Боби 6 — Паём ва Паёмрасонҳо

GSAM 108.1Рӯъёро навис ва онро рӯйи лавҳаҳо возеҳ соз, то ҳар касе, ки мехонад, давида равад. Зеро рӯъё то вақти муайян нигаҳ дошта шудааст, вале дар охир сухан хоҳад гуфт ва дурӯғ нахоҳад гуфт; агар таъхир кунад, интизор шав, зеро албатта хоҳад омад ва таъхир нахоҳад кард.¹

GSAM 108.2Ва ман фариштаи дигареро дидам, ки дар осмон парвоз мекард ва Инҷили абадиро дошт, то ба онҳое, ки дар рӯи замин зиндагӣ мекунанд, ва ба ҳар қавм, хонадон, забон ва миллат эълон кунад, бо овози баланд гӯяд: «Аз Худо битарсед ва Ӯро ҷалол диҳед, зеро вақти ҳукми Ӯ расидааст; ва ибодат кунед ба Ӯ, ки осмон ва замин ва баҳр ва чашмаҳои обро офаридааст.»²

GSAM 108.3Онҳое, ки эълони омадани Масеҳро карданд, иддао доштанд, ки ин «рӯъё» бо вақти «муқарраршудааш», ки дар Китоби Ҳабаққуқ зикр шудааст, рӯъёҳои пешгӯиҳои Дониёл ва Китоби Ваҳйро дар бар мегирад. Онҳо инро дар тасвирҳои худ дар ҷадвалҳои пешгӯии худ он қадар возеҳ нишон доданд, ки ҳар касе тафсирро мехонд, воқеан метавонист «давида» равад ва ин маълумотро ба дигарон расонад.

GSAM 108Паёми Муайян

GSAM 108.4Эъломияи адвентистҳо на танҳо эълоне буд, ки Павлус дар назди Феликс карда буд: «адолат, парҳез ва ҳукми оянда»; ва на он изҳороте буд, ки Мартин Лютер пас аз анҷоми тарҷумаи Китоби Муқаддас дода буд, вақте ки, каме пеш аз маргаш, гуфтааст: «Ман бовар дорам, ки ҳукм дур нест; бале, Худованд худаш беш аз сесад сол дигар дер намекунад»." Инчунин он изҳороте набуд, ки Ҷон Весли дода буд, вақте ки гуфт: «ман фикр мекунам, ки ҳазорсола метавонад тақрибан дар сад сол оғоз шавад». Адвентистҳо даъво доштанд, ки паёми рамзӣ дар Ваҳй 14:6, 7, «Соати ҳукми Ӯ расидааст», ва фарёди Ваҳй 10:6, «Вақт дигар нахоҳад буд» -ро мерасонанд. Ин гуна пешгӯӣ наметавонист бо эълони рӯйдоде, ки «бояд ояд» ва «дар сесад сол» ё «дар сад сол» рӯй медиҳад, иҷро шавад, балки бо муҳлати муайян: «вақт расидааст». Маҳз ҳамин паём, бо ҳамин дақиқие, ки пешгӯиҳои зикршуда талаб мекарданд, аз ҷониби адвентистҳо ба тамоми ҷаҳон эълон шуд.

GSAM 109Ҳукм дар омадани Масеҳ

GSAM 109.1Дар замони аввалин эълони ин паём, ҳар як мазҳаби масеҳӣ бар ин бовар буд, ки ҳукм дар замони омадани дуюми Масеҳ сурат мегирад. Аз ин рӯ, мардуме, ки дар чунин шароит паёми омадани соати ҳукмро мерасониданд, ҳангоми доштани он назар, заруран омадани дуюми Масеҳро эълон мекарданд. Дар асл, он чизе, ки ба паём қувват мебахшид ва мардумро бо шиддаттарин тарз ба ҳаракат меовард, эълони вақти муайян буд. Аввал онҳо иддао мекарданд, ки охири ҷаҳон дар ягон вақти «соли яҳудӣ» 1843 фаро мерасад ва ин давра аз 21 марти 1843 то 21 марти 1844-ро дар бар мегирад. Пас аз гузашти ин муддат, мо дар «Midnight Cry»-и соли 1844 меомӯзем, ки рӯзи мушаххас барои поёни замонҳои паёмбарӣ муқаррар шуда буд. Ин рӯзи даҳуми моҳи ҳафтуми яҳудӣ буд, ки ба 22 октябри 1844 мувофиқат мекард.

GSAM 109Ҳисобкунии 2300 рӯз

GSAM 109.2Асоси ин муҳлат — соли 1843 — ду ҳазору сесад рӯзи Дониёл 8 буд. Даъво мешуд, ки азбаски ин «рӯзҳо» бо пешгӯиҳое алоқаманд буданд, ки дар онҳо ҳайвонот барои ифодаи подшоҳӣ интихоб шуда буданд, «рӯзҳо» бояд рамзӣ барои ифодаи солҳо истифода шаванд, мувофиқи тафсири Худованд оид ба вақти рамзӣ, ки дар Омори 14:34 ва Ҳизқиёл 4:5, 6 оварда шудааст; ки ҳафтод ҳафта — 490 рӯз — дар Дониёл 9 бояд қисми аввалини 2300 рӯз мебуд ва ҳар ду давра якҷоя оғоз мешуданд. Ҳодисае, ки дар боби 9-и Китоби Дониёл оварда шудааст ва оғози ҳафтод ҳафтаро нишон медиҳад, «баромадани фармон барои барқарор кардан ва сохтани Уршалим» буд. Ин фармон дар соли ҳафтуми Артаксерокси Лонгиманус, 457 пеш аз милод, содир шуд, тавре ки дар Китоби Эзра 7 сабт шудааст.

GSAM 110.1Ин ки ин санаи воқеии оғози ҳафтод ҳафта буд, аз он далел собит мешавад, ки дақиқан дар шасту нуҳ ҳафта — 483 сол — аз соли 457 пеш аз милод, яъне соли 27 милодӣ, Масеҳ аз ҷониби Яҳё таъмид ёфт ва хидматашро оғоз кард, гуфта: «Вақт расидааст»,³ ва ғайра. Оғози хидмати Масеҳ дар соли 27 милодӣ, салибкашии Ӯ се солу ним пас аз он, «дар миёнаи [ҳафтодуми] ҳафта», анҷоми кори махсус миёни яҳудиён дар соли 34 м., ва табдили зуди Саул, апостоли ғайрияҳудиён, собит кард, ки ҳафтод ҳафта дар он сана ба поён расидааст ва бинобар ин онҳо дар соли 457 пеш аз милод оғоз ёфтаанд. Онҳо ин масъаларо чунин ҳисоб карданд: Аз 2300, 457-ро бигиред, ва 1843 мемонад. Ва азбаски 457 сол пеш аз Масеҳ буданд, мо барои поёни 2300 рӯз ба поёни соли 1843 мерасем.

GSAM 110Эътирофҳои мухолифон

GSAM 110.2Ростқавлона гуфта шудааст, ки «иқрорҳое, ки аз ҷониби мухолифон ба нафъи ҳақиқат карда мешаванд, баландтарин навъи далелро ташкил медиҳанд». Ҳеҷ яке аз мухолифони паёми адвентистӣ ҳеҷ гоҳ ишора накардааст, ки доварии тафтишотии халқи Худованд рӯйдоде аст, ки пеш аз омадани Масеҳ сурат мегирад; балки дар ин масъала бо адвентистҳо ҳамоҳанг баҳс кардаанд. Ҳамчун далел барои ин изҳорот мо аз ду мухолифи маъруф иқтибос меорем.

GSAM 110.3Ҷаноби Н. Колвер, ки дар соли 1842 дар Капеллаи кӯчаи Марлборо дар Бостон бар зидди адвентистҳо хутба мекард, гуфт:—

GSAM 111.1«Агар ин рӯзҳо солҳо бошанд, олам дар соли 1843 ба поён мерасад; ҳар хонандаи мактаб инро мебинад; зеро агар 490 дар марги Масеҳ ба поён расида бошад, 2300 рӯз низ дар соли 1843 ба поён мерасад; ва олам бояд ба поён расад, агар исбот нашавад, ки бояд рӯйдоди дигаре рух диҳад, ва ман намебинам, ки ин чӣ гуна имконпазир аст.»

GSAM 111.2Профессор Стюарт, тақрибан дар ҳамон вақт, гуфт:

GSAM 111.2"Ин як воқеияти аҷиб аст, ки қисми зиёди тафсиргарон дар ҷаҳони англисӣ ва амрикоӣ дар тӯли солҳои зиёд рӯзҳое, ки дар Китоби Дониёл ва Ваҳй зикр шудаанд, ҳамчун ифода ё рамзи солҳо фаҳмидаанд. Ман пайгирӣ кардани пайдоиши ин одати умумӣ, метавонам бигӯям қариб ҳамагиро, душвор ёфтам."

GSAM 111Гувоҳии профессор Буш

GSAM 111.3Профессор Буш гуфт: «Ҳар касе, ки ҷаноби Миллерро дар масъалаи вақти муайянкардааш танқид мекунад, ба нуқтаи қавитарини ӯ ҳамла мекунад. Вақти муайянкардаи ӯ дуруст аст; аммо дар бораи ҳодисаи рӯйдиҳанда хато кардааст.» Буш боварӣ дошт, ки пеш аз омадани Масеҳ тамоми ҷаҳон бояд табдил ёбад. Назарияи ӯ чунин буд, ки ҳазорсола (миленим) дар соли 1844 оғоз меёбад.

GSAM 111.4Рӯҳониёни эътиқоди адвентистӣ дар маърӯзаҳои оммавии худ таълим медоданд, ки таърихи ҷаҳон нишон медиҳад, ки миллатҳои гуногун дар ҳамон ҳолате қарор доранд, ки дар тасвири Дониёл 2 рамзӣ шудааст, вақте санг тасвирро дар пойҳояш мезанад ва Худои осмон подшоҳии худро барпо мекунад; ва дар боби 7, вақте ки «подшоҳӣ ва ҳукмронӣ ва бузургии подшоҳӣ дар зери тамоми осмон ба муқаддасони Аззаю Ҷалл дода мешавад». Онҳо инчунин таваҷҷӯҳро ба он равона карданд, ки нишонаҳо — ҷисмонӣ, сиёсӣ ва ахлоқӣ — ҳамон чизҳое буданд, ки Китобҳои Муқаддас пешгӯӣ карда буданд, ки ҳангоми наздик шудани зоҳиршавии Худованд дида хоҳанд шуд.

GSAM 111Мӯъҷизаҳо дар осмон

GSAM 111.5Худованд тавассути паёмбар Юил мефармояд: «Ман дар осмонҳо ва дар рӯи замин мӯъҷизаҳо нишон медиҳам: хун, оташ ва сутунҳои дуд. Офтоб ба торикӣ табдил меёбад ва моҳ ба хун, пеш аз омадани рӯзи бузург ва даҳшатноки Худованд.»⁴ Адвентистҳо бовар доштанд ва таълим медоданд, ки шӯълаҳои осмонӣ (аврора бореалис) дар асрҳои охир (ки маъмулан «чароғҳои шимолӣ» номида мешаванд) ҳамон «оташ ва сутунҳои дуд» мебошанд, ки ба тавсифи паёмбар мувофиқат мекунанд; ва аз беҳтарин маълумоте, ки аз таърих ба даст оварда шудааст (мо ба Энсиклопедияи Эдинбург ҳамчун далел ишора мекунем), то ин давра он кам дида мешуд.

GSAM 112.1Ҳамин тавр, дар ҳоле ки паёми зуд омадани Худованд ба дуртарин гӯшаҳои замин мерасид, дар осмон нишонаҳое пайдо мешуданд, ки ҳақиқатро таъкид карда, таваҷҷӯҳи мардумро ҷалб мекарданд.

GSAM 112.225 январи 1837 як намоиши бениҳоят афсонавии шарораи осмонӣ (аврора бореалис) рух дод, ки гӯё ақлҳои бисёриҳоро бевосита ба пешгӯии пайғамбари Юил дар бораи он чизе, ки пеш аз рӯзи бузурги Худованд рӯй хоҳад дод, раҳнамун мекард. Тавсифи зерин аз нашрияи New York Commercial Advertiser, 22 октябри 1839 аст. Он комилан бо он саҳна мувофиқ аст, ки нависанда дар Виктор, ноҳияи Онтарио, штати Нью-Йорк мушоҳида карда буд.

GSAM 112Шӯълаи оташини Аврораи 1837

GSAM 112.3Дар шоми 25 январи соли 1837 дар қисматҳои гуногуни кишвар намоиши аҷиби ҳамин падида [яъне шӯълаҳои осмонӣ] рух дод, ки хонандагони мо бешубҳа онро дар ёд доранд. Дар ҷойҳое, ки замин бо барф пӯшонида шуда буд, ин манзара боҳашамат ва «ҳароснок» ба таври беназир буд. Дар як макон, воқеъ дар наздикии кӯҳ, мардуме, ки ин манзараро мушоҳида карда буданд, ба мо хабар доданд, ки он монанди «мавҷҳои оташ, ки аз кӯҳ поён меҷунбанд», буд, ва дар маҷмӯъ, то ҷое ки маълум шуд, барфе, ки заминро мепӯшонд, мисли оташ омехта бо хун менамуд, дар ҳоле ки дар боло (тавре ки апостол мегӯяд), «осмонҳо оташ гирифта буданд», то ҳадде ба тавсифи паёмбарӣ дар бораи рӯзи қиёмат монанд буд, ки бисёриҳо ҳайрон шуданд; Кӯдаконе, ки инро диданд, тарсиданд ва пурсиданд, ки оё ин омадани рӯзи доварӣ аст; ҳатто ҳайвонот низ аз тарси сахту возеҳ меларзиданд.

GSAM 113.1Ин нишонаи пайғамбари Юил на танҳо дар Амрико намоён шуд, балки ҳангоме ки таълимоти омадани Худованд дар Британияи Кабир маъруф мешуд, ҳамин нишона дар осмонҳои он кишвар низ намоён гардид. Нашрияи New York Commercial Advertiser аз 22 октябри 1839 аз рӯзномаҳои Лондон дар бораи як ҳодисаи аҷибе, ки шаби 3 сентябр дар он кишвар мушоҳида шуда буд, иқтибос меорад:—

GSAM 113Аврораи соли 1839

GSAM 113.2ЛОНДОН, 5-УМИ СЕНТЯБР.—Дар байни соатҳои даҳ шаби панҷшанбе ва се субҳи дирӯз дар осмон яке аз афсонавитарин намунаҳои ин падидаҳои ғайриоддӣ — ситораҳои резанда ва рӯшноиҳои шимолӣ — мушоҳида шуд, ки дар тӯли солҳои зиёди гузашта дида шуда буд. Аввалин нишонаи ин ҳодисаи аҷиб даҳ дақиқа пеш аз соати даҳ буд, вақте ки як нури сурхи сабук, ки гӯё буғ буд, аз қисмати шимолии нимкураи осмон бархоста, тадриҷан то маркази осмон паҳн шуд, ва то соати даҳ ё даҳу понздаҳ дақиқа тамоми осмон аз шарқ то ғарб ба як варақи бузурги нур табдил ёфт. Он манзараи хеле тарсонанда дошт ва дақиқан мисли оташсӯзии даҳшатнок буд. Нур хеле тағйирёбанда буд; дар як лаҳза ба назар мерасид, ки он меафтид, ва фавран пас аз он бо дурахшонии шадид боло меомад. Бо он ҳамроҳ ҳаҷмҳои дуд дида мешуданд, ки пайваста чарх мезаданд, ва ҳар тамошобин бовар дошт, ки ин «сӯхтори бузург» аст.

GSAM 113.3Ҳайрат ва тарси пойтахт хеле бузург буд; ҳазорон нафар ба самти фоҷеаи тахминии даҳшатнок давида меомаданд. Мошинҳои оташнишонии истгоҳҳои бригадаи оташнишонӣ дар кӯчаҳои Бейкер, Фаррингдон, Уотлинг, Уотерлоо Роуд ва инчунин мошинҳои истгоҳҳои ғарбии Лондон — дар асл, ҳар як мошини оташнишонӣ дар Лондон — ба аспҳо баста шуда, бо шитоби беш аз маъмулӣ ба сӯи «манзараи тахминии нобудӣ» давиданд, ки пас аз онҳо аробаҳо, аспсаворон ва издиҳоми бузурги мардум меомад. Баъзе аз ин мошинҳо то Ҳай Гейт ва Ҳаллоуэй (тақрибан чор мил) расиданд, то он даме ки хатогӣ ошкор шуд. Ин ҳодисаҳо беш аз ду соат идома ёфтанд ва то субҳ манзара ба як саҳнаи бошукӯҳ табдил ёфт.

GSAM 114.1Соати дуи субҳ ин ҳодиса манзараи бениҳоят зебоеро пешкаш кард, ки тавсиф карданаш хеле душвор буд. Тамоми Лондон мисли рӯзи зӯҳр равшан шуда буд ва ҳаво бениҳоят соф буд. Нимкураи ҷанубӣ дар он лаҳза, гарчанде бе абр буд, хеле торик буд; аммо ситораҳо, ки бепоён буданд, зебо медурахшиданд. Нимкураи муқобили осмон контрасти беназир ва боҳашаматеро нишон медод; он комилан равшан ва нураш хеле дурахшон буд; пайдарпайии доимии метеорҳо, ки дар дурахшонӣ фарқ мекарданд, вуҷуд дошт — онҳо гӯё дар маркази осмон ба вуҷуд меомаданд ва то он даме паҳн мешуданд, ки гӯё метаркиданд. Таъсир барқӣ буд. Ҳазорҳо ситораҳои хурд аз уфуқ баромада, бо суръати бениҳоят ба сӯи Замин парвоз мекарданд, ки чашм қариб наметавонист роҳи онҳоро пайгирӣ кунад; онҳо гӯё метаркиданд ва буғи сурхи торикро бар тамоми нимкураи осмон паҳн мекарданд. Рангҳо бениҳоят зебо буданд.

GSAM 114.2Соати дую ним рӯйдод ба торикӣ табдил ёфт, ки пас аз пароканда шуданаш дар баландтарин нуқтаи осмон рангинкамони равшан ва атрофи канори торикие, ки бар қисми ҷанубии кишвар сар зада буд, намоён гардид. Зуд пас аз он аз он сутунҳои нури нуқрагин паҳн шуданд. Онҳо ба таври аҷиб афзуданд, дар миёни буғи сурхе, ки ҳамзамон ташаккул ёфта буд, омехта шуданд ва вақте ба баландии комил расиданд, манзара аз ҳар тасаввур болотар буд. Ситораҳо дар ҳама самтҳо парвоз мекарданд ва то соати чор идома доштанд, сипас ҳамааш хомӯш шуд.»

GSAM 114Намоишҳои аҷиб дар офтоб

GSAM 114.3Дар ҳоле ки таблиғгарони зинда ҳақиқати омадани Худовандро таблиғ мекарданд, дар қисматҳои гуногуни ҷаҳон мӯъҷизаҳои зиёду гуногун дар осмонҳо дида мешуданд. Аз инҳо фазои мо танҳо имкон медиҳад, ки тасвири зоҳиршавии офтоб дар Норвич, Англия, дар декабри соли 1843-ро нишон диҳем. Ҳодисаи шабеҳ дар Ню-Ҳейвен, Коннектикут, 9 сентябри 1844, ду соат пеш аз зӯҳр ва ду соат пас аз зӯҳр рух дод ва ҳазорон нафар онро мушоҳида карданд.

GSAM 115Намуди аҷиби Офтоб

GSAM 115.1Доираи хурди дохилӣ офтобро ифода мекунад. Он ранги норинҷии сабук дошт. Қисми берунии ҳар ду доира, ки дар масофаҳои нобаробар аз офтоб ҷойгир буданд ва онро иҳота карда буданд, ба ҳамин ранг монанд менамуд; аммо қисми дохилии ин доираҳо зарди тира буд, осмон дар дохили онҳо ранги қаҳваранги торик дошт, ва се доираи калон, ки аз миёни офтоб ва поён аз он мегузаштанд, мисли нури равшани ҷудогона менамуданд.

GSAM 115.2Дар бораи ҳодисаи Англия мо дар номае аз И. Ллойд, Лондон, 3 январи 1844, чунин мехонем:—

GSAM 115.3«Нишонаи аҷибе дар офтоб» пайдо шуд, ки аз ҷониби шаҳрвандони асосии Норвич ва атрофи он дида шуд, мисли он қаблан дар Англия ҳеҷ гоҳ дида нашуда буд. Онро дар декабри соли гузашта, тақрибан соати 12-и зӯҳр диданд ва то ду соат идома кард. Он сокинонро хеле тарсонд. Ин ҳодиса дақиқ пеш аз он рӯй дод, ки бародарон Винтер, Бургесс ва Рутон дар он шаҳр миссияи худро оғоз кунанд. Ба назар мерасид, ки он роҳро барои ҳақиқат омода мекунад, то онҳо дар он ҷо ба муваффақияти хуб ноил шаванд.»

GSAM 116.1Ҳисоботи ин ҳодиса, ки дар Ню-Ҳейвен, Коннектикут рух додааст, дар нашрияи «Midnight Cry» аз 10 октябри 1844 оварда шудааст ва аз нашрияи «New Haven Palladium» аз 10 сентябри 1844 гирифта шудааст. Дар ҳисоботи нашрияи «Cry» муҳаррир мегӯяд: «Ҳеҷ файласуф натавонистааст сабаби ин ҳодисаро ба тавре шарҳ диҳад, ки худи ӯро қонеъ кунад».

GSAM 116.2Ҳисоботи ин манзара, ки 9 сентябри 1844 дар Ню-Ҳейвен, Коннектикут, дар атрофи офтоб пайдо шуд, инчунин дар нашрияи Hartford Courant аз 12 сентябри 1844 чоп шуда, чунин аст:—

GSAM 116.3«Ҳалое, ки рӯзи душанбе, 9 сентябри 1844, барои ду соат пеш ва пас аз нисфирӯзӣ атрофи офтоб пайдо шуд, ба назар мерасад, ки аз ҷониби шаҳрвандони мо бо шавқи зиёд мушоҳида шудааст ва кунҷковии оқилонаеро барои фаҳмидани бештар дар бораи падидаҳои ҳамин гуна ва сабаби онҳо бедор кардааст.

GSAM 116.4Ҳалои мазкур бо давомнокии худ фарқ мекард ва имкониятҳои мусоид барои мушоҳида фароҳам меовард. Наздик ба нисфирӯзӣ он асосан аз ду ҳалқаи пурра иборат буд: яке бо паҳноии тақрибан 45 дараҷа, ки маркази офтобро иҳота карда буд, ва дигаре бо паҳноии тақрибан 72 дараҷа, ки марказаш дар зенит қарор дошт, дар ҳоле ки периметраш аз миёни офтоб мегузашт. Ҳалқаи хурдтар бо як эллипс ҳамроҳ буд, ки меҳвари калон дошт ва эксцентриситеташ хурд буд. Мустақиман дар муқобили офтоб ва 36 дараҷа шимолтар аз зенит, доираи калонро ду доираи дигар бо диаметри тақрибан ё комилан якхела бурида мегузаштанд, ки дар нуқтаи буриш як нуқтаи дурахшон ба вуҷуд меовард, ки табиатан аз ҷамъ шудани нури се ҳалқаи дурахшон ҳосил мешуд. Ҳалқае, ки офтобро иҳота карда буд, рангҳои рангинкамонро нишон медод, ки аксаран бо равшании зиёд ва зебоӣ буданд. Ҳалқаҳои дигар сафед ва камрангтар буданд, зеро аз Офтоб дуртаранд. Аммо қисмҳои хурди доираҳо бо рангҳои призмавӣ [рангинкамонӣ] дар вақтҳои гуногун, ҳам дар шарқ ва ҳам дар ғарб, пайдо мешуданд.... Ин яксонӣ дар сохтор бояд ба қонуне вобаста бошад, ки ташаккули ҳалоҳоро танзим мекунад; аммо моҳияти ин қонун пурра омӯхта нашудааст.... Дар фаҳмонидани пайдоиши ҳалқае, ки офтобро иҳота мекунад, чандон мушкилӣ вуҷуд надорад, зеро сабаби он то андозае ба сабаби пайдоиши рангинкамон монанд аст, аммо фаҳмонидани пайдоиши ҳалқае, ки периметри он дар маркази офтоб қарор дорад, мушкилтар аст.

GSAM 117Мӯъҷизаҳое, ки пешгӯиҳои Китоби Муқаддасро иҷро мекунанд

GSAM 117.1Дар бораи истифодае, ки дар Англия ва Амрико аз ин мӯъҷизаҳои дар осмон дидашуда шудааст, мо метавонем бо хондани «Тафсири боби бисту чаҳоруми Инҷили Матто» аз ҷониби Силвестер Блисс, ки соли 1843 дар Бостон нашр шудааст, маълумот гирем. Пас аз иқтибос кардани баъзе аз ҳисоботҳои зикршуда, ӯ мегӯяд:—

GSAM 117.2"Ҳамин тавр, 'нишонаҳои бузург' ва 'манзараҳои даҳшатнок', ки дар Китобҳои Муқаддаси ҳақиқат пешгӯӣ шудаанд, ба назар мерасад, ки ҳамаашон, инчунин онҳое, ки Наҷотбахш гуфта буд, ки пеш аз омадани Ӯ рӯй хоҳанд дод, иҷро шудаанд.

GSAM 117.3«Ҳамин тавр, ки баровардани баргҳои дарахтон нишонаи фаро расидани тобистон аст, ба ҳамин андоза, бо иҷрои ин нишонаҳо, масеҳиён бояд донанд, ки омадани Масеҳ наздик аст, ҳатто назди дарҳо. Ин танҳо иҷозат нест, ки мо инро донем, балки Наҷотбахши мо фармудааст, ки мо инро донем.»⁵

GSAM 117ПАЁМРАСОНҲО

GSAM 117.4Пас аз он ки ба баъзе хусусиятҳои асосии паёми омадани дуюм, тавре ки аввалин бор эълон шуд, диққат равона гардид, шояд ҷолиб бошад, ки ба чанд нафаре аз онҳое, ки дар эълони бузург нақши барҷаста доштанд, назар андозем. Мо аллакай номҳои бисёре аз он рӯҳониёнро, ки дар он замон дар кишварҳои хориҷӣ боистеъдодтарин буданд ва ин даъватро паҳн карданд, овардаем. Ҳангоми ҷалби таваҷҷӯҳ ба баъзе аз онҳое, ки дар Амрико роҳбарӣ карданд ва Худованд бори кори мазкурро бар онҳо вогузор намуд, ин боз ҳам бештар собит мекунад, ки дасти Худованд воқеан дар ин ҳаракат буд.

GSAM 118Уильям Миллер

GSAM 118.1Аввал ҳолати Уильям Миллерро баррасӣ мекунем, ки дар ҳаракати адвентистӣ дар Иёлоти Муттаҳида он қадар намоён буд, ки барои бисёриҳо ин ҳаракат танҳо бо номи «миллеризм» маъруф аст.

GSAM 118.2Уильям Миллер дар феврали соли 1782 дар Питтсфилд, штати Массачусетс таваллуд шуд. Дар кӯдакии аввали худ нишонаҳои қувваи зеҳнӣ ва фаъолияти беш аз маъмулӣ намоён шуданд. Чанд сол ин нишонаҳоро барои ҳамаи онҳое, ки бо ӯ ҳамроҳ буданд, бештар ва бештар ба назар мерасонд. Ӯ соҳиби табиати ҷисмонӣ қавӣ, зеҳни фаъол ва табиатан хуб рушдёфта ва характери ахлоқии беайб буд. Ӯ аз имкониятҳои маҳдуди мактаби ноҳиявӣ баҳра бурда буд, вале чанд сол нагузашта, маъмулан эътироф шуд, ки донишҳояш аз донишҳои муаллимони маъмулан коркунанда болотар аст.

GSAM 118.3Ҷаноби Миллер дар соли 1802 оила барпо кард ва дар Полтни, Вермонт, маскан гирифт. Мардоне, ки ӯ аз замони кӯчидан ба Полтни бо онҳо робита дошт ва барои неъматҳои дунёвӣ ба онҳо хеле қарздор буд, амиқан таҳти таъсири принсипҳои шубҳаангез ва назарияҳои деистӣ қарор доштанд. Онҳо одамони беахлоқ набуданд, балки ҳамчун як гурӯҳ шаҳрвандони хуб, одатан ҷиддӣ, инсонпарвар ва хайрхоҳ буданд. Аммо онҳо Китоби Муқаддасро ҳамчун меъёри ҳақиқати динӣ рад карда, кӯшиш мекарданд, ки раддияшро бо ёрии асарҳои Вольтер, Гюм, Вольней, Пэйн, Итан Аллен ва дигарон қобили қабул гардонанд. Ҷаноби Миллер ин асарҳоро бодиққат омӯхт ва ниҳоят худро деист эълон кард. Ӯ худаш гуфтааст, ки ҳаёти деистии ӯ давраеро дар бар мегирифт, ки тақрибан аз соли 1804 оғоз ёфта, 12 сол идома кард.

GSAM 118.4Ӯ фармони капитаниро гирифта, дар соли 1810 ба артиш шомил шуд. Пас аз бозгашт аз артиш, дар соли 1812 оилаашро ба Лоу Ҳэмптон, штати Нью-Йорк кӯчонд, то дар он ҷо ба кишоварзӣ машғул шавад. Ҳамчун деҳқон, вай вақти холии бештар барои хондан дошт. Вай фаҳмид, ки назари деистии ӯ ҳеҷ кафолати хушбахтӣ пас аз ҳаёти ҳозираро намедиҳад. Пас аз қабр ҳама чиз торик ва ғамгин буд. Ба ибораи худи ӯ:

GSAM 118.4«Нобудӣ фикре сард ва даҳшатовар буд ва ҷавобгарӣ нобудии бешубҳа барои ҳама буд. Осмонҳо бар сари ман мисли мис сахт буданд ва замин зери пойҳоям мисли оҳан. Абадият! — он чӣ буд? Ва марг! — чаро буд? Ҳар қадар ман мантиқ мекардам, ҳамон қадар аз исбот дур мешудам. Ҳар қадар фикр мекардам, хулосаҳоям ҳамон қадар парешонтар мешуданд. Ман кӯшиш кардам, ки фикр карданро бас кунам, аммо фикрҳоям назорат намешуданд. Ман воқеан бадбахт будам, вале сабабашро намефаҳмидам.... Зуд пас аз он, ногаҳон симои Наҷотбахш бо равшании комил дар зеҳни ман нақш баст. Ба назар мерасид, ки метавонад мавҷудоте бошад, ки он қадар нек ва раҳмдил аст, ки худаш гуноҳҳои моро каффора кунад ва ба ин васила моро аз ҷазои гуноҳ наҷот диҳад. Ман фавран эҳсос кардам, ки чунин мавҷудот бояд чӣ қадар дилфиреб бошад; ва тасаввур намудам, ки метавонам худро ба оғӯшҳои ӯ афканам ва ба раҳматаш эътимод кунам."

GSAM 119Табдили дини Уильям Миллер

GSAM 119.1Вай илова кард:

GSAM 119.1«Наҷотдиҳандаеро, ки ман ба Ӯ эҳтиёҷ доштам, ба ман Китоби Муқаддас ошкор кард ва ман аз он хиҷил шудам, ки китоби оддии инсонӣ дар худ қоидаҳоеро дорад, ки ба ин ҷаҳони гунаҳгор сахт лозиманд. Ва ман маҷбур шудам розӣ шавам, ки Китоби Муқаддас - Каломи Худо аст. Китоби Муқаддас барои ман манбаи фараҳу шодмонӣ гардид, дар Масеҳ бошад ман барои худ Дӯстро пайдо кардам. … Аз он замон Китоби Муқаддас ба мавзӯи асосии омӯзишҳои ман табдил ёфт ва бе фиребу найранг гуфта метавонам, ки омӯзиши он ба ман ҳаловатҳои беҳтаринро мерасонд. Инчунин ошкор намудам, ки ҳеҷ гоҳ дар бораи нисфи он чизе ки дар ин китоб ҷойгир аст, нашунидаам. Аз он ҳайрон шудам, ки пеш зебоӣ ва ҷалоли онро намедидам ва умуман онро рад карда метавонистам."

GSAM 119.2Усули Уильям Миллер дар омӯзиши Китоби Муқаддас аз ҷониби худи ӯ чунин тавсиф шудааст:

GSAM 119.2«Ман қарор додам, ки ҳамаи таассуботамро канор гузорам, Китоби Муқаддасро бо Китоби Муқаддас амиқ муқоиса кунам ва омӯзиши онро ба таври мунтазам ва методикӣ идома диҳам.... Ҳар вақте чизе нофаҳмо меёфтам, одатам ин буд, ки онро бо ҳамаи оятҳои марбут муқоиса кунам; ва бо кӯмаки Круден ҳамаи матнҳои Китоби Муқаддасро, ки дар онҳо ягон калимаи муҳим аз қисмати нофаҳмо зикр шуда буд, баррасӣ мекардам.... Бо ҳамин роҳ ман дар хондани аввалини Китоби Муқаддас тақрибан ду сол таҳқиқотро идома додам ва пурра қаноатманд шудам, ки он тафсиркунандаи худаш аст.

GSAM 120.1«Ҳангоми чунин таҳқиқот ман ба ин натиҷа расидам, ки агар пешгӯиҳое, ки дар гузашта иҷро шудаанд, ягон меъёр барои ҳукм кардан дар бораи тарзи иҷрои онҳое бошанд, ки ҳанӯз ояндаанд, пас назари маъмулӣ дар бораи ҳукмронии рӯҳонии Масеҳ — ҳазорсолаи замонӣ пеш аз охири ҷаҳон ва бозгашти яҳудиён — аз каломи Худо пуштибонӣ намешавад.... Ман дар Китобҳои Муқаддас равшан ёфтам, ки Исо Масеҳ боз ба ин замин хоҳад омад, дар абрҳои осмон бо тамоми ҷалоли Падари худ.

GSAM 120.2«Ман дар омӯзиши Китобҳои Муқаддас лаззатеро эҳсос кардам, ки қаблан гумон намекардам, ки он метавонад аз таълимоти онҳо ҳосил шавад. Ман омӯзиши онҳоро бе ягон интизори пайдо кардани вақти омадани Наҷотбахш оғоз кардам ва аввалҳо қариб бовар карда наметавонистам натиҷаеро, ки ба он расида будам; аммо далелҳо маро бо чунин шиддат мағлуб карданд, ки ман натавонистам ба эътиқодоти худ муқобилат кунам. Ман қариб дар хулосаҳои худ мустаҳкам шуда, ба интизорӣ, ҳушёрӣ ва дуо барои омадани Наҷотбахш шурӯъ кардам.»

GSAM 120.3Боз ӯ мегӯяд:

GSAM 120.3«Ман бовар кардам; ва фавран вазифаи нашри ин таълим, то ҷаҳон бовар кунад ва барои вохӯрӣ бо Додрас ва Домод дар омадани Ӯ омода шавад, дар зеҳни ман таъсир гузошт. Дар ин ҷо ман зарур намебинам, ки дар бораи озмоишҳои дарозмуддат ва сангини худ ба таври муфассал нақл кунам. Кофист бигӯям, ки пас аз чанд сол ман аз ҷониби Рӯҳи Худо, қудрати ҳақиқат ва муҳаббати ҷонҳо маҷбур шудам, ки салиби худро бар дӯш гирам ва ин чизҳоро ба ҷаҳони фаноёбанда ва нобудшаванда эълон кунам.»

GSAM 120.4Ҷаноби Миллер, мисли онҳое, ки дар кишварҳои дигар бо ин паём илҳом гирифта буданд, аввал фикр кард, ки супориши худро бо навиштан ва нашр дар маҷаллаҳои умумӣ ва варақчаҳо иҷро кунад. Ӯ аввалин бор назари худро дар нашрияи «Vermont Telegraph», рӯзномаи баптистӣ, ки дар Брандон, Вермонт чоп мешуд, нашр кард. Ин дар соли 1831 буд. Ӯ аввалин бор дар соли 1832 дар назди омма дар ин мавзӯъ суханронӣ кард. Дар бораи ин вохӯрӣ ӯ гуфт: «Худованд лутфашро бар ҷамъомад рехт ва бисёриҳо барои наҷоти рӯҳҳояшон имон оварданд».

GSAM 121.1Дар соли 1836 лексияҳои ӯ дар баъзе нашрияҳои оммавии он замон чоп шуданд. Дар зимистони 1837–38 лексияҳои ӯ дар як варақча нашр гардиданд. Дар соли 1838 варақаи дуюми 204-саҳифа чоп шуд ва дар он ҷаноби Миллер изҳор дошт, ки қудрати Усмонӣ метавонад дар соли 1839 ё 1840 суқут кунад. Аввалин лексияҳои ӯ дар ягон яке аз шаҳрҳои калон дар соли 1836 баргузор шуданд. Сипас ӯ дар шаҳрҳои Рэндольф, Лоуэлл, Гротон ва Линн, Массачусетс суханронӣ кард.

GSAM 121.2То соли 1840 ҷаноби Миллер қариб танҳо ҳамчун сухангӯи оммавӣ дар мавзӯи наздик будани омадани Масеҳ меистод. Дар он сол ногаҳон садҳо нафар ба ӯ дар таблиғи ин паём ҳамроҳ шуданд. Омилҳои ба вуҷуд овардани ин тағйири бузург дар боби оянда зикр хоҳанд шуд. Дар зимистони 1839–40 ҷаноби Миллер як қатор лексияҳоро дар Эксетер, Ню Ҳэмпшир пешниҳод кард. Дар он ҷо ӯ бори аввал бо Пастор Ҷ. В. Ҳаймс вохӯрд, ки дар он замон ба ин эътиқод пайваст ва аз он рӯз ба баъд ҳамчун нашркунанда ва таблиғгари пуршӯр ва паҳнкунандаи паёми бузурги омадани дуюми Масеҳ бо Пастор Миллер китф ба китф истод.

GSAM 121Ҷошуа В. Ҳаймс

GSAM 121.3Дар бораи ин коргари содиқ дар ин ҳаракати бузург мо наметавонем беҳтар аз он бошем, ки аз биографи ӯ иқтибос кунем, ки мегӯяд:—

GSAM 121.4«Ҷошуа В. Ҳаймс 19 майи соли 1805 дар Викфорд, Род-Айленд, таваллуд шудааст. Падари ӯ ҳамчун савдогари Ҳинди Ғарбӣ хуб маъруф буд ва ҳамчун узви калисои Эпископалии Сент-Пол дар Викфорд нуфузи зиёд дошт. Модараш дорои табиати меҳрубон ва муҳаббат ба Наҷотдиҳанда буд, ки онро ба гӯшҳои омодаи писараш мерехт.

GSAM 121.5"Нияти падараш ин буд, ки писараш Ҷошуаро барои хидмати калисое, ки худаш узви он буд, таълим диҳад, аммо шароитҳо инро имконнопазир карданд. Худо кори дигареро барои он писар таъин карда буд ва ҳама чизро ба он сӯ мебурд, ки натиҷаи дилхоҳ ба даст ояд. Дар соли 1817 падар як бори гаронбаҳоро таҳти роҳбарии капитан Картер бо Александр Стюарт ҳамчун суперкарго фиристод. Ин мардон бевафо баромаданд ва ба бандари яке аз ҷазираҳои Ҳинди Ғарбӣ расида, ҳам киштӣ ва ҳам борро фурӯхта, гурехтанд. Ин ҳодиса ҳамаи нақшаҳоеро, ки барои ояндаи Ҷошуаи ҷавон тарҳрезӣ шуда буданд, тағйир дод; ӯ бояд ба Донишгоҳи Браун дар Провиденс, Род-Айленд фиристода мешуд. Ба ҷои ин, дар апрели соли 1821 ӯро ба Ню-Бедфорд, Массачусетс бурданд ва ба Уильям Найтс супурданд, то ҳунари мебелсозӣ омӯзад.

GSAM 122.1«Вақте ки ба манзили нави худ расид, бо тамоми ҳастӣ ба кори ба ӯ супоридашуда шурӯъ кард ва қатъӣ буд, ки дар касби худ усто шавад. Аммо зуд фаҳмид, ки муҳити динӣ ба завқи ӯ пурра мувофиқ нест. Ӯ мегӯяд: "Устои ман унитарианӣ буд ва маро ба калисояш бурд. Пастор Реверенд Орвилл Дьюи буд. Ӯ чанде пеш аз эътиқоди анъанавии масеҳӣ рӯй гардонда буд. Таҳсилоти ман дар назди епископ Грисволд ва ректори калисои Сент-Пол дар Викфорд, Уильям Бурҷ, ва бисёр шунидани суханрониҳои шево ва бомазмуни доктор Крокер аз калисои Сент-Ҷон дар Провиденс, Род-Айленд, маро комилан ноомода сохт, ки суханрониҳои шево ва бомазмуни ҷаноби Дьюи дар инкори таълимоти Масеҳ ва апостолонашро қабул кунам.»

GSAM 122.2"Дар он замон дар Ню-Бедфорд ягон калисои епископалӣ вуҷуд надошт, бинобар ин ӯ қарор дод, ки ба Калисои якуми масеҳӣ [на Disciple] равад ва баъдан ба он пайваст. 'Инҷо,' мегӯяд ӯ, 'ман Китоби Муқаддаси боз ва озодии андешаро ёфтам ва аз ҳар ду хуб истифода кардам.' Ин калисо таҳти роҳбарии рӯҳонии Муҳтарам Мозес Ҳоу қарор дошт. Рӯҳонии ҷаноби Клоу Ҷошуа В. Ҳаймсро 2 феврали 1823 таъмид дод. Бо диле, ки барои Устодаш бо шӯру шавқ месӯхт, ӯ дар синни ҳаждаҳсолагӣ фавран ба нақли ҳикояи салиб ва ташвиқи мардум ба тавба кардан шурӯъ намуд. Ӯ дар бораи худ мегӯяд:—

GSAM 122.3"Ман зуд ба таблиғотгар табдил ёфтам ва иҷозатнома гирифтам, то истеъдодамро такмил диҳам.... Ман шогирдиамро бо қаноатмандӣ ба анҷом расонда, ситоиш гирифтам. Аммо панҷ ё шаш сол ман одат карда будам, ки аз ҳад зиёд кор кунам ва ба ин васила дар як ҳафта як ё ду рӯз барои таҳсил ва кори таблиғотӣ дар маҳаллаҳои камбизоат вақт ҷудо мекардам, ҳосили онро ба пасторам медодам."

GSAM 123.1Дар соли 1825 ӯ ҳамчун миссионери конфронси калисоҳои масеҳӣ дар ҷануби Массачусетс таъин шуд. «Барои дастгирии миссионерҳо ҳеҷ нақша ё восита вуҷуд надошт», — мегӯяд Пастор Ҳаймс, — «ва ман қарор додам, ки барои рӯзгори худ ба тиҷорат машғул шавам ва он чи метавонистам, таблиғ кунам».

GSAM 123.2Дар соли 1828 ӯ Ню-Бедфордро тарк кард, на бо шубҳаҳо ё камбуди нерӯ, балки бо иродаи қатъӣ, ки ҳатман пирӯз мешуд, ба Плимут рафт, дар он ҷо калимаи Худоро дар мактабҳо, дар ҳуҷраҳои муваққатӣ ва ҳар ҷое, ки метавонист шунавандагонро ҷалб кунад, таблиғ мекард. Дар соли 1829 ӯ ҳамин гуна корро дар Фолл-Ривер то соли 1830 идома дод, вақте ки ба Бостон ҳамчун пастори калисоҳои якум ва дуюми масеҳӣ кӯчид; ва дар он ҷо то 33 сол монд. Дар соли 1839 ӯ ба ҳаракати адвентистӣ, ки аз ҷониби Пастори маъруф Уильям Миллер шарҳ дода мешуд, пайваст. Ӯ бо тамоми ҳаяҷон ва шӯру шавқ ба ин ҳаракати нав ворид шуд ва хидматҳояш пур аз оташ ва қудрат буданд. Дар соли 1840 ӯ нашри маҷаллаи Signs of the Times-ро оғоз кард ва ҷонибдори ҳамон ҳаракате шуд, ки тамоми қалбашро ба он бахшида буд. Ҳамаи пулҳояш, тамоми заҳматҳояш ва тамоми нерӯяшро ба ин ҳаракат равона кард ва ҳазорон нафар ба он шомил шуданд.

GSAM 123Корҳои муттаҳидаи Миллер ва Ҳаймс

GSAM 123.3Аз соли 1840 то тирамоҳи 1844 фаъолияти Пасторҳо Миллер ва Ҳаймс асосан муттаҳид буд, зеро онҳо аз шаҳр ба шаҳр мегаштанд: дар тобистон бо хаймаи бузурги худ ва дар зимистон дар калисоҳо ва толорҳои ҷамъиятӣ. Қувваи бузурги ҷисмонии Пастор Ҳаймс ӯро то ворид шуданаш ба соли наваду дуюми ҳаёташ ҳифз кард. Қобилиятҳои зеҳнии ӯ то охир боқувват буданд. Дар соли 1894, 28 сентябр, ӯ дар майдони хаймазанӣ дар Лансинг, Мичиган, ба ҷамъомади беш аз се ҳазор адвентистҳои рӯзи ҳафтум хатибати пурҳаяҷон ироа кард. Ба назар мерасид, ки ӯ бо ҳамон ҷиддият ва нерӯи рӯзҳои қадим сухан мегуфт. Ин воқеан аҷиб буд барои марде, ки се моҳ ба синни навадсолагии худ қадам гузошта буд ва аз бемории табобатнашаванда ранҷ мебурд, ки соли баъдӣ аз он фавтид.

GSAM 124.1Пасторҳо Миллер ва Ҳаймс, гӯё, дар «сафи пеши ҷанг» дар ҳаракати омадани дуюми Масеҳ дар Амрико истода буданд ва онҳо танҳо ду нафар аз миёни даҳҳо нафаре буданд, ки бо онҳо дар таблиғи таълимоти омадани Масеҳ заҳмат мекашиданд, ки хусусиятҳои асосии онҳо матонати мақсаду ростқавлии беолоиш буданд. Ин мардон асосан аз он синфе буданд, ки ҷаҳон онҳоро «мардони худсохт» меномид — мардоне, ки тавассути рӯбарӯӣ бо воқеиятҳои сангини зиндагӣ инкишоф ёфта буданд ва омӯхта буданд, ки дар бораи адолати як масъала бар асоси принсип қарор қабул кунанд, на сиёсат. Онҳо аз он қавм буданд, ки, ба гуфтаи Пастор Миллер, одатан паёмро аз калисоҳо қабул мекарданд: «аз ҳама парҳезгор, содиқ ва фаъолтарин аъзоён». Инро рӯҳониёни калисоҳои гуногун тасдиқ карданд, ки пас аз ҷудошавии ниҳоии адвентистҳо аз онҳо гуфтанд: «Он [ин таълим] беҳтарин аъзои гуруҳи моро гирифт».

GSAM 124Дигар таблиғгарони маъруфи адвентистӣ

GSAM 124.2Шояд ҷолиб бошад, ки баъзе аз он мардонеро, ки дар ҳаракати он замонҳои аввалия бо Пасторҳо Миллер ва Ҳаймс нақши барҷаста доштанд, бо ном зикр кунем. Аввалин дар рӯйхат Чарлз Фич аз Кливленд, Оҳайо мебошад, ки дар соли 1842 идеяи сохтани ҷадвалҳоро барои тасвири рӯъёҳои Дониёл ва Ваҳй пешниҳод кард. Манобеи ин андеша бар асоси Ҳабаққуқ 2:2, 3 буд. Вафоти Чарлз Фич 10 октябри 1844 рух дод.

GSAM 124.3Доктор Ҷосайя Литч аз Филаделфия, ки, чунон ки дар боби оянда хоҳем дид, аз ҷониби Худованд илҳом гирифт, то ҳақиқатеро эълон кунад, ки дар иҷрои он таваҷҷӯҳ ба паёми омадани Масеҳ ба таври ногаҳонӣ ва босуръат рушд ёфт.

GSAM 124.4Элон Галаша аз Локпорт, Нью-Йорк, як рӯҳонии маъруфи баптист, ки навиштаҳо ва хидматҳояш дар мавзӯи наздик омадани Худованд дар он мазҳаб шӯру ғулғуларо ба вуҷуд овард.

GSAM 125.1Э. Р. Пинни, аз Сенека-Фолс, Нью-Йорк, боз як рӯҳонии содиқи калисои баптист, ки хидмат ва навиштаҳояш дар ин кор нерӯманд буданд. Ӯро метавон «Намаки замин» номид.

GSAM 125.2Ҷорҷ Сторрс аз шаҳри Нью-Йорк, ки пеш аз табдил ёфтанаш ба таълимоти адвентистӣ таблиғгари маъруфи эҳё буд. Навиштаҳои ӯ таъсири бузург доштанд дар ташвиқи мардум ба ихлоси бештар дар ҳаёт ва сарватҳояшон барои ин кор; ин махсусан дар ҳафтаҳои ниҳоии ду ҳазору сесад рӯз ба назар мерасид. Маҳз ӯ буд, ки пас аз ноумедӣ, ба баррасии мардумони адвентист ва ҷаҳон шаш хутбаашро оид ба табиати инсон, ҳолати мурдагон ва ҷазои оянда пешкаш кард.

GSAM 125.3Пастор Стокман аз Портленд, штати Мэн, яке аз коргарони содиқи эҳёҳои Уильям Миллер дар он шаҳр буд. Вафоташ чанд ҳафта пеш аз поёни соли яҳудиёни 1843 рух дод, дар ҳоле ки адвентистҳо умедвор ва интизор буданд, ки Худованд дар он замон хоҳад омад.⁶

GSAM 125.4Мардони дигари маъруфе низ буданд, ки мо аз сабаби маҳдудияти ҷой танҳо номбар мекунем, чун Н. Н. Уайтинг, ки тарҷумаи Аҳди Ҷадидро ба забони англисӣ анҷом дод, ки бо номи «Тарҷумаи Уайтинг» маъруф аст; С. С. Сноу, Ф. Г. Браун, Аполлос Ҳейл, Л. Д. Мансфилд, Ҷ. Нидҳам, О. Р. Фасетт; Ҷорҷ, Уэсли ва Эдвин Бёрнҳэм (се бародар), ҳама дар паём кормандони самарабахш буданд.