Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Chitsauko 2 — Urongwa Hworuponeso Hunoratidzwa

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Tariro inononoka kuzadziswa inorwarisa mwoyo; asi kana chinodikanwa chasvika, muti woupenyu.”1 “Nokuti zvanzi naIshe wehondo: Kuchine kamwe chete, kuchingova kanguva kaduku, ndichazunungusa matenga, nenyika, negungwa, nenyika yakaoma; ndichazunungusa ndudzi dzose, uye Anodiwa nendudzi dzose achauya; uye ndichazadza imba ino nokubwinya, ndizvo zvinotaura Ishe wehondo.”2

GSAM 38.2Kubva panguva yakadzingwa Adhamu mubindu reEdheni uye pamuti woupenyu, mashoko akaudzwa Satani pamusoro pembeu yomukadzi okuti—“Ichapwanya musoro wako”—akapa tariro yokuti dhiabhori aizokundwa pakupedzisira, mazano ake ounyengeri achiparadzwa, uye vanhu vachidzorerwa kumuti woupenyu. Saka Iye aitarisirwa—Mbeu yakapikirwa—akava “Anodiwa nendudzi dzose.”

GSAM 38.3Muchikamu chatorwa pamusoro apa muna Hagai, zvinoonekwa kuti kuuya kwaIye Anodiwa kwakabatana nenguva iyo Ishe achazunungusa matenga nenyika. Pauro, achinyorera vaHebheru, akaisa kuzunungusa ikoko munguva yaizouya, achiti, “Ndichazunungusazve kamwe chete, kwete nyika chete, asi nedenga zvakare. Zvino shoko iri rokuti, Kamwe chetezve, rinoreva kubviswa kwezvinhu zvinozununguswa, sezvinhu zvakaitwa, kuti izvo zvisingagoni kuzununguswa zvirambe zviripo. Naizvozvo isu zvatinogamuchira umambo husingagoni kuzununguswa, ngative nenyasha, dzatingashumira nadzo Mwari sezvaanoda, nokumuremekedza nokumutya.”3 Mashoko aya pamusoro pokuzunungusa kumwe chete kuchiri kuuya anoita seanokubatanidza zvikuru nokugadzwa kwokupedzisira kwoumambo hwaMwari pasi paKristu, Mbeu yakapikirwa, “Anodiwa nendudzi dzose.”

GSAM 39.1Kudzorerwa kwezvinhu kuchaitwa kubudikidza naKristu kunogona kuonekwa zvakajeka mumazuva ano okupedzisira navose vane Bhaibheri rose rakazaruka pamberi pavo. Zvakanga zvisina kudaro kuvaya vekare. Shoko raIshe rakauya kwavari richiti, “murayiro pamusoro pomurayiro, murayiro pamusoro pomurayiro; mutsetse pamusoro pomutsetse, mutsetse pamusoro pomutsetse; pano zvishoma, napapo zvishoma.”4 Saka kuratidzwa kwavo urongwa hworuponeso kwakanga kwakafanana nenzira yavakarurama, “sechiedza chinopenya, chinoramba chichiwedzera kupenya kusvikira masikati akwana.”5 Naizvozvo zvinofadza zvikuru kuronda muchidimbu kuratidzwa kwourongwa ihwohwo kuvanhu vake vekare zvishoma nezvishoma.

GSAM 39Kunonoka Hakuna Kuziviswa Pakutanga

GSAM 39.2Ishe haana kubva avaudza kuti tariro yavo yaisazokurumidza kuzadziswa, achirwarisa mwoyo yavo nokuvazivisa kuti paizopfuura mazana amakore vasati vasvika pakuzadziswa kwetariro yavo muMbeu yakapikirwa. Pazvinhu zvakanyorwa tinofungidzira kuti vakabvumirwa kufunga kuti mwana wokutanga aizoberekwa ndiye aizova Mbeu iyoyo; uye kuti munguva pfupi zvikuru, neimwe nzira, Edheni raizodzorerwa, ivo vagova zvakare nomukana wokusvika pamuti woupenyu. Kaini paakaberekwa, Evha akadanidzira achiti, “Ndawana murume kubva kuna Ishe.”6 Dzimwe nyanzvi dzechiHebheru dzinopupura kuti kana rugwaro rwacho rukashandurwa sezvarwuri uye zvakazara runoti, “Ndawana murume, iye Ishe.” Kureva kuti, Heino Mbeu ichaita basa iri raIshe rokukunda Satani. Hapana pakanyorwa mashoko akadai akataurwa naEvha pakaberekwa Abheri. Aigona kufungidzira, uye zvaiva zvomuzvarirwo kuti afunge, kuti dangwe ndiro raizozadzisa chipikirwa. Tariro yake inofanira kunge yakaderera zvikuru, kunyange kutofa, unhu hwaKaini pahwaibuda pachena, uye achiona nzira yake yakaipa yakazopedzisira nokuurayiwa kwehama yake. Abheri asati aurayiwa, vanofanira kunge vakanga vagamuchira chiedza noruzivo pamusoro pechibayiro chaizoitwa nokuda kwavo; nokuti Abheri, sezvaakanga adzidziswa naMwari, akaunza gwayana rake sechipiriso, asi Kaini, uyo akanga adzidziswa zvakafanana nehama yake, akaunza chipiriso chezvibereko zvevhu, uye izvi zvakanga zvakatovhenganiswa nomweya wehasha negodo. Chipiriso chaAbheri chakagamuchirwa kupfuura chaKaini, nokuti chakaitwa “nokutenda,” uye Pauro anonyora nezvacho achiti, “Kunyange akafa, achiri kutaura.”7

GSAM 40Seti Ndiye Mbeu Here?

GSAM 40.1Pashure porufu rwaAbheri, Seti akaberekwa, tariro ikamukazve; Evha akati, “nokuti Mwari akandigadzirira imwe mbeu panzvimbo yaAbheri, uyo akaurayiwa naKaini.”8 Pashure pazvo Seti akaverengerwa mumutsara wavazukuru vaAdhamu. (Ona Genesisi 5:3.) Kaini, uyo aiva dangwe chairo, haaverengerwi munhoroondo yorudzi urwu. Zvingangoita kuti Evha aifungidzira kuti Seti ndiye zvino akanga ava Mbeu yakapikirwa. Zvinoonekwa pane zvakanyorwa kuti pashure pokuberekwa kwaSeti, vanhu vakatanga kuzviti nezita raIshe. (Ona mashoko ari pamucheto waGenesisi 4:26.) Pamwe vakaita izvi vachifunga kuti Seti ndiye aizova mutongi wokupedzisira, Ishe, aizoparadza ushe hwakanga hwatorwa naSatani nechisimba.

GSAM 40Tariro Yakanangidzirwa kuna Noa

GSAM 40.2Munhoroondo pfupi yezviitiko kubva panguva yaAdhamu kusvikira pakuberekwa kwaNoa, panopiwa zvishoma zvinopfuura mutsara wamadzitateguru avanhu. Pakuberekwa kwaNoa (“akarurama,” mumashoko ari pamucheto), tariro yakamukazve, vanhu vakati, “Uyu achatinyaradza pabasa redu nokutamburira kwamaoko edu, nokuda kwevhu rakatukwa naIshe.”9 Shoko raMwari haritauri kuti vaitarisira kunyaradzwa sei, kana nenzira ipi; asi tariro yakanga iripo yokuti kutukwa kwenyika kwaizorerutswa neimwe nzira. Ruzivo pamusoro pouipi hwaizovapo mumazuva aNoa, apo vanhu vaizozadza nyika nechivi nechisimba kusvikira rudzi rwavanhu rwatsvairwa panyika namafashamo, Noa nemhuri yake chete vachipukunyuka kuparadzwa; uyewo kuti kwemakore zana namakumi maviri aizofanira kunyevera nyika nezvokuparadzwa kwakanga kuchiswedera—zvose izvi hazvina kuziviswa kwavari.

GSAM 41Kuvakwa kweBhabheri

GSAM 41.1Pashure pamafashamo, vanhu vakarayirwa kubudikidza naNoa kuti vazadzezve nyika; asi pavakatanga kuwanda, vakaramba urongwa hwaIshe hwokuvatonga. Nimrodhi akatanga umambo hweBhabheri (hwakazonzi Bhabhironi, hwaiva hurumende yokutanga panyika).10 Kwapera nguva shomanana vanhu vakatanga kuvaka shongwe yeBhabheri, kuti vazviitire zita, uye vadzivise kupararira kwavo, vachipesana chaizvo nezvavakanga vadzidziswa naIshe kubudikidza naNoa. Panzvimbo pokumirira nomwoyo murefu kuti Ishe azadzise zvinangwa zvake, vakazvitorera nyaya yacho mumaoko avo; ipapo Mwari akavhiringidza mutauro wavo, nokudaro vakapararira.

GSAM 41Abhurahama Aizova Mugari Wenhaka Yenyika

GSAM 41.2Kana tichironda nhoroondo pfupi iyi kusvikira kumunhu wechigumi mumutsara wavazukuru vaNoa, tinosvika pakudanwa kwaAbhurahama, uyo akaudzwa naIshe kuti, “Nyika yose yaunoona ndichakupa iwe nembeu yako nokusingaperi. Ndichaita mbeu yako seguruva renyika; kuti kana munhu achigona kuverenga guruva renyika, ipapo mbeu yakowo ichaverengwa. Simuka, ufambe nenyika pakureba kwayo napakufara kwayo; nokuti ndichakupa iyo.”11 Kunyange zvazvo Abhurahama akapiwa chipikirwa ichi chokuti aizotora nyika ive yake, Ishe akamuvimbisa kuti aizofa. Pauro anoti akabuda achienda “kunzvimbo yaaizogamuchira pashure kuti ive nhaka yake.”12 Mubvunzo uyu pamusoro pokuzadziswa kwechipikirwa hapana mubvunzo kuti wakajekeswa kuna Abhurahama muchiratidzo chaibva kuna Mwari, nokuti iye “aitarisira guta rine nheyo, rine muvaki nomuiti ari Mwari.”13 Muna VaRoma 4:13 zvinotaurwa kuti chipikirwa chaiva “chokuti aizova mugari wenhaka yenyika;” kwete sezvayakaita iye zvino, asi pane imwe nguva, pashure pokunge araramazve.

GSAM 42.1Pakuona kwomunhu, Abhurahama akatadza kunzwisisa kuti mbeu yakapikirwa yaigona sei kuva mwana wake chaiye. Naizvozvo akafunga kuti Eriezere, mutariri weimba yake, anzi ndiye mbeu. Ishe akati, Kwete; asi ichava munhu “achabuda muura hwako chaihwo.” Zvino Ishe anotanga kumuzivisa kuti basa rokupedzisira rembeu yake harisi kuzozadziswa pakarepo. Akaudza Abhurahama kuti, “Mbeu yako ichava mutorwa munyika isiri yavo, vachashumira vanhu venyika iyoyo; uye vachavatambudza makore mazana mana.... Asi iwe uchaenda kumadzibaba ako norugare; uchavigwa wakwegura kwazvo.”14

GSAM 42.2Mukadzi waAbhurahama akafunga zano risina uchenjeri rokukurumidzisa kuzadziswa kwechipikirwa; asi pashure pokuberekwa kwaIsaka, mwanakomana chaiye waAbhurahama naSara, mukadzi wake wapamutemo, Ishe akati pamusoro paIshumaeri namai vake Hagari, “Dzinga murandakadzi uyu nomwanakomana wake.”

GSAM 42.3Pakuedzwa kwokutenda kwaAbhurahama mukubayira Isaka paaritari, akadzidza chidzidzo pamusoro pokumuka kwavakafa. Zvinotaurwa nezvake kuti, “Achifunga kuti Mwari aigona kumumutsa [Isaka], kunyange kuvakafa; ndiko kwaakamugamuchirazve nomufananidzo.”15

GSAM 42Mbeu Chaiyo

GSAM 42.4Pane imwe nguva Abhurahama akadzidziswa kuti Mbeu chaiyo, yaizoropafadza ndudzi dzose, kunyange iri mumutsara wavazukuru vake panyama, yaizova Kristu waMwari chaizvoizvo; nokuti Ishe haana kuti kwaari, “Mbeu, sokunge achireva vazhinji; asi sokunge achireva mumwe chete, Uye kumbeu yako, iye Kristu.”16 Muapostora Pauro akataura pamusoro peizvi achiti, “Rugwaro, rwakafanoona kuti Mwari aizoruramisa vahedheni nokutenda, rwakagara rwazivisa Abhurahama vhangeri, ruchiti, Mauri ndudzi dzose dzicharopafadzwa.”17 Chipikirwa chakapiwa Abhurahama chakavandudzwa kuna Isaka nembeu yake,18 uyewo kuna Jakove.

GSAM 42.5Sezvo Jakove aiva navanakomana gumi navaviri, mubvunzo waizomuka zvino waiti, Mutsara weMbeu chaiyo waizorondwa nomuna upi wavo? Muuchapupu hwakafemerwa hwakapiwa naJakove pamusoro pavanakomana vake, nyaya yacho yakagadziriswa: “Tsvimbo youmambo haingabvi kuna Judha, kana mupi womurayiro pakati petsoka dzake, kusvikira Shiro auya; uye kwaari ndiko kuchaungana vanhu.”19 Pakuzadziswa kwaizvozvi, zvakanaka kuona pano kuti vaIsraeri, kunyange vakanga vari pasi pendudzi dzakasiyana-siyana, vaibvumirwa kuva neSanihedrini yavo. Nokudaro Judha—rudzi rwavaJudha rwakatumidzwa zita raJudha—rwaiva nezvarwaitaurawo muhurumende yavo kusvikira Shiro (Kristu) auya chaizvo.

GSAM 43Nguva Yakavanzwa

GSAM 43.1Madzitateguru aiva noruzivo rwakati pamusoro pokudzorerwa kwezvinhu neMbeu yakapikirwa; asi kuti aizosvika rini kana kuti kwaizosara nguva yakareba sei asati auya zvakanga zvichiri kuvanzwa kwavari. Vazukuru vaJakove pavakawanda muEgipita, uye muAsiria—Farao (Isaya 52:4)—uyo “akanga asingazivi Josefa,”20 achivatambudza, pfungwa dzavo dzakadzokera kumakore 400 (chaizvoizvo 430) akataurwa kuna Abhurahama senguva yaizosanganisira kutambudzwa kwavo nokugara kwavo savatorwa, vachitarisira kuti kusunungurwa kubva muna izvozvi kwaizovapinza munhaka yakapikirwa.

GSAM 43.2Mozisi paakaberekwa, vabereki vake vakaona kuti “akanga ari mwana akanaka.”21 Vanofanira kunge vakapiwa chiedza chokuti, achitungamirirwa naMwari, aizova mununuri waIsraeri kubva muuranda hwavo hwoutsinye. Hapana mubvunzo kuti ruzivo urwu rwakaziviswa kuna Mozisi; nokuti paakanga ava namakore makumi mana, akasarudza zvakazara kuenda navaIsraeri vaitambudzwa, achitambura pamwe chete navo pane kunzi mwanakomana womwanasikana waFarao nomugari wenhaka yechigaro choumambo cheEgipita,22 uye paakatanga kurwira vanhu vake, akauraya muEgipita achivadzivirira, akashamiswa zvikuru kuti vakatadza kuziva basa rake; “nokuti aifunga kuti hama dzake dzaizonzwisisa kuti Mwari aizovanunura noruoko rwake.”23

GSAM 44.1Nguva yaIshe yokuti vaIsraeri vabude muEgipita payakasvika, vakabuda, uye panguva yakanga yafanotaurwa, pazuva racho chairo. Eksodho 12:40, 41. Vaisagona kunge vakafunga kuti Mozisi ndiye aiva mutongi wavo wokupedzisira nembeu yakapiwa chipikirwa, nokuti aiva worudzi rwaRevhi, uye Jakove akanga asina here kuzivisa muchiporofita chake chakafemerwa kuti Judha ndiye aizova mutongi wavo kusvikira Shiro auya?

GSAM 44“Ndichamuona, Asi Kwete Zvino.”

GSAM 44.2VaIsraeri pavakanga vari munzira kuenda kuKenani, Balaki, mambo weMoabhu (muzukuru waRoti), akadana Bharamu kuti atuke Israeri. Ishe akashandura kutuka kwake kukava chikomborero, chavakagamuchira nacho chimwe chiedza, chaifanira kubvisa pfungwa yokuti kununurwa kwokupedzisira paushe hwakatorwa naSatani nechisimba kwaizoitika pakarepo pavaizopinda muKenani. Nhoroondo yacho muRugwaro inoti Bharamu, ari muchiratidzo chaibva kuna Mwari, akati, “Ndichamuona, asi kwete zvino; ndichamutarira, asi kwete pedyo: Nyeredzi ichabuda muna Jakove, uye Tsvimbo youmambo ichamuka muna Israeri, icharova makona eMoabhu, nokuparadza vana vose vaSheti.”24

GSAM 44.3Mbeu iyi yakawanda yakabva kuna Abhurahama inotaurwa naPauro nenzira iyi: “Naizvozvo kwakabva kumunhu mumwe chete, uye iye akanga atoita sokunge afa, vazhinji senyeredzi dzedenga pakuwanda, uye sejecha riri pamahombekombe egungwa risingagoni kuverengwa. Ava vose vakafa mukutenda, vasina kugamuchira zvipikirwa, asi vakazviona zviri kure, vakava nechokwadi nazvo, vakazvigamuchira, vakapupura kuti vakanga vari vatorwa navafambi panyika.”25

GSAM 44.4Mwoyo waIsraeri wakanga usingafaniri kupera simba kana kuora mwoyo nokufanotaura kwaBharamu kuti kuzadziswa kwetariro yavo kwakanga kusiri “zvino,” kana kuti “pedyo;” nokuti Ishe, pasati papfuura nguva refu chiporofita ichi chisati chapiwa, akanga apika noupenyu hwake kuti mamiriro anobwinya aizosvika pakupedzisira. Kubudikidza naMozisi akati, “Asi zvirokwazvo noupenyu hwangu, nyika yose ichazadzwa nokubwinya kwaIshe.”26 Mumazuva omuporofita Habhakuki, kwapera makore 863, chokwadi chimwe chetecho chakadzokororwa, asi chichitaurwa sechiitiko chakanga chichiri munguva yaizouya: “nokuti nyika ichazadzwa nokuziva kubwinya kwaIshe, semvura inofukidza gungwa.”27

GSAM 45Basa reNzvimbo Tsvene Mufananidzo weBasa Rechokwadi

GSAM 45.1Ishe paakabudisa Israeri muEgipita, akazivisa murayiro wake wezvinofanira kuitwa muupenyu vanhu vose vomumusasa vachinzwa, akavapa murayiro iwoyo padombo, wakanyorwa nomunwe wake chaiwo; kuti vagare vachinongedzerwa mberi kuMuponesi uyo pakupedzisira aizozvibayira nokuda kwavo, uye kuti nesimba reropa rake rinokosha zvivi zvavo zvicheneswe, akaita kuti nzvimbo tsvene ivakwe murenje. Tabhenakeri iyi, kana kuti nzvimbo tsvene, Mozisi akarayirwa kuti aivake yose sezvakanga zvakaita mufananidzo waakaratidzwa naIshe mugomo.28 Basa romunzvimbo tsvene iyi raiva mumvuri webasa chairo raKristu munzvimbo tsvene yokudenga.29 Nepo chinangwa chaMwari muzvipiriso nezvibayiro zvenzvimbo tsvene chaiva chokuchengeta pamberi pavanhu mumvuri we“zvinhu zvakanaka zvichauya,”30 Satani akaedza kutungamirira vanhu kuti vatarise chipiriso pachacho, panzvimbo paKristu nebasa rake chairo, iro ichi chaingova mufananidzo waro. Nokudaro akatsvaka kuvatungamirira kuti vavimbe namabasa avo pachavo kuti vaponeswe.

GSAM 45.2Chinangwa chaIshe chaiva chokuva mutongi wavanhu vake—vaIsraeri—kuvarwira hondo dzavo nokukunda ndudzi. Aiva nenzira yake yokutonga, sezvinoratidzwa norugwaro runotevera: “Akati aparadza ndudzi nomwe munyika yeKenani, akavagovera nyika yadzo nemijenya. Pashure paizvozvo akavapa vatongi kwenguva inenge makore mazana mana namakumi mashanu, kusvikira kuna Samueri muporofita.”31

GSAM 45Israeri Anokumbira Mambo

GSAM 45.3Zviri pachena kuti vaIsraeri vakanga vasingafariri nzira yaIshe yokuvatonga. Zvisinei, chinangwa chake nokuda kwake kwaiva kuti vave vanhu vake chaivo, vakasiyana navamwe vose vakanga vakavapoteredza. Dai vakatevera mirayiro yake nomazvo, kunyange ndudzi dzaizotaura nezvavo dzichiti, “Zvirokwazvo rudzi rukuru urwu vanhu vakachenjera navanonzwisisa. Nokuti ndorupi rudzi rukuru rune Mwari ari pedyo narwo sezvakaita Ishe Mwari wedu pazvinhu zvose zvatinomudanira?”32

GSAM 46.1Mukusagutsikana kwavo vakakumbira Samueri kuti avagadze mambo, Ishe ndokuti kuna Samueri, “Vandiramba ini, kuti ndirege kuva mambo wavo.”33 Vakataurazve kuna Samueri, zvino vachitorayira zvikuru, vachiti, “Zvino tigadzire mambo achatitonga sendudzi dzose.”34 Samueri akanyatsovatsanangurira kudzvinyirirwa kwaizouya pamusoro pavo kana vaiva namambo, asi “zvisinei vanhu vakaramba kuteerera inzwi raSamueri; vakati, Kwete; asi tinofanira kuva namambo pamusoro pedu; kuti nesu tive sendudzi dzose, uye kuti mambo wedu atitonge, abude pamberi pedu, atirwire hondo dzedu.”35

GSAM 46.2Saka vakava namadzimambo aivatonga kwemakore anenge mazana mashanu, pakutanga vari umambo humwe chete pasi paSauro, Dhavhidhi naSoromoni; pashure vakakamurwa kuva umambo huviri, Israeri naJudha. Vashomanana zvikuru pamadzimambo avo vaiva vakanaka navakarurama, asi vazhinji vavo vaiva vakaipa, vachitungamirira vanhu mukunamata zvifananidzo nomuzvakaipa zvikuru. Saka vanhu vakanga vasingangofananidzi ndudzi dzakavapoteredza pakuva namambo chete, asiwo pauipi, pakusiya Mwari wamadzibaba avo, napakunamata zvifananidzo nehondo dzokudenga.

GSAM 46.3Ishe akataura nezvokutonga uku kwamadzimambo nomuromo womuporofita Hosea achiti, “Haiwa Israeri, wazviparadza iwe pachako; asi rubatsiro rwako ruri mandiri. Ini ndichava mambo wako; aripiko mumwe angakuponesa mumaguta ako ose? Uye varipiko vatongi vako, vawaiti kwavari, Ndipei mambo namachinda? Ndakakupa mambo mukutsamwa kwangu, ndikamubvisa muhasha dzangu.”36

GSAM 47Umambo Hwakapidiguka

GSAM 47.1Kutonga uku kwamadzimambo kwakaramba kuripo kusvikira vaKardhea vapisa Jerusarema, vakatora midziyo yetemberi, vakatapa vaJudha vakaenda navo kuBhabhironi, kwavakagara kwemakore makumi manomwe, sezvakanga zvafanotaurwa pamusoro pavo. Pakapera kutonga uku kwoumambo, Ishe akataura nomuporofita Ezekieri kuna Zedhekia, mambo wavo wokupedzisira, achiti, “Haiwa iwe muchinda wavaIsraeri, usina utsvene, wakaipa, zuva rako rasvika, apo kusarurama kuchapera, ndizvo zvinotaura Ishe Mwari: Bvisa nguwani youmambo, ubvise korona; izvi hazvizorambi zvakadaro: simudza ari pasi [mutongi weBhabhironi], udzikise ari kumusoro [mutongi uyu wedzinza raJudha akazvisimudzira zvikuru]. Ndichaupindikidza, ndichaupindikidza, ndichaupindikidza; hauchazovipo kusvikira auya ane kodzero yawo; uye ndichamupa iye.”37

GSAM 47.2Mutongi uyu ane kodzero, Mbeu yechokwadi, ndiKristu. Pamusoro pake muporofita Mika akanyora achiti, “Iwe shongwe yeboka, nhare yomwanasikana weZioni, kwauri zvichauya, iko kutonga kwokutanga [kutonga pamusoro penyika, kwakadzorerwa munaKristu]; umambo huchauya kumwanasikana weJerusarema.”38

GSAM 47.3Israeri payakarasikirwa netsvimbo youshe, yakapinda mumaoko amambo weBhabhironi. Pavakatevedzana vari pasi pokutonga kweMedhiya nePersia, Girisi neRoma, umambo hwakapidiguka katatu. Munguva yokutonga kwaKesari Augusto, mambo weRoma, Kristu, mugari wenhaka ane kodzero pachigaro chaDhavhidhi—Mbeu yechokwadi yomukadzi, yaAbrahama naDhavhidhi—akaberekwa, sezvakanga zvafanotaurwa.

GSAM 47.4Kuti vanhu vazive kuti Mutongi ane kodzero, Mbeu yechokwadi, akanga ari mukuru kupfuura munhuwo zvake anofa ane umambo hupfupi, Ishe akafuridzira munyori wepisarema kunyora achiti: “Ndichamuita dangwe rangu, mukuru kupfuura madzimambo enyika. Tsitsi dzangu ndichadzichengetera iye nokusingaperi, uye sungano yangu ichasimbiswa naye. Mbeu yakewo ndichaiita kuti igare nokusingaperi, nechigaro chake samazuva okudenga.” “Mbeu yake ichagara nokusingaperi, nechigaro chake sezuva pamberi pangu. Chichasimbiswa nokusingaperi somwedzi, uye sechapupu chakatendeka kudenga.”39

GSAM 48.1Muporofita Isaya anotizve pamusoro poMutongi uyu: “Nokuti takaberekerwa mwana, takapiwa mwanakomana; uye hurumende ichava papfudzi rake; zita rake richanzi Anoshamisa, Mupi weZano, Mwari Ane Simba, Baba Vasingaperi, Muchinda Worugare. Kuwedzera kwehurumende yake nokwerugare hakuzogumi, pachigaro chaDhavhidhi napamusoro poumambo hwake, kuti ahuronge nokuhusimbisa nokutonga nokururama kubva zvino kusvikira nokusingaperi. Kushingaira kwaShe wehondo kuchazviita.”40

GSAM 48Kushandurwa kwaEnoki naEria

GSAM 48.2Pane zvakanyorwa pamusoro pevanhu vekare vakashandurirwa kudenga vasina kuravira rufu. Pamusoro paEnoki, wechinomwe kubva kunaAdhamu, zvinonzi, “akafamba naMwari; akabva asisipo, nokuti Mwari akamutora.”41 “Nokutenda Enoki akashandurirwa kuti arege kuona rufu; haana kuwanikwa, nokuti Mwari akanga amushandura; nokuti asati ashandurwa akapiwa uchapupu hwokuti aifadza Mwari.”42

GSAM 48.3Zvakaitikazve Eria naErisha vachifamba pamwe chete, “zvino vakati vachiri kufamba vachitaura, tarira, ngoro yomoto namabhiza omoto zvakaonekwa, zvikavaparadzanisa; Eria akakwira kudenga nechamupupuri. Erisha akazviona, akadanidzira achiti, Baba vangu, baba vangu, ngoro yaIsraeri navatasvi vayo! Akasazomuonazve.”43

GSAM 48.4Enoki akaporofita nezvokuuya kwaKristu ari mutongi wenyika yose, namashoko aya: “Tarirai, Ishe anouya nemakumi ezviuru zvevatsvene vake, kuti atonge vose, uye kuti abudise pachena pakati pavo vose vasingadi Mwari mabasa avo ose okusada Mwari avakaita nokusada Mwari, namashoko avo ose akaoma akataurwa pamusoro pake navatadzi vasingadi Mwari.”44

GSAM 49Jobho Akadzidzisa nezveKuuya kwaShe

GSAM 49.1Jobho, anofungidzirwa kuti akararama munguva yaMosesi, aiziva chimwe chinhu pamusoro pokuuya kwaKristu nokumuka kwevakafa; nokuti akati, “Haiwa dai mashoko angu zvino ainyorwa! Dai aidhindwa mubhuku! Dai aive akavezwa nechinyoreso chesimbi nomutobvu padombo nokusingaperi! Nokuti ndinoziva kuti Mudzikinuri wangu mupenyu, uye kuti pakupedzisira achamira pamusoro penyika; uye kunyange pashure pokuparadzwa kweganda rangu honye dzikaparadza muviri uyu, kunyange zvakadaro munyama yangu ndichaona Mwari; wandichazvionera ini, nameso angu achamuona, kwete mumwe.”45

GSAM 49Chigaro chaDhavhidhi, Chigaro chaShe

GSAM 49.2Chigaro chaDhavhidhi chainzi chigaro chaShe. “Soromoni akagara pachigaro chaShe ari mambo panzvimbo yaDhavhidhi baba vake.”46 Ishe akanga “apika mhiko kuna iye [Dhavhidhi], kuti pachibereko chechiuno chake, panyama, aizomutsa Kristu kuti agare pachigaro chake; iye achizviona kare akataura pamusoro pokumuka kwaKristu, kuti mweya wake hauna kusiyiwa mugehena, uye nyama yake haina kuona kuora.”47 Zvinonziwo pamusoro pokutonga kwaKristu kuchauya, Achagara pachigaro chaDhavhidhi. (Ona Isaya 9:7.) Zvakare, “Madzimambo enyika akazvimisa, navabati vakarangana pamwe chete pamusoro paShe nomuzodziwa wake.... Asi ndakagadza mambo wangu pagomo rangu dzvene reZioni. Ndichaparidza chirevo: Ishe akati kwandiri, Ndiwe Mwanakomana wangu; nhasi ndakubereka.”48 Zvakare, “Ishe akati kunaShe wangu, Gara kuruoko rwangu rworudyi, kusvikira ndaita vavengi vako chitsiko chetsoka dzako.”

GSAM 49VaJudha Vakavhiringidzika

GSAM 49.3Magwaro aya akavhiringidza vaJudha. Paiva nedambudziko ravakanga vasingagoni kugadzirisa: kana Dhavhidhi aimuidza Ishe, aiva mwanakomana wake sei? Aigona sei kuva mwana akaberekwa kubva kumbeu yaDhavhidhi, asiwo ari Immanueri—Mwari anesu? Asi Isaya, muporofita wavo chaiye, akazivisa achiti, “Mhandara ichava nemimba, yobereka mwanakomana, ichamutumidza zita rokuti Immanueri.”49

GSAM 50.1Kristu ainyatsoziva mubvunzo waizonyaradza vaFarisi vaishora; saka akavabvunza achiti, “Munofungei nezvaKristu? Mwanakomana waani? Vakati kwaari, Mwanakomana waDhavhidhi. Iye akati kwavari, Zvino Dhavhidhi mumweya anomuidza Ishe sei, achiti, Ishe akati kunaShe wangu, Gara kuruoko rwangu rworudyi kusvikira ndaita vavengi vako chitsiko chetsoka dzako? Zvino kana Dhavhidhi achimuidza Ishe, ndiye mwanakomana wake sei?”50

GSAM 50.2Nyaya iyi inotaurwazve munaPisarema 45:6, 7: “Chigaro chako, Mwari, ndechapakugara nokusingaperi-peri; tsvimbo youshe hwako itsvimbo yokururama. Unoda kururama, unovenga kusarurama; naizvozvo Mwari, Mwari wako, akakuzodza namafuta omufaro kupfuura shamwari dzako.”51 VaJudha, vachifunga nezveMagwaro aya, vanofanira kunge vakava nemifungo yakakwirira pamusoro pechimiro choMutongi noMudzoseri aizouya. Zvaisagona kuva zvimwe.

GSAM 50Mbeu Yekwakabva KunaMwari

GSAM 50.3Mirayiridzo yakadzama yakapiwa pamusoro paKristu nokuberekwa kwake, nokuti Ishe akaratidza nomuporofita Mika mavambo ake oumwari, uye kunyange musha muduku waaizoberekerwa: “Asi iwe, Bhetrehema Efrata, kunyange uri muduku pakati pezviuru zvaJudha, mauri muchabudira kwandiri uyo achava mutongi munaIsraeri; kubuda kwake kwakabva kare, kubva kusingaperi” (mumucheto, muchiHebheru, kubva “pamazuva okusingaperi”).52

GSAM 50Kuvapo kwaMwari Kunoratidzwa muShekina neMugore

GSAM 50.4Gare gare munhoroondo yavaIsraeri, Soromoni paakapedza kuvaka temberi, yaakati inofanira kuva “inoshamisa kwazvo,” Shekina yokubwinya kwaMwari yakatora nzvimbo yayo pakati pamakerubhi pamusoro pechifukidzo chenyasha. Nhoroondo inoti pakutsaurwa kwetemberi, vapristi pavakabuda panzvimbo tsvene, “gore rakazadza imba yaShe, zvokuti vapristi vakatadza kumira kuti vashumire nokuda kwegore; nokuti kubwinya kwaShe kwakanga kwazadza imba yaShe.”53 Kuvapo kwaShe mutemberi iyi kwakaratidzwa nameso avanhu mugore rokubwinya. Pachiitiko ichi Ishe akapindura munyengetero waSoromoni, akati kwaari, “Ndanzwa munyengetero wako, uye ndasarudza nzvimbo iyi kuti ive yangu, ive imba yechibayiro.”54

GSAM 51.1Vanhu vakatadza—vakapinda mukunamata zvidhori—saka guta ravo nenzvimbo tsvene zvakava matongo kwemakore makumi manomwe. Pashure poutapwa, temberi yakavakwazve pasi poruoko rwaZerubhabheri. Kunyange zvazvo yakanga isina kubwinya kwakafanana neyokuvakwa naSoromoni, Ishe akataura pamusoro payo nomuporofita wake achiti, “Kubwinya kweimba ino yokupedzisira kuchava kukuru kupfuura kweyokutanga.”55 Imba iyi yakashongedzwa naHerodhi, uye mumavazhe ayo Muponesi akadzidzisa. Imba yokutanga yaiva negore rokubwinya raimirira Ishe, asi mune yechipiri Muponesi pachake, Musiki wezvinhu zvose, ndiye akauya.

GSAM 51Kutonga Kunobwinya kweDzinde raJese

GSAM 51.2Kune vakanga vachitarisira nokumirira mumazuva aIsaya, mifananidzo yezvinhu zvinobwinya zvine chokuita noruponeso rwokupedzisira inofanira kunge yakanga iri manyuko esimba nokukurudzirwa. Zviporofita izvi zvakatsanangurazve zvakajeka mutsara waizouya nawo Mununuri aitarisirwa, zvichiti: “Bazi richabuda padzinde raJese, uye davi richamera pamidzi yaro; uye Mweya waShe uchagara pamusoro pake, Mweya wouchenjeri nokunzwisisa, Mweya wezano nesimba, Mweya wokuziva nokutya Ishe; achamuita anokurumidza kunzwisisa mukutya Ishe; haazotongi nezvaanoona nameso ake, kana kurayira nezvaanonzwa nenzeve dzake; asi achatonga varombo nokururama, uye acharayira vanyoro venyika nokururamisira; acharova nyika netsvimbo yomuromo wake, uye nemweya wemiromo yake achauraya vakaipa.”56

GSAM 52Kumuka Kwevakafa Kwakadzidziswa neVaporofita

GSAM 52.1Muporofita Isaya akadzidzisawo dzidziso yokumuka kwevakafa, namashoko aya anonyaradza: “Pagomo iri Ishe wehondo achaitira vanhu vose mabiko ezvokudya zvakakora, mabiko ewaini yakagara pamasese, ezvokudya zvakakora zvizere nemwongo, newaini yakagara pamasese yakacheneswa. Achaparadza pagomo iri chifukidziro chakafukidza vanhu vose, nejira rakawaridzwa pamusoro pendudzi dzose. Achamedza rufu nokukunda; uye Ishe Mwari achapukuta misodzi pazviso zvose; uye achabvisa kuzvidzwa kwavanhu vake panyika yose; nokuti Ishe akazvitaura. Zvino pazuva iro zvichanzi, Tarirai, uyu ndiye Mwari wedu; takamumirira, uye iye achatiponesa; uyu ndiye Ishe; takamumirira, tichafara nokufarisisa muruponeso rwake.”57

GSAM 52Umambo Hwenyika Yakavandudzwa

GSAM 52.2Muporofita mumwe cheteyo anoti kutonga kwokupedzisira kuchasimbiswa munyika yakavandudzwa achiti: “Nokuti tarirai, ndinosika matenga matsva [matenga emhepo] nenyika itsva; zvekare hazvizorangarirwi, kana kuuya mupfungwa [mumucheto, muchiHebheru, ‘kuuya pamwoyo,’ kureva kuti kusachishuvazve]. Asi farai mufarisise nokusingaperi pane zvandinosika; nokuti tarirai, ndinosika Jerusarema kuti rive mufaro, navanhu varo kuti vave mufaro. Ndichafara pamusoro peJerusarema, nokufarisisa pamusoro pavanhu vangu; inzwi rokuchema harichazonzwikazve mariri, kana inzwi rokudanidzira. Hakuchazovipozve ikoko [kubvira pakusikwa kwenyika itsva] mwana wemazuva [mwana anorarama nguva pfupi], kana mutana asina kuzadzisa mazuva ake [kukwegura nguva isati yakwana]; nokuti mwana achafa ava nemakore zana [munguva apo vanhu vaisvika makore mazana mapfumbamwe, vana vangava nemakore zana]; asi mutadzi ava nemakore zana [munguva dzapashure dzoupenyu hwamakore zana] achatukwa. [Vanofa panguva inounzwa nyika itsva ndivo vanoparara mukuparadzwa kwavanhu vasingadi Mwari. 2 Petro 3:7.] Vachavaka dzimba, vagare madziri; vachadyara minda yemizambiringa, vadye zvibereko zvayo. Havazovaki mumwe ogara; havazodyari mumwe odya; nokuti mazuva omuti [muti woupenyu, Septuagint] ndiwo mazuva avanhu vangu, uye vakasarudzwa vangu vachafarira basa ramaoko avo kwenguva refu.”58

GSAM 53.1Ezekieri anotarisa nomugwara refu renguva kusvikira kumuka kwevakafa. Ishe anoti kubudikidza naye, “Tarirai, vanhu vangu, ndichazarura makuva enyu, ndichikukwidzai kubva mumakuva enyu, ndokuuyisai munyika yaIsraeri.”59

GSAM 53“Akatakura Marwadzo Edu”

GSAM 53.2KunaIsaya, muporofita weevhangeri, kutambudzika, marwadzo norufu zvoMuponesi nokuda kwavanhu zvakaziviswa zvakazara. Muporofita anoti, “Ndiani,” achiti, “akatenda mushumo wedu? Uye ruoko rwaShe rwakaziviswa kuna ani? Nokuti achamera pamberi pake sechirimwa chiduku, somudzi unobva muvhu rakaoma; haana chimiro kana kunaka, uye patichamuona hapana runako rwatingamushuva. Akashorwa nokurambwa navanhu; munhu wemarwadzo, anoziva kuchema; isu takavanza zviso zvedu kwaari sokunge zvakadaro; akashorwa, tikasamukoshesa. Chokwadi akatakura kuchema kwedu, akatakura marwadzo edu; asi isu takati arohwa, arohwa naMwari, atambudzwa. Asi akakuvadzwa nokuda kwokudarika kwedu, akapwanywa nokuda kwezvakaipa zvedu; kurangwa kwakaunza rugare kwedu kwakanga kuri pamusoro pake, uye namavanga ake takaporeswa.”60

GSAM 53.3Vanhu, pamwe chete nomuporofita, vangadai vakabvunza vachiti, Zviitiko izvi zvinoshamisa zvakadaro zvichaitika mumazuva angu here? Mhinduro yaizova yokuti, Hazvizoitiki zvino; nguva yokuuya kwoMununuri mukuru uyu haisati yasvika; asi muporofita anoti, “Meso ako achaona Mambo pakunaka kwake; achaona nyika iri kure kwazvo.”61

GSAM 54Zviporofita zvaDhanieri Zvinoratidza Ramangwana

GSAM 54.1Asi Ishe akatanga kudzidzisa vanhu vake kubudikidza nomuporofita Dhanieri pamusoro poumambo hwaizotevedzana, hwaizomuka hwotonga kusvikira pakumiswa koumambo hwake husingaperi; uye akazivisa nguva yakatarwa, kubva pachiitiko chakanga chisati chaitika kusvikira pakuonekwa chaiko nokubviswa kwaMesia. Kududzirwa kwehope dzaNebhukadhinezari kwakaratidza kuti umambo huna hwaizotonga nyika hwaizoderera musimba nokubwinya maererano nokuderera kwokukosha kwegoridhe, sirivha, ndarira nesimbi; uye pakupedzisira mamiriro akaputsika, akaparadzana oumambo aizofanana nokupwanyika kwesimbi yakasanganiswa nevhu. Ipapo hwaizouya umambo hwokudenga, pashure pokuderera kweumambo ihwohwo hwaizova sehundi yenzvimbo yokupura yezhizha, zvokuti paisazowanikwa nzvimbo yahwo, asi umambo hwaMwari hwaizozadza nyika yose.

GSAM 54.2Zvino muchiratidzo chechitsauko chechinomwe, pasi pezviratidzo zvezvikara zvikuru zvina, nyaya imwe cheteyo inodzokororwa, uye zvimwe zvinhu zvoumambo uhwu zvinoratidzwa. Muchitsauko ichi munotsanangurwa kufamba nebasa resimba re“runyanga ruduku” rwaizomuka pashure pokupatsanurwa kwoumambo hwechina kuva zvikamu gumi, ruchikunda kana kudzora zvitatu zvazvo kuti ruzvisimbise somutongi womweya pamusoro pazvo zvose. Simba iri rapapa richaramba riripo mumamiriro akapatsanuka, anopwanyika oumambo hwechina, kunyange kwemakore 1260. Nokudaro zvakaziviswa zviitiko zvaizosvika kunguva apo Kristu anogamuchira umambo kunaBaba vake, agohupa kuvatsvene voWokumusoro-soro; umambo huchazotonga nyika yose pakupedzisira, hwomira nokusingaperi.

GSAM 55Mazuva 2300

GSAM 55.1Muchitsauko chechisere chaDhanieri, muchiratidzo chegondobwe, mbudzi, uye “runyanga ruduku rwakakura kwazvo,” muporofita anodzikiswazve kusvika kunguva yokuguma. Mundima 13 na14 anoudzwa nezvenguva—mazuva 2300—inosvika pakutongwa. Yakanga iri nguva refu, uye muporofita akazvinzwisisa saizvozvo; nokuti mutumwa akamuudza kuti chiratidzo ichi chaiva chamazuva mazhinji. Panguva iyoyo hapana zuva rakanga rapiwa rokutanga kwemazuva acho, saka anopedzisa chitsauko achiti, “Ndakashamiswa nechiratidzo, asi hakuna akachinzwisisa.”

GSAM 55Mavhiki Makumi Manomwe Kusvikira kunaMesia

GSAM 55.2Chitsauko chechipfumbamwe chinotaura nezvokuuya kwomutumwa kunaDhanieri, achipindura chikumbiro chake, kuti amupe uchenjeri nokunzwisisa. Akamuudza nezvenguva yemavhiki makumi manomwe. Mavhiki makumi matanhatu namapfumbamwe awa, ari mavhiki amakore [tinoudzwa kuti ndiko kurehwa kweshoko rokuti shevooim, rakashandurwa kuti “mavhiki”], aizosvika kunaMesia. Nguva iyi yaizotangira pa“murayiro wokudzorera nokuvaka Jerusarema,” uyo wakanga usati wapiwa. Mubvunzo unomuka wokuti, Dhanieri aizoziva sei panoperera mavhiki makumi matanhatu namapfumbamwe? Muchitsauko chegumi nembiri mubvunzo wenguva unotaurwazve, uye pakubvunza kwake achiti, “Kuguma kwezvinhu izvi kuchava kwakadini?” anoudzwa kuti aende nenzira yake, nokuti mashoko aya “akavharwa nechisimbiso kusvikira kunguva yokuguma,” apo “vakachenjera vachanzwisisa.”

GSAM 55.3Pasina mubvunzo, mubvunzo uyu wenguva ndeimwe yezviitiko zvinorehwa nomuapostora Petro paanoti, “Pamusoro poruponeso urwu vaporofita vakabvunza nokunyatsoongorora, ivo vakaporofita nezvenyasha dzaifanira kuuya kwamuri; vachitsvaka kuti Mweya waKristu waiva mavari waitaura nguva ipi kana rudzii, pawakagara wataura pamusoro pokutambudzika kwaKristu nokubwinya kwaizotevera.”62

GSAM 56Mugumo weVasingadi Mwari

GSAM 56.1Maraki, muporofita wokupedzisira weTestamende Yekare, anosiya tsananguro inovhundutsa pamusoro pokuparadzwa kwokupedzisira kwavakaipa: “Tarirai, zuva rinouya richipfuta sechoto; uye vanozvikudza vose, navanoita zvakaipa vose, vachava mashanga; zuva rinouya richavapisa, ndizvo zvinotaura Ishe wehondo, zvokuti harizovasiyiri mudzi kana davi. Asi kwamuri munotya zita rangu Zuva rokururama richabuda rine kuporesa mumapapiro aro; muchabuda, muchakura semhuru dzomudanga. Muchatsika-tsika vakaipa; nokuti vachava madota pasi petsoka dzenyu pazuva randichaita izvi, ndizvo zvinotaura Ishe wehondo.”63

GSAM 56.2Nezvokwadi idzi dzose dzakanyorwa muTestamende Yekare, dzaiva mumaoko avaIsraeri uye dzichivazarurira zvinhu zvakawanda zvorongwa rworuponeso, kufarira kukuru kwakadini kwaifanira kuva nako vadzidzi vanoshingaira veShoko pavakaona nokuziva kuti vakanga vava kuswedera kunguva yaizouya Mbeu iyi yakapikirwa. Nepo vanhu vazhinji, kunyange vaya vaiverenga Magwaro mumasinagoge paSabata rimwe nerimwe, vakakundikana kunzwisisa Shoko (Mabasa 13:27), vanamati vakazvipira nevadzidzi vakanyatsoongorora Magwaro vachitungamirirwa noMweya pasina mubvunzo vainyengetera nomwoyo wose, sezvakaita muapostora Johani munguva ino, vachiti, “Uyai, Ishe Jesu, uyai nokukurumidza.”

Notes

  1. Zvirevo 13:12. ↩
  2. Hagai 2:6, 7. ↩
  3. VaHebheru 12:26-28. ↩
  4. Isaya 28:13. ↩
  5. Zvirevo 4:18. ↩
  6. Genesisi 4:1. ↩
  7. VaHebheru 11:4. ↩
  8. Genesisi 4:25. ↩
  9. Genesisi 5:29. ↩
  10. Genesisi 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Genesisi 13:15-17. ↩
  12. VaHebheru 11:8. ↩
  13. VaHebheru 11:10. ↩
  14. Genesisi 15:13-15. ↩
  15. VaHebheru 11:19. ↩
  16. VaGaratiya 3:16. ↩
  17. VaGaratiya 3:8. ↩
  18. Genesisi 28:13. ↩
  19. Genesisi 49:10. ↩
  20. Eksodho 1:8; Mabasa 7:18. ↩
  21. VaHebheru 11:23. ↩
  22. Ona Nhoroondo Yekare YavaJudha yaJosephus, Bhuku 2, chitsauko 9, ndima 7; Mweya wechiporofita, bhuku 1, mapeji 165, 166. ↩
  23. Mabasa 7:25. ↩
  24. Numeri 24:17. ↩
  25. VaHebheru 11:12, 13. ↩
  26. Numeri 14:21. ↩
  27. Habhakuki 2:14. ↩
  28. Eksodho 25:40; 26:30; 27:8; Mabasa 7:44. ↩
  29. VaHebheru 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. VaHebheru 10:1. ↩
  31. Mabasa 13:19, 20. ↩
  32. Dheuteronomio 4:6, 7. ↩
  33. 1 Samueri 8:7. ↩
  34. 1 Samueri 8:5. ↩
  35. 1 Samueri 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11. ↩
  37. Ezekieri 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Pisarema 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Isaya 9:6, 7. ↩
  41. Genesisi 5:24. ↩
  42. VaHebheru 11:5. ↩
  43. 2 Madzimambo 2:11, 12. ↩
  44. Judha 14, 15. ↩
  45. Jobho 19:23-27. ↩
  46. 1 Makoronike 29:23. ↩
  47. Mabasa 2:30, 31. ↩
  48. Pisarema 110:1. ↩
  49. Isaya 7:14. ↩
  50. Mateu 22:42-45; Pisarema 110:1. ↩
  51. VaHebheru 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Madzimambo 8:10, 11. ↩
  54. 2 Makoronike 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Isaya 11:1-4. ↩
  57. Isaya 25:6-9. ↩
  58. Isaya 65:17-22. ↩
  59. Ezekieri 37:12. ↩
  60. Isaya 53:1-5. ↩
  61. Isaya 33:17. ↩
  62. 1 Petro 1:10, 11. ↩
  63. Maraki 4:1-3. ↩

Note

Back