Боби 1 — Муқаддима

GSAM 21.1ВАҚТЕ ки мо дар бораи омадани дуюми Масеҳ сухан меронем, мо мавзӯъеро баррасӣ мекунем, ки дар асл аз замони ронда шудани аввалин падару модари мо аз боғи Адан умеди халқи Худо будааст. Дар суханон ба мор, ки насли зан сарашро мешиканад, кафолате буд, ки ниҳоят барқароркунандае хоҳад омад, ки таҷовузҳои Шайтонро мағлуб карда, мақсадҳои Худоро дар рӯи замин ба анҷом мерасонад. Гумон меравад, ки Одам ва Ҳавво фикр мекарданд, ки ин кор хеле зуд анҷом меёбад ва яке аз наслҳои бевоситаи онҳо ғолиб хоҳад шуд. Аммо дар нақшаи Худо ваъдаи Наҷотбахш аз ин вайроншавии зоҳирӣ ҳамаи он чизҳоро дар бар мегирифт, ки аз он замон дар амалӣ сохтани «мақсад ва лутфи Худо, ки пеш аз оғози ҷаҳон дар Масеҳи Исо ба мо дода шудааст», инкишоф ёфтаанд.¹

GSAM 21.2Агар Одам ва Ҳавво фавран манзараи фақру аламиеро, ки дар тӯли асрҳои тӯлонӣ байни вайронӣ ва барқарорсозии он ҷаҳонро фаро мегирифт, медиданд, ғаму алами онҳо таҳаммулнопазир мешуд. Худои осмон, дар раҳму шафқати беандозаи худ, ин манзараро аз назари онҳо пинҳон кард ва онҳоро ба парвариши умеди ширин — зуд озод шудан ба озодии пуршарафи фарзандони Худо — вогузошт. Фикр дар бораи наздик будани наҷот табиатан онҳоро ба ҷиддият ва омодагӣ барои пешвоз гирифтани ин ҳодиса водор мекард.

GSAM 22.1Ҳамин тавр бо халқи Худо дар ҳамаи наслҳо аз рӯзҳои Одам буд. Онҳо мутмаин буданд, ки рӯйдоди бузург ва муҳиме дар оянда рух хоҳад дод — ки Масеҳ ниҳоят хоҳад омад ва подшоҳии худро барпо хоҳад кард. Онҳо низ, мисли Одам ва Ҳавво, бовар доштанд, ки рӯйдод наздик аст, ва мисли онҳо намедонистанд, ки дар байни замони худ ва он рӯйдод чӣ хоҳад гузашт; вагарна, шояд дар талош барои расидан ба ҳадафи ҷоиза дилшикаста мешуданд.

GSAM 22.2Ин андешаро метавон бо истифода аз ҳодисаҳое, ки дар роҳи кашфиётҳои бузург рух додаанд, нишон дод. Онҳое, ки ин кашфиётҳоро оғоз карданд, ҳарчанд аз ин огоҳ набуданд, дар асл мақсадҳои Худоро иҷро мекарданд; вале бо идеяҳое илҳом мегирифтанд, ки дар ҳама ҷиҳат бо назарияҳои худи онҳо, ки онҳоро ба амал водор мекард, ҳамоҳанг набуданд.

GSAM 22Оқибатҳои дуррасони кашфиётҳои Колумб

GSAM 22.3Монтгомери дар «Таърихи Амрико»-и худ² (нашри соли 1902, саҳ. 8, 9), дар бораи назарияе, ки Колумбро ба оғози саёҳаташ водор сохт ва иҷрои нақшаи ӯ барои расидан ба Ҳиндустони Шарқӣ тавассути сафар ба ғарб, чунин мегӯяд:—

GSAM 22.4«Колумб фикр мекард, ки метавонад лоиҳаи шоҳи Португалияро такмил диҳад. Ӯ мутмаин буд, ки роҳи кӯтоҳтар ва беҳтаре барои расидан ба Ҳиндустон вуҷуд дорад, нисбат ба роҳие, ки Диаз муайян карда буд. Нақшаи баҳрнаварди генуэзӣ [Колумб] ҳам шуҷоатманд ва ҳам аслӣ буд. Ба ҷои сафар ба шарқ ё ҷануб ва шарқ, ӯ пешниҳод кард, ки бевосита ба ғарб сафар кунад. Ӯ, ба эътиқодаш, се далели мустаҳкам барои чунин кор дошт: Аввалан, мувофиқи беҳтарин китобҳои ҷуғрофияи замони худ, Колумб бовар дошт, ки Замин ҳамвор нест, чунон ки аксари мардум гумон мекарданд, балки як глобус аст. Дуюм, ӯ гумон мекард, ки ин глобус хеле хурдтар аз воқеият аст ва қисми зиёди он хушкӣ аст, на об. Сеюм, аз он ки ӯ дар бораи мавҷудияти қитъаи Амрико ё Уқёнуси Ором чизе намедонист ва тахмин ҳам намезад, тасаввур мекард, ки соҳили Осиё ё Ҳинд мустақиман дар муқобили Испания ва соҳили ғарбии Аврупо қарор дорад. Вай масофаи умумиро то Сипанг ё Ҷопон, эҳтимолан, на бештар аз чор ҳазор мил ҳисоб карда буд.

GSAM 23.1Нақшаи ӯ чунин буд: аз Аврупо баромада, киштиашро ба самти ғарб ба сӯи Ҷопон равона мекард ва каҷравии глобусро пайравӣ мекард, то ба он чизе, ки меҷуст, мерасид. Ба назараш ин ҳамон қадар боварнок ва содда менамуд, мисли он ки пашша гирди себ қадам зада бигардад.

GSAM 23.2«Агар дар ин сафари баҳрӣ муваффақ мешуд, ӯ ин бартарии бузургро медошт: бевосита аз дари пеш ба Ҳиндустон ворид мешуд, на он ки бо роҳи дароз ва тавассути дари паҳлӯӣ, чун португалиҳо.

GSAM 23.3Мо мебинем, ки ин мард, ки математикаи амалӣ, ҷуғрофия ва навигатсияро ҳамон қадар хуб медонист, ки ягон нафари замони худ, дар нуқтаи аввал — шакли Замин — рост гуфта буд, аммо дар ду нуқтаи дигар комилан хато карда буд.

GSAM 23Хатои хушбахтона

GSAM 23.4Аммо, аҷиб он буд, ки хатогиҳои ӯ дар як ҷиҳат барояш кумак карданд. Хатогие, ки ӯ дар робита ба масофа содир кард, хеле хушбахтона буд. Агар Колумб андозаи кураи замин ва дарозии воқеии чунин сафарро дуруст ҳисоб карда мебуд, эҳтимолан ба баҳр намебаромад, зеро фавран мефаҳмид, ки роҳи пешниҳодшудаи португалӣ ҳам хеле кӯтоҳтар ва ҳам арзонтар буд. Боз, агар ӯ тасаввур карда метавонист ё ба ҳар сурат пешгӯӣ мекард, ки қитъаи Амрико рост дар роҳи ӯ қарор дорад, ин худ шояд ӯро ба оғози саёҳати кашфӣ водор намекард, зеро мақсади ӯ на ёфтани кишвари нав, балки ёфтани роҳи нави ба кишвари куҳна буд."

GSAM 23Умеди бузурги асрҳо

GSAM 23.5Аз ин рӯ, мардуми Худо, дар тӯли асрҳо, умеди омадани Масеҳро пеши рӯи худ доштанд, «чун лангари рӯҳ, ки ҳам боэътимод ва ҳам устувор аст».³ Ҳарчанд онҳо аксаран дар миёни ғаму андӯҳҳо ва озмоишҳо дардовар нидо мекунанд: «То кай, эй Худованд, то раҳоии мо боз дер мешавад?» бо вуҷуди ин, онҳо пеш мераванд ва мисли Павлус гуфтаанд ва ҳанӯз ҳам мегӯянд: «Умеди мо, ё шодмонӣ, ё тоҷе, ки мо бо он ифтихор хоҳем кард, чист? Магар дар ҳузури Худованди мо Исо Масеҳ дар вақти омадани Ӯ худи шумо нестед?»⁴

GSAM 24Павлус бо умед устувор монд

GSAM 24.1Барои нишон додани қудрати дастгиркунандаи ин умед дар ин замина чанд намуна кофист. Вақте ки Павлус дар назди Феликс ҳозир карда шуд ва иҷозат ёфт, ки барои худ сухан гӯяд, гуфт: «Ман Худои падаронамро ба он роҳе ибодат мекунам, ки онро бидъат меноманд, ва ба ҳама чизҳое, ки дар Шариат ва дар Китобҳои Паёмбарон навишта шудаанд, имон дорам; ва ба Худо умед дорам, ки онҳо низ иқрор мекунанд, ки эҳёи мурдагон — ҳам одилон ва ҳам беадолат — хоҳад буд.»⁵

GSAM 24.2Дар баромади пурқуввати худ, вақте ки назди Агриппа оварда шуд, Павлус гуфт: «Ҳоло ман дар назди шумо истодаам ва барои умеди ваъдае, ки Худо ба падарони мо дода буд, суд мешавам; ба он ваъда дувоздаҳ қабилаи мо, ки шабу рӯз беист Худоро хизмат мекунанд, умед доранд. Ба хотири ҳамин умед, шоҳ Агриппа, яҳудиён маро айбдор мекунанд. Чаро барои шумо ғайриимкон менамояд, ки Худо мурдагонро зинда кунад?"⁶ Вақте ки ниҳоят дар Рим барои ҳозир шудан назди Сезар буд, ба яҳудиён гуфт: "Ба хотири умеди Исроил ман бо ин занҷир бастаам."⁷

GSAM 24.3Павлус дар номааш ба Тит озодона дар бораи он умед сухан гуфт: «Зеро лутфи Худо, ки наҷот мебахшад, барои ҳамаи одамон зоҳир шуд ва моро таълим медиҳад, ки аз бединӣ ва ҳавасҳои дунёвӣ даст кашем ва дар ин ҷаҳони ҳозира бо ҳушёрӣ, адолат ва тақво зиндагӣ кунем, интизори он умеди мубораки ва пайдоиши пуршарафи Худои бузург ва Наҷотбахши мо Исо Масеҳро бошем.»⁸

GSAM 24Петрус дар умед шод мешавад

GSAM 24.4Петрус дар бораи ҳамин умед чунин мегӯяд: «Баракатнок бошад Худо ва Падари Худованди мо Исо Масеҳ, ки ба хотири раҳмати фаровони худ моро бо эҳёи Исо Масеҳ аз мурдагон дубора ба умеди зинда ба мероси бефано, беолоиш ва пажмурданашаванда, ки дар осмон барои шумо нигоҳ дошта шудааст, таваллуд кард; шумо бо қудрати Худо тавассути имон то наҷоте, ки дар замони охир ошкор мешавад, ҳифз мешавед. Дар он шумо хеле шод мешавед, ҳарчанд ҳоло, агар лозим ояд, муддате аз сабаби озмоишҳои гуногун ғамгин мешавед; то ки озмоиши имони шумо, ки аз тиллое, ки нобуд мешавад, бисёр арзишмандтар аст, ҳарчанд бо оташ санҷида шавад, дар зоҳиршавии Исо Масеҳ барои ситоиш ва шараф ва ҷалол муносиб дониста шавад.»⁹

GSAM 25Мақсади Худо дар Офаридан

GSAM 25.1Китобҳои Муқаддас мақсадҳои Худоро дар офаридани ҷаҳон ошкор мекунанд; ва аз каломи паёмбарӣ мо низ нақшаи Ӯро дар бораи оянда меомӯзем: «Ҳаминро мегӯяд Худованд, ки осмонҳоро офаридааст, худи Худо, ки заминро сохтааст; Ӯ онро устувор кардааст, на беҳуда офаридааст, онро барои зист кардан сохтааст.»¹⁰ Вақте ки онро офаридааст, онро ба инсон супурд. Забурхон мегӯяд: «Осмони боло ва осмонҳои боло аз они Худованд аст; вале заминро ба фарзандони инсон додааст.»¹¹ Аммо вақте ки онро ба инсон супурд, инсон ростқавл буд, чунон ки доно гуфтааст: «Ман танҳо инро ёфтам, ки Худо инсонро рост офаридааст; вале онҳо ихтирооти зиёдеро ҷустуҷӯ карданд.»¹²

GSAM 25.2Дар бораи муносибати Худованд бо ин насл мехонем, ки «вақте ки Ӯ фарзандони Одамро ҷудо кард, марзҳои халқҳоро мувофиқи шумораи фарзандони Исроил муқаррар намуд»,¹³ яъне мувофиқи шумораи Исроили ҳақиқӣ, ки дар ниҳоят ҳамчун шаҳрвандони шоҳигарии ояндаи Ӯ дар рӯи замин ҷамъ хоҳанд шуд. Инро Павлус бо ин суханҳо баён кардааст: «Худо ... аз як хун ҳамаи қавмҳои инсонҳоро офаридааст, то дар тамоми рӯи замин зиндагӣ кунанд, ва замонҳои муқарраршударо ва ҳудудҳои маскани онҳоро муайян кардааст; то онҳо Худовандро ҷустуҷӯ кунанд, шояд Ӯро эҳсос карда, пайдо намоянд, ҳарчанд Ӯ аз ҳар кадоми мо дур нест; зеро дар Ӯ мо зиндагӣ мекунем, ҳаракат мекунем ва ҳастӣ дорем.»¹⁴ Вақте ки ин мақсади аслӣ нисбати замин амалӣ мешавад, «мардуми ту низ ҳама ростқавл хоҳанд шуд».¹⁵ Бори дигар дар он ҳолат дар бораи онҳо гуфта мешавад: «Сокини он нахоҳад гуфт: "Ман бемор ҳастам"; мардуме, ки дар он ҷо зиндагӣ мекунанд, гуноҳони онҳо бахшида мешавад».¹⁶ Он замон хоҳад буд, ки «ҳалимон заминро мерос мегиранд ва дар фаровонии сулҳ лаззат мебаранд».¹⁷

GSAM 26Омадани дуюми Масеҳ афсона нест

GSAM 26.1Дар мактуби дуюми Петрус гуфта шудааст: «Мо ба афсонаҳои ҳилакорона ихтироъшуда пайравӣ накардем, вақте ки қудрату омадани Худованди мо Исо Масеҳро ба шумо маълум мекардем, балки мо шоҳидони чашмии ҷалоли Ӯ будем. Зеро Ӯ аз Худо Падар шараф ва ҷалол гирифт, вақте ки аз он ҷалоли бузург овозе ба Ӯ расид: "Ин Писари дӯстдоштаи Ман аст, ки дар Ӯ хушҳолам."» Ва ин овозеро, ки аз осмон омад, мо шунидем, вақте ки бо Ӯ дар кӯҳи муқаддас будем. Мо инчунин сухани боэътимодтари пешгӯиро дорем, ки шумо хуб мекунед, ки ба он диққат мекунед, мисли чароғе, ки дар ҷои торик медурахшад, то рӯз фаро расад ва ситораи субҳ дар дилҳои шумо бархезад.»¹⁸

GSAM 26.2Дар ин оят апостол ба табдилёбӣ дар кӯҳ ҳамчун далели омадани дуюми Масеҳ ишора мекунад. Пеш аз ин саҳна Наҷотбахши мо ба апостолонаш гуфта буд: «Баъзеҳо аз шумо ҳастанд, ки маргро намечашанд, то ки Писари Одамро ҳангоми омаданаш дар подшоҳии Ӯ набинанд»¹⁹ — чунон ки Луқо навиштааст: «Баъзеҳо аз шумо ҳастанд, ки маргро намечашанд, то ки Малакути Худоро набинанд.»²⁰

GSAM 26.3Ин ваъда дар худи тағйирёбӣ ба таври ҳарфӣ иҷро шуд. Дар ин «рӯъё» дар кӯҳ онҳо Исоро муҷаллал диданд, чунон ки ӯ ҳангоми омаданаш дар подшоҳии худ зоҳир хоҳад шуд. Онҳо Илёсро (Илёс) диданд, ки бе маззаи марг ба осмон бурда шуд ва онҳое, ки «дар як лаҳза, дар чашмбарҳам» — аз фаноӣ ба ҷовидонӣ — интиқол хоҳанд ёфт, ифода мекунад, вақте ки Худованд меояд.²¹ Ҳамчунин Мусо, ки мурда буд, онҳоро намояндагӣ мекард, ки аз мурдагон бархоста, барои вохӯрӣ бо Худованд хоҳанд омад. Пас дар ин «рӯъё» онҳо Масеҳро ҳангоми омаданаш дар шоҳигарии Ӯ диданд, чунон ки Ӯ ба онҳо ваъда дода буд.

GSAM 27Пешгӯӣ — калимаи боэътимодтар

GSAM 27.1Ҳарчанд апостолон ин манзараи пуршарафро дар кӯҳи тағйирот дида ва овози тасдиқи Худоро шунида буданд, апостол Петрус таъйид мекунад: «Мо сухани боэътимодтари пешгӯиро дорем». Бо ин изҳорот ӯ он чиро, ки онҳо дар он рӯйдоди хотирмон дида ва шунида буданд, рад намекунад. Онҳо он замон овози Худоро як бор шуниданд, аммо дар хатсайрҳои бузурги пешгӯӣ, ки то омадани дуюми Масеҳ давом мекунанд, овози Худо борҳо такрор мешавад. Дар асл, ҳар пешгӯии мушаххаси паёмбарӣ, ки иҷро шудааст ё дар таърих сабт шудааст, барои мо овози Худо аст. Маҳз дар ҳамин маъност, ки калимаи паёмбарӣ «мустаҳкамтар» аст. Тарҷумаи таҳриршуда онро «мустаҳкамшуда» тарҷума мекунад. Паёмбарӣ бо ҳар як ҷузъи иҷрошуда мустаҳкам мешавад. Ҳар ҳодисаи пешгӯишуда, вақте ки иҷро мешавад, кафолат медиҳад, ки ҳодисаҳои боқимондаи пешгӯишуда низ албатта рӯй хоҳанд дод.

GSAM 27Табиати Пайғамбарӣ

GSAM 27.2Гувоҳиномаҳои зерин аз донишмандони маъруфи Китоби Муқаддас дар бораи табиати пешгӯӣ пурқувватанд:—

GSAM 27.3Томас Ньютон иддао мекунад, ки «пешгӯӣ таърихест, ки пешакӣ дида шудааст ва фишурда шудааст; таърих пешгӯиест, ки анҷом ёфта ва васеъ шудааст. Дар ҷаҳон оракулҳои дурӯғин буданд; аммо тамоми зиракиву бадхоҳии инсонҳо ва шайтонҳо наметавонад пешгӯиҳои монанди онҳое, ки дар Китоби Муқаддас сабт шудаанд, эҷод кунад.»

GSAM 27.4Сэр Айзек Ньютон шаҳодат медиҳад, ки «гӯш додан ба паёмбарон хусусияти асосии калисои ҳақиқист».

GSAM 27.5Доктор А. Кит мегӯяд, ки «пайғамбарӣ баробар ба ҳар мӯъҷиза аст ва худ мӯъҷиза мебошад.... Танҳо овози Қодир-ул-мутлақ метавонист мурдагонро аз қабр даъват кунад,—танҳо овози Донои беандоза метавонист ҳама чизеро, ки дар ояндаи торик пинҳон буд, ки барои инсон мисли манзилҳои мурдагон даркнопазир аст, баён намояд,—ва ҳар ду яксон овози Худо мебошанд.»

GSAM 28.1Мэтью Ҳенри гуфтааст, ки «дар вақти Худо, ки беҳтарин вақт аст, ва ба роҳи Худо, ки беҳтарин роҳ аст, пешгӯӣ албатта иҷро мешавад. Ҳар калимаи Масеҳ хеле пок аст ва бинобар ин хеле боэътимод аст».

GSAM 28Мақсади Пайғамбарӣ

GSAM 28.2Мо метавонем аз суханони Масеҳ ба апостолони худ як ҳадафи Худовандро дар додани пешгӯӣ омӯзем. Ҳангоми пешгӯӣ дар бораи он чизҳое, ки дар фаъолияти Яҳудо рӯй хоҳанд дод, Ӯ гуфт: «Ман пеш аз он ки рӯй диҳад, ба шумо мегӯям, то вақте ки он рӯй диҳад, шумо бовар кунед, ки Ман ҳастам».²²

GSAM 28.3Худованд инчунин тавассути паёмбар Ишаъё мефармояд: «Ман Худо ҳастам ва касе монанди ман нест; анҷомро аз оғоз ва аз замонҳои қадим чизҳое, ки ҳанӯз рӯй надодаанд, эълон мекунам; мегӯям: маслиҳати ман устувор хоҳад монд ва ман ҳамаи хоҳишҳои худро иҷро мекунам.»²³

GSAM 28.4Боз: «Ман аз аввал чизҳои пешинаро эълон кардам, ва онҳо аз даҳони ман баромаданд, ва ман онҳоро нишон додам; ман онҳоро ногаҳонӣ кардам, ва онҳо рӯй доданд.... Ман ҳатто аз ибтидо инро ба ту эълон кардам; пеш аз он ки рӯй диҳад, ман онро ба ту нишон додам; то ки ту нагӯӣ: "Идолам онҳоро кардааст, ва ҳайкали кандакории ман ва ҳайкали рехтаи ман онҳоро фармон додаанд."» Ту шунидӣ, бингар ҳамаи инро; ва оё шумо онҳоро эълон намекунед? Ман аз ин замон ба ту чизҳои нав, ҳатто чизҳои пинҳонро нишон додам, ва ту онҳоро намедонистӣ. Онҳо ҳоло офарида шудаанд, на аз аввал; ҳатто пеш аз он рӯзе, ки ту онҳоро нашунидӣ, то ки ту нагӯӣ: «Инак, ман онҳоро медонистам».²⁴

GSAM 28.5Аз ин матн қувваи иҷрои пешгӯиҳо ҳамчун далели асли илоҳии паёмбарӣ намоён мешавад, инчунин он нишон медиҳад, ки Худованд бар ҳамаи худоёни мушрикон бартар аст. Ҳамчунин аз ин суханҳо бармеояд, ки паёмбарӣ дар Китобҳои муқаддаси ҳақиқат ҷои хеле муҳим дорад. Бо ҳақиқӣ будани ин далелҳо, аҷиб аст, ки бисёриҳо ба омӯзиши қисмҳои пешгӯии Китобҳои муқаддас кам ё ҳеҷ таваҷҷӯҳ намекунанд.

GSAM 29Пешгӯӣ мӯҳршуда нест

GSAM 29.1Нодонон мегӯянд, ки онҳо бесавод ҳастанд ва бинобар ин пешгӯиҳоро намефаҳманд. Аз тарафи дигар, бисёре аз донишмандон ва баъзе аз онҳо дар миёни рӯҳониён мегӯянд: «Пешгӯиҳо мӯҳрзадаанд ва наметавонанд фаҳмида шаванд. Мо ҳама медонем, ки Китоби Ваҳй китоби мӯҳрзада аст.»

GSAM 29.2Дар Китоби Ваҳй ба Юҳаннои дӯстдошта фармони махсус дода шуд, ки китобро мӯҳр накунад.²⁵ Ҳамчунин дар ҳамин китоб баракат ба онҳое дода мешавад, ки «суханони ин пешгӯиро мешунаванд ва он чи дар он навишта шудааст, нигоҳ медоранд».²⁶ Чӣ гуна чизҳои дар китоби мӯҳршуда буда метавонистанд ҳифз шаванд, агар онҳо фаҳмида намешуданд ва наметавонистанд фаҳмида шаванд? Худованд тавассути Мусо гуфт: «Пинҳонӣҳо барои Худованди Худои мост; аммо он чизҳое, ки ошкор шудаанд, барои мо ва фарзандонамон то абад ҳастанд, то ки мо ҳамаи суханони ин шариатро иҷро кунем.»²⁷

GSAM 29.3Ин ки Худованд пешгӯиҳои Дониёлро барои фаҳмидан тарҳрезӣ кардааст, аз суханони Ӯ ба шогирдонаш дар бораи онҳо равшан аст. Мо мехонем: «Пас, вақте ки шумо наҷосати вайронкориро, ки Дониёли паёмбар дар бораи он сухан гуфтааст, дар макони муқаддас мебинед, (ҳар касе мехонад, бояд фаҳмад)»,²⁸ ки амалан мегӯяд: Дониёли паёмбарро фаҳмед.

GSAM 29.4Худованд дар ин суханҳо беасосии даъвоеро, ки гӯё пешгӯӣ фаҳмида намешавад, ошкор мекунад: «Ва ҳамаи он чӣ дида мешавад, барои ту мисли суханони китоби муҳршуда гаштааст, ки мардум онро ба дасти касе медиҳанд, ки хонда метавонад, ва мегӯянд: «Лутфан инро бихон». Ва ӯ мегӯяд: «Наметавонам, зеро муҳр шудааст». Ва он китобро ба дасти касе медиҳанд, ки хондан наметавонад, ва мегӯянд: «Лутфан инро бихон». Ва ӯ мегӯяд: «Ман хонда наметавонам». Аз ин рӯ Худованд фармуд: «Зеро ин мардум бо даҳонашон ба ман наздик мешаванд ва бо лабҳояшон маро пос медоранд, вале дилҳояшонро аз ман дур кардаанд ва тарси онҳо аз ман бар асоси таълимоти инсонҳо омӯхта шудааст; бинобар ин, бинед, ман кори аҷиб ва ҳайратангезеро дар миёни ин мардум анҷом хоҳам дод, кори аҷиб ва ҳайратангез, зеро ҳикмати донишмандонашон нобуд хоҳад шуд ва фаҳмиши оқилонашон пинҳон хоҳад монд».²⁹ Агар мардуме, ки паёмбар дар ин ҷо ба онҳо ишора мекунад, сухани боэътимоди паёмбарӣ пайравӣ мекарданд, онҳо набояд аз қонуни Худо дур мешуданд ва ба ҷои фармонҳои Ӯ фармонҳои инсонҳоро мегузоштанд.

GSAM 30Пешгӯӣ на барои тафсири шахсӣ

GSAM 30.1Ин маънои онро надорад, ки пешгӯӣ дорои маънии амиқ, пинҳон ва пурасрор аст, ки бисёриҳо онро намефаҳманд. Ҳавории Петрус дар бораи он гуфтааст: «Аввал инро донед, ки ҳеҷ пешгӯие дар Китоби Муқаддас ба тафсири шахсӣ мансуб нест. Зеро пешгӯӣ дар замонҳои қадим аз хоҳиши инсон ба вуҷуд наомадааст; балки мардони муқаддаси Худо, чунон ки аз рӯҳи муқаддас илҳом гирифта буданд, сухан гуфтанд.»³⁰ Аз ин матн равшан бармеояд, ки барои фаҳмидани пешгӯӣ қабули он рӯҳе, ки тавассути паёмбарон сухан гуфтааст, зарур аст. Дар бораи он рӯҳ, ки ба ҳамаи онҳое, ки онро меҷӯянд, ваъда шудааст, навишта шудааст: «Ӯ шуморо ба тамоми ҳақиқат роҳнамоӣ хоҳад кард.»³¹

GSAM 30Пешгӯӣ иҷро шуд

GSAM 30.2Дар омӯзиши пешгӯӣ як қатор далелҳо ҳастанд, ки бояд ҳамеша дар хотир дошт: Худо, ки бехато аст, муаллифи пешгӯӣ мебошад, ва вақте ки вақти иҷрои пешгӯӣ мерасад, худи ҳодисаи пешгӯишуда рӯй медиҳад. Боз, чун Худованд, ки қудрат дорад дақиқ бидонад, ки инсонҳо чӣ хоҳанд кард, вақте ки вақти рӯй додани як ҳодисаро муайян мекунад, вақте ки он вақт мерасад, иҷрои ҳақиқии пешгӯӣ ба амал меояд. Ба ибораи дигар, иҷрои бардурӯғи пешгӯӣ дар вақти муқарраршуда барои иҷрои ҳақиқӣ ғайриимкон аст. Дар ҳамоҳангӣ бо ин ақида, мо метавонем бигӯем, ки вақте вақти Худованд барои расонидани паёми ҳақиқат ба ҷаҳон мерасад, паём ҳамеша зоҳир мешавад.

GSAM 30.3Як вақт, вақте ки муаллиф дар бораи иҷрои пешгӯӣ суханронӣ мекард, як бедин, ки ҳузур дошт, баромада гуфт: «Ман бояд шуморо, тафсиркунандагони пешгӯӣ, бо хушбахтӣ табрик гӯям. Дар омӯзиши таърих ба назар мерасад, ки шумо хеле осон чизеро меёбед, ки дақиқ ба пешгӯӣ мувофиқ аст». «Бале», — ҷавоб додем мо, — «он ба он хотир мувофиқ аст, ки барои ҳамин сохта шудааст. Агар шумо ба мағозаи дастпӯшак равед, то як ҷуфт дастпӯшак бихаред, оё интизор намешавед, ки онҳое пайдо шаванд, ки ба дасти шумо мувофиқ бошанд?» Ӯ ҷавоб дод: «Албатта, ҳамин тавр мекунам, зеро онҳо барои ҳамин сохта шудаанд». «Пас, — гуфт нависанда, — он Худое, ки дақиқ медонист, ки инсонҳо чӣ хоҳанд кард, дар бораи онҳо пешгӯӣ кард, ва вақте он инсонҳо ба саҳнаи амал меоянд ва ҳамон корҳоро мекунанд, ки Ӯ пешгӯӣ карда буд, таърихнигори ҳақиқӣ амалҳои онҳоро сабт мекунад, ки ҳангоми муқоиса бо пешгӯӣ комилан мувофиқ аст.»

GSAM 31Пайғамбарӣ — нуре дар торикӣ

GSAM 31.1Ҳаворий Петрус мегӯяд, ки мо бояд ба пешгӯӣ ҳамчун нуре, ки дар ҷои торик медурахшад, эътибор диҳем. Бе чароғи пешгӯӣ оянда комилан торик мешуд. Мақсади нур дур кардани торикӣ аст — ҳангоми сафар дар ҷои торик роҳро нишон додан ва онро возеҳ сохтан, то сайёҳ қадам ба қадам роҳро бубинад ва интихоб кунад. «Каломи Ту», мегӯяд Забурхон, «чароғест барои пойҳоям ва нурест барои роҳи ман».³² Доно мегӯяд: «Роҳи ростқавлон мисли чароғи дурахшон аст, ки то рӯзи комил бештар ва бештар медурахшад».³³ Ҳамин тавр, ҳангоми гузаштан аз ҷараёни замон дида мешавад, ки каломи Худо, махсусан дар иҷрои пешгӯии он, бештар ва бештар боз мешавад ва барои омӯзандаи Китоби Муқаддас рӯшантар ва рӯшантар мегардад, ки ӯ бешубҳа дар роҳи равшании абадӣ ва рӯзи ҷовидонӣ қадам мегузорад.

GSAM 31Се ҳодисаи барҷаста аз Адан то анҷом

GSAM 31.2Ҳангоми баррасии роҳи халқи Худованд аз Адан то охир, дар нури Китоби Муқаддас, се ҳодиса махсусан барҷастаанд. Аввалӣ – аввалин омадани Масеҳ, таҷассум, омадани Эммануэл, Худое, ки дар ҷисм зоҳир шуд; дуюм – Ислоҳи бузург пас аз Замонҳои торик – 1260 соли зулм, ки дар он сухани Худованд қариб пурра аз мардуми оддӣ пинҳон дошта мешуд – омадани калисо аз ҳолати биёбонии худ ва гузоштани Китобҳои Муқаддас дар ҷое, ки ҳама метавонистанд онро бихонанд ва иродаи Ӯро донанд; сеюм, омадани дуюми Худованди мост, то замонҳои барқарорсозии ҳама чизҳоро, ки аз даҳони ҳамаи паёмбарони муқаддаси Ӯ аз оғози ҷаҳон гуфта шудаанд, ба вуҷуд орад; ин барои хотима додан ба «муборизаи асрҳо», мубориза байни гуноҳ ва адолат, ва овардани асри ҷалол аст, ки ҳамаи асрҳо ба сӯи он ҳаракат кардаанд.

GSAM 32Пайғамбарӣ нишонаҳои роҳро то охир нишон медиҳад

GSAM 32.1Ҳангоми таваҷҷӯҳ ба сухани боэътимоди пешгӯӣ ҳамчун нуре, ки қадамҳои моро роҳнамоӣ мекунад ва роҳи дурустро дар торикӣ ба мо нишон медиҳад, ғайр аз он намешавад, ки мо роҳи возеҳеро, ки дар сухани пешгӯӣ то омадани дуюми Масеҳ дар тӯли ҷараёни замон муайян шудааст, пайдо кунем. Дар чунин ҳолат, онҳое, ки ба нури пешгӯӣ наздик пайравӣ мекунанд, на танҳо нишонаҳо ва аломатҳоро, ки рӯзи бузург наздик аст, мешиносанд, балки кори Худовандро низ мешиносанд, ки он пайваста дар паёмҳои ҳақиқат пеш меравад, то мардумро барои вохӯрӣ бо Ӯ дар сулҳ дар омадани Ӯ омода созад.

GSAM 32.2Ҳарчанд Китоби Муқаддас эълон мекунад, ки рӯзи Худованд бар оммаҳо мисли «дузд дар шаб» хоҳад омад,³⁴ он ҳамчунин дар бораи онҳое, ки дар машварати Худованд истодаанд, мегӯяд: «Эй бародарон, шумо дар торикӣ нестед, то он рӯз мисли дузд бар шумо ояд. Шумо ҳама фарзандони рӯшноӣ ва фарзандони рӯз ҳастед.»³⁵

GSAM 32Роҳнамоиҳои Худовандро ба ёд оред

GSAM 32.3Дар хотир овардани роҳнамоиҳои Худованд дар ҳаракати адвентистӣ, хуб аст қайд кунем, ки ҳамеша ният ва нақшаи Худо ин буд, ки мардуми Ӯ нишонаҳои тақдир ва қудрати Ӯро дар ҳаёти худ ба ёд оранд. Дар баёни сабабҳои дур шудани Исроил аз Худо, Забурхон мегӯяд, «Онҳо Худои наҷотбахши худро фаромӯш карданд, ки дар Миср корҳои бузург, дар сарзамини Ҳам аҷоибот ва дар наздикии Баҳри Сурх корҳои даҳшатнок анҷом дода буд.»³⁶ Агар барои Исроил хуб буд, ки роҳнамоии Худовандро бо худ ба ёд орад, оё барои мо низ хуб нест? Дар ҳолати ваҷд бори дигар Забурхон мегӯяд: «Эй рӯҳи ман, Худовандро баракат деҳ ва ҳамаи неъматҳояшро фаромӯш макун.»³⁷

GSAM 33.1Дар ҳама асрҳо Худованд ҳақиқатҳои муҳимеро доштааст, ки бо лутфаш пешбинӣ шудаанд, то мардумро аз банди гуноҳ раҳо кунанд ва онҳоро барои ворид шудан ба Канъони осмонӣ омода созанд; ва судманд аст, ки муносибатҳои Худовандро бо онҳое, ки ин ҳақиқатҳоро эълон кардаанд, баррасӣ кунем.

GSAM 33Натиҷаҳои бузург аз хурдтарин воситаҳо — шаҳодати Д'Обинье

GSAM 33.2Д'Обинье дар «Таърихи Ислоҳот»-и худ мегӯяд: «Худо, ки кори худро дар тӯли асрҳо омода мекунад, онро бо заифтарин асбобҳо, вақте ки вақти Ӯ расидааст, ба анҷом мерасонад. Ба даст овардани натиҷаҳои бузург бо хурдтарин воситаҳо — ҳамин қонуни Худо аст. Ин қонун, ки дар тамоми табиат ҳукмфармо аст, дар таърих низ дида мешавад.»³⁸

GSAM 33.3Вақте Худо дар замонҳои қадим оғоз кард, ки як қавми махсусро интихоб намояд, то онҳоро ҳамчун як миллати фарқкунанда барои худ таъсис диҳад, инро тавассути даъвати як мард — Иброҳим — анҷом дод, ки дар миёни мушрикон, дар Ур-и Халдеён зиндагӣ мекард. Аз ӯ наслҳои зиёде ба вуҷуд омад; аммо аз онҳо, вақте ки ба шарафи як миллат бардошта шуданд, Худои осмон гуфт: «Худованд муҳаббаташро бар шумо нагузошт ва шуморо интихоб накард, зеро шумо аз ҳама халқҳо зиёд будед; балки шумо аз ҳама камтарин будед».³⁹

GSAM 33.4Бори дигар, вақте ки мехост халқашро аз бандии Миср раҳо созад, барои раҳбарии онҳо касеро интихоб кард, ки дар тифлӣ се моҳ дар хонаи модараш пинҳон шуда, баъд дар як сандуқи оддӣ ва хом, ки аз найҳои бофташуда сохта ва бо қатрон молида шуда буд, ба ҳифзи дарёи Нил супурда шуда буд. Аммо ҳамин Мусо, вақте ба синни фаҳмиш расид, роҳи фурӯтанонаи азият кашидан бо халқи Худоро бар лаззатҳои муваққатии гуноҳ баргузид.⁴⁰

GSAM 34Ғалабаи Гидеон

GSAM 34.1Баъдтар, вақте ки Худованд Исроилро аз Мидиёнӣ ва Амалиқиён, ки «мисли малахҳо аз бисёрӣ» ба сарзамини онҳо омада, ҳосили заминро нобуд карда, «барои Исроил ҳеҷ ғизое — на гӯсфанд, на гов ва на хар» нагузоштанд, наҷот медод, Худованд фариштаеро ба назди Гидеон фиристод. Ин писари Йоаш то он дараҷа поён омада буд, ки маҷбур шуд каме гандумро ҷудо карда, онро аз душманонаш пинҳон кунад. Вақте ки фаришта ба ӯ хабар дод, ки бояд Исроилро наҷот диҳад, Гидеон бо ҳайрат пурсид: «Чӣ тавр метавонам Исроилро наҷот диҳам? Зеро хонаводаи ман дар қабилаи Манассе камбағал аст ва ман дар хонаи падарам хурдтарин ҳастам.»⁴¹ Ҳамин марди фурӯтан ва камбағал бо сесад нафари худ, бо чароғҳои оддӣ ва кувшинҳояшон (амале, ки ба назари ақли маҳдуд беақлона менамуд) баромад ва Худоро қувваи худ қарор дода, пирӯзии бузург ба даст овард. Пеш аз наҷот, Гидеон шояд монанди пайғамбар Амос, ки пурсид: «Яъқубро кӣ бархоста хоҳад кард? зеро ӯ хурд аст», мотам гуфта бошад.⁴²

GSAM 34Кӯдак дар охур

GSAM 34.2Дар вақти муқарраркардаи Худованд Наҷотбахши башарият таваллуд шуд ва чӯпонҳо Ӯро дар охур хобида ёфтанд. Аз наздикони дунявии Ӯ чунин буд, ки онҳо ба касбҳои оддӣ, ҳарчанд бошараф, машғул буданд. Дар бораи фақри дунявии худ Наҷотбахш фармуд: «Рӯбоҳҳо хона доранд ва паррандагони осмон лона доранд; аммо Писари Одам маконе надорад, ки сар бигзорад.»⁴³ Ӯ апостолонашро «аз миёни он табақаи поёнӣ, ки, ҳарчанд камбағалтарин набуд, ба сатҳи табақаи миёна намерасид, интихоб кард. Ҳама чиз ба ин хотир буд, ки ба ҷаҳон нишон диҳад, ки ин кор аз ҷониби инсон набуда, балки аз ҷониби Худо аст.»

GSAM 35На бисёри оқилон даъват шуданд

GSAM 35.1Павлус дар бораи кори рӯзҳои аввалини калисо гуфт: «Аҳмақии Худо аз дониши инсон донотар аст; ва заифии Худо аз қудрати инсон қавитар аст. Зеро, бародарон, шумо медонед, ки даъвати шумо чӣ гуна аст: на бисёри доноёни ҷисмонӣ, на бисёри қудратмандон ва на бисёри асилзодагон даъват шудаанд; балки Худо аҳмақонаҳои ҷаҳонро интихоб кард, то доноёнро шарманда созад; ва Худо чизҳои заифи дунёро интихоб кард, то чизҳои пурқудратро шарманда созад; ва чизҳои паст ва таҳқиршудаи дунёро, ҳа, ва чизҳое, ки вуҷуд надоранд, Худо интихоб кард, то чизҳои мавҷударо ба ҳеҷ табдил диҳад; то ҳеҷ инсоне дар назди Ӯ ифтихор накунад.»⁴⁴

GSAM 35Мардони фурӯтан дар Ислоҳот

GSAM 35.2Мо ҳамин принсипро дар ҳаёти ислоҳгарони бузурги асри XVI низ мебинем. Таърихнигор мегӯяд: «Ислоҳгари Цвингли аз хонаи чӯпони кӯҳистонии Алп баромад; Меланхтон, теологи Ислоҳот, аз коргоҳи силоҳсоз; ва Лютер аз хонаи як маъданкани камбағал.» Дар бораи худ Лютер гуфтааст: «Волидонам хеле камбағал буданд. Падари ман чӯбкани камбағал буд (баъдтар маъданкан шуд), ва модарам бисёр вақт чӯбро бар дӯш мебардошт, то маводи рӯзгори парвариши фарзандонашро таъмин кунад. Онҳо барои хотири мо сахттарин меҳнатро таҳаммул карданд.»

GSAM 35.3Ҳаворий Яъқуб, дар бораи даъвати мардум ба хидмати Худованд, мегӯяд: «Гӯш диҳед, бародарони азизам, оё Худо на интихоб кардааст фақирони ин ҷаҳонро, сарватмандони имон ва меросбарони подшоҳие, ки ба онҳое, ки Ӯро дӯст медоранд, ваъда додааст?»⁴⁵

GSAM 35Методистҳои аввалин

GSAM 35.4Ҳангоми назар афкандан ба сафи пешрафтаи ислоҳгарон дар рӯзҳои аввали Методизм, вақте ки таълимоти лутфи озод бо тамоми ҳастӣ таблиғ мешуд, мебинем, ки он бо қудрати Худо ҳамроҳ буд. Зеро он бо садоқат ва бо муҳаббати нарми Масеҳ ба мардум пешкаш шуда, бо имони зинда пазируфта мешуд, мӯъминон на танҳо бахшиши гуноҳҳои гузаштаро ёфтанд, балки қудрати муқаддасгардиро низ, ки онҳоро тавоно месохт, то ҳаёти муқаддас ба сар баранд. Методизм оғози хоксорона дошт ва мувофиқи имон ва эътимоди соддаи рӯҳониён ва аъзои оддии калисо баракат ёфт.

GSAM 36.1Ҳангоми пайгирӣ кардани ҳодисаҳо ва таҷрибаҳое, ки бо ҳаракати адвентистӣ алоқаманданд, мебинем, ки, мисли ҳар кори Худованд, ки дар иҷрои он инсон нақш мебозад, пайдоиши он дар миёни фақирон ва ношиносон буд; аммо ҳеҷ кас набояд бар асоси ин ба он ҳукм кунад, пеш аз он ки бодиққат далелҳое, ки ин кори бузург бар онҳо асос ёфтааст, баррасӣ намояд, мабодо дар мақоми онҳое қарор гиранд, ки Худованд дар бораашон пурсид: «Кӣ рӯзи корҳои хурдро нодида гирифтааст?»⁴⁶

GSAM 36Ҷавоби Эк ба Лютер

GSAM 36.2Барои онҳое, ки шояд майл доранд масъалаи доктринариро дуруст ё нодуруст донистанро бар асоси шумори ками тарафдорон ё зиёдии онҳо ҳал кунанд, мо қисман баҳси байни Лютер ва Экро иқтибос мекунем. Азбаски Лютер мавқеашро бар асоси Китобҳои Муқаддас гирифта, ба баҳс кашидани ҳаққи одамон барои боло гузоштани афкори худ аз Каломи Худо ҷуръат кард, Эк бо ин суханони ироникӣ посух гуфт: «Ман аз фурӯтанӣ ва хоксории доктор-муҳтарам ҳайрон ҳастам, ки танҳо ба муқобили чандин падарони барҷаста меистад ва даъво дорад, ки аз понтифҳои олӣ, маҷлисҳо, донишмандон ва донишгоҳҳо бештар медонад! ... Бешубҳа, ҳайратовар мебуд, агар Худо ҳақиқатро аз назари ин қадар муқаддасон ва шаҳидон то омадани падари муҳтарам пинҳон карда бошад.»

GSAM 36.3Ин посух метавонад бо посухи Цвингли ба Ян Фабер дар Цюрих мувофиқат кунад, вақте ки охирин «ҳаяҷонашро аз ҳолате, ки ба он расида буд, иброз дошт, ки одатҳои қадиме, ки дувоздаҳ аср идома доштанд, партофта шуданд ва равшан хулоса карда шуд, ки масеҳият чордаҳсад сол хато карда буд». Цвингли фавран посух дод, ки «хато камтар хато намешавад, танҳо аз он сабаб ки боварӣ ба он чордаҳсад сол идома кардааст, ва дар ибодати Худо қадимият ҳеҷ арзише надорад, агар асос ё далели он дар Китобҳои Муқаддас ёфт нашавад».⁴⁷

GSAM 37Каломи Худованд бар зидди ҳикмати инсонӣ

GSAM 37.1Хатарнокии такя кардан ба назари мардум, ба ҷои ҳал кардани саволи «Ҳақиқат чист?» бо каломи Худованд, аз ҷониби паёмбар Осия ба таври шадид таъкид шудааст, вақте ки ӯ мегӯяд: «Шумо бадкорӣ ҷуфт кардед, беадолатӣ даравидед; меваи дурӯғро хӯрдед; зеро ба роҳи худ ва ба бисёрӣ аз мардони пурқудрати худ эътимод кардед.»⁴⁸ Тамоюли дили инсон ҳамеша ба эътимод кардан ба одам будааст; аммо ҳангоме ки мо ба вақти наздик шудан ба он лаҳзае меравем, ки Худованд «мехезад ва заминро ба тарси даҳшатнок меҷунбонад», паёмбар Ишаъё даъват мекунад: «Аз одам, ки нафасаш дар биниаш аст, даст кашед; зеро дар чӣ ӯ ҳисоб хоҳад шуд?»⁴⁹

GSAM 37.2Бо чунин ҳушдор дар Китобҳои Муқаддас дар бораи хатари мо дар ин самт, ҳеҷ кас набояд бетаъхир ҳаракати адвентистиро маҳкум кунад, гӯё он сазовори баррасӣ нест, аз сабаби оғози хоксоронаш ё аз он ки онҳое, ки дар назари ҷаҳон бузург шумурда мешаванд, аз ин ҳаракат пуштибонӣ накардаанд. Балки ҳама бояд даъвоҳои онро бодиққат баррасӣ кунанд. Ҳақиқат арзиши бебаҳо дорад, ки дар муқоиса бо он андешаҳои оддии инсонҳо мисли партовҳои беарзиш мебошанд.