitatu.
GSAM 297.1Nhamba yemabhuku, tubhuku nematurakiti akadhindwa mumitauro yakasiyana inopfuura chiuru chimwe nezana rimwe nemakumi masere nemanomwe. Kuti uwane kopi yechimwe nechimwe, pamwe nemagazini makumi masere nemanomwe echechi mumitauro yakasiyana kwegore rimwe, zvaizoda mari inenge $340.4
GSAM 297Nzvimbo Dziri Dzimba Dzokudhinda Makumi Maviri
GSAM 297.2Dzimba dzokudhinda makumi maviri dzemaAdventist ezuva rechinomwe dziri munzvimbo dzinotevera: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Kunze kwedzimba idzi dzokudhinda, vanhu vedu vari kudhinda mapepa nematurakiti muHong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egypt; South America; nomuFiji Islands.
GSAM 297Kubudisa Turakiti Rokutanga
GSAM 297.3Kwechinguva ngatitarisei shure pazvishandiso izvo vapiyona vaifanira kushandisa. Mumatsutso a1853, pakugadzira bhuku rokutanga rakadhindwa pamuchina weWashington—“Nzvimbo Tsvene”—pashure pokunge boka rehanzvadzi rapeta nokubatanidza mapepa kuti agadzirwe kusungwa, munyori akaboora mapepa acho nechibooreso; uye pashure pokuiswa kwemavhavha, Uriah Smith akaacheka nomutsetse wakatwasuka nebanga duku rakapinza. Izvi zvakaitwa nokuda kwokushayiwa kwemichina yakakodzera kuita chikamu ichocho chebasa.
GSAM 298.1Kunyange muna 1861, mabhuku ose echechi akanga achidhindwa pamuchina mumwe weAdams une simba, waifambiswa neinjini ine simba remabhiza maviri. Zvino, mumahofisi akasiyana okudhinda, mune michina yokudhinda inopfuura makumi mana inofambiswa nesimba remhute inobva pamvura inovira, ichishanda nguva dzose ichidhinda chokwadi chiripo. Mahofisi aya anoshandisa vanhu vanopfuura mazana mashanu kuti vaite basa racho, nepo mazana evaparidzi vemabhuku ari mumunda achitengesa mabhuku kuvanhu.
GSAM 298.2Mugore ra1862 seti yakakwana yezvinyorwa zvose zvakabudiswa nemaAdventist ezuva rechinomwe yaigona kutengwa ne$7.50; muna 1904, sezvaratidzwa, zvaizoda $340 kuwana seti yakakwana. Chokwadi, chimwe chinhu chinopfuura kuronga kwomunhu chakaita kuti migumisiro iyi ibude.
GSAM 298.3Kusimuka kwebasa rokudhinda pakati pemaAdventist ezuva rechinomwe, sezvakanga zvaporofitwa muna 1848, kwakanga kwakafanana chaizvo nokufambira mberi kwezuva, “Rinodziya—rinotumira mwaranzi yaro”—“Rinoramba richifamba munzira yaro sezuva, asi harimbonyuri.”
GSAM 298Fambira Mberi Nokutenda—Uchapupu hwaMukuru Stone
GSAM 298.4Kushingaira nokutendeka kwevaya vakafambira mberi mubasa reshoko romutumwa wechitatu zvinonyatsoratidzwa muOngororo ya5 Kukadzi 1884 naMukuru Albert Stone, mumwe wavapiyona vebasa, akararama kusvikira pazera rakakwana remakore makumi mapfumbamwe:
GSAM 298.5“Nhoroondo yokutanga yebasa yaiva nguva yezvinhu zviduku, uye nzira dzakashandiswa dzaiita sedzisina kukwana pabasa racho. Asi varume nevakadzi vokutenda vakaziva kubva pakutanga kuti ruoko rwaShe rune simba rwakanga rwabatanidzwa mubasa iri. Vakaziva kuti nguva yakagadzwa yokufarira Zioni yakanga yasvika, uye kuti Ishe akanga atambanudza ruoko rwake kuti aunganidze vanhu vake. Vakaona kuti Ishe ndiye akanga ari pachidzoreso, uye kuti Chikepe cheEvhangeri, chakatakura chechi yevakasara nemutoro wayo wechokwadi chakadzorerwa, kutenda kwakaedzwa, norudo rwakakwana, chaizosvika pachiteshi chezvikepe zvakachengeteka.”