Боби 2 — Нақшаи наҷот ошкор мешавад

GSAM 38.1«Умеди ба таъхир афтода дилро бемор месозад; аммо вақте ки орзу ба даст меояд, он дарахти ҳаёт аст.»¹ «Зеро чунин мефармояд Худованди лашкарҳо: боз як бор, каме вақт мегузарад, ва ман осмонҳоро, заминро, баҳрро ва хушкзаминро меҷунбонам; ва ман ҳамаи халқҳоро меҷунбонам, ва орзуи ҳамаи халқҳо хоҳад омад; ва ман ин хонаро бо ҷалол пур мекунам, мегӯяд Худованди лашкарҳо.»²

GSAM 38.2Аз замоне, ки Одам аз боғи Адан ва дарахти ҳаёт ронда шуд, суханоне, ки нисбати насл (тухми) зан ба Шайтон гуфта шуданд — «Ӯ саратро мешиканад» — умеди шикасти ниҳоии шайтон, барҳам задани нақшаҳои фиребгаронаи ӯ ва бозгашт ба дарахти ҳаётро ба миён овард. Он интизоршуда — тухми ваъдашуда — ба ин васила «Ҳаваси ҳамаи халқҳо» гардид.

GSAM 38.3Дар иқтибоси боло аз Ҳағей чунин ба назар мерасад, ки омадани ин Матлуби Ҳама бо он замон алоқаманд аст, ки Худованд осмонҳо ва заминро такон медиҳад. Павлус дар мактубаш ба Ибриён он таконро ба оянда нисбат дода, мегӯяд: «Боз як бор ман на танҳо заминро, балки осмонро низ такон медиҳам. Ва ин сухан, «Боз як бор», нишон медиҳад, ки он чизҳое, ки такон меёбанд, яъне чизҳои эҷодшуда, бардошта мешаванд, то он чизҳое, ки таконнашавандаанд, бимонанд. Аз ин рӯ, мо подшоҳиеро мегирем, ки таконнашаванда аст; пас биёед лутфро дошта бошем, то ки бо эҳтиром ва тарси худотарсона Худоро ба хушнудӣ хизмат кунем».³ Ин забон дар бораи як такон, ки ҳанӯз дар пеш аст, ба назар мерасад, ки онро ба таври зич бо барқарорсозии ниҳоии подшоҳии Худо, таҳти Масеҳ, Тухми ваъдашуда, «Матлуби ҳамаи халқҳо» мепайвандад.

GSAM 39.1Барқарорсозие, ки бояд тавассути Масеҳ анҷом ёбад, дар ин рӯзҳои охир аз ҷониби ҳамаи онҳое, ки тамоми Китоби Муқаддасро пеши рӯ доранд, равшан дида мешавад. Аммо дар замони қадимон чунин набуд. Каломи Худованд ба онҳо чунин мерасид: «таълим бар таълим, таълим бар таълим; хат бар хат, хат бар хат; ин ҷо каме, он ҷо каме».⁴ Ҳамин тавр, дар ошкорсозии нақшаи наҷот ба онҳо он мисли роҳи росткорон буд: «монанди нури тобон, ки то рӯзи комил бештар ва бештар медурахшад».⁵ Аз ин рӯ, пайгирии тадриҷии ошкоршавии он нақша ба халқи қадимаш ба таври мухтасар хеле ҷолиб мегардад.

GSAM 39Дар ибтидо таъхир ошкор нашуд

GSAM 39.2Худованд дар аввал умеди онҳоро ба таъхир наандохт ва бо ошкор кардани он, ки то расидан ба камоли умедҳояшон дар Тухми ваъдашуда садҳо сол лозим аст, дилҳояшонро наранҷонд. Аз маълумоти сабтшуда бармеояд, ки ба онҳо иҷозат дода шуда буд, ки гумон кунанд, аввалин кӯдаке, ки таваллуд мешавад, ҳамон Тухми ваъдашуда хоҳад буд; ва ки хеле зуд, ба як тарз, Адан барқарор хоҳад шуд ва онҳо боз ба дарахти ҳаёт дастрасӣ хоҳанд дошт. Вақте Қобил таваллуд шуд, Ҳавво гуфт: «Ман аз Худованд мард гирифтам.»⁶ Баъзе донишмандони забони ибронӣ шаҳодат медиҳанд, ки агар матн ба таври ҳарфӣ ва пурра тарҷума шавад, чунин мехонад: «Ман мард гирифтам, Худованд.» Яъне, ин аст он Тухме, ки бояд ин кори сарвариро дар мағлуб кардани Шайтон анҷом диҳад. Дар бораи тавлиди Ҳобил ҳеҷ гуна изҳори чунин мазмун аз ҷониби Ҳавво сабт нашудааст. Вай метавонист ва табиист, ки гумон мекард, аввалин фарзанд ҳамон касест, ки ваъдаро иҷро хоҳад кард. Чӣ гуна умедҳояш шикастанд ва ҳатто мурданд, вақте ки характери Қобил рушд меёфт ва вай роҳи бади ӯро мебинад, ки ниҳоят ба куштани бародараш анҷом ёфт. Пеш аз он ки Ҳобил кушта шавад, онҳо бояд нуру донише дар бораи қурбонии оянда, ки барои онҳо супурда мешуд, дарёфт карда бошанд; зеро Ҳобил, ба таълими илоҳӣ, барраи худро барои қурбонӣ овард, дар ҳоле ки Қобил, ки мисли бародараш таълим ёфта буд, қурбонии меваҳои заминро овард ва онро ҳатто бо рӯҳи хашму ҳасад омехта карда буд. Қурбонии Ҳобил нисбат ба қурбонии Қобил пазируфтатар буд, зеро он «бо имон» сурат гирифт, ва дар бораи он Павлус менависад: «Ӯ, ҳарчанд мурдааст, ҳанӯз ҳам сухан мегӯяд».⁷

GSAM 40Оё Сет тухм аст?

GSAM 40.1Пас аз марги Ҳобил, Сет таваллуд шуд ва умед эҳё гардид; «зеро Худо», гуфт Ҳавво, «ба ҷои Ҳобил, ки Қобил ӯро кушт, барои ман тухми дигар таъин кард».⁸ Баъдтар Сет дар силсилаи наслҳои Одам ҳисоб шуд. (Нигаред ба Китоби Ибтидо 5:3.) Қобил, аввалин фарзанди аслӣ, дар ин силсилаи наслҳо ҳисоб нашудааст. Шояд Ҳавво гумон мекард, ки ҳоло Сет тухми ваъдашуда аст. Аз сабт бармеояд, ки пас аз таваллуди Сет мардум худро ба номи Худованд меномиданд. (Нигаред ба шарҳи канории Китоби Ибтидо 4:26.) Шояд онҳо ин корро бо тахмини он карданд, ки Сет ҳамон касест, ки бояд ҳокими ниҳоӣ, Худованд, мешуд ва ҳукмронии ғасбкардаи Шайтонро барҳам мезад.

GSAM 40Умед ба Нӯҳ тамаркуз ёфт

GSAM 40.2Дар сабти мухтасари рӯйдодҳо аз замони Одам то таваллуди Нӯҳ, ҷуз наслномаи инсоният чизе зиёдтар дода нашудааст. Бо таваллуди Нӯҳ («ростқавл», дар ҳошия) умед боз зинда шуд ва мардум гуфтанд: «Ҳамин кас моро дар бораи кори мо ва заҳмати дастони мо, аз сабаби замине, ки Худованд бар он лаънат фиристодааст, тасаллӣ хоҳад дод».⁹ Каломи илоҳӣ дар бораи он ки онҳо чӣ гуна ё бо кадом роҳ умед ба тасаллӣ доштанд, хомӯш аст; аммо умед буд, ки лаънати рӯи замин ба таври муайян сабуктар хоҳад шуд. Дониши онҳо дар бораи бадие, ки дар замони Нӯҳ буд, вақте ки одамон ҷаҳонро чунон бо гуноҳ ва хушунат пур мекарданд, ки насли инсон бо тӯфон аз рӯи замин нобуд гардад ва танҳо Нӯҳ ва оилаи ӯ аз нобудӣ наҷот ёбанд; ва ин ки ӯ бояд сад ва бист сол ҷаҳонро аз нобудии наздик огоҳ кунад, ҳама аз онҳо пинҳон нигоҳ дошта мешуд.

GSAM 41Сохтани Вавилон

GSAM 41.1Пас аз тӯфон, мардум тавассути Нӯҳ дастур гирифтанд, ки заминро пур кунанд; аммо ҳангоми афзоиш ёфтан, онҳо нақшаи Худовандро барои ҳукмронӣ бар худ рад карданд. Нимрод шоҳигарии Бабелро (ки баъдтар Бобил ном гирифт, аввалин ҳукумати дунёвӣ) таъсис дод.¹⁰ Каме баъдтар мардум сохтани бурҷи Бабелро оғоз карданд, то барои худ ном сохта, аз парешон шудан пешгирӣ кунанд, ки ин баръакси он буд, ки Худованд тавассути Нӯҳ ба онҳо таълим дода буд. Ба ҷои он ки бо сабр интизор шаванд, то Худованд мақсадҳояшро амалӣ созад, онҳо ин корро ба дасти худ гирифтанд, вақте Худо забони онҳоро парешон кард ва ба ин васила онҳо парешон шуданд.

GSAM 41Иброҳим меросбари ҷаҳон

GSAM 41.2Бо пайгирӣ кардани ин сабти мухтасар то даҳум насл аз Нӯҳ, мо даъвати Иброҳимро меёбем, ки Худованд ба ӯ гуфт: «Ҳамаи ин заминеро, ки мебинӣ, ба ту ва ба наслҳоят то абад медиҳам. Ва ман наслҳоятро мисли хокаи рӯи замин хоҳам кард; то агар касе хокаи рӯи заминро шумор кунад, пас наслҳоят низ шумор хоҳанд шуд. «Бархез, дар тӯли он ва паҳнои он гард, зеро ки ман онро ба ту медиҳам.»¹¹ Бо вуҷуди ин ваъда ба Иброҳим, ки ӯ он заминро соҳиб хоҳад шуд, Худованд ба ӯ итминон дод, ки ӯ хоҳад мурд. Павлус мегӯяд, ки ӯ ба «маконе баромад, ки баъдтар онро ҳамчун мерос хоҳад гирифт.»¹² Ин саволи иҷрои ваъда бешубҳа дар як рӯъё аз Худо ба Иброҳим равшан шуд, зеро ӯ «шаҳреро меҷуст, ки бунёдҳо дорад ва меъмор ва созандаи он Худо аст».¹³ Дар Румиён 4:13 гуфта шудааст, ки ваъда «он буд, ки ӯ меросбари ҷаҳон шавад»; на дар ҳолати ҳозираи он, балки дер ё зуд, пас аз он ки ӯ боз зинда мешавад.

GSAM 42.1Аз назари инсонӣ Иброҳим наметавонист фаҳмад, ки чӣ гуна насл, ки ваъда шуда буд, метавонад фарзанди худи ӯ бошад. Аз ин рӯ ӯ пешниҳод кард, ки Элиезер, мудири хонаводааш, насл ҳисоб шавад. Худованд гуфт: «Не, балки касе хоҳад буд, ки аз шикамат хоҳад баромад.» Ҳоло Худованд ба ӯ ошкор мекунад, ки кори ниҳоии наслҳояш фавран ба анҷом намерасад. Ӯ ба Иброҳим гуфт: «Наслҳоят дар кишвари бегона хоҳанд буд, ба онҳо хизмат хоҳанд кард ва онҳо наслҳоятро чорсад сол азият хоҳанд дод... Ва ту бо сулҳ ба назди падаронат хоҳӣ рафт; дар пирии некӯ дафн хоҳӣ шуд».¹⁴

GSAM 42.2Зани Иброҳим нақшаи нодурустеро барои тезонидани иҷрои ваъда пешниҳод кард; аммо пас аз таваллуди Исҳоқ, писари воқеии Иброҳим ва Сара, зани қонуниаш, Худованд дар бораи Исмоил ва модараш Ҳоҷар фармуд: «Ин зани бандӣ ва писарашро берун кунед.»

GSAM 42.3Дар озмоиши имони Иброҳим ҳангоми қурбон кардани Исҳоқ бар болои олтар, ӯ дар бораи эҳёи мурдагон дарс омӯхт. Дар бораи ӯ гуфта шудааст: «Ӯ бовар дошт, ки Худо метавонад ӯро [Исҳоқро] ҳатто аз мурдагон эҳё кунад; аз миёни мурдагон низ ӯро ба таври рамзӣ бозпас гирифт.»¹⁵

GSAM 42Тухми воқеӣ

GSAM 42.4Як вақт ба Иброҳим таълим дода шуд, ки тухми ҳақиқӣ, ки тавассути он ҳамаи қавмҳо баракат меёбанд, ҳарчанд аз наслҳои ӯ аз рӯи ҷисм бошад ҳам, дар асл Масеҳи Худо хоҳад буд; зеро Худованд ба ӯ нагуфт: «Тухмҳо, мисли бисёр; балки мисли яке; ва ба Тухми ту, ки Масеҳ аст.»¹⁶ Апостол Павлус дар ин бора гуфт: «Навишта пешбинӣ карда буд, ки Худо бо имон ғайрияҳудиёнро сафед хоҳад кард; пешакӣ ба Иброҳим башорати Инҷилро расонд ва гуфт: "Дар ту ҳамаи қавмҳо баракат ёбанд."»¹⁷ Ваъдае, ки ба Иброҳим дода шуда буд, ба Исҳоқ ва наслҳояш¹⁸ ва инчунин ба Яъқуб такрор гардид.

GSAM 42.5Азбаски Яъқуб дувоздаҳ писар дошт, саволе ба таври табиӣ ба миён меояд: насаби Тухми воқеӣ (Зурё) тавассути кадоме пайгирӣ мешавад? Дар шаҳодати илҳомбахше, ки Яъқуб дар бораи писаронаш дод, ин масъала ҳалли худро ёфт: «Чӯбчаи ҳукмронӣ аз Яҳудо дур намешавад ва қонунгузор аз миёни пойҳои ӯ, то Шилӯҳ ояд; ва назди ӯ ҷамъомади халқ хоҳад буд.»¹⁹ Дар робита ба иҷрои ин бояд қайд кард, ки Исроилиён, гарчанде зери ҳокимияти давлатҳои гуногун буданд, иҷозат доштанд Санҳедрини худро дошта бошанд. Ҳамин тавр Яҳудиён — қабилае, ки аз Яҳудо ном гирифтаанд — дар ҳукумати худ то омадани Шилӯҳ (Масеҳ) садо доштанд.

GSAM 43Замони пинҳон

GSAM 43.1Патриархҳо донише дар бораи барқарорсозӣ ва Тухми ваъдашуда доштанд; аммо кай ё пас аз чанд вақт ӯ бояд меомад, барои онҳо ҳанӯз пинҳон буд. Ҳангоме ки наслҳои Яъқуб дар Миср афзуданд ва Ассириягӣ — Фиръавн (Ишаъё 52:4) — ки «Юсуфро намешинохт»²⁰, онҳоро зери фишор қарор дод, зеҳни онҳо табиатан ба 400 (дар асл 430) соли зикршуда барои Иброҳим ҳамчун давраи азиятҳо ва муддати мусофирии онҳо баргашт, бо умеди он ки наҷот аз инҳо мероси ваъдашударо ба бор меорад.

GSAM 43.2Вақте ки Мусо таваллуд шуд, волидонаш диданд, ки «ӯ кӯдаки зебо буд».²¹ Ба онҳо, бешубҳа, нуре дода шуда буд, ки ӯ, дар зери Худо, наҷотбахши Исроил аз бандии шадиди онҳо хоҳад буд. Бешубҳа, ин дониш ба Мусо расонида шуда буд; зеро вақте ки дар синни чилсолагӣ ӯ қарор дод, ки пурра бо исроилиёни мазлум биравад ва бо онҳо азият кашад, на он ки писари духтари Фиръавн ва меросбари тахти Миср номида шавад,²² ва вақте ки ӯ ба ҳимояи мардумаш шурӯъ кард ва дар ҳимояи онҳо як мисриро кушт, ӯ сахт ба ҳайрат омад, ки онҳо кори ӯро нашинохтанд; «зеро ӯ гумон дошт, ки бародаронаш мефаҳманд, ки Худо бо дасти ӯ онҳоро наҷот медиҳад.»²³

GSAM 44.1Вақте ки вақти Худованд расид, то исроилиён Мисрро тарк кунанд, онҳо дар рӯзи муқарраршуда, то як рӯз дақиқ, баромаданд. (Хуруҷ 12:40, 41). Онҳо наметавонистанд Мусоро ҳамчун ҳокими ниҳоии худ ва насл, ки ба ӯ ваъда дода шуда буд, бишиносанд, зеро ӯ аз қабилаи Лавӣ буд, ва оё Яъқуб дар пешгӯии илҳомбахши худ эълон накарда буд, ки Яҳудо ҳокими онҳо хоҳад буд, то он даме ки Шилӯҳ биёяд?

GSAM 44«Ман Ӯро хоҳам дид, вале ҳоло не.»

GSAM 44.2Вақте ки исроилиён дар роҳи худ ба Канъон буданд, Балақ, шоҳи Моав (наберазодаи Лут), Билъомро даъват кард, то Исроилро лаънат кунад. Худованд лаънаташро ба баракат табдил дод, ки тавассути он онҳо нури иловагӣ гирифтанд, то фикре, ки озодии ниҳоӣ аз тасарруфи Шайтон фавран пас аз ворид шудан ба Канъон рӯй медиҳад, аз байн бурда шавад. Дар Китоби Муқаддас чунин омадааст: Билъом дар як рӯъё аз Худо гуфт: «Ман ӯро мебинам, вале ҳоло не; ман ӯро мебинам, вале наздик не: аз Яъқуб ситорае хоҳад баромад ва аз Исроил асои подшоҳӣ хоҳад бархост, ки гӯшаҳои Моабро мезанад ва ҳамаи фарзандони Шетро нобуд мекунад».²⁴

GSAM 44.3Дар бораи ин наслҳои сершумор, ки аз Иброҳим сар задаанд, Павлус чунин мегӯяд: «Аз як нафар, ки гӯё мурда буд, мисли ситораҳои осмон бепоён ва мисли регҳои соҳили баҳр, ки беҳисобанд, наслҳо баромаданд.» Ҳамаи онҳо бо имон мурданд, ваъдаҳоро нагирифта, балки онҳоро аз дур дида, ба онҳо бовар карданд ва онҳоро пазируфтанд ва эътироф карданд, ки онҳо дар рӯи замин бегона ва мусофиранд."²⁵

GSAM 44.4Дили Исроил набояд аз пешгӯии Билъом, ки анҷоми умеди онҳо «ҳоло нест» ва «наздик ҳам нест», дилшикаста ё ноумед мешуд; зеро Худованд, на дер пеш аз ин пешгӯӣ, бо ҷони худ кафолат дода буд, ки он ҳолати пуршараф ниҳоятан хоҳад омад. Ӯ тавассути Мусо гуфт: «Аммо чунон ки ман ҳақиқатан зиндаам, тамоми рӯи замин пур аз шаҳомати Худованд хоҳад шуд.»²⁶ Дар рӯзҳои пайғамбар Ҳабаққуқ, 863 сол баъд, ҳамин ҳақиқат боз такрор шуд, вале ҳамчун ҳодисаи оянда зикр гардид: «зеро замин бо дониши ҷалоли Худованд пур хоҳад шуд, чунон ки обҳо баҳрро мепӯшонанд.»²⁷

GSAM 45Хизматрасонии қудс намунаи хизмати ҳақиқӣ

GSAM 45.1Вақте ки Худованд Исроилро аз Миср берун овард, дар назди тамоми лашкар қонуни ахлоқии худро эълон кард ва нусхаи онро бо ангушти худ дар санг канда, ба онҳо дод, то ҳамеша ба он Наҷотбахш, ки ниҳоят барои онҳо қурбонӣ хоҳад шуд, ишора шаванд; ва ба хотири он ки бо хуни қимматаш гуноҳҳояшон пок шавад, дар биёбон қудс бунёд кард. Дар тамоми сохтмони ин хаймаи ибодат, ё қудс, Мусо дастур ёфт, ки онро дақиқ мисли намунае созад, ки Худованд дар кӯҳ ба ӯ нишон дода буд.²⁸ Хизматрасонии ин қудс сояи хизматрасонии воқеии Масеҳ дар қудси осмонӣ буд.²⁹ Ҳадафи Худо дар қурбониҳо ва қурбонкардиҳои қудс ин буд, ки сояи «чизҳои неке, ки дар пеш ҳастанд» пеши назари мардум нигоҳ дошта шавад,³⁰ аммо кӯшиши Шайтон ин буд, ки мардумро водор созад, ки ба худи қурбонӣ, на ба Масеҳ ва хизматрасонии воқеии ӯ, ки ин танҳо намунае аз он буд, таваҷҷӯҳ кунанд. Бо ин васила ӯ мекӯшид, ки онҳоро ба эътимод ба корҳои худ барои наҷот раҳнамун созад.

GSAM 45.2Мақсади Худованд ин буд, ки ҳукмрони халқаш — исроилиён — бошад, дар ҷангҳои онҳо биҷангад ва халқҳоро тасхир кунад. Ӯ усули худи идора дошт, ки дар матни зерин нишон дода шудааст: «Вақте ки Ӯ ҳафт қавмро дар сарзамини Канъон нобуд кард, замини онҳоро бо қуръа ба онҳо тақсим намуд. Ва пас аз он то замони пайғамбар Самуил доваронро ба онҳо таъин кард, ки муддати тақрибан чорсаду панҷоҳ сол давом кард.»³¹

GSAM 45Исроил подшоҳ мехоҳад

GSAM 45.3Ба назар мерасад, ки исроилиён тарзи ҳукмронии Худовандро дӯст намедоштанд. Аммо мақсаду иродаи Ӯ ин буд, ки онҳо як қавми хос бошанд, ки аз ҳамаи дигарон атрофашон фарқ мекунад. Агар онҳо дастурҳои Ӯро қатъӣ риоя мекарданд, ҳатто қавмҳо дар бораи онҳо мегуфтанд: «Албатта, ин қавми бузург як қавми доно ва фаҳмо аст. Зеро кадом миллати ин қадар бузург ҳаст, ки Худоро чун Худованд Худои мост дар ҳама чизе, ки мо барои он ба Ӯ муроҷиат мекунем, наздик дошта бошад?"³²

GSAM 46.1Дар норозигии худ онҳо аз Самуил хостанд, ки бар онҳо подшоҳ таъин кунад, ва Худованд ба Самуил гуфт: «Онҳо маро рад карданд, то ман бар онҳо ҳукмронӣ накунам.»³³ Бори дигар онҳо ба Самуил бо каме таъкиди бештар гуфтанд: «Ҳоло барои мо подшоҳ таъин кун, то моро мисли ҳамаи халқҳо доварӣ кунад.»³⁴ Самуил бодиққат ба онҳо зулмеро, ки дар сурати доштани подшоҳ рӯй хоҳад дод, фаҳмонд, аммо "бо вуҷуди ин мардум аз итоат кардан ба овози Самуил сарпечӣ карданд; ва гуфтанд: «Не; балки мо бояд подшоҳе бар сари худ дошта бошем; то мо низ мисли ҳамаи халқҳо бошем; ва то подшоҳи мо бар мо ҳукмфармоӣ кунад, пеши мо биравад ва ҷангҳои моро биҷангад.»³⁵

GSAM 46.2Пас онҳо тақрибан панҷсад сол подшоҳон доштанд, аввал ҳамчун як подшоҳии ягона таҳти ҳукмронии Саул, Довуд ва Сулаймон; сипас ба ду подшоҳӣ — Исроил ва Яҳудо — тақсим шуданд. Танҳо чанд нафари подшоҳони онҳо нек ва одилона буданд, аммо аксари онҳо бадхоҳ буданд ва мардумро ба бутпарастӣ ва гуноҳҳои сангин мебурданд. Ҳамин тавр, мардум на танҳо дар доштани подшоҳ мисли қавмҳои атроф буданд, балки дар бадкорӣ, дар тарк кардани Худои падарону бобоёни худ ва дар парастиши бутҳо ва лашкарҳои осмон низ мисли онҳо буданд.

GSAM 46.3Худованд дар бораи ин ҳукумати шоҳона бо забони пайғамбар Осия гуфт: «Эй Исроил, ту худатро нобуд кардӣ; вале дар ман ёрии ту аст. Ман шоҳи ту хоҳам буд; дар ҳамаи шаҳрҳои ту кӣ метавонад туро наҷот диҳад? Ва додрасҳоят, ки ту гуфтӣ: 'Ба ман шоҳ ва ашрофҳо диҳед'? Ман дар ғазабам ба ту шоҳ додам ва дар хашмам ӯро гирифтам.»³⁶

GSAM 47Шоҳигарӣ барҳам хӯрд

GSAM 47.1Ин ҳукумати шоҳона то он даме идома ёфт, ки халдеён Уршалимро сӯхтанд, зарфҳои маъбадро бурданд ва Яҳудоро ба асорат ба Бобил бурданд, ки дар он ҷо, чунон ки бар зидди онҳо пешгӯӣ шуда буд, ҳафтод сол монданд. Дар поёни ин ҳукумати яккашоҳӣ Худованд тавассути паёмбар Ҳизқиёл ба Сидқиё, охирин шоҳи онҳо, гуфт, «Эй шоҳи беадолат ва фосиқи Исроил, ки рӯзи ту расидааст, ва беадолатӣ ба поён мерасад, чунин мегӯяд Худованд Худо: Тоҷи шоҳиро бардошта, тоҷро аз сар бигир; ин дигар ҳамон нахоҳад буд: он касеро, ки паст аст, баланд бардор [ҳукмрони Бобил], ва он касеро, ки баланд аст, паст кун [ин ҳукмрони хеле худписанди қабилаи Яҳудо]. Ман онро барҳам мезанам, барҳам мезанам, барҳам мезанам; ва дигар нахоҳад буд, то он касе биёяд, ки ҳаққи он аст; ва онро ба ӯ медиҳам.»³⁷

GSAM 47.2Ин ҳокими ҳақ, Тухми ҳақиқӣ, Масеҳ аст. Дар бораи ӯ пайғамбар Михей навиштааст: «Эй бурҷи гӯсфандон, эй қалъаи устувори духтари Сион, ба ту хоҳад омад, ҳокимияти аввал [ҳокимият бар рӯи замин, ки дар Масеҳ барқарор мешавад]: подшоҳӣ ба духтари Уршалим хоҳад расид».³⁸

GSAM 47.3Вақте ки Исроил асои подшоҳиро аз даст дод, он ба дасти шоҳи Бобил гузашт. Ҳангоме ки онҳо пай дар пай таҳти ҳукмронии Мадяёну Форс, Юнон ва Рум буданд, подшоҳӣ се бор барҳам хӯрд. Дар давраи ҳукмронии Императори Рум, Август Цезар, Масеҳ, меросбари ҳаққии тахти Довуд — Тухми ҳақиқии зан, Иброҳим ва Довуд — ба дунё омад, ва он ҳам ба он шакле, ки пешгӯӣ шуда буд.

GSAM 47.4То мардум донанд, ки Ҳукмрони ҳақ, Тухми ҳақиқӣ, бештар аз як инсони оддӣ бо подшоҳии кӯтоҳмуддат аст, Худованд ба нависандаи Забур чунин илҳом бахшид: «Ман ӯро фарзанди аввали худ хоҳам сохт, болотар аз подшоҳони рӯи замин. Раҳматамро то абад барои ӯ нигоҳ медорам ва паймонам бо ӯ устувор хоҳад монд. Наслашро низ то абад пойдор месозам ва арши ӯ мисли рӯзҳои осмон хоҳад буд». «Наслаш то абад пойдор хоҳад монд ва арши ӯ мисли офтоб пеши ман. Он то абад мисли моҳ мустаҳкам хоҳад шуд ва ҳамчун гувоҳи содиқ дар осмон хоҳад буд».³⁹

GSAM 48.1Дар пешгӯии Ишаъё дар бораи ин Ҳоким боз чунин мехонем: «Барои мо кӯдаке таваллуд шуд, барои мо писаре дода шуд; ва ҳукумат бар китфаш хоҳад буд; ва номаш номида мешавад Мӯъҷизаофар, Маслиҳатгар, Худои Қодир, Падари Абадӣ, Амири Сулҳ. Аз афзоиши ҳукумат ва сулҳи ӯ ҳеҷ гоҳ поён нахоҳад ёфт, бар тахти Довуд ва бар подшоҳии ӯ, то онро бо ҳукм ва адолат аз ин пас то абад муқаррар ва устувор созад. Ҳаваси Худованди лашкарҳо инро ба ҷо хоҳад овард.⁴⁰

GSAM 48Интиқоли Ҳенӯх ва Илёс

GSAM 48.2Намунаҳои нафароне дар замонҳои қадим сабт шудаанд, ки бе маззаи марг ба осмон бурда шудаанд. Дар бораи Ҳенӯх, ҳафтумин насли Одам, гуфта мешавад: «Ӯ бо Худо роҳ рафт; ва ӯ набуд, зеро Худо ӯро бурд.»⁴¹ «Бо имон Ҳенӯх бурда шуд, то маргро набинад; ва ёфт нашуд, зеро Худо ӯро бурда буд; зеро пеш аз бурда шуданаш ин шаҳодатро дошт, ки ӯ Худоро хушнуд карда буд.»⁴²

GSAM 48.3Бори дигар, ҳангоме ки Илёс ва Элиша бо ҳам мерафтанд, «вақте ки онҳо ҳанӯз мерафтанд ва суҳбат мекарданд, нигаред, аробаи оташин ва аспҳои оташин пайдо шуданд ва онҳоро ҷудо карданд; ва Илёс бо гардиши шамол ба осмон боло рафт. Ва Элиша онро дид ва фарёд зад: «Падари ман, падари ман, аробаи Исроил ва аспсаворони он!» Ва дигар ӯро надид.»⁴³

GSAM 48.4Ҳенӯх дар бораи омадани Масеҳ ҳамчун додраси тамоми замин бо ин суханҳо пайғамбарӣ кардааст: «Инак, Худованд бо даҳҳо ҳазор муқаддасонаш меояд, то бар ҳама ҳукм кунад ва ҳамаи бединҳоро дар миёни онҳо аз ҳамаи корҳои бединии онҳо, ки бединвор содир кардаанд, ва аз ҳамаи суханони дағале, ки гуноҳкорони бедин алайҳи Ӯ гуфтаанд, ошкор созад.»⁴⁴

GSAM 49Айюб дар бораи омадани Худованд таълим дод

GSAM 49.1Айюб, ки гумон меравад дар замони Мусо зиндагӣ карда бошад, дар бораи омадани Масеҳ ва эҳё донише дошт; зеро ӯ гуфт: «Кош суханҳоям ҳоло навишта мешуданд!» Кош суханҳоям дар китоб чоп мешуданд! Кош бо қалами оҳанӣ ва сурб дар санг то абад кандакорӣ мешуданд! Зеро медонам, ки наҷотбахши ман зинда аст ва дар рӯзи охир бар рӯи замин меистад; ва гарчанде пас аз пӯсти ман кирмҳо ин баданро нобуд кунанд, ман дар ҷисми худ Худоро хоҳам дид: ки ман худам мебинам ва чашмони ман мебинанд, на каси дигар."⁴⁵

GSAM 49Тахти Довуд — тахти Худованд

GSAM 49.2Тахти Довуд тахти Худованд номида мешуд. «Сулаймон ба ҷои падари худ Довуд бар арши Худованд ҳамчун подшоҳ нишаст.»⁴⁶ Худованд «ба ӯ [Довуд] бо қасам ваъда дода буд, ки аз меваи паҳлӯҳои ӯ, яъне аз ҷиҳати ҷисмонӣ, Масеҳро бармеангезад, то бар арши ӯ нишинад; ва ӯ, ки инро пешакӣ дида буд, дар бораи эҳёи Масеҳ гуфт, ки рӯҳаш дар дӯзах намонд ва ҷисми ӯ низ фасод надид.»⁴⁷ Ва боз дар бораи ҳукумати ояндаи Масеҳ гуфта шудааст: «Ӯ бар тахти Довуд хоҳад нишаст». (Нигаред Ишаъё 9:7.) Боз: «Подшоҳони рӯи замин худро муттаҳид карда, ҳокимон машварат мекунанд бар зидди Худованд ва бар зидди Масеҳи Ӯ.... Аммо ман шоҳамро бар кӯҳи муқаддаси Сион нишондам. Ман фармонро эълон мекунам: Худованд ба ман гуфт: «Ту Писари ман ҳастӣ; имрӯз туро ба дунё овардам.»⁴⁸ Боз: «Худованд ба Худованди ман гуфт: "Нишин дар дасти рости ман, то даме ки ман душманонатро пойгоҳи пойи ту созам."»⁴⁹

GSAM 49Яҳудиён саргардон шуданд

GSAM 49.3Ин матнҳо яҳудиёнро саргардон карданд. Ин мушкилие буд, ки онҳо наметавонистанд ҳал кунанд: агар Довуд ӯро Худованд номид, пас чӣ гуна ӯ писари ӯ буд? Чӣ гуна метавонист ӯ фарзанде бошад, ки аз насли Довуд таваллуд шудааст, ва боз Иммануил — Худо бо мост? Аммо Ишаъё, паёмбари худи онҳо, эълон карда буд: «Як духтари бокира ҳомила мешавад, писар мезояд ва номашро Иммануил меномад.»⁵⁰

GSAM 50.1Масеҳ хуб медонист, ки кадом савол фарисиёнро, ки ҳамеша баҳс мекарданд, хомӯш мекунад, аз ин рӯ аз онҳо пурсид: «Шумо дар бораи Масеҳ чӣ фикр доред? Ӯ писари кӣ аст?» Онҳо ба ӯ гуфтанд: «Писари Довуд». Ӯ ба онҳо гуфт: «Пас чӣ тавр Довуд дар рӯҳ ӯро Худованд меномад, дар ҳоле ки мегӯяд: "Худованд ба Худованди ман гуфт: 'Дар тарафи рости ман нишин, то даме ки ман душманонатро пойгоҳи пойи ту созам'?"» Агар Довуд ӯро Худованд номид, чӣ гуна ӯ писари ӯст?»⁵¹

GSAM 50.2Ин мавзӯъ боз дар Забур 45:6, 7 ишора мешавад: «Эй Худо, арши Ту то абад ва абад аст; асои подшоҳии Ту асои рост аст. Ту адолатро дӯст медорӣ ва бадкориро нафрат мекунӣ; аз ин рӯ Худо, Худои Ту, Туро бо равғани шодмонӣ болотар аз ҳамтоёни Ту малҳам кард.»⁵² Бо ин оятҳо дар зеҳн, яҳудиён бояд тасаввуроти баланд аз хислати Ҳокими оянда ва Барқароркунанда дошта бошанд. Дигаргуна намешуд.

GSAM 50Тухм бо асли илоҳӣ

GSAM 50.3Дар бораи Масеҳ ва таваллуди ӯ дастурҳои муфассал дода шуда буданд, зеро Худованд тавассути пайғамбар Михей асли илоҳии ӯро ва ҳатто деҳаи хурдеро, ки дар он таваллуд мешуд, муайян карда буд: «Аммо ту, Бейтлеҳем-Эфрат, гарчанде дар миёни ҳазорҳои Яҳудо хурдӣ, аз ту хоҳад омад барои ман он ки ҳоким дар Исроил хоҳад буд; ки баромадҳояш аз қадим, аз абадият буданд» (дар ҳошия, дар ибронӣ: «аз рӯзҳои абадият»).⁵³

GSAM 50Ҳузури Худо дар Шехина ва Абр зоҳир мешавад

GSAM 50.4Баъдтар дар таърихи исроилиён, вақте ки Сулаймон бунёди маъбадро, ки ба гуфтаи ӯ бояд бениҳоят «шоҳона» мебуд, ба анҷом расонд, шекинах-и шаҳомати Худо ҷойгоҳи худро байни каррубиён дар болои курсии раҳмат гирифт. Дар сабт омадааст, ки ҳангоми ифтитоҳи маъбад, вақте ки коҳинҳо аз ҷойи муқаддас баромаданд, «абр хонаи Худовандро пур кард, то ки коҳинҳо бинобар абр натавонистанд барои хизмат истанд; зеро ҷалоли Худованд хонаи Худовандро пур карда буд».⁵⁴ Ҳузури Худованд дар ин маъбад дар абри ҷалол ба чашмони мардум намоён буд. Худованд дар ин ҳолат ба дуои Сулаймон посух гуфт ва ба ӯ фармуд: «Ман дуои туро шунидам ва ин маконро барои худ ҳамчун хонаи қурбонӣ интихоб кардам.»⁵⁵

GSAM 51.1Мардум гуноҳ карданд — ба бутпарастӣ рӯ оварданд — ва дар натиҷа шаҳр ва қудси онҳо ҳафтод сол валангор монд. Пас аз асорат маъбад бо дасти Зероббебел бозсозӣ шуд. Гарчанде дар шукӯҳ аз маъбади Сулаймон камтар буд, Худованд тавассути паёмбараш гуфт: «Шукӯҳи ин маъбади дуюм аз маъбади аввал бузургтар хоҳад буд.»⁵⁶ Ин хона аз ҷониби Ҳерод зеботар карда шуд ва дар саҳни он Наҷотбахш таълим дод. Дар хонаи аввал абрчаи шаҳомат буд, ки Худовандро ифода мекард, аммо ба хонаи дуюм худи Наҷотбахш, Офаридгори ҳама чизҳо, ворид шуд.

GSAM 51Ҳукмронии пуршарафи шохаи Иссей

GSAM 51.2Ба онҳое, ки дар замони Ишаъё интизор буданд, тасвирҳои неъматҳои олиҷаноб, ки бо наҷоти ниҳоӣ алоқаманд буданд, тавассути паёми ӯ манбаи қувват ва тасаллӣ буданд. Ин паёмҳо бори дигар хеле возеҳ нишон медиҳанд, ки ин Наҷотбахши интизоршуда аз кадом насл бояд ояд, чунин: Ва аз пояи Иссей шохае хоҳад баромад ва аз решаҳои ӯ шохае мерӯяд; ва рӯҳи Худованд бар ӯ хоҳад нишаст, рӯҳи ҳикмат ва фаҳмиш, рӯҳи машварат ва қувват, рӯҳи дониш ва тарси Худованд; ва ӯро дар тарси Худованд зудфаҳм хоҳад сохт; ва ӯ на бар асоси он чӣ чашмонаш мебинад ҳукм хоҳад кард ва на бар асоси он чӣ гӯшҳояш мешунавад танқид хоҳад намуд; балки бо адолат бечорагонро ҳукм хоҳад кард ва бо росткорӣ барои хоксорони замин ҳукм хоҳад намуд; ва бо чӯби даҳонаш заминро мезанад ва бо нафаси лабонаш бадхоҳонро мекушад."⁵⁷

GSAM 52Қайта зинда шудан, ки паёмбарон таълим додаанд

GSAM 52.1Ҳамчунин пайғамбар Ишаъё дар ин суханҳои тасаллобахш таълимоти эҳёи мурдагонро таълим додааст: «Дар ин кӯҳ Худованди лашкарҳо барои ҳамаи халқҳо ҷашни хӯрокҳои фарбеҳ, ҷашни шаробҳои дар болои таҳшинашон нигаҳдошта, хӯрокҳои фарбеҳе, ки пур аз мағз ҳастанд, ва шаробҳои дар болои таҳшинашон нигаҳдошта ва хуб софшударо оро медиҳад. Ва дар ин кӯҳ Ӯ чеҳраи рӯйпӯшеро, ки бар ҳамаи халқҳо афканда шудааст, ва пардаеро, ки бар ҳамаи миллатҳо паҳн шудааст, нобуд хоҳад кард. Ӯ маргро дар пирӯзӣ фурӯ мебарад; ва Худованд Худо ашкҳоро аз рӯи ҳамаи чеҳраҳо мешӯяд; ва таҳқири халқашро аз рӯи тамоми рӯи замин бармедорад; зеро Худованд онро гуфтааст. Ва дар он рӯз хоҳанд гуфт: «Инак, ин Худои мост; мо ба Ӯ интизор будем ва Ӯ моро наҷот медиҳад: ин Худованд аст; мо ба Ӯ интизор будем, мо шод ва хушҳол хоҳем шуд дар наҷоти Ӯ».⁵⁸

GSAM 52Шоҳигарии Замини Навшуда

GSAM 52.2Ҳамин паёмбар мегӯяд, ки ин бояд як замини нав бошад, ки дар он ҳукумати ниҳоӣ барқарор хоҳад шуд: «Зеро, бинед, Ман осмонҳои [атмосферии] нав ва замини навро меофарам; ва аввалӣ ба ёд намеояд ва ба зеҳн намеояд [дар ҳошия, дар ибронӣ: "ба дил намеояд", яъне дигар орзу намешавад]. Аммо шумо аз он чи ман меофарам, ҳамеша шод ва хушҳол бошед: зеро, бинед, ман Уршалимро макони шодмонӣ ва мардумашро манбаи хушҳолӣ хоҳам сохт. Ва ман дар Уршалим хушҳол мешавам ва дар мардуми худ шодӣ мекунам; ва дигар овози мотам ва овози гиря дар он ҷо шунида намешавад. Аз он вақт [аз замони офаридани замини нав] дигар на тифли чандрӯза [кӯдаки умри кӯтоҳ] ва на пире, ки умрашро пур накардааст [пирии барвақтӣ], нахоҳад буд: зеро кӯдак садсола мемирад [дар он рӯзгорон, ки мардум то нӯҳсадсолагӣ умр мекарданд, кӯдакон метавонистанд садсола бошанд]; аммо гуноҳкор, вақте ки садсола мешавад [дар солҳои охири умри садсола], лаънатшуда хоҳад буд. [Онҳое, ки дар замони омадани замини нав мемиранд, ҳамонҳоянд, ки дар «ҳалокати одамони бедин» нобуд мешаванд. 2 Петрус 3:7.] Ва онҳо хонаҳо месозанд ва дар онҳо зиндагӣ мекунанд; ва токзорҳо мешинонанд ва аз меваи онҳо мехӯранд. Онҳо намесозанд, то дигаре дар он зиндагӣ кунад; намешинонанд, то дигаре бихӯрад: зеро рӯзҳои дарахт [дарахти ҳаёт, дар тарҷумаи ҳафтомият] рӯзҳои халқи ман аст, ва интихобшудагони ман муддати дароз аз кори дастони худ баҳра хоҳанд бурд."⁵⁹

GSAM 53.1Ҳизқиёл дар тӯли роҳи дарози замон то эҳёи мурдагон менигарад. Аз тариқи ӯ Худованд мефармояд: «Бинед, эй қавми ман, ман қабрҳои шуморо мекушоям ва шуморо аз қабрҳоятон берун меорам ва шуморо ба сарзамини Исроил меорам.»⁶⁰

GSAM 53«Ӯ ғамҳои моро бар дӯш гирифт»

GSAM 53.2Ба Ишаъё, паёмбари Инҷил, озмоиш, азобҳо ва марги Наҷотбахш ба хотири инсонҳо пурратар ошкор шуд. Паёмбар мегӯяд: «Кӣ ба гузориши мо бовар кардааст? Ва ба кӣ бозуи Худованд ошкор шудааст? Зеро ки ӯ пеши назари Худованд мисли навдаи нарм ва мисли решаи аз замини хушк мерӯяд; на шакле дорад ва на зебогие, ва вақте ки мо ӯро мебинем, ҳеҷ зебогие нест, ки моро ба ӯ ҷалб кунад. Ӯ аз тарафи мардум таҳқир ва рад шудааст; марди ғаму андӯҳ ва бо дард ошно; ва мо гӯё чеҳраҳоямонро аз ӯ пинҳон кардем; ӯ таҳқир шуд ва мо ба ӯ арҷ намегузоштем. Албатта, Ӯ ғамҳои моро бар дӯш гирифт ва андӯҳҳои моро бардошт; вале мо гумон мекардем, ки Ӯ аз Худо маҷрӯҳ ва латту кӯб шудааст ва азоб кашидааст. Аммо Ӯ барои гуноҳҳои мо захмӣ шуд ва барои гуноҳҳои мо шикаста гардид; ҷазои сулҳи мо бар Ӯ буд ва бо латту кӯбҳои Ӯ мо шифо меёбем.⁶¹

GSAM 53.3Оё ин рӯйдодҳои он қадар аҷиб дар замони ман ба амал хоҳанд омад? Шояд мардум ва паёмбар низ ҳамин саволро мепурсиданд. Ҷавоб чунин мешуд: «Ҳоло онҳо рӯй намедиҳанд; вақт барои омадани ин Наҷотбахши бузург ҳанӯз нарасидааст». Аммо паёмбар мегӯяд: «Чашмони ту Подшоҳро дар зебоии Ӯ хоҳанд дид; онҳо сарзамини хеле дурро хоҳанд дид».⁶²

GSAM 54Пайғамбариҳои Дониёл ояндаро ошкор мекунанд

GSAM 54.1Аммо маҳз тавассути паёмбар Дониёл Худованд ба халқаш дар бораи подшоҳии пайдарпай, ки бояд барпо мешуданд ва ҳукмронӣ мекарданд то таъсиси подшоҳии абадии Ӯ, таълим дод; ва давраи мушаххаси вақтро аз рӯйдоде, ки ҳанӯз бояд рӯй медод, то зуҳури воқеӣ ва қатли Масеҳ ошкор кард. Тафсири хоби Набуходоносор нишон дод, ки чор шоҳигарие, ки бар ҷаҳон ҳукмронӣ хоҳанд кард, дар қувват ва шукӯҳ мувофиқи коҳиши арзиши тилло, нуқра, мис ва оҳан кам мешаванд; ва ниҳоят ҳолати шикаста ва парокандаи ин шоҳигариҳо ба шикастании осони оҳане, ки бо гили лой омехта шудааст, монанд хоҳад буд. Сипас бояд подшоҳии осмон меомад, ки баъд аз коста шудани он подшоҳиҳо, ки мисли соломаки саҳни тобистонаи ғалла мешуданд, меомад, то барои онҳо ҷойе намонад, дар ҳоле ки подшоҳии Худо тамоми заминро пур мекунад.

GSAM 54.2Сипас, дар рӯъёи боби ҳафтум, дар зери рамзҳои чор ҳайвони бузург, ҳамин мавзӯъ боз баррасӣ шуда, ҷанбаҳои дигари ин подшоҳӣҳо нишон дода мешаванд. Дар ин боб фаъолияти қудрати «шохи хурд», ки пас аз тақсим шудани подшоҳии чаҳорум ба даҳ қисм бархоста, сетои онҳоро нобуд ё таслим карда, худро ҳамчун ҳокими рӯҳонӣ бар ҳамаи онҳо мустаҳкам месозад, баён шудааст. Ин қудрати папагӣ дар ҳолати тақсимшуда ва номустаҳками подшоҳии чаҳорум, ҳатто то 1260 сол, идома хоҳад ёфт. Ҳамин тавр рӯйдодҳое ошкор шуданд, ки то он замон мерасанд, ки Масеҳ подшоҳиро аз Падари худ мегирад ва онро ба муқаддасони Худои Таоло медиҳад; подшоҳие, ки ниҳоят бар тамоми рӯи замин ҳукмронӣ хоҳад кард ва то абад боқӣ хоҳад монд.

GSAM 55Ду ҳазору сесад рӯз

GSAM 55.1Дар боби ҳаштуми Китоби Дониёл, дар зери рӯъёи қӯчқор, буз ва «шохи хурд, ки бениҳоят бузург шуд», паёмбар боз то охири замон бурда мешавад. Дар оятҳои 13 ва 14 диққати ӯ ба давраи муайяне — 2300 рӯз — равона мешавад, ки то рӯзи доварӣ давом мекунад. Ин фосилаи тӯлонии вақт буд ва паёмбар низ онро ҳамчун давраи тӯлонӣ дарк кард; зеро фаришта ба ӯ хабар дод, ки ин рӯъё ҳанӯз барои рӯзҳои зиёд аст. То ҳол ягон сана барои оғози он рӯзҳо дода нашуда буд ва бинобар ин ӯ боби мазкурро бо ин суханҳо ба поён мерасонад: «Ман аз ин рӯъё ҳайрон шудам; вале касе онро дарк накард».

GSAM 55Ҳафтод Ҳафта то Масеҳ

GSAM 55.2Боби нӯҳум нақл мекунад, ки фаришта дар посух ба дуои Дониёл барои ато кардани маҳорат ва фаҳмиш ба ӯ омад. Вай ӯро аз давраи ҳафтод ҳафта огоҳ сохт. Шаст-нуҳ аз ин ҳафтаҳои солҳо [ки, ба мо гуфтаанд, маънои калимаи «shevooim», ки «ҳафтаҳо» тарҷума шудааст, ҳамин аст] то Масеҳ давом меёфт. Амр барои оғози ин давра, «фармон барои барқарор кардан ва сохтани Уршалим», то он замон дода нашуда буд. Савол ба миён меояд: чӣ гуна Дониёл метавонист бидонад, ки шасту нуҳ ҳафта дар куҷо хотима меёбад? Дар боби дувоздаҳум боз ба ин масъалаи вақт баррасӣ мешавад ва ба пурсиши ӯ: «Охири ин чизҳо чӣ хоҳад буд?» ба ӯ гуфта мешавад, ки ба роҳаш равад, зеро ин суханҳо «то замони охир баста ва мӯҳр зада шудаанд», вақте ки «донишмандон хоҳанд фаҳмид».

GSAM 55.3Бешубҳа, ин масъалаи вақт яке аз он ҳолатҳост, ки апостол Петрус ба он ишора мекунад, вақте ки мегӯяд: «Дар бораи он наҷот, ки паёмбарон бо ҷидду ҷаҳд таҳқиқу ҷустуҷӯ карда буданд, ки дар бораи он лутфе, ки ба шумо меояд, пайғамбарӣ намуданд; ҷустуҷӯ мекарданд, ки Рӯҳи Масеҳ, ки дар онҳо буд, дар бораи кадом вақт ё чӣ гуна вақт ишора мекард, вақте ки пешакӣ дар бораи азобҳои Масеҳ ва шарафе, ки пас аз он меояд, шаҳодат медод.»⁶³

GSAM 56Қисмати бединҳо

GSAM 56.1Малаки, охирин паёмбари Аҳди Қадим, тавсифи ҳаяҷоноваре аз нобудии ниҳоии бадхоҳон мегузорад: «Инак, рӯзие меояд, ки мисли танӯр хоҳад сӯхт; ва ҳамаи ғурурмандон, ҳа, ва ҳамаи онҳое, ки бадӣ мекунанд, мисли хошок хоҳанд шуд; ва рӯзие, ки меояд, онҳоро хоҳад сӯхт, — мегӯяд Худованди лашкарҳо, — то ки на реша ва на шохае аз онҳо боқӣ намонад. Аммо барои шумо, ки аз номи Ман метарсед, Офтоби адолат бо шифо дар болҳояш хоҳад тобид; ва шумо хориҷ шуда, мисли говчаҳои аз оғил баромада, парвариш хоҳед ёфт. Ва шумо бадхоҳонро поймол хоҳед кард; зеро онҳо дар он рӯз, ки Ман ин корро мекунам, хокистар дар зери пойҳои шумо хоҳанд шуд, мегӯяд Худованди лашкарҳо.»⁶⁴

GSAM 56.2Бо ҳамаи ин далелҳое, ки дар Аҳди Қадим сабт шудаанд ва дар ихтиёри исроилиён қарор доштанд, ки ҷузъиёти зиёди нақшаи наҷотро ба онҳо ошкор мекарданд, чӣ қадар бояд таваҷҷӯҳи шогирдони заҳматкаши Калима зиёд мешуд, вақте ки онҳо медиданд ва дарк мекарданд, ки ба замони омадани ин Тухми ваъдашуда наздик мешаванд. Дар ҳоле ки омма ва ҳатто онҳое, ки ҳар шанбе дар синагогаҳо Китобҳои Муқаддасро мехонданд, суханро намефаҳмиданд (Аъмол 13:27), парастишгарон ва таҳқиқгарони содиқ, ки таҳти роҳбарии Рӯҳ Китобҳои Муқаддасро бо садоқат меҷустанд, бешубҳа бо самимият дуо мекарданд, мисли он ки апостол Юҳанно дар ин давра гуфтааст: «Биё, эй Худованд Исо, ва зуд биё».