Chitsauko 4 — Nguva Yokuguma
GSAM 77.1Zvino ndakati, Haiwa Ishe wangu, kuguma kwezvinhu izvi kuchavaiko? Uye akati kwandiri, Enda hako, Danieri; nokuti mashoko akavharwa uye akanamwa kusvikira kunguva yokuguma. ... Vakaipa vachaita zvakaipa; uye hakuna vakaipa vachanzwisisa; asi vakachenjera vachanzwisisa.1
GSAM 77.1Akati kwandiri, Nzwisisa, iwe mwanakomana womunhu; nokuti panguva yokuguma chiratidzo chichava.2
GSAM 77.1Asi iwe, Haiwa Danieri, vharira mashoko, unamire bhuku, kusvikira kunguva yokuguma; vazhinji vachamhanya vachienda nokudzoka, uye ruzivo ruchawedzerwa.3
GSAM 77.1Chii chinorehwa pano neshoko rokuti “nguva yokuguma”? Haingavi kuguma kwacho chaiko, nokuti kana zvakadaro chikamu chouprofita hwaDanieri chakanga “chavharwa” chaisazobatsira vanhu. Sezvo “zvinhu zvakazarurwa zviri zvedu,”4 chikamu ichi chinofanira kubatsira pane imwe nguva. Saka shoko rokuti “nguva yokuguma” rinoreva nguva iri pamberi chaipo pokuguma, umo zvinhu zvakaudzwa Danieri zvichanzwisiswa.
GSAM 77Zuva Rokugadzirira Kwake
GSAM 77.2Hapana mubvunzo kuti rinoreva nguva yakadanwa nomuprofita Nahumi kuti “zuva rokugadzirira kwake.” Pano muprofita aitaura nezvokuparadzwa kweNinevhe ne“ruzha rweshamhu, noruzha rwemavhiri anorira, namabhiza ari kusvetuka, nengoro dziri kusvetuka.”5 Muprofita akatanga kutarira kunjodzi huru ichauya pamusoro penyika yose, apo “makomo anodedera pamberi pake, zvikomo zvinonyungudika, uye nyika inopiswa pamberi pake, zvirokwazvo nyika navose vanogara mairi. Ndiani angamira pamberi pehasha dzake? Ndiani angatsungirira kutsamwa kwake kukuru? Hasha dzake dzinodururwa somoto, uye matombo anokandwa pasi naye.... Achaita kuguma kwakakwana; dambudziko harizomukizve rwechipiri.”6
GSAM 78Ngoro Dzine Matochi Anopfuta
GSAM 78.1Muprofita anowedzera kutaura nezvezuva iri rokugadzirira achiti: “Ngoro dzichava nematochi anopfuta pazuva rokugadzirira kwake, uye miti yemisipuresi ichazununguswa zvikuru. Ngoro dzichamhanya dzichipenga mumigwagwa, dzichisundana munzira huru; dzichaita sematochi, dzichamhanya semheni. Achaverenga varume vake vakashinga; vachagumburwa pakufamba kwavo, vachakurumidza kuenda kumadziro aro, uye nhare ichagadzirirwa.”7
GSAM 78.2Iyi itsananguro yakarurama sei yechitima chemazuva ano chinomhanya semheni, mutungamiri achigara achiverenga nokudzokorora vafambi vake kubva pachiteshi chimwe kuenda kune chimwe, uye ivo vachigumburwa pakufamba kana chitima chichifamba. Zvakare kune kushandiswa kukuru kwemiti yemisipuresi kugadzira matanda enjanji, mabhiriji anotsigira njanji, dzimba dzokudzivirira chando, nezvimwe. Zvinonzi imwe njanji pamusoro peMakomo eSierra Nevada ine mamaira makumi mana nemanomwe edzimba dzokudzivirira chando dzakagadzirwa nemisipuresi. Uye muprofita akati izvi zvaizova mu“zuva rokugadzirira kwake.”
GSAM 78.3Nguva iyi yokuguma yakataurwawo nomuprofita Joeri apo murayiro wakapiwa kuvaranda vaShe uchiti, “Ridzai hwamanda paZioni, muridze mhere yokunyevera pagomo rangu dzvene; vagari vose venyika ngavadedere; nokuti zuva raShe rinouya, nokuti rava pedyo.”8
GSAM 78.4Uye zvakare nomuprofita Zefania zvinonzi, “Unganai, hongu, unganaizve, imi rudzi rusingadiwi; chisungo chisati chabereka, zuva risati rapfuura sehundi, kutsamwa kukuru kwaShe kusati kwauya pamusoro penyu, zuva rehasha dzaShe risati rauya pamusoro penyu. Tsvakai Ishe, imi vanyoro vose venyika, vakaita zvakarurama pakutonga kwake; tsvakai kururama, tsvakai unyoro; zvimwe mungavanzwa pazuva rehasha dzaShe.”9
GSAM 79.1Kuti tinyatsonzwisisa zvinorehwa neshoko rokuti “nguva yokuguma” uye painotanga, tichacherechedza mumwe muenzaniso apo izwi rimwe chetero rinoshandiswa. Muchitsauko chegumi nechimwe chaDanieri panounzwa simba rinotambudza raifanira kubata ushe hwaro kusvikira kunguva yokuguma. Ishe akataura nezvesimba iroro achiti, “Vamwe vevanonzwisisa vachawa, kuti vaedzwe, vanatswe, vacheneswe, kusvikira kunguva yokuguma; nokuti iyo [nguva yokuguma] ichiri yenguva yakatarwa.”10
GSAM 79Basa Renyanga Duku
GSAM 79.2Vatsinhiri vechiPurotesitendi kazhinji vanobvumirana kuti simba iri nenyanga duku yaDanieri chitsauko 7 zvinoreva chechi yeRoma, iyo yakanga iine simba rehurumende mumaoko ayo panguva “yakatarwa.” Nguva iyoyo yakatarwa yaiva “nguva, nenguva, nehafu yenguva.”11 Aya aiva mazuva 1260 ouprofita—makore 1260—okutonga kwehurumende kwenyanga duku, kubva muna 538 kusvika muna 1798 A.D. Mugore rokupedzisira iro simba rehurumende renyanga duku rakatorwa, panguva “yakatarwa.” Saka panguva iyoyo vanhu vakanga varega “kudonha” noruoko rwesimba iroro sezvavaiita kare. Gore iri, 1798, saka ndiro rinoratidza kutanga kwenguva inonzi muuprofita uhwu “nguva yokuguma.”
GSAM 79.3Gore ra1798 rakavhara “mazuva chiuru nemazana maviri namakumi matanhatu”—makore 1260—apo “Zvapupu zviviri” zvaShe (Testamente Yekare neTestamente Itsva) zvaifanira “kuprofita... zvakapfeka masaga.”12 Munguva dzeRima dzokutambudzwa, Magwaro aichengetwa mumitauro yechiGiriki nechiLatin, uye vanhuwo zvavo vaisanzwisisa mitauro iyoyo. Kuvharirwa uku kweMagwaro kunofananidzwa nokupfekedzwa kwawo “masaga.”
GSAM 80Zvapupu Zviviri Zvaurayiwa
GSAM 80.1“Pavachapedza uchapupu hwavo [vari mumamiriro okupfeka masaga], chikara chinokwira kubva mugomba risina chadzikadzika chicharwa navo [Satani achimutsa nokushanda kubudikidza nevarume venyika], uye chichavakunda nokuvauraya. Zvitunha zvavo zvicharara mumugwagwa weguta guru, iro pamweya rinonzi Sodoma neIjipiti, ndipo pakarovererwawo Ishe wedu [“anorovererwa,” maererano neDanish neShanduro Yakadzokororwa]. Vanhu vemarudzi, nedzinza, nendimi, nenyika vachaona zvitunha zvavo mazuva matatu nehafu, uye havazobvumiri kuti zvitunha zvavo zviiswe mumakuva.”13
GSAM 80Kutonga Kwekutyisa
GSAM 80.2Kuurayiwa kweZvapupu izvi kwakaitika panguva “yokutonga kwekutyisa” muFrance, kubva muna 1792 kusvika muna 1795—makore matatu nehafu. Kunyange zvazvo Chimurenga cheFrance chakaenderera mberi kwemakore matanhatu kana manomwe, mumakore matatu nehafu okutanga ndipo pavakaita nhamburiko huru yokuparadza Bhaibheri, chitendero, navose vakashinga kutaura vachitsigira chimwe chazvo. Kunyange Chimurenga cheFrance chaizviti chiri kurwa namambo noupristi, chaizvoizvo chakava kurwa kwokuparadza Mwari neBhaibheri. Nezvenguva dzakanga dzangotangira Chimurenga tinoverenga kuti,
GSAM 80.2“Ngazvisambokanganwike kuti Chimurenga cha1792 chisati chaitika, vanosimudzira kusatenda muFrance vanonzi vakaunganidza pakati pavo vakashandisa £900,000 [$4,500,000] mugore rimwe, hongu, kakawanda, kutenga, kudhinda nokuwaridza mabhuku okushatisa pfungwa dzevanhu nokuvagadzirira matanho akaipa.”14
GSAM 80Vanyori Vasina Kutenda
GSAM 80.3“Nzira yeChimurenga chakadai yakagadzirirwa nezvinyorwa zvaVoltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau, nevamwe vakafanana navo, mavakaparadzira misimboti yaiparadza chitendero chechisiko nechakaziviswa. Zvakazarurwa hazvina kungorambwa chete, asi zvakaiswa parutivi zvachose; Mwari akadzingwa muchadenga, uye chipoko chokufungidzira chainzi Mwarikadzi weKunzwisisa chakatsiviwa panzvimbo pake.”15
GSAM 81.1Mugore ra1793 maonero evanhu akanga akadaro zvokuti vatambi vemitambo vaiombererwa zvikuru nokuda kwokuseka kwavo kwokunyomba Mwari neBhaibheri. Somuenzaniso tinotora mashoko aya:
GSAM 81.1“Mutambi wemadhirama Monert, muChechi yaSt. Roche [Paris], akasvitsa kusadaMwari pakakwirira. ‘Mwari, kana uripo,’ akadaro, ‘tsiva zita rako rakakuvadzwa! Ndinokudenha. Iwe unoramba wakanyarara. Haushingi kubudisa mabhanan’ana ako. Ndiani achatenda kuti uripo shure kwaizvi?’”16
GSAM 81Basa Rokunyomba Mwari muLyons, France
GSAM 81.2Kuti avo vakauraya Zvapupu “vakarovererazve Mwanakomana waMwari, nokumunyadzisa pachena” sei (VaHebheru 6:6), zvichaonekwa mumabiko akaitwa naFouché muLyons mukukudza Chalier, Gavhuna weLyons, akanga aurayiwa. Asati asvika kuLyons, Fouché akaraira kuti
GSAM 81.2“zviratidzo zvose zvechitendero zviparadzwe; uye pamusoro pemagedhi emakuva panyorwe kuti, Rufu kurara kusingaperi.... Chifananidzo chaChalier chakapfuudzwa mumigwagwa, chichiteverwa neboka guru revaurayi nemahure. Shure kwavo kwakauya dhongi rakatakura vhangeri, muchinjikwa, nemidziyo yokudyira kwaShe, izvo zvakakurumidza kukandwa mumoto, dhongi racho rikamanikidzwa kunwa waini yakatsaurwa mumukombe wokudyira kwaShe.”17
GSAM 81.3Mutambo Wokunzwisisa wakaitirwa muParis unotsanangurwa seizvi:
GSAM 81.3“Vakafamba vari mudungwe vachienda kukokorodzano, uye mhomho ... yakaseka nenzira inosekesa zvikuru mhemberero dzechitendero.... Varume vakapfeka nguo refu dzevapristi vaiuya vachiimba haleruya, vachitamba Carmagnole, vachisvika pamberi pekokorodzano. Ipapo vakaisa chingwa chakatsaurwa, mabhokisi machaichengetwa, nezvidhori zvegoridhe nesirivha. Vakaita hurukuro dzokuseka.... ‘Imi,’ rakadanidzira dare raibva kuSt. Denis, ‘imi midziyo yokunyanyisa muchitendero, vatsvene vakaropafadzwa vemarudzi ose, pakupedzisira ivai vanoda nyika yenyu, simukai mose, mushumire nyika nokuenda kuimba inogadzira mari kuti munyungudutswe.’”18
GSAM 82Shoko raMwari Rinobuda Mukusajeka
GSAM 82.1“Mushure memazuva matatu nehafu Mweya woupenyu unobva kuna Mwari wakapinda mavari” (Zvapupu), uye “vakakwira kudenga vari mugore.”19 Nguva yaMwari yakanga yasvika yokuti shoko rake ribude mukusajeka, riiswezve pamberi penyika. Nguva yakanga yasvika (1798) yokuti basa roumishinari riitwe munyika yose. Muna 1804 Sosaiti yeBhaibheri yeBritain yakarongwa. Izvi zvakateverwa nemasangano mazhinji eBhaibheri, uye zvino Bhaibheri rashandurirwa mumitauro mikuru yose yenyika. Saka Magwaro, Zvapupu zviviri, zvichiva pachena kuti vose vazvione nokuzviverenga, zvinofananidzwa nokukwira kwazvo kudenga mugore.
GSAM 82.2Panguva yeChimurenga cheFrance, Voltaire akataura kuti mukati memakore zana Bhaibheri raizopera kushandiswa. Mugore rezana kubva pazuva raakazvitaura, maBhaibheri akaparadzirwa muFrance moga akanga akawanda kupfuura aizivikanwa kuti aivapo panguva iyo Voltaire akaita kuzvikudza kusina maturo uku. Uye imba chaiyo yaakazvitaurira inonzi zvino iri kushandiswa seimba yeBhaibheri.
GSAM 82Dombo reRosetta Rawanikwa
GSAM 82.3Pane zvinhu zviviri zvine chokuita negore ra1798 nevanhu veFrance zvatinofanira kucherechedza: chokutanga, mugore iroro uto reFrance, riri pasi paGeneral Berthier, rakakunda hurumende yapapa muRoma, richizadzisa (vasingazivi) uprofita hwechiitiko ichi hwaiva mubhuku chairo ravakarwa naro; chechipiri, mugore iroro, paFort St. Julien, pabazi reRosetta reRwizi rwaNairi, uto reFrance richichera rakawana dombo rakakurumbira reRosetta, iro zvino rakachengetwa muMiziyamu yeBritain. Padombo iri pane chinyorwa nenzira nhatu: mifananidzo yechiIjipiti, kunyora kwaishandiswa nevapristi; demotic, chimiro chokunyora chaishandiswa nevanhuwo zvavo; nechiGiriki. Iri ndiro kiyi yakazarura kunyora kwechi demotic nemifananidzo yechiIjipiti kwakanga kusinganzwisisiki kare. Zvino, sokutaura kwakaita mumwe, “foshoro nemapiki, zvichifukunura zvinyorwa izvi mumavara echi demotic, zviri kupa humwe uchapupu hwokururama kwezvinyorwa zvekare zveBhaibheri kupfuura hunobva kune imwe nzvimbo ipi zvayo kunze kweMagwaro pachawo.” Saka vanhu chaivo vakafunga kuparadza Bhaibheri vakashandiswa, vasingazivi, kuzadzisa uprofita nokubvisa kutonga kwepapa pakupera kwemakore 1260, uye vakawanawo kiyi yezvinyorwa zvacho zvaisimbisa chokwadi cheMagwaro avakaedza zvikuru kuparadza.
GSAM 83“Uchamira Mumugove Wako”
GSAM 83.1Chii chakataurwa nengirozi kuna Danieri kuti chaizoitika panguva yokuguma? Kubvira panguva yaakanzwa mutsvene achiti, “Kusvikira kumazuva zviuru zviviri namazana matatu, ipapo nzvimbo tsvene ichacheneswa,”20 pfungwa dzake dzakazadzwa nokuzvidya mwoyo pamusoro pezvaizova “kuguma kwezvinhu izvi,” uye kuti “zvaizotora nguva yakareba sei.”21 Pakupedzisira akanzwisisa kuti kuziva nguva yacho kwakanga kusiri kwezuva rake. Akaudzwa kuti, “Enda hako kusvikira kuguma kwasvika; nokuti uchazorora, uye uchamira mumugove wako pakuguma kwamazuva.”22
GSAM 83.2Vamwe vakafunga kuti mashoko aya aireva kuguma kwenyika kwokupedzisira, uye kuti panguva iyoyo Danieri, pamwe chete navamwe vanhu vaShe, aizogamuchira mubayiro wake, omira mumugove wenhaka yake. Shoko rechiHebheru rinoreva mugove wenhaka, nzvimbo yenyika, nezvimwe, tinoudzwa kuti gheh-vel. Harisiri iro shoko rinoshandurwa kuti mugove mundima iyi; shoko riri pano ndi goh rahl. Nyanzvi dzechiHebheru dzinoti shoko iri, goh rahl, rinowanikwa ka76 muTestamente Yekare, uye ndiro rinoshandiswawo pakutaura nezvokucheneswa kwenzvimbo tsvene kwokufananidzira, apo mijenya yaikandwa kusarudza kuti ndeipi pambudzi mbiri yaifanira kuurayiwa. Mupristi mukuru paakatora ropa rembudzi yaShe ndokupinda munzvimbo tsvene kuita basa rokuchenesa, Israeri yose yakamira kunze, ichitambudza mweya yayo nokureurura zvivi zvayo, kuti imire yakachena uye igamuchire chikomborero chomupristi mukuru paakabuda munzvimbo tsvene. Saka pazuva iroro Israeri yakamira mumugove wayo.
GSAM 84.1Kucheneswa kwokupedzisira kwenzvimbo tsvene pakuzopera kwemazuva zviuru zviviri namazana matatu kwasvika, nyaya yaDanieri, pamwe chete nenyaya dzevakafa vose vakarurama, yaifanira kuongororwa pamberi paMwari. Saka Danieri anomira mumugove wake.
GSAM 84Mashoko Akanamwa Kusvikira muna 1798
GSAM 84.2Mukupindura kubvunza kwaDanieri kwokuti, “Haiwa Ishe wangu, kuguma kwezvinhu izvi kuchavaiko?”23 akaudzwa kuti, “Mashoko akavharwa uye akanamwa kusvikira kunguva yokuguma.”24 Chii chakanyanya kushungurudza pfungwa dzaDanieri? “Rini?”, “kwenguva yakareba sei?”, uye “kuguma kuchavaiko?” Izvi ndizvo zvinhu zvakavhiringidza nokutambudza muprofita, uye zvinhu izvi chete ndizvo zvaifanira kuvharwa nokunamwa kusvikira “kunguva yokuguma,” kwete bhuku rose raDanieri sezvakafungwa nevamwe. Nguva iyi ya1798 isati yasvika, vadzidzi vouprofita vaiva nechiedza pamusoro pemavhiki makumi manomwe, uye vainzwisisa kuti akatanga muna B.C. 457, basa raKristu pachena, kufa kwake, nezvimwe, zvichiitika maererano chaizvo nokuverengwa kwemavhiki makumi matanhatu nemapfumbamwe nemakumi manomwe kubva pazuva iroro. Kuzadzika uku kwakarurama kwebasa roMuponesi maererano nokuverengwa uku kwakavapa uchapupu hune simba hwokuti zvechokwadi aiva Mesiasi wechokwadi, uye kuti zuva rokutanga kwemavhiki makumi manomwe rakanga ragadzwa zvisingachinji. Kusakwanisa kwavo kuona kuti mavhiki makumi manomwe aiva chikamu chokutanga chemazuva zviuru zviviri namazana matatu kwakasiya nyaya iyi yakavharwa kusvikira pashure pa1798, sezvakanga zvaporofitwa.
GSAM 84Kiyi Yokunzwisisa Mazuva 2300
GSAM 84.3Zvino ngatitarisei chokwadi chenyaya iyi. Kusvikira mugore ra1798, vatsananguri vechiporofita vakanga vasina chiedza chokuti mazuva 2300 aizoguma rini. Vaigona kunzwisisa mifananidzo, chifananidzo nezvikara zviri mubhuku raDhanieri, asi vaisagona kutaura kuti mazuva 2300 aizoguma rini, nokuti vakanga vasati vanzwisisa kuti mazuva acho akatanga rini. Seuchapupu panyaya iyi, tinoverenga muKudanidzira kwePakati Pousiku, pepanhau remaAdventist raibudiswa panguva iyoyo muguta reNew York, romusi wa15 Chikumi 1842, kuti, “Zvinofadza zvikuru kuona vanyori vakasiyana-siyana vakashanda vakazvimirira, avo kubvira muna 1798 vakaona zvakanga zvisina kumboonekwa kare—kuti vhiki 70 dzaiva kiyi yokunzwisisa mazuva 2300.”
GSAM 85Vazhinji Vachiwana Chiedza
GSAM 85.1Sezvo zivo iyi yakanga “yaiswa chisimbiso” kusvikira nguva yakatarwa naShe yasvika yokuti izarurirwe kunzwisisa kwavanhu vake, saizvozvowo, pakasvika “nguva yokuguma,” vazhinji vaizo“mhanya-mhanya” muMagwaro, vachinzvera zvinhu izvi. Kana tikaenzanisa shanduro shomanana dzerugwaro urwu, pfungwa iyi ichajeka zvikuru.
GSAM 85.2Dokotera Adam Clarke vanoti: “Vazhinji vachaedza kutsvaka zvinorehwa; uye zivo ichawedzerwa—nenzira iyi.”
GSAM 85.3MuBhaibheri raLuther rechiJerimani rakagadziridzwa, tinoverenga kuti: “Saizvozvo vazhinji vachariongorora, vagowana kunzwisisa kukuru.”
GSAM 85.4Bhaibheri rechiJerimani Rine Shanduro Dzakatarisana rinoti: “Vazhinji vachariverenga vachiripedza, uye saizvozvo zivo ichawedzerwa.”
GSAM 85.5Bhaibheri rechiJerimani raL. Van Ess, iro rakabvumirwawo napapa kuti riverengwe navaKaturike, rinoshandura richiti: “Vazhinji vacharinzvera rose, uye zivo ichava huru.”
GSAM 85.6Bhaibheri rechiSwidheni rinoti: “Vazhinji vachanzvera mariri, uye zivo ichava huru.”
GSAM 85.7Shanduro yechiDanish nechiNorwegian yakagadziridzwa inoti: “Vazhinji vachanzvera nomwoyo wose, uye zivo ichawanda.”
GSAM 85.8MuKudanidzira kwePakati Pousiku romusi wa15 Chikumi 1842, tinoverenga nezvokutsvaka uku nokuwana zivo yezvakanga zvakaiswa chisimbiso gore ra1798 risati rasvika: “Hazvishamisi here kuti vanyori vazhinji kudaro, vasingazivani, vakasvika pamhedziso imwe chete panguva inenge imwe chete?”
GSAM 86.1Pano tinopa ndaza yavanhu namapoka 20 akasiyana vakawana chokwadi pamusoro pokuguma kwamazuva 2300, kwete nokutaurirana, asi sechibereko chokushingaira kunzvera Magwaro, vachitungamirirwa noMweya waMwari. Pamusoro pendaza iyi tinoisa William Miller, wedunhu reNew York; vozotevera A. J. Krupp, wePhiladelphia, Pa.; David McGregor, weFalmouth, Maine; Edward Irving, weEngland; Archibald Mason, weScotland; W. E. Davis, weSouth Carolina; Joseph Wolff, akashanda munzvimbo dzakasiyana-siyana dzeAsia; Alexander Campbell, mukukakavadzana kwake naRobert Owen muna 1829; Kaputeni A. Landers, weLiverpool, England; Leonard Heinrich Kelber, weStuttgart, Germany; Lacunza, weSpain; Hentzepeter, weThe Hague, Holland; Dokotera Capadose, weAmsterdam, Holland; Rau, weBavaria; vapristi veTartary, muna 1821; vadzidzi veBhaibheri veYemen, mubhuku ravo rinonzi “Seera;” Hengstenberg, mune imwe nzvimbo yeGermany; vaRussia vaiva paGungwa reCaspian; vaMolokaner vaiva pamhenderekedzo dzeBaltic, navamwe.
GSAM 86.2Zvinotevera zvicharatidza kuti nyaya iyi yaizarurirwa sei vadzidzi vechiporofita panguva dzakasiyana-siyana, ivo vasingazivani:—
GSAM 86.3MuKudanidzira kwePakati Pousiku romusi wa15 Chikumi 1842, mune mashoko aya: “Tangogamuchira bhuku rine musoro unotevera, ‘Zvinyorwa Zviviri Pamusoro Penhamba dzaDhanieri dzeChiporofita dzaMazuva 2300, neBasa roMuKristu roKunzvera Kusunungurwa kweChechi, naArchibald Mason, mushumiri weevhangeri, Wishawtown, Scotland, Newberg. Rakadhindwazve kubva muchinyorwa cheGlasgow, naWard M. Gazeley, 1820.’ Mubhuku iri Mason anoti, ‘Munguva ichangopfuura ndaona kabhuku kaduku, kakatanga kubudiswa muAmerica naMufundisi Wm. E. Davis, weSouth Carolina, kakazobudiswazve muna 1818 kuWarkington, kumaodzanyemba kweEngland. Munyori uyu anoti mazuva 2300 akatanga pamwe chete nevhiki 70 (chits. 9:24). Ndinonzwa ndichifanira kubvumirana nepfungwa iyi.’”
GSAM 87Davis, weSouth Carolina
GSAM 87.1Muchinyorwa chimwe chetecho cheKudanidzira kwePakati Pousiku, mupepeti akati, “Bhuku raDavis rinofanira kunge rakanyorwa munenge muna 1810.” Achitaura nezvokurondedzerwa kwenyaya kuri mubhuku iri, anoti, “Muverengi angatofunga kuti ari kuverenga zvinyorwa zvaMiller, Litch, Stores, kana Hale, asi tinotenda kuti hapana mumwe wavanyori vanonyora zvino pamusoro pokuuya kwechipiri aiziva kuti bhuku iri riripo kusvikira vhiki rapera. Mupepeti wepepanhau rino [Kudanidzira] akanga asati ambonzwa nezvaro. Maonero aDavis pamusoro penguva, akatsigirwa naMason, aiva okuti mazuva 2300 aizoguma nokuguma kwegore rechiJudha ra1843—gore redu ra1844.”
GSAM 87Joseph Wolff naVamwe 20
GSAM 87.2MuKudanidzira kwePakati Pousiku romusi wa31 Nyamavhuvhu 1843, tinoverenga kuti “muna 1822 Joseph Wolff (weEngland) akabudisa bhuku rine musoro unoti ‘Achauyazve, Mwanakomana woMunhu Mumakore oKudenga.’” Uyezve, kuti “muna 1826 vanhu 20, vezvitendero zvose zvaibatisisa dzidziso dzakagamuchirwa dzechiKristu, vakaungana muLondon naVaWolff, kuti vadzidze Bhaibheri. Vose vakasvika pamhedziso imwe chete. Vakawedzera makore 45 pamakore 1260.” Kuwedzera makore 45 pamakore 1260 akaguma muna 1798 kwaizotisvitsa kumagumo egore rechiJudha ra1843, rinova chaizvoizvo gore redu ra1844.
GSAM 87Maonero aAlexander Campbell
GSAM 87.3Muchinyorwa chimwe chetecho chepepanhau zvinotaurwa pamusoro paAlexander Campbell kuti, “muna 1829 akaita kukakavadzana kwake kwakakurumbira naRobert Owen, akanga asingatendi muna Mwari, maakatsigira kuti zviratidzo zvaDhanieri zvinosvika kumagumo enguva, kuti mazuva 2300 makore, uye achaguma makore anenge 1847 kubva pakuberekwa kwaKristu, uko, sezvaakaratidza iye pachake, kwakaitika makore mana nguva inowanzoverengwa isati yatanga.” Naizvozvo kuverenga kwake kwaizogumisa mazuva 2300 pamagumo amakore echiJudha akazara 1843 kubva pakutanga penguva yaA.D.—chaizvoizvo muna 1844.
GSAM 88.1MuKudanidzira kwePakati Pousiku romusi wa21 Gunyana 1843, mune mashoko pamusoro pebhuku rakagamuchirwa riine musoro uyu, “Inzwi kuBritain neAmerica, richirondedzera neMagwaro kuuya kwechipiri kwaShe noMuponesi wedu, kwatinonyengeterera zuva nezuva tichiti, ‘Ushe hwenyu ngahuuye, kuda kwenyu ngakuitwe panyika sezvakunoitwa kudenga,’25 naKaputeni A. Landers, weLiverpool, rakabudiswa naS. Kent neKambani, 1839.”
GSAM 88.2“Iye, savamwe, anoverenga nguva, achiisa kuguma kwamazuva 2300 pamakore 1847 kubva pakuberekwa chaiko kwaKristu.” Izvozvo zvaizova gore redu ra1844, sezvo akaberekwa makore mana nguva inowanzoverengwa isati yatanga.26
GSAM 88Leonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3MuOngororo neMuzivisi romusi wa17 Chivabvu 1892, mune chinyorwa chaMufundisi L. R. Conradi, weHamburg, Germany, maanoti:—
GSAM 88.4“Vaverengi vedu vazhinji zvichida vakanzwa nezvaBengel, mukuru wechechi yaLuther akakurumbira, uyo muzana remakore rapfuura [maererano naSchaff, Bengel akafa muna 1751], akatara nguva yokuonekwa kwaShe wedu mugore ra1836, achiverenga achishandisa nhamba 666 iri muna Zvakazarurwa. Asi nguva iyi ichiri kure nokuguma, mumwe murume akatanga kunyora, mukuru wechikoro ainzi Leonard Heinrich Kelber. Kabhuku kake kokutanga kakabuda muna 1824, kainzi ‘Kuguma Kwava Pedyo,’ kaiva netsananguro yaMateu 24 na25. Kakadhindwa muBavaria. Asi muna 1835 kabhuku kakati kurei, kaiva nomusoro mumwe chete, kakabuda muStuttgart, kaine mapeji 126. Izvi zvichafarirwa zvikuru, uye kuti vaverengi vedu vanyatsonzwisisa, ndinowedzera shanduro yepeji romusoro: ‘Kuguma Kunouya, zvichiratidzwa zvizere uye nenzira inogutsa kubva mushoko raMwari nezviitiko zvichangobva kuitika; zvichibvisa chose kufungira zvakaipa kwose pamusoro pokumirira kuuya kwaShe wedu, kana kuverenga nguva; zvichiratidza pachena kuti mukuru wechechi Bengel akakanganisa sei namakore manomwe pamusoro pegore guru rinosarudza zvose; nokuti harisi gore ra1836, asi gore ra1843 ndiro mugumo, pachapera kurwa kukuru pakati pechiedza nerima, uye kutonga kworugare kwaShe wedu Jesu, kwakamirirwa kwenguva refu, kuchatanga panyika.’
GSAM 89.1“Chinyorwa chechipiri chakabuda muna 1841, muStuttgart zvakare, uye sokuziva kwangu chimwe chakabuda muSaxony. Sezvinoratidzwa nepeji romusoro, kabhuku kacho, pashure pokupindura kufungira zvakaipa kwakajairwa, kanoratidza zvakajeka uye pachena kubatana kuripo pakati pamazuva 2300 aDhanieri 8 nevhiki 70 dzaDhanieri 9, kachiasvitsa kugore ra1843 (1843 wechiJudha—1844 wedu). Zvadaro, mune chasara chebhuku, anoratidza nezviratidzo zvenguva kuti chiitiko ichi chinofanira kunge chava pedyo.
GSAM 89.2“Kungoti zvinyorwa zvaro zvakabudiswa kakawanda kwaizopupurira kuti vanhu vakanga vachirifarira. Hama Schäche, vava kugara muAustralia zvino, vakaona chiziviso charo, kunyange vari mudunhu riri kure reSilesia, uye pashure pokuriodha, vakariverenga nomufaro mukuru, mikova yakakiyiwa. Mubhuku macho hamuna kana chiratidzo chokuti munyori aiziva nezvesangano ripi neripi rakafanana munyika, asi noMweya waMwari akasvika pamhedziso dzimwe chete.
GSAM 89.3“Muna 1842 akanyora rimwe kabhuku kakanga kakura kupfuura iroro, kaine mapeji 286, muStuttgart zvakare, pamusoro pe‘Pfungwa Huru neDzeMagwaro Pamusoro poKusikwa neNguva Yokuvapo kweNyika; kana mhinduro yakakwana kumubvunzo wokuti: Nei Mwari akasika nyika mumazuva matanhatu akatevedzana—kuswedera kwaShe wedu kuzotonga antikristu—zviitiko zvikuru uye zvinofadza zvegore ra1843.’”
GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)
GSAM 89.4Munenge mugore ra1812, Lacunza, ari muSpain, akabudisa bhuku rine musoro unoti, Kuuya kwaMesiya muUkuru noKubwinya. Munyori akashandisa zita rokuti “Ben Ezra” kuti zita rake chairo risazivikanwe, uye anofungidzirwa kuti aiva muJudha akanga atendeuka. Edward Irving, weEngland, pashure pokunge basa rake pamusoro pokuuya kwechipiri ratanga, akashandura bhuku rataurwa pamusoro apa muchiRungu. Naizvozvo rakataura nyaya yaro mumitauro miviri kana kupfuura.
GSAM 89.5Zvinofadza zvikuru, pashure pokupfuura kwamakore, kuunganidza mhedziso dzavadzidzi vakasiyana-siyana, avo, kubvira pakutanga kwezana remakore rapfuura kusvikira muna 1840, vakaverenga nguva yamazuva 2300, vakaisa vhiki 70 sechikamu chokutanga chenguva iyoyo, uyezve kuona kuti vose vanobvumirana pamusoro pokuguma kwenguva yacho muna 1844.
GSAM 901844 Ndiwo Mugumo Wechokwadi waMazuva 2300
GSAM 90.1Mubvunzo ungamuka wokuti, Tingava nechokwadi here chokuti 1844 ndiro gore rechokwadi rokuguma kwamazuva 2300? Hongu! Nokuti sechokwadi chokuti kuzadziswa kwenhema kwechiporofita hakugoni kuuya panguva yakafanira yokuzadziswa kwechokwadi, saizvozvowo tinofanira kusvika pamhedziso yokuti gore ra1844 ndiwo mugumo wakarurama wamazuva 2300. Mwari, akanga aisa chisimbiso pazivo iyoyo kusvikira muna 1798, akavimbisa kuti ipapo chiedza chaizopenya, akatungamirira noMweya wake usingakanganisi avo vaimutsvaka nomwoyo wose kuti vanzwisise nguva zvakarurama. Nguva yake yakanga yasvika yokuti “zivo” pamusoro penyaya iyoyo “iwedzerwe,” uye akapa chiedza chechokwadi.
GSAM 90.2Zvatava kuziva mugumo wenguva yakajekeswa kuvanhu mu“nguva yokuguma,” zvakanaka kuti tibvunze kukosha kwokuwanikwa ikoko. Tinoona kuti munguva iyoyo, pakupedziswa kwebasa reevhangeri, nguva chaiyo inofanira kuziviswa yokugara kwedare rokutonga. “Zvino ndakaona,” anodaro Johani, “mumwe mutumwa achibhururuka pakati pedenga, ane evhangeri isingaperi kuti aiparidzire avo vagere panyika, nokurudzi rwose, nokumadzinza ose, nokundimi dzose, nokuvanhu vose, achiti nenzwi guru, Ityai Mwari, mupei mbiri; nokuti nguva yokutonga kwake yasvika; namatai iye akasika denga, nenyika, negungwa, namatsime emvura.”27 Vatumwa chaivo havaparidzi evhangeri kuvanhu. Munhu ndiye akasarudzwa naShe amene kuparidza evhangeri yake kusvikira pakuguma kwenyika.28 Naizvozvo mutumwa uyu mufananidzo weshoko reevhangeri rinozivisa kuti nguva yasvika yokuti kutongwa “kutange paimba yaMwari.”29 Shoko rakadai raisagona kupiwa richibva muMagwaro kusvikira nguva inosvitsa pakutongwa yawanikwa muMagwaro. Nguva yamazuva 2300, sezvatamboratidza, inosvika pakutongwa kwekuongorora kwavanhu vaMwari.
GSAM 91Zuva Rokuyananisira Inguva Yokutongwa
GSAM 91.1Zuva rokuyananisira, kucheneswa kwenzvimbo tsvene yepanyika, rainzwisiswa navaJudha, uye richiri kunzwisiswa navo, sezuva rokutongwa. Kunyange zvino, vari vakapararira kudai, kunyange vasingagoni kuita basa rose rokunamata rekare raiva nechokuita nezuva iroro rinoyera, vanorichengeta sezuva rokutongwa. Kuti tiratidze izvi, tichatanga kutora mashoko mupepanhau rechiJudha rinobudiswa muSan Francisco, California, rinonzi Mutsananguri wechiJudha, rinomirira vaJudha vanobatisisa tsika dzekare vari kumadokero kweMakomo eRocky. Muchinyorwa chaGunyana 1892, makanga mune chiziviso chokuti chinyorwa chaitevera chisati chabuda, mwedzi wechinomwe nezuva rokuyananisira zvaizosvika. Zita ravo romwedzi wechinomwe ndiTishree, uye romwedzi wechitanhatu ndiEllul; naizvozvo pepanhau rakati, “Mwedzi waEllul wasvika, uye kurira kwokunyevera kweShofar [hwamanda yaifanira kuridzwa kubva pazuva rokutanga kusvikira pazuva rechigumi romwedzi wechinomwe, Mapisarema 81:3, 4] kuchanzwika mangwanani ose mumasinagogi avanobatisisa tsika dzekare, kuchiyeuchidza vanhu kugadzirira zuva rechirangaridzo, nokutongwa kwokupedzisira kweYom Kippur.” Sezvo vakanga vava kumagumo aEllul, mwedzi wechitanhatu, uye Tishree, mwedzi wechinomwe, wakanga wava kuda kutanga, vaizonzwa hwamanda mangwanani ose kwemazuva gumi, ichizivisa kutongwa kwokupedzisira kwegore muhurongwa ihwohwo hwaifananidzira zvinhu zvaizouya.
GSAM 91Uchapupu hwaRabhi wechiJudha
GSAM 91.2Zvakare, mugore ra1902, Rabhi Isidore Myers, weungano huru yavaJudha muSan Francisco, Cal., achizivisa zuva rokuyananisira, akati: “Paanoyambuka chikumbaridzo chenguva kubva kune rimwe gore achienda kune rimwe, muIsraeri anoyeuchidzwa nesimba pamusoro pokusika napamusoro poushe hwoMusiki hunotonga zvose, uye anodanwa kuzopemberera nokurira kwehwamanda kurangarirwa kwegore negore, kana tingadaro, kwokuberekwa kwenguva nokugadzwa korona kwaMambo mukuru. Anodanwawo nenzwi rehwamanda iyoyo, kana kuti Shofar, kuti adzokere shure achinyatsoongorora mabasa ake egore rapfuura, akamira achidedera pamberi peziso rinoona zvose roKururamisira Kusingaperi kwakagara pachigaro chokutonga.”
GSAM 92.1Sezvo mubasa romutemberi yechiJudha nzvimbo tsvene yaicheneswa kamwe chete pagore, zvinofanira kunge zvakajeka kuna Dhanieri kuti kucheneswa kwenzvimbo tsvene uku pakuguma kwamazuva 2300 kunofanira kureva chimwe chinhu kupfuura basa raiitwa gore negore richifananidzira zvaizouya. She akanga atodzidzisa vanhu vake kuti, pakushandisa mifananidzo muchiporofita, nguva yakapiwa yaifanira kuverengwa kuchinzi “zuva rimwe nerimwe richimirira gore rimwe.”30 Naizvozvo nguva iyi yamazuva 2300, sezvataona, inosvika kumagumo ebasa raKristu somupristi mukuru munzvimbo tsvene yokudenga—pakutongwa kwekuongorora kwaavo vane mhaka dzakaunzwa munzvimbo tsvene yokudenga nokureurura kwavo.
GSAM 92Shoko Rokutongwa Raifanira Kupiwa muna 1844
GSAM 92.2Nguva yaizotanga kutongwa vatsvene zvayakanga yawanikwa, nzira yakazarurwa kuti, mukurongeka kwezviitiko kwaShe, sezvakaratidzwa muchiporofita, shoko rigone kupiwa rokuti, “Nguva yokutonga kwake yasvika.” Cherechedzai, hazvirevi kuti pakarepo pawanikwa nguva iyoyo shoko raizoparidzwa, asi kuti chiedza chakanga chambo“iswa chisimbiso” chaifanira kujekeswa. Tinoona zvakajeka kuti izvi zvakaitwa. Muzvitsauko zvinotevera zvichaonekwa kuti She akaratidza zvakajeka saizvozvo nguva yaizoparidzwa shoko rokuuya, uye kuti kuzivisa kwacho kwakaitwa kunyika sezvakanga zvataurwa chaizvo.
Notes
- Danieri 12:8-10. ↩
- Danieri 8:17. ↩
- Danieri 12:4. ↩
- Dheuteronomio 29:29, ↩
- Nahumi 3:2. ↩
- Nahumi 1:5-9. ↩
- Nahumi 2:3-5. ↩
- Joeri 2:1. ↩
- Zefania 2:1-3. ↩
- Danieri 11:35. ↩
- Danieri 12:7. ↩
- Zvakazarurwa 11:3. ↩
- Zvakazarurwa 11:7-9. ↩
- Nhoroondo yaAnderson yeBhaibheri reChirungu, peji 494. ↩
- Thomas Dick pamusoro peKuvandudzwa kweSosaiti, peji 154. ↩
- Chimurenga cheFrance chaThier, vhoriyamu 2, peji 371. ↩
- Ipapo, peji 338. ↩
- Ipapo, peji 365. ↩
- Zvakazarurwa 11:11, 12. ↩
- Danieri 8:14, ↩
- Danieri 12:6-8. ↩
- Danieri 12:13. ↩
- Danieri 12:8, ↩
- Danieri 12:9. ↩
- Mateu 6:10. ↩
- Zuva riri parutivi rwerugwaro rwaMateu 2:1. ↩
- Zvakazarurwa 14:6, 7. ↩
- Mateu 28:19, 20. ↩
- 1 Petro 4:17. ↩
- Numeri 14:34; Ezekieri 4:6. ↩