Chitsauko 6 — Shoko neVatumwa
GSAM 108.1“Nyora chiratidzo, uchichiisa pachena pamahwendefa, kuti uyo anochiverenga amhanye. Nokuti chiratidzo chichiri chenguva yakatarwa; asi pakuguma chichataura, hachirevi nhema. Kunyange chikazononoka, chimirire; nokuti chichauya zvirokwazvo, hachizononoki.”1
GSAM 108.2“Uye ndakaona mumwe mutumwa achibhururuka pakati pedenga, aine evhangeri isingaperi kuti aiparidzire vanogara panyika, nerudzi rwose, nedzinza rose, nendimi dzose, navanhu vose, achiti nenzwi guru: Ityai Mwari, mumupe kubwinya; nokuti nguva yokutonga kwake yasvika; uye munamate iye akaita denga, nenyika, negungwa, nematsime emvura.”2
GSAM 108.3Vaya vakapa kuziviswa kwokuuya vakati “chiratidzo” ichi nenguva yacho “yakatarwa,” zvakataurwa nomuporofita Habakuki, zvaisanganisira zviratidzo zvezviporofita zvaDanieri nomuoni weZvakazarurwa. Vakazvitsanangura pachena mumifananidzo yazvo pamachati avo echiporofita, zvokuti uyo aiverenga dudziro yacho aigona zvirokwazvo “kumhanya” ndokuendesa mashoko acho kune vamwe.
GSAM 108Shoko Rakajeka
GSAM 108.4Kuziviswa kwakaitwa nemaAdventist kwaisava kungova chiziviso chakaitwa naPauro pamberi paFelikisi chokuti, “Kururama, kuzvidzora, nokutongwa kuchauya;” uye kwaisava mashoko aMartin Luther, apedza kushandura Bhaibheri, apo, nguva pfupi asati afa, anonzi akati, “Ndine chokwadi chokuti kutongwa hakusi kure; zvirokwazvo, Ishe pachake haazove asipo kwemamwe makore anopfuura mazana matatu.” Uye kwaisava mashoko aJohn Wesley paakati “aifunga kuti makore ane chiuru angatanga mukati memakore anenge zana.” MaAdventist vaiti vaipa shoko rinofananidzirwa muna Zvakazarurwa 14:6, 7, “Nguva yokutonga kwake yasvika,” pamwe nokudanidzira kwaZvakazarurwa 10:6, kwokuti, “Nguva haichazovipo.” Chiporofita chakadaro chaisagona kuzadziswa nechiziviso chechiitiko “chaizouya,” chichiuya “mumakore mazana matatu,” kana kuti “mumakore zana,” asi nenguva yakajeka, yokuti “yasvika.” Shoko rakadaro, rakajeka zvakadaro sezvaidiwa nezviporofita zviri pamusoro, rakaziviswa nemaAdventist kunyika yose.
GSAM 109Kutongwa paKuuya kwaKristu
GSAM 109.1Panguva yakatanga kuziviswa shoko iri, sangano rimwe nerimwe rechiKristu raibata kuti kutongwa kwaizoitika pakuuya kwechipiri kwaKristu. Saka vanhu vaiva mumamiriro akadaro, vachipa shoko rokuti nguva yokutongwa yasvika, vachibata pfungwa iyoyo, vaizofanira kuzivisa kuuya kwechipiri kwaKristu. Chaiita kuti shoko rive nesimba, uye chakasunda vanhu zvikuru, kwaiva kuziviswa kwenguva yakajeka. Pakutanga vaiti kuguma kwenyika kwaizouya pane imwe nguva mukati megore rechiJudha ra1843, uye kuti nguva iyi yaiva pakati paKurume 21, 1843, naKurume 21, 1844. Nguva iyi yapfuura, tinodzidza mupepanhau reMidnight Cry regore ra1844 kuti zuva chairo rakanga ratemwa rokuguma kwenguva dzechiporofita. Iri rakanga riri zuva regumi romwedzi wechinomwe wechiJudha, richiwirirana naGumiguru 22, 1844.
GSAM 109Kuverengwa kwemazuva 2300
GSAM 109.2Hwaro hwenguva—1843—hwaiva mazuva 2300 aDanieri 8. Zvainzi sezvo “mazuva” aya aibatanidzwa nezviporofita umo mhuka dzaisarudzwa kumiririra umambo, “mazuva” aifanira kushandiswa nenzira yokufananidzira kumiririra makore, maererano nokududzirwa kwaShe kwenguva yokufananidzira, kwakapiwa muna Numeri 14:34 naEzekieri 4:5, 6; kuti vhiki makumi manomwe—mazuva 490—aDanieri 9 aifanira kuva chikamu chokutanga chamazuva 2300, uye kuti nguva mbiri idzi dzakatanga pamwe chete. Chiitiko chiri muna Danieri 9, chakaratidza kutanga kwemavhiki makumi manomwe, chaiva “kubuda kwemurayiro wokudzorera nokuvaka Jerusarema.” Murayiro iwoyo wakabuda mugore rechinomwe raArtashasta Longimanus, muna 457 B.C., sezvakanyorwa muna Ezira 7.
GSAM 110.1Kuti iri rakanga riri zuva rechokwadi rokutanga kwemavhiki makumi manomwe zvakaratidzirwa nechokwadi chokuti mumavhiki makumi matanhatu nemapfumbamwe chete—makore 483—kubva muna 457 B.C., kana kuti muna A.D. 27, Kristu akabhabhatidzwa naJohani ndokutanga basa rake, achiti, “Nguva yazadziswa,”3 nezvimwewo. Kutanga kwebasa raKristu muna A.D. 27, kurovererwa kwake makore matatu nehafu kubva pazuva iroro, “pakati [pakati chaipo] pevhiki [rechi70],” kuguma kwebasa rakakosha pakati pevaJudha muna A.D. 34, nokutendeuka nokukurumidza kwaSauro, mupostori kuvaHedheni, zvakaratidza kuti mavhiki makumi manomwe akaguma pazuva iroro, uye naizvozvo akatanga muna B.C. 457. Vakaverenga nyaya yacho seizvi: kubva pa2300 bvisa 457, panosara 1843. Uye sezvo makore 457 aiva Kristu asati auya, tinounzwa kuguma kwemazuva 2300 pakuguma kwegore ra1843.
GSAM 110Kubvuma kweVanopikisa
GSAM 110.2Zvakataurwa nechokwadi kuti “kubvuma kunotsigira chokwadi kunobva pakati pevanopikisa chokwadi ichocho kunopa uchapupu hwakakwirira kwazvo.” Hapana aipikisa shoko rokuuya akambotaura kuti kutongwa kwekuongorora kwevanhu vaShe kwaiva chiitiko chaizoitika Kristu asati auya; asi vakafunga pamusoro penyaya iyi vachiwirirana nemaAdventist. Sechiratidzo chemashoko aya tinotora mashoko kubva kune vapikisi vaviri vakakurumbira.
GSAM 110.3VaN. Colver, achiparidza muMarlboro Street Chapel, Boston, muna 1842, achipikisa maAdventist, akati:
GSAM 111.1“Kana mazuva aya ari makore, nyika ichaguma muna 1843; mwana wechikoro upi noupi anogona kuzviona; nokuti kana 490 yakaguma pakufa kwaKristu, mazuva 2300 aizoguma muna 1843; uye nyika inofanira kuguma, kunze kwokunge zvichiratidzwa kuti chimwe chiitiko chichaitika, uye handioni kuti izvozvo zvingaitwa sei.”
GSAM 111.2Muzvinafundo Stuart, panenge panguva imwe cheteyo, akati:
GSAM 111.2“Chinhu chinoshamisa ndechokuti vazhinji zvikuru vevadudziri munyika yeEngland neAmerica vakagara kwemakore mazhinji vachinzwisisa mazuva akasarudzwa muna Danieri neZvakazarurwa sechiratidzo, kana kuti mifananidzo, yemakore. Ndakaona zvakaoma kutsvaka kwakabva tsika iyi yakawanda, ndingati inenge iri yepasi rose.”
GSAM 111Uchapupu hwaMuzvinafundo Bush
GSAM 111.3Muzvinafundo Bush akati: “Munhu wose anorwisa VaMiller panyaya yenguva anomurwisa pachinhu chake chakasimba zvikuru. Nguva yake ndeyechokwadi; asi akanganisa chiitiko chaizoitika.” Bush aitenda mukutendeuka kwenyika yose Kristu asati auya. Dzidziso yake yaiva yokuti makore ane chiuru aizotanga muna 1844.
GSAM 111.4Vaparidzi vokutenda kwokuuya vaidzidzisa muhurukuro dzavo dzavose kuti nhoroondo yenyika yairatidza marudzi akasiyana-siyana ari mumamiriro chaiwo akafananidzirwa nechifananidzo chaDanieri 2, apo ibwe raizorova chifananidzo patsoka uye Mwari wokudenga omisa umambo hwake; uye muchitsauko 7, apo “umambo nokutonga noukuru hwoumambo huri pasi pedenga rose zvichapiwa vatsvene voWokumusoro-soro.” Vakakweverawo pfungwa dzevanhu kuchokwadi chokuti zviratidzo—zvomuviri, zvezvematongerwo enyika, nezvetsika—zvaiva chaizvo izvo Magwaro akafanotaura kuti zvaizoonekwa Ishe ava kuda kuoneka.
GSAM 111Zvishamiso Kudenga
GSAM 111.5Ishe, achishandisa muporofita Joeri, anoti: “Ndicharatidza zvishamiso kudenga napanyika, ropa, nomoto, nembiru dzeutsi. Zuva richashandurwa kuva rima, nomwedzi kuva ropa, zuva guru rinotyisa raShe risati rasvika.”4 MaAdventist aitenda uye aidzidzisa kuti aurora borealis yemazana emakore okupedzisira (inowanzonzi mwenje wokuchamhembe) ndiyo yaiva “moto nembiru dzeutsi” zvaienderana netsananguro yomuporofita; uye maererano namashoko akanakisisa aiwanikwa munhoroondo (tinonongedzera kuEnisaiklopidhiya yeEdinburgh seuchapupu), yakanga isingawanzoonekwi nguva iyi isati yasvika.
GSAM 112.1Saka, shoko rokuuya kwaShe nokukurumidza richienda kunzvimbo dziri kure kwazvo dzepasi, zviratidzo zvakaturikwa kudenga zvakapa simba kuchokwadi, zvikabata pfungwa dzevanhu.
GSAM 112.2Musi waNdira 25, 1837, pakava nechiratidzo chinobwinya zvikuru chemwenje womoto wokuchamhembe, chaiita sokutungamirira pfungwa dzevanhu vazhinji zvakananga kuchiporofita chaJoeri hwezvaizotangira zuva guru raShe. Rondedzero inotevera yechiitiko ichi yakatorwa muMuzivisi Wezvokutengeserana weNew York yaGumiguru 22, 1839. Inonyatsoenderana nechiitiko chakaonekwa nomunyori muVictor, Ontario County, N.Y.
GSAM 112Mwenje Unopfuta weKuchamhembe wa1837
GSAM 112.3“Manheru aNdira 25, 1837, pakava nechiratidzo chinoshamisa chezviitiko zvakafanana [kureva mwenje wokuchamhembe] munzvimbo dzakasiyana-siyana dzenyika, sezvingangorangarirwa nevaverengi vedu. Pakanga pakafukidzwa nesinou, chiono chacho chaiva chikuru uye ‘chinotyisa’ nenzira yakanga isati yamboitika. Pane imwe nzvimbo yaiva pedyo negomo, vanhu vakaona chiitiko ichi vakati chakanga chakaita se‘mafungu omoto achikungurukira pasi pegomo,’ uye kazhinji, sezvakazivikanwa, sinou yaifukidza pasi yaiita somoto wakavhengana neropa, asi kumusoro (sezvinotaura mupostori), ‘denga richipfuta,’ kwakanga kwakafanana zvikuru netsananguro yechiporofita yezuva rokupedzisira zvokuti vazhinji vakashamiswa; vana vakachiona vakatya, vakabvunza kana kwaiva kuuya kwokutongwa; kunyange mhuka dzakadedera nokutya kukuru kwaioneka.”
GSAM 113.1Zvakanga zvisiri muAmerica chete kuti chiratidzo ichi chomuporofita Joeri chakaratidzwa, asi dzidziso yokuuya kwaShe payakanga ichizivikanwa muBritain Yakakura, chiratidzo chimwe chetecho chakaratidzwa kudenga munyika iyoyo. Muzivisi Wezvokutengeserana weNew York yaGumiguru 22, 1839, inotora zvinotevera mumapepanhau eLondon pamusoro pechiitiko chinoshamisa chakaonekwa munyika iyoyo usiku hwaGunyana 3:
GSAM 113Mwenje weKuchamhembe wa1839
GSAM 113.2“LONDON, SEPT. 5 [1839].—Pakati penguva yegumi manheru eChina nenguva yechitatu mangwanani ezuro, kudenga pakaonekwa chimwe chezviratidzo zvikuru zvezviitiko izvi zvinoshamisa, nyeredzi dzinowa nemwenje wokuchamhembe, zvakanga zvamboonekwa kwemakore mazhinji. Chiratidzo chokutanga chechiitiko ichi chinoshamisa chakava maminitsi gumi pamberi pegumi, apo chiedza chitsvuku chakacheneruka, chaiita semhute, chakasimuka kubva kuchamhembe kwedenga, zvishoma nezvishoma chikapararira kusvika pakati pedenga; nenguva yegumi kana kuti kota yapfuura, denga rose kubva kumabvazuva kusvikira kumadokero rakanga riri jira guru rechiedza. Chaiva nechitarisiko chinotyisa zvikuru, chaicho chakafanana nechaizokonzerwa nomoto unotyisa. Chiedza chacho chaichinja zvikuru; pane imwe nguva chaiita sokudonha, pakarepo chichikwira nokupenya kukuru. Paionekwa mukati macho uwandu hwoutsi hwakanga huchikunguruka, uye muoni mumwe nomumwe aiita seane chokwadi chokuti kwaiva ‘moto mukuru unoparadza.’”
GSAM 113.3“Kuvhunduka kweguta guru kwakanga kwakanyanya; zviuru zvevanhu zvakamhanya zvakananga kunjodzi inotyisa yaifungidzirwa. Ngoro dzemoto dzaiva pazviteshi zvemauto anodzima moto muBaker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, pamwe chete nedzaiva pazviteshi zvokumadokero kweLondon—zvirokwazvo, ngoro dzose dzemoto muLondon dzakaiswa mabhiza dzichimhanya dzichitevera ‘nzvimbo yokuparadzwa’ yaifungidzirwa nesimba risingawanzoiti, dzichiteverwa nengoro, vatasvi vemabhiza, nemapoka makuru evanhu. Dzimwe ngoro dzakasvika kuHigh Gate neHalloway [anenge mamaira mana] kukanganisa kusati kwaonekwa. Zviratidzo izvi zvakagara kwenguva inopfuura maawa maviri, uye kwamangwanani chiono chacho chakava chinobwinya zvikuru.”
GSAM 114.1“Nenguva dza2 dzemangwanani chiitiko chacho chakava chiono chakaisvonaka zvikuru, chakaoma kwazvo kutsanangura. London yose yakavhenekerwa sokunge kwaiva masikati, uye mhepo yakanga yakajeka zvikuru. Chikamu chokumaodzanyemba kwedenga, panguva yataurwa, kunyange zvazvo chisina makore, chakanga chakasviba kwazvo; asi nyeredzi, dzaiva dzisingaverengeki, dzaipenya zvakanaka. Rimwe divi redenga rakaratidza musiyano unoshamisa asi wakaisvonaka; rakanga rakajeka kwazvo, uye chiedza chacho chaipenya zvikuru; paiva nokutevedzana kusingaperi kwenyeredzi dzinowa, dzichisiyana nokubwinya—dzaiita sokuti dzaiumbwa pakati pedenga, dzopararira kusvikira dzaita sedzaiputika. Zvakaita semagetsi. Zviuru nezviuru zvenyeredzi duku zvakabuda pamusoro pemuganhu unooneka wedenga nenyika, dzichimhanya nokukurumidza kwazvo dzakananga pasi zvokuti ziso raisagona kunyatsotevera nzira yadzo; nadzo dzaiita sokuputikawo, dzichikanda mhute tsvuku yakadzika pamusoro pedenga rose. Mavara acho akanga akanaka kwazvo.”
GSAM 114.2“Nehafu yapfuura 2, chiono chacho chakachinja chikava rima; parakaparara, rakaratidza muraraungu unopenya kumusoro kwedenga, wakapoteredza mupendero werima rakanga rakarembera pamusoro pechikamu chokumaodzanyemba kwenyika. Nokukurumidza pashure pacho mbiru dzechiedza chesirivha dzakabuda mairi dzichipenya. Dzakawedzera nenzira inoshamisa, dzakasangana nemhute tsvuku yakanga yaumbika panguva imwe cheteyo; uye dzakati dzasvika pakakwirira, chiono chacho chakanga chisingafungidziriki. Nyeredzi dzakanga dzichimhanya kumativi ose, dzikaramba kusvikira nenguva dza4, apo zvose zvakadzima.”
GSAM 114Zviratidzo Zvisinganzwisisiki muZuva
GSAM 114.3Vaparidzi vapenyu pavakanga vachitsanangura chokwadi chokuuya kwaShe, zvishamiso zvakawanda zvakasiyana-siyana zvakaonekwa kudenga munzvimbo dzakasiyana-siyana dzenyika. Pakati pazvo, nzvimbo yedu ichabvumira kurondedzera chete chitarisiko chezuva muNorwich, England, munaZvita, 1843. Chiitiko chakafanana chakaitika muNew Haven, Conn., musi waGunyana 9, 1844, kwemaawa maviri pamberi uye pashure pemasikati, uye chakaonekwa nezviuru zvevanhu.
GSAM 115Chitarisiko Chisinganzwisisiki cheZuva
GSAM 115.1Denderedzwa duku romukati rinomiririra zuva. Rakanga riri neruvara rweorenji yakajeka. Chikamu chokunze chemadenderedzwa maviri, aiva pazvinhambwe zvisina kuenzana kubva kuzuva uye akakomberedza zuva, chaiita seruvara irworwo; asi chikamu chomukati chemadenderedzwa aya chaiva cheyero yakadzika, denga riri mukati madenderedzwa richioneka sererima rebhurawuni, uye madenderedzwa makuru matatu aipfuura nomuzuva uye pasi paro aiita sechiedza chakajeka chakaparadzana.
GSAM 115.2Pamusoro pechiitiko chakaitika muEngland tinoverenga mutsamba yaE. Lloyd, London, Ndira 3, 1844, seizvi:
GSAM 115.3“Pakava ne‘chiratidzo chinoshamisa muzuva,’ chakaonekwa nevagari vakuru veNorwich nenyika yakapoteredza, chakanga chisati chambowanikwa muEngland. Chakaonekwa munaZvita yapfuura, nenguva dzinenge 12 masikati, chikapfuurira kwemaawa maviri. Chakavhundutsa zvikuru vagari. Chakaitika Hama Winter, Burgess, naRouton vasati vatanga basa ravo muguta iroro. Chaiita sokugadzirira nzira yechokwadi, zvokuti vakabudirira zvikuru ikoko.”
GSAM 116.1Nhoroondo yechiitiko chakaitika muNew Haven, Conn., inopiwa muMidnight Cry yaGumiguru 10, 1844, uye yakatorwa muPalladium yeNew Haven yaGunyana 10, 1844. Munhoroondo iri muMidnight Cry, mupepeti anoti, “Hapana muzivi akakwanisa kupa tsananguro yechikonzero chechiitiko ichi inogutsa iye pachake.”
GSAM 116.2Nhoroondo yechiono ichi chakaonekwa pamwe chete nezuva muNew Haven, Conn., Gunyana 9, 1844, yakabuditswawo muHartford Courant yaGunyana 12, 1844, uye inoti:
GSAM 116.3“Mhete dzakanga dzakapoteredza zuva musi weMuvhuro, Gunyana 9, 1844, kwemaawa maviri pamberi uye pashure pemasikati, dzaiita sedzakanga dzaonekwa navagari vedu vose vachifarira zvikuru, uye dzakamutsa chido chine njere chokudzidza zvakawanda pamusoro pezviratidzo zvakadaro nechikonzero chazvo.
GSAM 116.4“Mhete yechiedza iyi yakanga ichishamisa nokuda kwenguva yayakagara, uye yakapa mikana yakanaka yokuiongorora. Panenge masikati yaiva zvikuru nemhete mbiri dzakakwana, imwe yakanga yakafara anenge madhigirii makumi mana nemashanu, yakakomberedza zuva pakati payo, uye imwe yakanga yakafara anenge madhigirii makumi manomwe nemaviri, iine pakati payo kumusoro kwedenga, ukuwo mupendero wayo uchipfuura nepakati pezuva. Denderedzwa duku rakanga richiperekedzwa nedenderedzwa rakatambanuka zvishoma, rine mutsetse mukuru unobatanidza migumo yaro iri kure zvikuru uchipfuura nepakati paro. Pakatarisana nezuva, uye madhigirii makumi matatu nematanhatu kuchamhembe kwenzvimbo yepamusoro yedenga, denderedzwa guru rakanga richipindirana nemamwe madenderedzwa maviri akanga akaenzana kana kuti anenge akaenzana pakukura, zvichiita panzvimbo yokupindirana panopenya, sezvingangoitika nokubatanidzwa kwechiedza chemhete nhatu dzinopenya. Mhete yakakomberedza zuva yairatidza mavara omuraraungu, kazhinji nokupenya nokunaka kukuru. Dzimwe mhete dzaiva chena uye dzaipenya zvishoma, sezvo dzaiva kure nezuva. Zvisinei, zvikamu zviduku zvemadenderedzwa zvine mavara eprizimu [omuraraungu] zvakaonekwa panguva dzakasiyana, kumabvazuva nokumadokero.... Kuenzana kwakadaro kwechimiro kunofanira kubva pamutemo unodzora kuumbwa kwemhete dzechiedza; asi chimiro chomutemo wacho hachisati chatsanangurwa zvizere.... Hapana kuoma kukuru kwakasangana nako pakutsanangura kuumbwa kwemhete yakakomberedza zuva, nokuti chikonzero chacho chakada kufanana nechinoita muraraungu; asi kutsanangura kwakabva mhete ine mupendero uri pakati pezuva kwakaonekwa kwakaoma zvikuru.”
GSAM 117Zvishamiso Zvakazadzisa Zviporofita zveMagwaro
GSAM 117.1Nezvekushandiswa kwakaitwa, muEngland nomuAmerica, kwezvishamiso izvi zvakaonekwa kudenga, tinogona kudzidza nekuverenga kubva mubhuku rinonzi Tsananguro yeChitsauko 24 chaMateu, rakanyorwa naSylvester Bliss rikabudiswa muBoston muna 1843. Mushure mekutaura dzimwe dzenhoroondo dzataurwa pamusoro, anoti:—
GSAM 117.2“Nokudaro, ‘zviratidzo zvikuru’ ne‘zviono zvinotyisa’ zvakafanotaurwa muMagwaro echokwadi zvinoita sokunge zvose zvakazadziswa, pamwe nezvakataurwa noMuponesi kuti zvaifanira kutangira kuuya kwake.
GSAM 117.3“Sezvo kubuda kwemashizha emiti kuri chiratidzo chezhizha, saizvozvo, kana zviratidzo izvi zvazadziswa, vaKristu vanofanira kuziva nechokwadi kuti kuuya kwaKristu kwava pedyo, kunyange pamikova. Hazvisi kungobvumirwa chete kuti vazive izvi, asi Muponesi wedu anovaraira kuti vazvizive.”5
GSAM 117VATUMWA
GSAM 117.4Tazivisa zvimwe zvezvinhu zvikuru zveshoko rokuya kwechipiri, sezvarakatanga kuparidzwa, zvingava zvinofadza kucherechedza vamwe vakaita basa rakakurumbira mukuzivisa kukuru uku. Tatopa mazita evashumiri vakawanda vaiva pakati pevane matarenda zvikuru panguva iyoyo munyika dzokumwe, vakadanidzira shoko. Patinotaura nezvevamwe vakatungamirira basa muAmerica, avo Ishe vaakaisa mutoro webasa racho, zvicharatidzazve kuti ruoko rwaIshe rwakanga rwuri muchokwadi musangano iri.
GSAM 118William Miller
GSAM 118.1Kutanga tichacherechedza nyaya yaWilliam Miller, aiva nemukurumbira musangano rokuya muUnited States zvokuti vazhinji vaiziva sangano iri nezita rokuti “chiMiller.”
GSAM 118.2William Miller akaberekwa muPittsfield, Mass., muna Kukadzi 1782. Muhuduku hwake, zviratidzo zvesimba repfungwa nokushingaira zvaipfuura zvaiwanzowanikwa zvakaratidzwa maari. Makore mashoma akaita kuti zviratidzo izvi zvinyatsoonekwa navose vaaigara navo. Aiva nomuviri wakasimba, pfungwa dzinoshanda uye dzakasimukira zvomuzvarirwo, uye hunhu hwakanaka husina mhosva. Akanga angowana dzidzo shoma yechikoro chedunhu kwemakore mashoma chete, asi zvaitogamuchirwa navose kuti ruzivo rwake rwaipfuura rwevadzidzisi vaiwanzoshandirwa.
GSAM 118.3VaMiller vakaroora muna 1802, vakagara muPoultney, Vt. Varume vaakashamwaridzana navo kubva paakatamira kuPoultney, uye avo vaakanga aine chikwereti kwavari nokuda kwezvakanaka zvenyika zvaainge awana, vakanga vakanyatsobatwa nemafungiro okusatenda nedzidziso dzechiDeist. Vakanga vasiri varume vasina tsika; seboka vakanga vari vagari vakanaka, kazhinji vakadzikama, vane tsitsi uye vane rupo. Zvisinei, vakaramba Bhaibheri sechiyero chechokwadi chechitendero, uye vakaedza kuita kuti kuriramba kuite sekune musoro vachibatsirwa nezvinyorwa zvaVoltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen nevamwe. VaMiller vakadzidza mabasa aya nokungwarira, uye pakupedzisira vakazviti muDeist. Vakataura kuti upenyu hwavo hwechiDeist hwakatora makore gumi nemaviri, kutanga munenge muna 1804.
GSAM 118.4Paakapiwa chinzvimbo chaKaputeni, akapinda muchiuto muna 1810. Paakadzoka kubva muchiuto, akatamisa mhuri yake kuLow Hampton, N.Y., kuti atange basa rokurima ikoko muna 1812. Somurimi, akawana nguva yakawanda yokurava. Akaona kuti maonero ake echiDeist akanga asingamupi chivimbo chemufaro pashure poupenyu huno. Kuseri kweguva zvinhu zvose zvakanga zvakasviba uye zvinosuruvarisa. Achishandisa mashoko ake amene:
GSAM 118.4“Kutsakatika kwaiva mufungo unotonhora uye unotyisa, uye kuzvidavirira kwaireva kuparadzwa kwechokwadi kwavose. Denga rakanga rakaita sendarira pamusoro pemusoro wangu, uye nyika sesimbi pasi petsoka dzangu. Kusingaperi!—chii kwaiva? Uye rufu!—nei rwaivapo? Pandakaramba ndichifunga, ndipo pandakawedzera kuva kure nokuratidzwa kwechokwadi. Pandakaramba ndichifungisisa, ndipo pakawedzera kupararira kwemhedziso dzangu. Ndakaedza kurega kufunga, asi pfungwa dzangu dzaisadzorwa. Ndakanga ndiri munhu anosiririsa zvechokwadi, asi ndakanga ndisinganzwisisi chikonzero chacho.... Pasina nguva, pakarepo, hunhu hwoMuponesi hwakanyatsoratidzwa mupfungwa dzangu. Zvaiita sokunge kungava neMunhu akanaka uye ane tsitsi zvakadaro zvokuti aizvipira kuyananisira kudarika kwedu, nokudaro otiponesa pakutambura chirango chechivi. Pakarepo ndakanzwa kuti Munhu akadaro anofanira kuva akanaka sei; uye ndakafunga kuti ndaigona kuzviwisira mumaoko ake, ndovimba netsitsi dzeMunhu akadaro.”
GSAM 119Kutendeuka kwaWilliam Miller
GSAM 119.1Akaenderera mberi achiti:
GSAM 119.1“Ndakaona kuti Bhaibheri rakaratidza Muponesi akadaro chaiye wandaida; uye ndakashamiswa kuona kuti bhuku risina kufemerwa ringaratidza sei misimboti yakanyatsokodzera zvinodiwa zvenyika yakawa. Ndakamanikidzwa kubvuma kuti Magwaro anofanira kuva chizaruro chinobva kuna Mwari. Akava mufaro wangu; uye muna Jesu ndakawana shamwari.... Bhaibheri zvino rakava chidzidzo changu chikuru, uye ndinogona kutaura nechokwadi kuti ndakaritsvaka nomufaro mukuru. Ndakaona kuti hafu yacho yakanga isati yambotaurwa kwandiri. Ndakashamiswa kuti nei ndakanga ndisati ndaona kunaka nokubwinya kwaro kare, uye ndakashamiswa kuti ndaigona sei kumboriramba.”
GSAM 119.2Maitiro aWilliam Miller okudzidza Bhaibheri anorondedzerwa naye amene seizvi:
GSAM 119.2“Ndakasarudza kuisa parutivi kufungira kwangu kwose, kuenzanisa Magwaro neMagwaro zvizere, uye kuridzidza nenzira yakarongeka uye ine hurongwa.... Pose pandaiona chimwe chinhu chisinganzwisisiki, tsika yangu yaiva yokuchienzanisa nendima dzose dzine chokuita nacho; uye, ndichibatsirwa naCruden, ndakaongorora ndima dzose dzeMagwaro dzaiva nerimwe remashoko makuru aiwanikwa muchikamu chipi nechipi chisinganzwisisiki.... Nenzira iyi ndakaramba ndichidzidza Bhaibheri, pakuriverenga kwangu kwokutanga, kwemakore anenge maviri, uye ndakagutsikana zvizere kuti rinozvitsanangura roga.”
GSAM 120.1“Pandakanga ndichidzidza saizvozvo, ndakagutsikana kuti kana zviporofita zvakazadziswa kare zviri chiyero chokutonga nacho nzira yokuzadziswa kwezvichiri mberi, ipapo maonero akakurumbira pamusoro pokutonga kwaKristu kwomweya—chiuru chemakore chenyika nguva yokuguma kwenyika isati yasvika, nokudzoka kwavaJudha—haatsigiriwi neshoko raMwari.... Ndakaona zvichidzidziswa pachena muMagwaro kuti Jesu Kristu achaburukazve panyika ino, achiuya mumakore edenga, mukubwinya kwose kwaBaba vake.
GSAM 120.2“Ndakanzwa mufaro mukudzidza Magwaro wandakanga ndisati ndafunga kuti waigona kuwanikwa mudzidziso dzawo. Ndakatanga kuadzidza ndisingatarisiri kuwana nguva yokuuya koMuponesi, uye pakutanga ndakanga ndisingagoni kutenda mhedziso yandakanga ndasvika pairi; asi uchapupu hwakandirova nesimba zvokuti handina kugona kuramba zvandaive ndagutsikana nazvo. Ndakanga ndava kuda kunyatsogadzikana mumhedziso dzangu, uye ndakatanga kumirira, kurinda nokunyengeterera kuuya koMuponesi.”
GSAM 120.3Zvakare anoti:
GSAM 120.3“Ndakatenda; uye pakarepo basa rokubudisa dzidziso iyi, kuti nyika itende uye igadzirire kusangana noMutongi noMuroori pakuuya kwake, rakaiswa mupfungwa dzangu. Hazvidikanwi kuti ndipinde pano munhoroondo yakadzama yemiedzo yangu mirefu uye inorwadza. Zvakakwana kutaura kuti, pashure pemakore akati, ndakamanikidzwa noMweya waMwari, nesimba rechokwadi uye norudo rwemweya, kutakura muchinjikwa wangu ndigozivisa zvinhu izvi kunyika yakanga yava kufa nekuparara.”
GSAM 120.4VaMiller, sevamwe vakasundwa neshoko iri mune dzimwe nyika, pakutanga vakafunga kuzadzisa basa ravo nokunyora nokubudisa muzvinyorwa zveruzhinji nemumaturakiti. Vakatanga kubudisa maonero avo muTeregirafu yeVermont, pepanhau reBaptist rakadhindwa muBrandon, Vt. Izvi zvakaitika muna 1831. Vakatanga kutaura pachena pamusoro penyaya iyi muna 1832. Vakataura nezvemusangano iwoyo vachiti, “Ishe akadurura nyasha dzake pamusoro peungano, uye vazhinji vakatenda kuti mweya yavo iponeswe.”
GSAM 121.1Muna 1836 hurukuro dzavo dzakadhindwa mune mamwe mapepanhau eruzhinji enguva iyoyo. Muchando cha1837-38 hurukuro dzavo dzakabudiswa mubhuku duku. Muna 1838 rimwe bhuku duku rine mapeji 204 rakadhindwa, uye mubhuku iri VaMiller vakataura kuti simba reOttoman raigona kuwa muna 1839 kana 1840. Hurukuro dzavo dzokutanga mumaguta makuru dzakaitwa muna 1836. Panguva iyoyo vakataura mumaguta eRandolph, Lowell, Groton neLynn, Mass.
GSAM 121.2Kusvika muna 1840 VaMiller vakanga vanenge vari voga somutauri weruzhinji panyaya yokuswedera kwokuuya kwaKristu. Mugore iroro, kamwe-kamwe, mazana akabatana navo pakuzivisa shoko. Chakaita kuti kuchinja kukuru uku kuitike chichacherechedzwa muchitsauko chinotevera. Muchando cha1839-40 VaMiller vakapa nhevedzano yehurukuro muExeter, N.H. Ikoko vakatanga kusangana naMukuru J. V. Himes, uyo panguva iyoyo akagamuchira kutenda, uye kubva musi iwoyo akamira parutivi naMukuru Miller somubudisi uye muparidzi anoshingaira weshoko guru rokuya kwechipiri.
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3Pamusoro pomushandi uyu anoshingaira musangano iri guru, hatigoni kuita zviri nani kupfuura kutora mashoko kubva kumunyori woupenyu hwake, anoti:—
GSAM 121.4“Joshua V. Himes akaberekwa muWickford, R.I., 19 Chivabvu 1805. Baba vake vaizivikanwa zvikuru somutengesi weWest Indies, uye vaiva nhengo yakakurumbira yeChechi yeEpiscopal yaSt. Paul muWickford. Mai vake vaiva nounhu hunofadza uye rudo kunaMuponesi, rwavakadururira munzeve dzomwanakomana wavo aida kuteerera.
GSAM 121.5“Baba vake vakanga varonga kudzidzisa mwanakomana wavo Joshua basa roumushumiri muchechi yavaiva nhengo yayo, asi mamiriro ezvinhu akazvidzivisa. Mwari akanga aine rimwe basa rokuti mwanakomana uyu aite, uye akanga achironga zvinhu nenzira yaizounza mugumisiro waidiwa. Muna 1817 baba vake vakatumira mutoro unokosha uchitarisirwa naKaputeni Carter, Alexander Stewart ari mutariri wemutoro. Varume ava vakaratidza kusatendeka; pavakasvika pachiteshi cheWest Indies, vakatengesa ngarava nomutoro wacho ndokutiza. Chiitiko ichi chakachinja zvirongwa zvose zvakanga zvaitirwa ramangwana raJoshua muduku, uyo aifanira kutumirwa kuYunivhesiti yeBrown, muProvidence, R.I. Panzvimbo pazvo, muna Kubvumbi 1821, akaendeswa kuNew Bedford, Mass., akapiwa kunaWilliam Knights kuti adzidze basa rokuveza fenicha.”
GSAM 122.1“Paakasvika kumusha kwake kutsva, akatanga nomwoyo wose basa raakanga apiwa, akatsunga kuva shasha pabasa rake. Zvisinei, nokukurumidza akaona kuti nzvimbo yake yechitendero yakanga isingamufadze zvizere. Anoti, ‘Mukuru wangu aiva muUnitarian, uye akandiendesa kuchechi yake. Mufundisi Orville Dewey ndiye aiva mufundisi. Akanga achangotendeuka kubva padzidziso yechinyakare. Kudzidziswa kwangu pasi paBishop Griswold naMufundisi William Burge, mutariri weChechi yaSt. Paul muWickford, uye kugara ndichinzwa Dr. Crocker aitaura zvinonwisa mvura muSt. John’s, muProvidence, R.I., kwakaita kuti ndisakwanise kugamuchira kuramba kwaVaDewey, kwaaitaurwa nounyanzvi, kwedzidziso dzaKristu nevaapostora vake.’”
GSAM 122.2“Sezvo panguva iyoyo pakanga pasina Chechi yeEpiscopal muNew Bedford, akasarudza kupinda muChechi yechiKristu Yokutanga [kwete yeVadzidzi], uye gare gare akabatana neboka iroro. Anoti, ‘Pano ndakawana Bhaibheri rakazaruka norusununguko rwokufunga, uye ndakashandisa zvakanaka zvose zviri zviviri.’ Chechi iyi yakanga iri pasi pokutarisirwa kwaMufundisi Moses Howe. Mufundisi Clough akabhabhatidza Joshua V. Himes musi wa2 Kukadzi 1823. Nemwoyo waibvira nokushingairira Tenzi wake, pakarepo akatanga, ava nemakore gumi nemasere, kutaura nyaya yomuchinjikwa nokukurudzira vanhu kuti vatendeuke. Anoti nezvake amene:—
GSAM 122.3“‘Nokukurumidza ndakava mukurudziri, uye ndakapiwa mvumo yokushandisa chipo changu.... Ndakapedza kudzidzira basa rangu nomufaro, uye ndakarumbidzwa. Asi kwemakore mashanu kana matanhatu ndaigara ndichiita basa rakawedzerwa, nokudaro ndichiwana zuva rimwe kana maviri pavhiki okudzidza nokuita basa roumishinari munzvimbo dzisina rubatsiro, zvibereko zvacho ndichizvipa kumufundisi wangu.’”
GSAM 123.1“Muna 1825 akagadzwa kuva mumishinari womusangano wemachechi echiKristu wokumaodzanyemba kweMassachusetts. ‘Pakanga pasina hurongwa kana nzira yokutsigira mamishinari,’ anodaro Mukuru Himes, ‘uye ndakasarudza kupinda mubhizinesi kuti ndizvitsigire, uye ndiparidze zvandaikwanisa.’”
GSAM 123.2“Muna 1828 akabva muNew Bedford, kwete nokusava nechivimbo kana kushaya simba, asi nokutsunga kwaifanira kukunda, achienda kuPlymouth, kwaaiparidza shoko raMwari muzvikoro, mumakamuri akarongwa nokukurumidza, uye pose paaigona kuwana vanomuteerera. Muna 1829 akaita basa rakadaro paFall River kusvikira muna 1830, paakatamira kuBoston kuva mufundisi weChechi dzechiKristu Yokutanga neYechipiri; uye akaramba ari pano kwemakore makumi matatu nematatu. Muna 1839 akava mutendi webasa rokuya, sezvarakatsanangurwa naMukuru William Miller ane mukurumbira. Akapinda mubasa idzva nokushingaira kwose kwaaiva nako, uye ushumiri hwake hwakanga huzere nomoto nesimba. Muna 1840 akatanga kubudisa Zviratidzo zveNguva, achitsigira basa raakanga aisa mwoyo wake wose mariri. Mari yake yose, basa rake rose nesimba rake rose zvakaiswa mubasa iri, uye zviuru zvevatendeuki zvakawanikwa.”
GSAM 123Mabasa Akabatana aMiller naHimes
GSAM 123.3Kubva muna 1840 kusvika matsutso a1844, mabasa aVakuru Miller naHimes akanga akabatana zvikuru sezvavaifamba kubva kuguta kuenda kuguta, muzhizha netende ravo guru kwazvo, uye muchando mumachechi nomuhoro dzeruzhinji. Simba guru romuviri raMukuru Himes rakamuchengetedza kusvikira apinda mugore rake remakumi mapfumbamwe nemaviri. Masimba epfungwa dzake akaramba akasimba kusvikira pakupedzisira. Muna 1894, musi wa28 Gunyana, akapa hurukuro inonyandura zvikuru kuungano yaiva nemaAdventist ezuva rechinomwe anopfuura zviuru zvitatu panzvimbo yemusangano wemusasa muLansing, Michigan. Aitaura sokunge aine kushingaira nesimba zvikuru zvemazuva ekare. Izvi zvaishamisa zvechokwadi kumurume akanga ava mumwedzi wechitatu wegore rake remakumi mapfumbamwe nerimwe, uye aitambura nechirwere chisingarapiki chaakafira gore rakatevera.
GSAM 124.1Vakuru Miller naHimes vakanga vakaita sokuti vakanga vari “pamberi chaipo pehondo” musangano rokuya kwechipiri muAmerica, uye vaingova vaviri chete pakati pevazhinji vakashanda navo pakuzivisa dzidziso yokuuya kwaKristu, vane hunhu hukuru hwaiva kusimba kwechinangwa nokutendeka kwakasimba. Varume ava vakanga vari zvikuru muboka rainzi nenyika “varume vakazvivaka pachavo”—varume vakanga vakakura nokusangana nechokwadi chakaomarara choupenyu, vakadzidza kusarudza kukosha kwenyaya vachitungamirirwa nenheyo kwete nezvinovabatsira. Vaiva nounhu hwenhengo dzemachechi idzo VaMiller vakati dzaiwanzogamuchira shoko, “nhengo dzainamata zvikuru, dzakazvipira uye dziri vapenyu.” Chokwadi ichi chakasimbiswa nevashumiri vemachechi akasiyana-siyana, avo vakati, pashure pokunge maAdventist aparadzana navo zvachose, “Iyo [dzidziso] yatora nhengo dzakanakisisa dzeungano yedu.”
GSAM 124Vamwe Vaparidzi veAdventist Vakakurumbira
GSAM 124.2Zvingava zvinofadza kudoma vamwe varume vakaita basa rakakurumbira pamwe chete naVakuru Miller naHimes musangano remazuva iwayo okutanga. Wokutanga parunyorwa urwu ndiCharles Fitch weCleveland, Ohio, uyo muna 1842 akakurudzira pfungwa yokushandisa machati echiporofita kuratidza zviratidzo zvaDanieri neZvakazarurwa. Pfungwa iyi yakabva pana Habhakuki 2:2, 3. Charles Fitch akafa musi wa10 Gumiguru 1844.
GSAM 124.3Dr. Josiah Litch wePhiladelphia, uyo, sezvatichaona muchitsauko chinotevera, akasundwa naIshe kuzivisa chokwadi icho, pakuzadziswa kwacho, chakaita kuti kufarira shoko rokuya kukure nokukurumidza uye kamwe-kamwe.
GSAM 124.4Elon Galusha weLockport, N.Y., mushumiri weBaptist aizivikanwa zvikuru, ane zvinyorwa noushumiri panyaya yokuswedera kwokuuya kwaIshe zvakamutsa kufamba kukuru muboka iroro.
GSAM 125.1E. R. Pinney weSeneca Falls, N.Y., mumwe mushumiri akazvipira wechechi yeBaptist, ane ushumiri nezvinyorwa zvaiva nesimba mubasa iri. Aigona kunzi zvakanaka “munyu wenyika.”
GSAM 125.2Geo. Storrs weNew York City, uyo asati atendeukira kudzidziso yokuya aiva muparidzi wokumutsiridza aizivikanwa zvikuru. Zvinyorwa zvake zvakava nesimba guru mukusundira vanhu kuzvipira zvikuru ivo nezvinhu zvavo kubasa; izvi zvakanyanya kuitika mumavhiki okupedzisira emazuva 2300. Ndiye, pashure pokusvika kwekuora mwoyo, akaunza kuvanhu veAdventist nenyika hurukuro dzake nhanhatu pamusoro poumhando hwomunhu, mamiriro evakafa, uye kurangwa kwemunguva yemberi.
GSAM 125.3Mukuru Stockman wePortland, Maine, aiva mumwe mushandi anoshingaira mukumutsiridza kwaWilliam Miller muguta iroro. Akafa mavhiki mashoma nguva yokupera kwegore rechiJudha 1843 isati yasvika, vanhu veAdventist vachitarisira uye vachivimba kuti Ishe aizouya panguva iyoyo.6
GSAM 125.4Paiva nevamwe varume vakakurumbira vatisingatauri zvakadzama nokuda kwokushaikwa kwenzvimbo, vakadai saN. N. Whiting, uyo akaita shanduro yeTestamende Itsva muChirungu, inozivikanwa seShanduro yaWhiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley naEdwin Burnham (hama nhatu), vose vari vashandi vanobudirira mushoko.
Notes
- Habakuki 2:2, 3. ↩
- Zvakazarurwa 14:6, 7. ↩
- Mako 1:14, 15. ↩
- Joeri 2:30, 31. ↩
- Tsananguro yeChitsauko 24 chaMateu, mapeji 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
- Zvinogona kuonekwa nyore, sezvinoratidzwa muZvinyorwa Zvokutanga, peji 17, kuti nei Vakuru Fitch naStockman vaida kwazvo kuziva zvakanga zvaitika kubva pavakarara. ↩