Боби 3 — Омадани Тухми Ваъдашуда

GSAM 57.1«Вақте ки пуррагии замон расид, Худо Писарашро фиристод, ... ки зери шариат таваллуд ёфта буд, то онҳое, ки зери шариат буданд, харидорӣ кунад ва мо ба фарзандӣ қабул шавем.»¹

GSAM 57.2Ҳоло ба Ӯ, ки тавоно аст, ки шуморо бар асоси Инҷили ман ва таблиғи Исо Масеҳ устувор гардонад, бар асоси ошкорсозии он сирре, ки аз оғози олам пинҳон буд, вале ҳоло тавассути навиштаҳои Пайғамбарон бар асоси фармони Худои абадӣ ба ҳамаи халқҳо барои итоати имон ошкор шудааст, ба Худои ягонаи ҳаким, то абад тавассути Исо Масеҳ ҷалол бод.²

GSAM 57.3«Бо ваҳй Ӯ ин сирро ба ман ошкор кард; чунон ки ман пештар дар чанд калима навишта будам, ... ки дар асрҳои гузашта ба фарзандони инсонҳо маълум набуд, аммо ҳоло тавассути Рӯҳ ба апостолон ва паёмбарони муқаддаси Ӯ ошкор шудааст.... Ба ман, ки аз хурдтарини ҳамаи қудсиён ҳам хурдтарам, ин лутф дода шудааст, ки миёни ғайрияҳудиён сарватҳои бепоёни Масеҳро таблиғ кунам; ва то ҳама бинанд, ки ҳамраҳии ин сир, ки аз оғози олам дар Худо пинҳон буд, чист, ки Ӯ ҳама чизро тавассути Исо Масеҳ офаридааст."³

GSAM 57.4Гуфта шудааст, ки дар Аҳди Қадим Инҷил пинҳон аст; дар Аҳди Нав он ошкор мешавад. Чӣ тавре ки дигаре гуфтааст: «Вақте яҳудиён аз Худо рӯ гардонданд, онҳо дар дараҷаи калон таълимоти хидмати маросимӣ-ибодатиро аз назар дур карданд. Ин хидмат аз ҷониби худи Масеҳ таъсис ёфта буд. Дар ҳар ҷузъи он рамзи ӯ буд; ва он пур аз ҳаётӣ ва зебоии рӯҳонӣ буд. Аммо яҳудиён ҳаёти рӯҳониро дар маросимҳояшон аз даст доданд ва ба шаклҳои мурда часпиданд. Онҳо ба қурбониҳо ва фармонҳо худи онҳо такя карданд, на ба он касе, ки онҳо ба сӯи ӯ ишора мекарданд.

GSAM 58Ҷустуҷӯи ҳукумати дунявӣ

GSAM 58.1«Дар ҳоле ки яҳудиён омадани Масеҳро орзу мекарданд, онҳо дар бораи рисолати ӯ ҳеҷ тасаввур надоштанд. Онҳо наҷот аз гуноҳро намеҷустанд, балки раҳоӣ аз дасти румӣёнро мехостанд. Онҳо интизор буданд, ки Масеҳ ҳамчун як ғолиб хоҳад омад, қудрати зулмкоронро мешиканад ва Исроилро ба ҳукмронии умумиҷаҳонӣ мерасонад. Ҳамин тавр, роҳ барои онҳо омода шуд, ки Наҷотбахшро рад кунанд.

GSAM 58.2Мардум дар торикӣ ва зулм ва ҳокимон, ки ташнаи қудрат буданд, интизори омадани касе буданд, ки душманонашонро мағлуб карда, шоҳигариро ба Исроил бармегардонад. Онҳо пешгӯиҳоро омӯхта буданд, вале бе фаҳмиши рӯҳонӣ. Аз ин рӯ, онҳо оятҳое, ки ба хоксории омадани аввалини Масеҳ ишора мекунанд, нодида гирифтанд ва онҳое, ки дар бораи ҷалоли омадани дуюми ӯ сухан мегӯянд, нодуруст татбиқ карданд. Ифтихор назари онҳоро торик кард; онҳо пешгӯиҳоро мувофиқи хоҳишҳои худхоҳонаи худ тафсир карданд.

GSAM 58.3«Беш аз ҳазор сол халқи яҳудӣ интизори омадани Наҷотбахш буданд. Онҳо умедҳои дурахшонтаринашонро ба ин рӯйдод баста буданд. Дар суруд ва паёмбарӣ, дар маросимҳои маъбад ва дуоҳои хонаводагӣ номи Ӯро пос доштанд. Вале ҳангоми омадани Ӯ Ӯро нашинохтанд. Дӯстдоштаи осмон барои онҳо «мисли решае аз замини хушк» буд; ӯ «на шакл дошт ва на зебоӣ»; ва онҳо дар ӯ ҳеҷ зебоӣ надиданд, ки ӯро хоҳиш кунанд. «Ӯ ба назди қавми худ омад, ва қавми худ ӯро қабул накард.»⁴

GSAM 58Аз наслҳои Довуд

GSAM 58.4Ҳангоме ки вақти пешгӯишудаи Дониёл наздик мешуд, ки «Масеҳи Сардор» — Масеҳи молида — бояд пайдо мешуд, мардуми яҳудӣ метавонистанд чунин мантиқ кунанд ва бешубҳа чунин ҳам карданд: Масеҳ аз ҷиҳати ҷисмонӣ бояд аз хонадон ва насли Довуд бошад, бинобар ин таваллуди ӯ бояд дар ҳамин насл сурат гирад; ва мувофиқи қоидаҳои шариати яҳудӣ ва одатҳои он, ӯ бояд дар синни сиюсолагӣ барои хидмати ҷамъиятӣ молида шавад; ва агар ӯ бояд дар он синн ҳамчун молидашуда зоҳир шавад, пас таваллуди ӯ бояд сию сол пеш аз поёни шасту нуҳ ҳафтаи солӣ бошад, ки то омадани Масеҳ давом мекунанд.

GSAM 59Пешгӯиҳои Симеон ва Анна

GSAM 59.1Дар он замон тамоми Исроил дар интизорӣ буд. Шогирдони содиқ ва соҳибдилу соҳибэътиқоди Китобҳои Муқаддас интизори таваллуди он касе буданд, ки сарвар ва ҳокими онҳо мешуд. Ба Симеони пир ва тақводор аз рӯҳи муқаддас ошкор шуд, ки «то Масеҳи Худовандро надида, маргро нахоҳад дид».⁵

GSAM 59.2Вақте ки Наҷотбахши навзод ба маъбад оварда шуд, Симеон фаҳмид, ки ҳамин кӯдак он касест, ки дар бораи ӯ гуфта шуда буд — Масеҳ. «Пас ӯро дар оғӯш гирифта, Худоро баракат дод ва гуфт: "Эй Худованд, ҳоло бандаатро бо сулҳ равон соз, мувофиқи сухани Ту; зеро чашмони ман наҷоти Туро, ки Ту пеши рӯи ҳамаи халқҳо омода кардӣ, диданд; нуре барои равшан кардани ғайрияҳудиён ва ҷалоли халқи Ту Исроил....

GSAM 59.3"Ва Симеон онҳоро [Юсуф ва Мариамро] баракат дод ва ба Мариам, модари ӯ, гуфт: «Инак, ин кӯдак барои афтидан ва бархостани бисёриҳо дар Исроил таъин шудааст; ва барои нишонае, ки бар зидди он сухан хоҳанд гуфт (ҳа, шамшер низ аз ҷони ту хоҳад гузашт), то фикрҳои бисёре аз дилҳо ошкор гарданд.

GSAM 59.4Ва он ҷо Ҳаннаи пайғамбара, духтари Фануэл аз қабилаи Асёр буд.... Ва ӯ дар ҳамон лаҳза омада, ба Худованд шукргузорӣ кард ва ба ҳамаи онҳое, ки дар Уршалим интизори наҷот буданд, дар бораи ӯ сухан гуфт."⁶

GSAM 59Фариштагон ба чӯпонон ташриф меоранд

GSAM 59.5Пеш аз ин хабарҳои хуш оид ба таваллуди Наҷотбахш аз ҷониби фариштагон ба чарвоварон дар даштҳои Вифлеҳем эълон шуда буд. Дар гӯши чарвовароне, ки гӯш мекарданд, фариштагон ин оҳангҳои дилфиребро суруданд:—

GSAM 60Олимони Ҳикматовар ба Байтуллуқ меоянд

GSAM 60.2Сипас ҳакимони Шарқ омаданд, ки «ситораро, ки бархоста буд», тавре ки Билъом пешгӯӣ карда буд, дида буданд. Пас аз пайравӣ ба роҳнамоии он онҳо ба Уршалим расиданд, ки дар он ҷо зарур шуд, дар бораи Шоҳи навзод пурсон шаванд. Вақте ки ба онҳо иттилоъ доданд, ки Байтуллуқ макони таваллуди Мавриди Хоҳиш аст, онҳо ба сафар идома доданд; ва бо роҳнамоии ситорае, ки боз пайдо шуд, онҳоро ба макони оддие, ки Наҷотдиҳанда дар он ҷо буд, раҳнамун сохт. Дар он ҷо онҳо ба Кӯдаки муқаддас ибодат карданд, ба Ӯ тӯҳфаҳои тилло, ладан ва мирра тақдим намуданд ва сипас ба сафари дароз ба сӯи ватани худ баромаданд.

GSAM 60Наҷотбахш дар синни дувоздаҳсолагӣ

GSAM 60.3Аз кӯдакӣ то дувоздаҳсолагӣ дар бораи Масеҳи Наҷотбахш маълумоти зиёд сабт нашудааст, ҷуз он ки ӯ дар ҳикмат ва қомат меафзуд ва ба волидонаш итоат мекард. Аммо дар синни дувоздаҳсолагӣ, вақте ки бо Юсуф ва Марям ба Уршалим барои иштирок дар ҷашни солона рафт, дар он ҷо бо донише, ки дар саволҳояш ва дар посухҳое, ки ба муаммоҳои мушкили онҳо дод, коҳинонро ба ҳайрат овард. Аз ин замон то оғози кори оммавии худ, Ӯ касби оддии чӯбкорӣ карданро ҳамчун кори пурифтихор қабул намуд ва бо Юсуф, шавҳари Марям, якҷоя кор мекард.

GSAM 60Вазифаи Яҳёи Таъмиддиҳанда

GSAM 60.4Дар давоми шаш моҳ пеш аз оғози хидмати оммавии худ, рисолати Масеҳро Яҳёи Таъмиддиҳанда эълон мекард. Мардум дар гурӯҳҳои бузург меомаданд, то Яҳёро бишнаванд ва аз ӯ таъмид гиранд. Ҳангоме ки онҳо «дар интизорӣ [мунтазири омадани Масеҳ] буданд ва ҳамаи мардум дар дилҳояшон дар бораи Яҳё андеша мекарданд ["мулоҳиза ё баҳс мекарданд," дар ҳошия], ки оё ӯ Масеҳ аст ё не;» Яҳё ба ҳамаи онҳо ҷавоб дода гуфт: «Ман албатта шуморо бо об таъмид медиҳам; вале касе аз ман қудратмандтар меояд, ки ман сазовори кушодани тасмаи пойафзолаш нестам. Ӯ шуморо бо Рӯҳи Муқаддас ва оташ таъмид хоҳад дод; ки бели боддиҳӣ дар дасти ӯст ва ӯ хирмангоҳи худро хуб тоза карда, гандумро дар анбори худ ҷамъ хоҳад кард; вале хошокро бо оташи хомӯшнашаванда месӯзонад».⁷

GSAM 61Исо таъмид ёфт

GSAM 61.1Ҳангоме ки Яҳё маросими таъмидро адо мекард, Исоро дид, ки барои таъмид ёфтан омадааст, ва гуфт: «Инак Барраи Худо, ки гуноҳи ҷаҳонро мебардорад.... Ва Яҳё гувоҳӣ дод, ки: «Ман Рӯҳро дидам, ки мисли кабӯтар аз осмон поён меомад ва бар Ӯ нишаст. Ва ман Ӯро намешинохтам; аммо Он, ки маро барои таъмид бо об фиристода буд, ба ман гуфт: "Касеро, ки ту мебинӣ Рӯҳ бар Ӯ поён меояд ва бар Ӯ мемонад, ҳамон касест, ки бо Рӯҳи Муқаддас таъмид медиҳад." Ва ман дидам ва гувоҳӣ додам, ки Ин Писари Худо аст.»⁸

GSAM 61Овоз аз осмон

GSAM 61.2На танҳо Масеҳ будани Масеҳ бо поин омадани намоёни Рӯҳи Муқаддас дар шакли ҷисмонӣ мисли кабӯтар тасдиқ шуд, балки бо овозе аз осмон низ. Дар Инҷили Матто мехонем: «Исо, вақте ки таъмид шуд, фавран аз об баромад; ва, нигаред, осмонҳо барояш кушода шуданд ва Ӯ Рӯҳи Худоро дид, ки мисли кабӯтар поён меомад ва бар Ӯ менишаст; ва, нигаред, овозе аз осмон шунида шуд, ки мегуфт: "Ин Писари дӯстдоштаи Ман аст, ки дар Ӯ хушнуд ҳастам."»⁹

GSAM 61.3Ҳарчанд «Яҳё ҳеҷ мӯъҷизае накард», мардум, вақте қудрати бузургеро, ки ҳамроҳи хидмати Масеҳ буд, диданд, маҷбур шуданд бигӯянд: «Ҳама чизеро, ки Яҳё дар бораи ин мард гуфта буд, рост буд».¹⁰

GSAM 61Масеҳ мувофиқи Қонун тадҳиншуда

GSAM 61.4Дар робита бо нақли Луқо дар бораи таъмид ва ҳамин молидани Рӯҳи Муқаддас дар шакли кабӯтар, мо мехонем: «Худи Исо тақрибан сиюсола буд».¹¹

GSAM 62.1Пас аз рӯзаи тӯлонии чил рӯз аз ҷониби Худованди мо ва озмоишҳои шадиди шайтон дар биёбон, ки фавран пас аз таъмиди Ӯ рӯй доданд, Ӯ ба Носира, ки дар он ҷо парвариш ёфта буд, омад; ва чун одаташ буд, рӯзи шанбе ба куништ рафт ва барои хондан истод.... Рӯҳи Худованд бар ман аст, зеро Ӯ маро барои таблиғи Инҷил ба фақирон тадҳин намудааст.... Ва Ӯ шурӯъ кард, ки ба онҳо гӯяд: «Имрӯз ин навишта дар гӯшҳои шумо иҷро шуд.»¹²

GSAM 62Вақт иҷро шуд

GSAM 62.2Марқос, дар сабти ҳамин ҳодиса, мегӯяд: «Вақт иҷро шуд ва Малакути Худо наздик аст; тавба кунед ва ба Инҷил имон оред.»¹³ Вақте, ки барои зоҳир шудани Масеҳ пешгӯӣ шуда буд, расида буд. Тадҳин бо Рӯҳи Муқаддас дар вақти таъмиди Ӯ сурат гирифта буд ва ҳоло Ӯ ба хидматаш ворид мешуд, дақиқ дар вақт ва ба тарзе, ки паёмбарони муқаддаси гузашта пешгӯӣ карда буданд.

GSAM 62Исботи намоёнгари Масеҳ будани Масеҳ

GSAM 62.3Хизмати Масеҳ ҳамеша бо анҷоми мӯъҷизаҳо ҳамроҳ буд, ки барои мардум, ҳатто агар онҳо ҳикояҳо ва суханонашро пурра дарк намекарданд, далели равшан буд, ки Ӯ Иммануил, яъне «Худо бо Ӯст», мебошад.¹⁴ Дар ин мӯъҷизаҳо Масеҳ ба ҷаҳон на танҳо далели қудрати Худо дар худ, балки намоиши амалӣ аз сифатҳои Худо ва меҳрубонии Ӯро нишон медод. Вақте Филип, пас аз се соли ҳамнафасӣ бо Масеҳ ва шоҳид будан ба мӯъҷизаҳои бузурги Ӯ, гуфт: «Худовандо, Падарро ба мо нишон деҳ, ҳамин барои мо кофист», Исо ба ӯ гуфт: «Оё ман ин қадар вақт бо шумо будам ва ту маро намешиносӣ, Филип?» Ҳар касе ки маро дидааст, Падарро дидааст; пас чӣ тавр ту мегӯӣ: 'Падарро ба мо нишон деҳ'? ... Ба ман бовар кунед, ки ман дар Падар ҳастам ва Падар дар ман; ё бовар кунед маро ба хотири худи ин аъмол."¹⁵

GSAM 63Яҳё дар ҳайрат

GSAM 63.1Ҳарчанд дар маросими таъмиди Масеҳ Яҳё поин омадани намоёни Рӯҳи Муқаддасро дида, овози осмонро шунида буд, ки Ӯро Писари Худо номид, ва худаш эълон карда буд, ки «Ин Барраи Худо аст, ки гуноҳи ҷаҳонро мебардорад», рӯйдодҳо ба таври хеле дигар аз интизориҳои ӯ шакл мегирифтанд, ки ӯ дар зиндонаш, дар ҳолати ғамгинӣ ва саргардонӣ қарор дошт.

GSAM 63.2«Мисли шогирдони Наҷотбахш, Яҳёи Таъмиддиҳанда табиати подшоҳии Масеҳро намефаҳмид. Ӯ интизор буд, ки Исо тахти Довудро бигирад; ва бо гузашти вақт, вале Наҷотбахш ҳеҷ даъвое ба ҳокимияти подшоҳӣ накард, Яҳё саргардон ва нигарон шуд.»¹⁶ «Ӯ ду нафар аз шогирдонашро даъват карда, онҳоро ба назди Исо фиристод ва гуфт: "Оё ту ҳамон касест, ки бояд биёяд? Ё мо бояд интизори каси дигар бошем?"» "Дар ҳамон соат Ӯ (Исо) бисёре аз онҳоро аз бемориҳо ва иллатҳо шифо бахшид ва аз рӯҳҳои бад раҳо кард; ва ба бисёре аз нобиноён чашм дод. Сипас Исо дар ҷавоб гуфт: 'Равед ва ба Яҳё хабар диҳед, ки чӣ чизҳоро дида ва шунидаед.'"¹⁷

GSAM 63.3Яҳудиён ва ҳатто шогирдон бо мушкилӣ метавонистанд бисёр ҳақиқатҳоро, ки Наҷотбахш баён мекард, равшан дарк кунанд, зеро онҳо чунон мустаҳкам дар эътиқод буданд, ки вақте Масеҳ меояд, Ӯ бори Румро, ки барои онҳо хеле сангин буд, мешиканад ва фавран шоҳигарии Довудро барқарор мекунад ва ҳамчун шоҳи дунявӣ ҳукмронӣ хоҳад кард.

GSAM 63.4Исо таблиғашро бо ин сухан оғоз кард: «Тавба кунед, зеро шоҳигарии осмон наздик аст».¹⁸ Вақте дувоздаҳ апостоли ӯ фиристода шуданд, онҳо низ ҳамин паёмро расониданд: «Шоҳигарии осмон наздик аст».¹⁹ Баъдтар дар хидматаш, вақте ҳафтод нафар фиристода шуданд, бо ин суханҳо буданд: «Малакути Худо ба шумо наздик омадааст».²⁰

GSAM 64Ҳайрати мардум аз кори Масеҳ

GSAM 64.1Суханҳо ва таълимоти аҷоиби Масеҳ мардумро водор сохт, ки бигӯянд: «Ҳеҷ гоҳ касе чунин сухан нагуфтааст.»²¹ Ва вақте ки Ӯ марди нобино ва лолро шифо дод, «Ҳамаи мардум ҳайрон шуданд ва гуфтанд: "Оё ин писари Довуд нест?"»²² ё ба ибораи дигар, Оё ин насли Довуд, Наҷотбахши ваъдашуда нест? Вақте ки Ӯ ба сарзамини худ омад, дар синагогаи онҳо таълим дод, то онҳо ҳайрон шуданд ва гуфтанд: «Ин мард ин ҳикматро ва ин аҷоиб корҳоро аз куҷо дорад? Оё ин писари устои чӯбкор нест? Оё модараш Мариам ном надорад? Ва бародаронаш Яъқуб, Юсуф, Шимӯн ва Юҳуд нестанд?»²³

GSAM 64.2Тақрибан дар соли сеюми хидмати Масеҳ, вақте ки Ӯ дар маъбад дар ҷашни тақдис ҳузур дошт, яҳудиён назди Ӯ омаданд ва гуфтанд: «То кай моро дар шубҳа мегузоред? Агар ту Масеҳ бошед, ба мо равшан бигӯ.»²⁴ Дар соли пешина, вақте ки ӯ мӯъҷизаи бузурги ғизо додан ба панҷ ҳазор нафарро бо «панҷ нончаи ҷавӣ ва ду моҳии хурд» анҷом дода буд, ӯ «фаҳмид, ки онҳо меоянд ва ӯро бо зӯр мебаранд, то ӯро подшоҳ кунанд, [аз ин рӯ] боз ба кӯҳ баромад».²⁵

GSAM 64Масеҳ дар таълим додан ба шогирдонаш дар бораи маргаш

GSAM 64.3Дар таълим додани шогирдонаш, Масеҳ таъкид кард, ки набояд фикри ҳукмронии дунявии фавран шуруъшавандаро дошта бошанд, балки бояд бифаҳманд, ки Ӯ бояд бимирад ва боз зинда шавад, равад ва боз баргардад. Пас аз ин Ӯ аз онҳо пурсид: «Чӣ мешавад, агар шумо Писари Одамро бинед, ки ба осмон боло меравад ва ба ҷое мерасад, ки пештар буд?»²⁶ Пас аз он ки Ӯ ба онҳо супориш дод, «ки ба касе нагӯянд, ки Ӯ Исо Масеҳ аст», мо мехонем: Аз он замон Исо ба шогирдонаш нишон дод, ки ӯ бояд ба Уршалим равад, аз дасти пирони қавм, саркоҳинон ва муаллимони Шариат бисёр азият кашад, кушта шавад ва дар рӯзи сеюм эҳё гардад. Он гоҳ Петрус ӯро ҷудо карда, ба сарзаниш кардани ӯ шурӯъ намуд ва гуфт: «Худо накунад, Худованд; ин ҳеҷ гоҳ бароят рух нахоҳад дод!»²⁷

GSAM 65.1Дар ҳамин вақт ба онҳо гуфт, ки дар миёни онҳо касоне ҳастанд, ки то надидани омадани Писари Одам дар подшоҳии худ намемиранд.²⁸ Тақрибан ҳашт рӯз пас ин пешгӯӣ иҷро шуд; ва апостол Петрус ба он «рӯъё»-и омадани Масеҳ дар подшоҳии худ ҳамчун далели воқеии боз омадани дуюми Масеҳ дар оянда ишора мекунад.²⁹

GSAM 65.2Як бор, вақте ки Масеҳ ва шогирдонаш дар Галил буданд, Исо ба онҳо гуфт: «Писари Одам ба дасти мардум супурда мешавад; онҳо Ӯро мекушанд ва дар рӯзи сеюм Ӯ боз зинда мешавад». Ва онҳо хеле андӯҳгин шуданд.³⁰ Ва боз ҳам онҳо маънои ӯро дарк намекарданд, зеро ҳатто дар ҳоле ки ӯ мекӯшид ҳақиқати ҷиддии марг ва эҳёи худро ба онҳо фаҳмонад, онҳо дар миёни худ баҳс мекарданд, ки кӣ дар шоҳигарии осмон бузургтарин хоҳад буд.³¹

GSAM 65.3Дар як фурсати дигар Петрус ба Исо гуфт: «Мо ҳама чизро партофта, туро пайравӣ кардем; пас мо чӣ хоҳем гирифт?» Исо ба онҳо гуфт: «Рост мегӯям ба шумо, ки шумо, ки маро пайравӣ кардед, дар замони эҳё, вақте Писари Одам бар тахти ҷалоли худ менишинад, шумо низ бар дувоздаҳ тахт менишинед ва дувоздаҳ қабилаи Исроилро доварӣ хоҳед кард.»³² Ҳанӯз фикри подшоҳии наздик дар зеҳни онҳо ҳукмфармо буд ва онҳо, мисли инсонҳои оддӣ, барои дарёфти баландтарин мақом дар он подшоҳӣ ҷустуҷӯ мекарданд.

GSAM 65.4Сипас модари пур амбицияи Яъқуб ва Юҳанно, писарони Забедей, меояд ва аз Масеҳ хоҳиш мекунад, ки писаронаш дар мақомҳои баланд — яке дар дасти рост ва дигаре дар дасти чапи тахти ӯ — ҷой гиранд; ё шояд яке сарвазир ва дигаре котиби давлатӣ шавад. Аммо Масеҳ равшан гуфт: «Шумо намедонед, чӣ мепурсед.»³³

GSAM 66Вуруди пирӯзмандона ба Уршалим

GSAM 66.1На чандон дур аз ин замон як ҳодисаи бузург ва ҳайратангез рӯй дод. Ин эҳё шудани Лазар аз қабр буд, ки чор рӯз мурда буд. Чунин мӯъҷизаи бузург мардумро то ҳадде бедор ва ҳайрон кард, ки фарисиён ба ҳарос афтода, ҳамроҳи коҳинҳо, фавран маҷлис даъват карданд; ва дар машваратҳояшон пурсиданд: «Мо чӣ кунем? Зеро ин мард мӯъҷизаҳои зиёдеро анҷом медиҳад. Агар мо ӯро ҳамин тавр озод гузорем, ҳама мардум ба ӯ имон хоҳанд овард; ва румӣҳо хоҳанд омад ва ҳам макони моро ва ҳам миллати моро хоҳанд бурд.»³⁴ Дар ҳоле ки қудрати шайтонӣ аз зери замин онҳое, ки мекӯшиданд Масеҳро нобуд кунанд, фаро мегирифт, қудрате аз осмон мардумро ба ситоиши ӯ водор месохт ва он чи дар бораи ӯ пешгӯӣ шуда буд, иҷро мекард.

GSAM 66.2Дар он ҳодисае, ки дар боло зикр шуд, мардум ба таври оммавӣ на танҳо барои дидани Исо, балки барои дидани Лазар низ, ки Ӯ ӯро аз мурдагон зинда карда буд, баромаданд. Ҳоло ба назарашон равшан буд, ки Исо шоҳи деринтизорашон аст, ва вақте ки онҳо Ӯро дар ҳоле ки бар курраи хар савор шуда ба сӯи Уршалим меомад, вохӯрданд, суханони Китоби Муқаддас бо шиддат ба ёдашон омаданд, «Наҳаросед, духтари Сион: бинед, шоҳи шумо меояд, бар курраи хар нишаста.»³⁵ Аз он ҷамъомади бузург фарёди пурқуввати пирӯзӣ баланд шуд, ки фарисиён сарддил ва ҳисобгариро хеле нороҳат кард. Онҳо дар миёни худ гуфтанд: «Мебинед, ки ҳеҷ чиз ба даст намеоред? Бинед, тамоми ҷаҳон ба ӯ пайравӣ кардааст.»³⁶ Ба дархости онҳо, ки Масеҳ бояд ин фарёдро қатъ кунад, Ӯ ҷавоб дод: «Ман ба шумо мегӯям, ки агар инҳо хомӯш шаванд, сангҳо фавран фарёд хоҳанд зад.»³⁷ Худованд дар бораи ин ҳодиса фармуда буд: «Фарёд кунед», ва агар мардум сухани Ӯро иҷро накунанд, Ӯ ба сангҳои кӯча овоз мебахшад ва онҳо фарёд хоҳанд зад; зеро сухани Ӯ бояд иҷро шавад.

GSAM 66Масеҳ барои рафтан ва бозгашт кардан

GSAM 66.3Наҷотбахши мо на танҳо мехост, ки зеҳнҳои шогирдонро ба ин ҳақиқат равона созад, ки Ӯ бояд бимирад ва боз зинда шавад, балки мехост онҳоро инчунин таълим диҳад, ки Подшоҳӣ то он даме нахоҳад омад, ки Ӯ наравад ва боз барнагардад. Дар ишора ба салибкашии худ гуфт: «Ман, агар аз замин бардошта шавам, ҳамаи мардумро ба сӯи худ мекашам». Инро гуфт, то нишон диҳад, ки бо кадом марг мемирад. Мардум ба ӯ ҷавоб доданд: «Мо дар Шариат шунидаем, ки Масеҳ то абад боқӣ мемонад; пас ту чӣ мегӯӣ, ки Писари Одам бояд бардошта шавад? Ин Писари Одам кӣ аст?»³⁸

GSAM 67.1Барои он ки шогирдон пурра дарк кунанд, ки пеш аз таъсиси шоҳигарии ӯ дар рӯи замин ӯ бояд равад ва боз баргардад, ӯ гуфт: «Кӯдакони хурд, боз каме вақт бо шумо ҳастам. Шумо маро меҷӯед; ва чунон ки ба яҳудиён гуфтам: "Ба ҷое ки ман меравам, шумо наметавонед биёед"; ҳамин тавр ҳоло ба шумо мегӯям.... Шимон Петрус ба Ӯ гуфт: «Худовандо, Шумо ба куҷо меравед?» Исо ба ӯ ҷавоб дод: «Ту ҳоло наметавонӣ ба он ҷо, ки ман меравам, ҳамроҳ шавӣ; вале баъдтар ба ман ҳамроҳ хоҳӣ шуд.»³⁹ Сипас дилҳои нигарон ва ғамзадаашонро бо ин суханҳо тасаллӣ дод: «Дилҳои шумо андӯҳгин нашавад: шумо ба Худо имон доред, ба ман низ имон доред. Дар хонаи Падари ман манзилҳои бисёр ҳастанд; агар чунин намебуд, ман ба шумо мегуфтам. Ман меравам, то барои шумо ҷой тайёр кунам. Ва агар ман равам ва барои шумо ҷой тайёр кунам, боз меоям ва шуморо ба назди худ мегирам, то ҷое ки ман ҳастам, шумо низ бошед.»⁴⁰

GSAM 67Масали ашрофзода

GSAM 67.2Бори дигар Наҷотдиҳанда, ҳангоми он ки бо шогирдонаш ба Уршалим мерафт, бо истифода аз масали зерин кӯшиш кард, ки тасаввури нодурустро, ки гӯё подшоҳӣ фавран намоён мешавад, ислоҳ кунад: «Яке аз ашрофзодаҳо ба кишвари дур рафт, то подшоҳиро ба даст орад ва баргардад. Ва даҳ хизматгори худро даъват карда, ба онҳо даҳ фунт супурд ва гуфт: "То омадани ман тиҷорат кунед....» Ва чунон шуд, ки вақте ӯ подшоҳиро гирифта, баргашт, фармуд, ки он хизматгоронро, ки ба онҳо пул дода буд, назди худ даъват кунанд, то бидонад, ки ҳар кадоме дар тиҷорат чӣ қадар фоида ба даст овардааст."⁴¹ Дар ин масал Худованд худро дар шахси он ашрофзода нишон медиҳад. Ӯ бояд ба кишвари дур — назди Падари худ — мерафт ва он ҷо подшоҳиро мегирифт, пеш аз он ки баргашта ҳукмронӣ кунад.

GSAM 68.1Дар посух ба саволи шогирдон: «Нишонаи омадани Ту ва поёни ҷаҳон чист?»⁴² Наҷотдиҳанда рӯйхати ҳодисаҳоро, ки дар тӯли озмоиши бузург бар калисо хоҳанд омад, ва нишонаҳои мушаххасеро, ки рӯй хоҳанд дод, ба онҳо дод. Вақте ки инҳо зоҳир мешуданд, онҳо мефаҳмиданд, ки омадани Ӯ наздик аст, ҳатто назди дарҳо, ва он насле, ки онҳоро мебинад, аз саҳнаи амалҳо хориҷ намешавад, то Ӯ биёяд.⁴³

GSAM 68Аз ҳамаи шогирдон партофта шуда

GSAM 68.2Аммо бо вуҷуди ҳамаи таълимҳое, ки Масеҳ ба апостолон дар бораи марг ва таҳқири худ дода буд, онҳо комилан натавонистанд ҳақиқатеро, ки Ӯ дар бораи муҳокима ва салиббарии худ таълим дода буд, дарк кунанд. Тасаввури онҳо аз ҳақиқат он қадар заиф буд, ки вақте муҳокима оғоз шуд, умеди онҳо хомӯш гашт ва ҳама «Ӯро тарк карда гурехтанд».⁴⁴ Ҳатто Петрус, ҳамеша пуршӯр, ки бо итминон гуфта буд, агар ҳама ӯро тарк кунанд, ӯ ҳеҷ гоҳ тарк намекунад, чанд соат пас Худовандашро инкор карда, бо қасам гуфт, ки он мардро намешиносад. Онҳо дар дарки сухани Худованд, ки пас аз се рӯз аз марг бармехезад, чӣ қадар суст буданд, ки миёни худ мепурсиданд ва баҳс мекарданд: «бархестан аз мурдагон чӣ маъно дорад?»⁴⁵ Дар ҳақиқат, онҳо то ҳадде беэътиқод буданд, ки пас аз маргаш ва гузоштани ҷасади ӯ дар қабри нави Юсуф, барои мумиёкунии ӯ омодагӣ диданд. Бо умеде, ки аз байн рафта, дар қабр бо Масеҳ дафн шуда буд, ин чӣ рӯзи шанбе барои шогирдон буд! Бо дилҳои саршор аз ғаму ноумедӣ ва бе Наҷотбахши меҳрубон, ки ҳаёти ӯ пур аз амалҳои нармӣ ва раҳм буд, ки наздик ояд то онҳоро тасаллӣ диҳад ва тақвият бахшад, чӣ қадар валангор буданд!

GSAM 69Рӯйдодҳои пурҳаяҷони субҳи эҳё

GSAM 69.1Субҳи рӯзи аввали ҳафта фаро расид! Чӣ ҳаяҷон дар осмон ва рӯи замин! Як фариштаи пурқувват аз олами ҷалол ба қабри Юсуф поён меояд, бо паёме, ки фарзанди Худоро ба эҳё шудан фармон медиҳад. "Ва, нигаред, заминларзаи бузурге рӯй дод: зеро фариштаи Худованд аз осмон поён омад ва сангро аз дари қабр бардошта, болои он нишаст. Рӯяш мисли барқ медурахшид ва либосаш мисли барф сафед буд; аз тарси ӯ нозирон такон хӯрданд ва мисли мурдагон шуданд."⁴⁶ "Бисёре аз муқаддасоне, ки хобида буданд, баъд аз эҳёи ӯ аз қабрҳо бархоста, ба шаҳри муқаддас ворид шуданд ва ба бисёриҳо намоён гаштанд."⁴⁷ Дар бораи чунин меҳмонон дар Уршалим, дар назди дарҳои дӯстонашон, бо паёми он ки Масеҳи салибшуда аз мурдагон эҳё шудааст ва онҳо низ бо қудрати Ӯ зинда шудаанд, то дар бораи эҳёи Ӯ шаҳодат диҳанд, фикр кунед. Чӣ фаъолияте дар миёни шогирдон ва занони муқаддас буд — онҳо ба ҳар тараф давида, ин хабарҳои хушро мерасониданд: «Ӯ аз мурдагон эҳё шудааст, зеро мо Ӯро дида ва бо Ӯ сӯҳбат кардем!»

GSAM 69Исо ба деҳот пиёда меравад

GSAM 69.2Ва, инчунин, ҳамон рӯз ду нафари онҳо ба деҳаи хурде бо номи Эммаус рафтанд, ки аз Уршалим тақрибан шаст фурлонг (ҳафт мил ним) дур буд. Ва онҳо дар бораи ҳамаи ин ҳодисаҳо, ки рӯй дода буданд, бо ҳам сӯҳбат мекарданд. Ва ҳангоме ки онҳо бо ҳам сӯҳбат ва баҳс мекарданд, Исо худаш наздик шуд ва бо онҳо рафт. Аммо чашмони онҳо баста шуда буд, ки ӯро нашиносанд. Ва ӯ ба онҳо гуфт: «Ин чӣ гуфтугӯест, ки ҳангоми роҳ рафтан ва ғамгин будан бо ҳам доред?» Яке аз онҳо, ки номаш Клеопа буд, ҷавоб дода гуфт: «Оё ту танҳо бегона дар Уршалим ҳастӣ ва намедонӣ, ки дар ин рӯзҳо дар он ҷо чӣ ҳодисаҳо рӯй додаанд?» Ва ӯ ба онҳо гуфт: «Кадом ҳодисаҳо?» Онҳо ба Ӯ гуфтанд: «Дар бораи Исои Носирӣ, ки пайғамбаре буд, дар амал ва сухан назди Худо ва тамоми халқ қудратманд; ва чӣ гуна саркоҳинон ва раҳбарони мо Ӯро ба ҳукми марг супурданд ва ба салиб кашиданд. Аммо мо умед доштем, ки Ӯ ҳамон касест, ки бояд Исроилро наҷот медод; ва ғайр аз ин ҳама, имрӯз сеюм рӯз аст, ки ин ҳодисаҳо рӯй додаанд». Бале, чанд зан аз гурӯҳи мо низ моро ба ҳайрат оварданд, ки онҳо субҳи барвақт назди қабр омада буданд; ва вақте ҷасади ӯро наёфтанд, баргаштанд ва гуфтанд, ки онҳо низ як рӯъёи фариштагонро дидаанд, ки гуфтанд, ӯ зинда аст. Ва баъзе аз онҳое, ки бо мо буданд, ба қабр рафтанд ва ҳамон тавре ёфтанд, ки занон гуфта буданд; аммо худи ӯро надиданд.

GSAM 70.1Он гоҳ ба онҳо гуфт: «Эй нодонҳо ва сустдилиҳо дар бовар кардан ба ҳамаи он чи паёмбарон гуфтаанд! Оё Масеҳ набояд инҳоро бикашад ва ба ҷалоли худ ворид шавад?» Ва аз Мусо ва ҳамаи паёмбарон оғоз карда, дар тамоми Китобҳо он чизҳоро, ки дар бораи ӯ буданд, ба онҳо шарҳ дод.⁴⁸ Вақте ки Ӯ мехост бо онҳо хӯрок бихӯрад, нон шикаст ва шукргузорӣ кард, «ва чашмони онҳо кушода шуд, ва онҳо Ӯро шинохтанд.... Ва онҳо ба якдигар гуфтанд: Оё дилҳои мо дар даруни мо намесӯхт, вақте ки Ӯ дар роҳ бо мо сухан меронд ва вақте ки Китобҳои Муқаддасро ба мо мефаҳмонд?»⁴⁹

GSAM 70.2Ҳоло, ниҳоят, шогирдон метавонанд бубинанд, пас аз он ки масъала ба онҳо пурра собит шуд, ки бо рисолати Наҷотбахш марг ва эҳё шудан вуҷуд дошт. Аммо онҳо саволи подшоҳии ӯро чӣ гуна баррасӣ хоҳанд кард?

GSAM 70.2Ӯ пас аз азобҳояш бо исботҳои зиёди беайб худро зинда нишон дод, дар тӯли чил рӯз ба онҳо намоён шуд ва дар бораи чизҳои марбут ба Малакути Худо сухан гуфт; ва вақте бо онҳо ҷамъ омад, ба онҳо фармуд, ки аз Уршалим нараванд, балки интизори ваъдаи Падар бошанд, ки, — гуфт ӯ, — шумо аз ман шунидаед. Зеро Яҳё бо об таъмид медод; аммо шумо на дертар аз чанд рӯз бо Рӯҳи Муқаддас таъмид хоҳед ёфт.

GSAM 71Оё Ту ҳоло Подшоҳиро барқарор мекунӣ?

GSAM 71.1Пас, вақте ки онҳо ҷамъ омаданд, аз ӯ пурсиданд: «Эй Худованд, оё дар ҳамин вақт подшоҳиро ба Исроил бармегардонӣ?» [яъне: «Мо омӯхтем, ки тибқи Китобҳои Муқаддас зарур буд, ки ба салиб кашида шавӣ ва аз мурдагон эҳё гардӣ, аммо оё ҳоло подшоҳиро барқарор намекунӣ?»] Ва Ӯ ба онҳо гуфт: «Шумо на ҳақ доред, ки замонҳо ва муддатҳоро бидонед, ки Падар дар қудрати худ муқаррар кардааст.» Аммо шумо қудрат хоҳед гирифт, пас аз он ки Рӯҳи Муқаддас бар шумо нозил мешавад; ва шумо дар Уршалим ва дар тамоми Яҳудия ва дар Самария ва то ба канори замин шоҳидони Ман хоҳед буд. Ва вақте ки Ӯ ин суханҳоро гуфт, дар ҳоле ки онҳо менигаристанд, Ӯ бардошта шуд; ва абре Ӯро аз назарашон пинҳон кард. Ва ҳангоме ки онҳо ба осмон чашм дӯхта менигаристанд, дар ҳоле ки Ӯ боло мерафт, нигаред, ду мард бо либосҳои сафед назди онҳо пайдо шуданд; ки онҳо низ гуфтанд: «Эй мардони Галил, чаро шумо ба осмон менигаред? Ҳамин Исо, ки аз шумо ба осмон бардошта шудааст, ҳамон тавре ки шумо дидед, ки ба осмон меравад, хоҳад омад.»⁵⁰

GSAM 71Исо то замони барқарорсозӣ дар осмон мемонад

GSAM 71.2Ҳоло, ки Наҷотбахш онҳоро тарк карда буд ва онҳо воқеан дида буданд, ки Ӯ «ба он ҷо, ки пештар буд, боло рафт», онҳо итминон доштанд, ки Рӯҳи Муқаддас онҳоро дар бораи замоне, ки подшоҳӣ хоҳад омад, таълим хоҳад дод. Аз ин рӯ, Петрус дар таълимоти худ ба мардум, пас аз гирифтани Рӯҳ, гуфт: «Ӯ Исо Масеҳро хоҳад фиристод, ки қаблан ба шумо таблиғ шуда буд; ки осмон бояд Ӯро то замони барқарорсозии ҳама чизҳое, ки Худо аз даҳони ҳамаи паёмбарони муқаддаси худ аз ибтидои олам гуфтааст, қабул кунад.»⁵¹

GSAM 71.3Ба апостол Петрус низ аз ҷониби Рӯҳи Муқаддас маълумот дар бораи се олам дода шуд: Аввал, ҷаҳони пеш аз тӯфон, ки бо об нобуд шуд; дуюм, ҷаҳони ҳозира, ки барои оташ нигаҳ дошта шудааст — оташе, ки, ба гуфтаи Нашри таҳриршуда, дар замин захира шудааст — он оташе, ки ҳалокат, вайронӣ ва нобудии мардони бединро ба бор меорад; сеюм, замини нав, «ки дар он адолат зиндагӣ мекунад»; ё, чун баъзеҳо тарҷума мекунанд, «ки дар он адолатмандгон зиндагӣ хоҳанд кард».⁵²

GSAM 72.1Ҳаворий Павлус эҳёи халқи Худо ва табдили ҳамаи муқаддасонашро аз фаноӣ ба ҷовидонӣ «дар як лаҳза, дар сурнайи охирин» баён кард. Ӯ ба Қӯринтиён гуфт, ки Масеҳ ҳоло дар арши Падари худ қарор дорад ва то замоне, ки ҳамаи душманонаш зери пойи Ӯ тобеъ карда нашаванд, дар он ҷо мемонад. Яъне, то замоне ки шоҳигарӣ — шоҳигарии Ӯ — аз ҷониби Падар ба дасти Ӯ супурда шавад, чунон ки дар Дониёл 7:13, 14; Забур 2:8, 9 пешгӯӣ шудааст. Ба калисо дар Тессалоника Ӯ омадани Масеҳ ва эҳёро ҳамчун ягона умеди онҳо ва ҳамчун манбаи тасаллобахши ҳақиқӣ ҳангоми ҷудо шудани наздиконашон аз онҳо бо дасти марг муаррифӣ кард.⁵³

GSAM 72Баргашти номуайяни Устод

GSAM 72.2Ҳанӯз калисо дар бораи вақти бозгашти Устод маълумоти дақиқ надошт. Вақте ки апостол дар номаи аввали худ ба Таслӯникиён гуфт: «Мо, ки зиндаем ва боқӣ мемонем, бардошта хоҳем шуд», бародарон чунин фаҳмиданд, ки Масеҳ ҳангоме меояд, ки баъзе аз онҳо ҳанӯз зиндаанд. Дар мактуби дуюмаш ӯ тасаввури нодурусти онҳоро аз мактубаш ислоҳ мекунад ва ба онҳо мегӯяд, ки «он рӯз нахоҳад омад, то он даме ки аввал аз дин бозгашт рӯй надиҳад ва он марди гуноҳ, яъне писари ҳалокат, ошкор нашавад; ки бар зидди ҳама чизе, ки Худо номида мешавад ё парастиш мешавад, меистад ва худро болотар мебардорад».⁵⁴

GSAM 72Апостасия

GSAM 72.3Ва ҳанӯз ҳам калисо дар торикӣ бояд роҳи худро ҷустуҷӯ кунад, дар хусуси замоне, ки Масеҳ бори дуввум меояд. Бародарон фаҳмиданд, ки як апостасия рӯй хоҳад дод; аммо савол ин буд, ки он чанд муддат идома хоҳад ёфт. Баъдтар ба Юҳанно ҳангоми рӯъё дар ҷазираи Патмос дар рамзҳое, ки дар бобҳои дувоздаҳ ва сенздаҳум дар Китоби Ваҳй оварда шудаанд — «як замон, ду замон ва ним замон», «чилу ду моҳ», «дувоздаҳ сад ва шаст рӯз» (солҳо) — посух дода шуд; аммо то ҳол ҳодисае, ки оғози он давраи тӯлонӣ буд, рух надода буд. Ҳамин тавр, калисо ҳанӯз ҳам ба омадани Масеҳ умед мебаст ва интизор мешуд, бе он ки дақиқ бидонад, кай ӯ зоҳир мешавад; зеро пас аз гузашти он замони озмоиш, барои калисои «боқимонда» ҳанӯз як давраи кӯтоҳи мубориза ва пирӯзӣ боқӣ мемонд.⁵⁵

GSAM 73.1Бо анҷомёбии сабтҳои Китоби Муқаддаси Нав мавзӯи омадани дуюми Масеҳ ба таври возеҳ пеши назари мо гузошта шудааст. Ҳудуди як оят аз ҳар сӣ оят ба таври гуногун ба омадани дуюми Худованди мо Исо Масеҳ ишора мекунад. Дар бораи ин ва мавқеи калисо нисбат ба он умед дар тӯли асрҳо то замони муосир Роберт Паттерсон, D.D., дар рӯзномае бо номи «Интериор» таҳти сарлавҳаи «Умеди муборака» чунин мегӯяд:—

GSAM 73Ҳазорсолаи дунявӣ — Паттерсон

GSAM 73.2"Вақте ки Худованд калисояшро дар рӯи замин тарк карда, ба назди Падар рафт, ӯро дар ҳолати ғамгин гузошт. Панҷсад шогирди Ӯ аз тамоми ҷаҳони душманонаш иҳота шуда буданд, ки онҳоро яке аз ақлҳои баландтарин дар шакли динҳо ва ҳукуматҳои зиддимасеҳӣ ташкил карда, бо бадхоҳии заҳрноктарин пур карда, ва бо таҷрибаи асрҳо дар муассиртарин усулҳои нобудсозӣ таълим дода буд. Худованд аз хатари мо бехабар набуд; дар суханрониҳои охирини худ онро кам накард ва ваъда надод, ки душмании ҷаҳон ва озмоишҳои калисо кам хоҳанд шуд. Аммо Ӯ ваъда дод, ки худаш бармегардад, то душманонашро мағлуб созад ва то он рӯзи муборака моро дастгирӣ хоҳад кард. «Ҷаҳон шуморо нафрат мекунад. Дар ҷаҳон шумо азият мекашед. Шумо гиря мекунед ва мотам мегиред, вале ҷаҳон шод мешавад. Шумо ғамгин мешавед, вале ғами шумо ба шодмонӣ табдил меёбад.... Ҳоло шумо ғамгин ҳастед, вале ман шуморо боз мебинам, ва дили шумо шод мешавад, ва шодмонии шуморо ҳеҷ кас аз шумо намегирад. Агар ман равам, боз меоям ва шуморо ба назди худ мегирам, то ки ҳар ҷо ки ман ҳастам, шумо низ бошед.'

GSAM 74.1Ин буд умеди муқаддаси бозгашти шахсии Ӯ, ки бо он калисояшро ҳангоми рафтанаш тасаллӣ медод. Дар тамоми давраи набуданаш Ӯ гуфт, ки мо бояд озмоишҳоро пушти сар кунем; ва ҳамин тавр ҳам шуд. Агар мо дар давраи набудани Ӯ аз осоиши зоҳирӣ баҳра барем, агар калисои Ӯ аз ҳамлаҳои ҷаҳон наҷот ёбад, агар асри покизагие фаро расад, ки дар он алафҳои бегона дар миёни гандум намерӯянд, ё агар дар омадани Ӯ мардуми рӯи замин, пур аз ҷалоли Худованд, Ӯро пешвоз гиранд, ё ҳатто агар тавонад дар рӯи замин имон пайдо кунад, ин барои Ӯ сюрпризи комилан ногаҳонӣ хоҳад буд. Исо аз ин ҳазорсола огаҳ набуд. Мо мегӯем, ки Ӯ аз он огаҳ набуд, зеро дар бораи он ба мо нагуфтааст; ва Ӯ мегӯяд: «Ман шуморо дӯстон номидам, зеро ҳама чизеро, ки аз Падарам шунидаам, ба шумо маълум кардам». Аммо дар ҳамаи суханронӣ ва масалҳояш ҳатто як ишораи ночиз ҳам нест, ки мо бояд пеш аз омадани Ӯ ба давраи сулҳ ё ҷалол умедвор бошем. Ҳавориён низ дар бораи ҳазорсолаи бе Масеҳ бехабаранд. То сесад сол пас аз рафтани Худованди мо, умеди муқаддаси калисо умеди бозгашти Ӯ буд.

GSAM 74.2Аммо вақте ки дар раванди апостасияи пешгӯишуда арӯси Масеҳ дар набудани Ӯ бо дӯстӣ бо подшоҳони замин тасаллӣ меҷӯст, табиатан чашмашро аз осмони шарқ ва аз бозгашти Худовандаш, ки шукӯҳи дунявии ӯро ба поён мерасонд, гардонд. Вақте ислоҳгарон трубаи Инҷилро ба даҳон гузоштанд ... орзуҳои ҳазорсолаи бе Масеҳ фавран аз байн рафтанд ... ва калисо боз ба интизори омадани Худованд барои нобуд кардани антимасеҳ шуд.... Дар номаҳо, хутбаҳо ва эътирофномаҳои эътиқодии худ ислоҳгарон умедҳои пеш аз ҳазорсолаи худро эълон карданд.

GSAM 74.3«Маҷлиси Вестминстер эътирофи худро бо изҳори эътиқодашон ба омадани дуюми Худованд бо калимаҳое, ки пурра эътиқоди пешҳазорсолагиҳоро ифода мекунанд, ба анҷом мерасонад. Онҳо дар ин калимаҳои сангин эълон мекунанд: «Чунон ки Масеҳ мехоҳад, ки мо бо итминон бошем, ки рӯзи доварӣ хоҳад буд, ҳам барои боздошти ҳамаи мардум аз гуноҳ ва ҳам барои тасаллобахшии бештар ба парҳезгорон дар озмоишҳояшон, ҳамон тавр Ӯ мехоҳад, ки он рӯз барои мардум номаълум бошад, то онҳо тамоми амнияти ҷисмонӣ-ҷаҳониро партофта, ҳамеша ҳушёр бошанд, зеро намедонанд, ки Худованд дар кадом соат хоҳад омад: ва ҳамеша омода бошанд, ки бигӯянд: "Биё, эй Худованди Исо! Ва зуд биё!"»⁵⁶

GSAM 75.1«Аҷдодони ислоҳгари мо бо интизори омадани Худованд дилҳояшонро қавӣ мекарданд ва бо нидои «Майдонро нигоҳ доред! Зеро Ӯ бо лашкарҳои ёрӣ меояд» якдигарро тасаллӣ медоданд, эҳсосе, ки ахиран дар як ҳимни маъруфи эҳёи динӣ таҷассум ёфтааст, вале барои паймондорони қадимаи шотландӣ ошно буд.

GSAM 75.2Аммо дер нагузашта дар байни калисоҳои ислоҳшуда дуввумин бозгашт аз имон сар зад. Дар Шотландия он бо номи «Модератизм», дар Англия — «Арианизм» ва дар замонҳои наздик — «Брод Черчизм», дар Амрико — «Юнитарианизм» ва дар Олмон — «Рационализм» маъруф буд. Бо қарор додани ақли инсон ҳамчун додрас ва мушоҳидаи хеле маҳдуди муосири мо ҳамчун далел ва рад кардани он, ки ягон ҳодиса метавонад ҷуз мувофиқи ҷараёни қонунҳои мушоҳидашудаи табиат рух диҳад, он Исоро ба мақоми як раввини яҳудӣ поин овард, ки аз замони худ пешрафта буд, аммо комилан бо илми муосир бегона буд. Албатта, тасаввури бозгашти чунин шахс аз ҷаҳони ғайбӣ барои ҳукмронӣ бар рӯи замин ба мифологияи яҳудӣ марбут дониста мешуд.

GSAM 75Дэниэл Уитби дар бораи ҳазорсола

GSAM 75.3Ваъдаҳои омадани дуюм ва ҳукмронии ӯ дар рӯи замин ба маънои паҳншавии Инҷили ӯ ва тобеъият ёфтани қисми зиёди ҷаҳон ба масеҳият барои муддати ҳазор сол, ё, ба гуфтаи баъзеҳо, 360 000 сол тафсир шуданд; дар ин давра инсоният бояд дар санъатҳои тамаддун пешрафт карда, аз сулҳ ва фаровонии беназир баҳра мебурд. Ва дар поёни он давраи тӯлонӣ, ки барои зеҳни оддӣ дарки он ғайриимкон буд, эҳтимол як ларзиши бузурги табиат рух медод, ва метавон гуфт, ки Худованд меояд ва ҷаҳонро нобуд мекунад ва инсониятро ба ҳукм мекашад. Ин назарияро шарҳдиҳандаи англис Уитби [Дэниэл Уитби соли 1726 даргузашт] таҳия ва маъмул гардонд, ки тавассути мактубҳои нашркардааш собит шудааст, ки ӯ арианӣ буд, аммо тафсирҳояш дар миёни табақаи худ маъмул буданд ва ҳазорсолаи афсонавии ӯ аз ҷониби бисёре аз нафақахӯрони ростэътиқод ва дӯстони калисоҳои давлатӣ дар Аврупо бо хушнудӣ пазируфта шуд, зеро он ба онҳо ваъдаи давраи тӯлонии ушрҳо ва шарафҳоро медод. Бо сабаби нуфузи онҳо ин назария ба Амрико ворид шуд, ки дар он ҷо фавран ҳамчун маводи суханони қолабии минбарӣ ва хутбаҳои ниҳоӣ истифода мешуд.

GSAM 76.1Дар қисматҳои гуногуни рӯи замин чунин назарияҳо вуҷуд доштанд, вақте ки мо ба замоне наздик мешудем, ки Худованд ҳушдори ҷиддии омадани худро, ҳатто «дар назди дарҳо», эълон кард.