Saar 16 — Bataaxalu Malaaka bu Ñetteel bi

GSAM 247.1“Malaaka bu ñetteel bi topp na leen, di wax ak baat bu kawe ne, Su amee nit ku jaamu rab bi ak nataalam, te jël màndargaam ci jëwam, walla ci loxoom, kooku dina naan ci biñu meru Yàlla, bi ñu sotti ci koppu meram te jaxasuwuñu ko; te dinañu ko sonal ak safara ak soufr ci kanamu malaaka yu sell yi, ak ci kanamu Mbote mi; Te sax saxarub seeni mbugal di yéeg ba fàww: te duñu am noppalu bëccëg ak guddi, ñoom ñiy jaamu mala wi ak nataalam, ak képp ku jël màndargay turam. Fii la muñug ñi sell di feeñe: fii lañu nekk ñiy sàmm ndigali Yàlla ak ngëmug Yeesu.”¹

GSAM 247Artu bi gën a tar ci Biibël bi

GSAM 247.2Lii mooy artu bi gën a tar bi nekk ci Biibël bi, te wóor na ne dara ci taariixu àdduna wonewul ne dégg nañu bataaxal bii ci jamono ya weesu. Li wóor ne malaaka bu njëkk bi ak bu ñaareel bi bokk nañu ci jamono jii, dafa leer nàññ ne bataaxal bii bokkul ci jamono ya weesu.

GSAM 247.3Li Pasteur J. V. Himes waxoon ci atum 1847:—

GSAM 247.4“Saar bu fukk ak ñeenteel bi [ci Apokalips] dafa feeñal ab yuuxu bu yéeme, bu ñu war a def, ngir artu doomu aadama ci waxtu nattu bu metti boobu. Ayat 9-11. Bàyyee loolu, amul beneen bérab ci téerey Yàlla bi nga xam ne dañ fa fekk ab yégle bu tar ci meru Yàlla noonu. Ndax loolu tekkiwul ne am na nattu bu metti, ba tax ñu soxla artu bu tar nii?”²

GSAM 248Temple bi Ubbiku—Gaal gi Feeñ

GSAM 248.1J. N. Andrews wax na ci bataaxal bii ne, “Ubbeekug bérab bi gën a sell ci bépp ci temple asamaan si, fa ñu gisee Gaal gi, xew-xew la bu am bi malaaka bu juróom-ñaareel bi di wal liitam. Te ni liggéeyu sunu saraxalekat bu mag bi soppeekoo jëm ca néeg booba bu bisu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi jeexee, danu xam ne ubbeekug temple bi dafa tekki jeexug jamono jooju, ni ko yëgaleeb malaaka ju njëkk ji firndeele. Duggug sunu saraxalekat bu mag bi ci bérab bi gën a sell ngir liggéeyal Yàlla ci kanamu Gaalu Yàlla, dafay woo xelu jàngu bi ci ndigali Yàlla yi nekk ci biir gaal gi. Ndigali Yàlla yi ñoo ngi leer jóge ca bérab bu sell bu asamaan ba ba léegi.

GSAM 248Soppiku Sàbat bi

GSAM 248.2“Dëgg la ju kenn mënta weddi ne ndigël lu ñeenteel li, am na ay at yu bare, dañu koo soppi, jële ko ci bésu noppalug Boroom bi, teg ko ci xew-xewu ñi jaamu xërëm di bésu Dibéer. Soppi googu, def nañu ko ci lu safaanoo ak Mbind mu Sell mi, mi fépp nangu ne bés bu juróom-ñaareel bi rekk mooy Sàbat bu ayu-bés bu Boroom bi. Loolu, kii di njiit lu mag li bàyyi diine, moo ko def, moom mi Daniyel waxoon ne dina ‘xalaat soppi waxtu yi ak yoon yi.’ Kàttan googu mooy boppam mala ma àddina sépp waroon a jaamu. Te itam, dëgg la ju am solo lool ne ndigël mii ñu daan suuxal lu yàgg lool, léegi ñu ngi koy dëggal, te askanu Yàlla ñi ngi tàmbali di ko sàmm ak juróom-ñeenti ndigël yi des. Sant Yàlla lañu ne mi ngi waajal desitu askan wi ngir seen xareb mujj ak jaan ji, ak ngir ñu mën a dugg ci buntu yi yóbbu ci dëkk bu sell bi. Apokalips 12:17; 22:14. Dëggël ndigalu ñeenteel bi, di xeex ak Sàbatu bàyyikoo diine bi, ak waareg ndigali Yàlla yépp, seede bu leer la ne jamono jii mooy jamonoy muñug sell yi, ak artu malaaka bu ñetteel bi.”³

GSAM 249.1Ci saar yu weesu yi, waxoon nañu ci bataaxal bu njëkk bi ak bu ñaareel bi ci yii, ni mu matee ci yégle gu mag gu ñeel dellusi gu ñaareel gi ba ci 22 Oktoobar 1844. Mbind mi ci ndorteelu saar bii nee na, “Malaaka mu ñetteel mi toppoon na leen,” maanaam, toppoon na malaaka mu njëkk mi ak mu ñaareel mi. Mën na am solo, ci lii, ñu xoolaat juddug bataaxal bu ñetteel bi.

GSAM 249Ñi njëkk a sàmm Sàbat ci Adventist yi

GSAM 249.2Ci biir “yuuxu diggu-guddi gi,” ci atum 1844, Boroom bi tàmbali na di yóbbu xelu askanam ci sàmm Sàbat bu juróom-ñaareelu bés bi. Njàngale mii, ci biir Adventist yi, nii la feeñee: Rachel Preston, benn Baptist bu sàmm Sàbat bu juróom-ñaareelu bés, dem na dëkk Washington, N.H., fa amoon na jàngu Adventist.⁴ Nangu na njàngalem ñëw gi, te jàngu googu, mi amoon lu tollu ci ñeent-fukki cër, jaarale ko ci liggéeyu misiyonam, nangu nañu Sàbat bi ci ñeenteelu ndigël li. Lii tax na ñu gën a seetlu mbir moomu. Ci Cry bu 5 Sàttumbar 1844, ñu ngi fa jànge ne, “Nit ñu bare seen xel dafa jaaxle lool ci li ñu foog ne war nañoo sàmm bés bu juróom-ñaareel bi.” Kàddu googu mi ngi nekkoon ci ab bind bu njiit li, bu ñu ci defee ab jéem-jéem bu doyadi ngir dëggal li ñeel sàmm Dibéer. Waxtaan wi wéyoon na ci limu 12 Sàttumbar, foofu lañu gisee kàddu gu am solo gii di topp, te taxoon ñu bare jàng ko bu baax te xóot:—

GSAM 249Bésu Juróom-ñaareel bi rekk mooy bés bi yoon santaane

GSAM 249.3“Ci ayu-bés bi weesu, gis nanu ne ci li nu jàpp mooy lii: Amul benn waxtu bu ñu tëral bu yoon santaane Kiristiyen yi ngir ñu wutale ko ni waxtu wu sell. Su fekkee ne jàpp-jàpp bii dëggul, kon danu jàpp ne bésu juróom-ñaareel bi mooy bés bi kese am yoon bu ko santaane ngir ñu sàmm ko.”

GSAM 250Jukki T. M. Preble bi

GSAM 250.1Xelu Adventist yi, ci mbooloo, ñu ngi leen woo woon ci mbirum Sàbat bi, jaare ko ci ab jukki bu T. M. Preble bindoon ci mbir mi, bu ñu bindoon bésam 13 Fewriye 1845, te siiwal ko ci téere bii di Hope of Israel, ca Portland, Maine, ci 28 Fewriye 1845. Ginnaaw bi mu wonee li Biibël bi wax ci Sàbat bi, ak ni ñu ko soppee ci Dibéer ndax bàyyikoo diine bu mag bi, dafa wax ne: “Noonu lanu gise ni Daniyel 7:25 mat na, béjjén bu ndaw bi di soppi ‘waxtu yi ak yoon yi.’ Looloo tax, ci sama gis-gis, képp kuy sàmm bés bu njëkk bi niki Sàbat, ñooy ñiy topp Dibéeru Paab bi tey wàcce Sàbatu Yàlla.”⁵

GSAM 250J. B. Cook ci Laajub Sàbat bi

GSAM 250.2Gannaaw loolu tuuti, am na ab jukki bu génn ci mbindum J. B. Cook, mu ci wonee ne amul benn firnde ci Mbind mu Sell mi ngir sàmm Dibéer ni Sàbat, te jëfandikoo na wax ju gàtt jii: “Nii la ñépp ñàkkee seen doole, ñi doon dox, xéj-na ci lu ñu xamul, ci ron daraapob Sàbat bu Paab bi.”

GSAM 250.3Donte sàmmu Sàbat bi ci ñaari nit ñooñu yàggul woon, waaye dañoo tàmbali woon mbir mu doonul yomb a taxawal. Baat yu ñu daan faral di wax yi melni, “ñiy sàmm Dibéeru Paab bi,” “ñiy jalgati ndigëlu Yàlla,” ak “ñiy gaal ci ron daraapob Sàbat bu Paab bi,” nekkoon na ci gémmiñu téeméeri nit ñu doon bëgg a xam dëgg-dëggu mbir mi. Pasteur Joseph Bates, bu Fairhaven, Mass., xelam daldi ci dal, mu daldi nangu Sàbat bi ci atum 1845.

GSAM 250Joseph Bates Nangu Na Sàbat Bi

GSAM 250.4Li mu dund mooy lii: Bi mu déggee mbooloo mi nekkoon Washington, N.H., ñu doon sàmm bésu Sàbat bi, dafa fas-yéene dem seeti jàngu jooju, ngir xam li mu tekki. Loolu la def, te bi mu jàngee mbir mi ak ñoom, dafa gis ne dëgg lañu woon, te ci saa si nangu leer gi ci mbirum Sàbat bi. Bi mu dellusee New Bedford, Mass., mu dajeek benn mbokk bu siiw ci pont bi nekk diggante New Bedford ak Fairhaven, mu wax ko ne, “Kapiten Bates, xibaar yi lan la?” Pasteur Bates tontu ne, “Xibaar yi mooy ne bésu juróom-ñaareel bi mooy Sàbatub Boroom bi, sunu Yàlla.” “Waaw,” la góor ga wax, “dinaa dem kër gi, jàng sama Biibël, te seet ci loolu.” Loolu la def, te bi ñu gannaaw loolu daje, mbokk boogu nangu woon na dëggu Sàbat bi te doon ko sàmm.

GSAM 251Téere bu Njëkk bi ci Sàbat bi

GSAM 251.2Pasteur Bates daldi tàmbali ci saa si di waare dëgg gii ci diiwaan yi. Gannaaw loolu, mu gis ne ab téere, walla sax ab kayit bu gàtt, ci mbirum Sàbat bi dina ko jàppale lool ci liggéeyam, te Xelum Yàlla yëngal xolam ngir mu bind te siiwal dara ci mbir mii. Waaye laaj bi moo nekkoon naka lañu ko mënee defee te amul xaalis, ndaxte lépp lu mu amoon ab York shilling (fukki santim ak ñaar ak genn-wàll) rekk la woon. Mën na am solo ci ki jàng mu xam li ko dal ci mbir mi, ni mu ma ko nettalee woon ci atum 1855.

GSAM 251Ñeenti Liibar Farin

GSAM 251.3Nee na ne bi mu nekkee di ñaan ci kanamu Yàlla, dafa dogaloon bind téere bi, te amoon na wóor ne Yàlla dina ko yombalal mu siiwal ko. Looloo tax mu toog ci taabalam, jël Biibël bi ak téereb wutukaayu baat yi, ngir tàmbali liggéeyam. Ci biir benn waxtu, Soxna Bates duggsi ci néeg bi ne ko, “Yaw Joseph, amuma fariñ bu doy ngir defar li may togg,” te ci jamono jooju wax ko yeneen jumtukaay yu ndaw yu mu soxla woon. “Ñaata fariñ moo la des?” la Kapiten Bates laaj. “Lu tollu ci ñeenti liibar,” la tontu. “Baax na,” la tontu. Bi mu génnee ci néeg bi, mu dem ca bitik bu jege, jënd fa ñeenti liibar fariñ yi ak yeneen jumtukaay yi, indi leen kër ga, daldi toogati ca taabalam ba. Ci lu yàggul, Soxna Bates duggsi, gis jumtukaay yi ci kaw taabal bi, daldi yuuxu ne, “Fariñ bii fan la jóge?” “Lu tax,” la kapiten bi ne, “ndax doyul? Waxoon nga ne ñeenti liibar nga bëggoon.” “Waaw,” la jigéen ji ne, “waaye fan nga ko jëlee?” “Man maa ko jënd,” la wax; “ndax du loolu li nga soxla woon ngir togg bi mat?” “Waaw,” la Soxna Bates yokk, “waaye yaw, Kapiten Bates, mi daan dawal ay gaal jóge New Bedford dem ci wàlli àdduna yépp, ndax dem nga jënd ñeenti liibar fariñ?” “Waaw, ndax du loolu li nga soxla woon ngir mottali togg gi?” “Waaw,” la Soxna Bates wax, “waaye ndax jënd nga ñeenti liibar(!) fariñ?”

GSAM 252Fukk ak benni junniy dolaar ñu jëfandikoo ngir dëgg gi

GSAM 252.1Beneen nattu toppu ci lu gaaw. Bi Kapiten Bates bàyyee géej gi, jaay na pàrtu gaal gu mu amoon ci fukk ak benni junniy dolaar ($11,000), waaye léegi léppam jeex na ci yékkati mbirum dëgg gi. Ba tey, Soxna Bates xamul woon dëgg-dëggi xaalisam, waaye dafa yëg ne war na ko léegi xamal ko, kon mu daldi wax ci dal, “Sama soxna, ci yëf yooyu laa jeexal xaalis bu mujj bi ma amoon ci àdduna.” Ci biir jooy yu metti, Soxna Bates laaj na, “Luñuy def léegi?” Kapiten bi jóg na, te ak teggin gu mat sëkk ni kapiten buy yilif gaalam, ne, “Damaa bëgg bind téere; dinaa ko tasaare, te tasaare dëggu Sàbat bii ci kanamu àddina sépp.” “Waaw,” la Soxna Bates wax, ci biir ay rangooñ yu metti, “luñuy dundee léegi?” “Boroom bi dina ubbi yoon wi,” la Kapiten Bates tontu ci muus. “Waaw,” la Soxna Bates wax, “Boroom bi dina ubbi yoon wi! Loolu la nga faral di wax,” te mu daldi jooy ba génn néeg bi.

GSAM 252Ndimbal lu kenn doonul xaar

GSAM 252.2Bi Kapiten Bates doxalee liggéeyam lu mat genn-wàllu waxtu, xalaat daldi ko ñëw mu dem ca biro postal ba, ndaxte amoon na fa bataaxal bu ko jëm. Mu dem, te fekk ne am na fa bataaxal. Ci jamono yooyu, portu bataaxal yi juróomi sent la woon te fay ko laata ñu koy yónnee dafa doon sa tànneef. Ki bindoon bataaxal bi, ci lenn sabab, feyul woon portu bi. Te fii itam Kapiten Bates dafa suufe, ndaxte dafa waroon a wax kilifag pos bi, Sëñ Drew, mi mu xamoon bu baax, ne mënul fey portu bi, ndaxte amul woon xaalis; waaye dafa ne, “Ndax mën naa xool fan la jóge?” “Yóbbaale ko,” la kilifag pos bi ne, “te fey ko beneen yoon.” “Déedéet,” la kapiten bi ne, “du ma génne bataaxal bi ci biro bi ba keroog ñu fey portu bi.” Bi mu yoree bataaxal bi ci loxoom, mu ne, “Ci sama xalaat, am na xaalis ci biir bataaxal bi,” te mu wëlbëtiku jëm ci kilifag pos bi, mu laaj ko, “Ndax mën nga ko ubbi? Su fekkee am na xaalis ci biir, mën nga ci jële li war a fey; su amul, duma ko jàng.” Boroom pos bi defal na ko la mu laajoon, te ñu gis ne am na ci biir ab këyit bu fukki dolaar. Bi mu ko jàngee, gis na ne ab nit a ko bindoon, di wax ne Yàlla dafa ko xamal bu baax ne Pasteur Bates soxla na xaalis, moo tax mu gaaw yónnee ko ko; te ci gaaw gi, xeyna fàtte na fey portu bi.

GSAM 253.1Bi mu feyee xaalisu bataaxal bi, mu dem ca bitigu lekkukaay, jënd fa barilu fariñ ci ñeenti dolaar, ak itam pomdeter, suukar, ak yeneen jumtukaay yu am solo. Bi muy joxe ndigal fu ñu ko war a yobbu, mu nee, “Xeyna jigéen ji dina wax ne du fa, waaye buleen déglu dara ci li muy wax; wàcceel leen marsandiis bi ci perron bi ci kanam.”

GSAM 253.2Ginnaaw loolu, mu dem ca këru móolukaay ba, def ay waxtaan ngir ñu móol junniy koppi ci ab téere bu am lu tollu ci téeméeri xët. Li ñu déggoo mooy, bu ñu joxee koppi bi, móolkat yi war nañoo gaaw ci ni ñu koy defaree, di ko yónnee ay koppi yu ñu móol ngir jubbanti ngir mu seet. Dafa waroon a fey liggéey bi ci ni mu di jot xaalisu ndimbal bi, te duñu jël téere yi ca këru liggéeyukaay ba ba kera fey nañu lépp li mu war a fey.

GSAM 253.3Kapiten Bates xamoon na bu baax ne amul xaalis bu ñu ko waroon a fay, waaye dafa jàppoon ne warugaram la mu bind téere bi, ci gëm-gëmam ne Boroom bi dina yëngal xolu nit ñi ba ñu yónnee xaalis bi bu soxlawoo. Ginnaaw bi mu jëndee këyit, ay biro, ak yeneen, te loolu may mu am jot ngir ay jumtukaayu kër yi jëm kanam, mu dem ca buntu mbedd ma jëm ca këram. Bi mu gisee ne yëf ya fa lañu teg, mu dugg ca kër ga ca buntu ginnaaw ga, daldi toogati ca taabalam. Soxna Bates duggsi, daldi wax ak coow ne, “Joseph, xoolal rekk ca veranda bu kanam ba! Lii lépp fan la jóge? Benn sarettkat dikk na fi te bëgg na ko wàcce. Wax naa ko ne du fi mu war a teg, waaye bañ na dégg, wàcce na ko rekk.” “Waaw,” la Kapiten Bates ne, “xeyna baax na.” “Waaye,” la Soxna Bates ne, “fan la jóge?” “Waaw,” la Kapiten bi ne, “Boroom bi moo ko yónne.” “Waaw,” la Soxna Bates wax, “Boroom bi moo ko yónni; loolu nga faral di wax.” Mu daldi jox soxnaam bataaxal bi, ne ko: “Jàngal lii, te dinga xam fu mu jóge.” Mu jàng ko, daldi dem waat ngir jooy, waaye jooy gu wute ak bu njëkk bi la woon; bi mu dellusee nag, mu ñaan ko mu baal ko ci ñàkk ngëmam gi.

GSAM 254Xaalis buy ñëw ngir téere bi

GSAM 254.1Bi liggéeyu mbind mi ak móol mi di dox, Kapiten Bates daan na jot xaalis yenn saa yi ci bataaxal ak ci yeneen anam, yenn saa yi ci nit ñu mu masul a gis. Bu jotee xaalis bi, daan na ko jox ñiy móol, ñu jëfandikoo ko ci borub téere bi. Mujje na, bés bi jot na ba téere yépp móoliku, te ci wet gu Mbokk Bates xalaatul woon, la bor bi desoon feyee; noonu téere yi yeexul benn bés ci seen tasaare.

GSAM 254Fayug Mujj gi

GSAM 254.2H. S. Gurney, bu dëkk Memphis, Mich., nettali na ma ci weeru Mars atum 1884, ne moom, ci suba si ñu jeexalee téereb Pasteur Bates bi, jot na $100 ci ab kayitu bor bu yoon dakkal, jóge ci ab góor bu waxoon ne du ko fey mukk. Bi mu jotee xaalis boobu, bég na lool ci jël ab xaaj ci fey ak moom mujjug bor bi ci téereb Pasteur Bates bi jëm ci bésu Sàbat bi. “Waaye,” la Sëñ Gurney wax, “Mbokk Bates xamul woon ba bésu faatoom kan moo fey li desoon ci bor téere bi.” Xew-xew bii daloon Pasteur Bates ci mool dëgg-dëggu Sàbat bi dafa meloon ni dafa doon wax sunu nit ñi, la dale sax ci ndoorteelu siiwal dëgg gi ci mbirum Sàbat bi, ne: “Dem leen ci liggéey bii, te yaakaar ndimbalu Yàlla buy ubbi yoon wi ni ngeen di jëm kanam.”

GSAM 255Pasteur Bates Sikk-sàkka ci Gis-gis yi

GSAM 255.1Kàddu gii di topp, gu ñu gàttal jële ci téere bu tudd Life Sketches, dina wone naka la mayu yonent ak yeesalu Sàbat bi boolewoo:—

GSAM 255.2Bi mu nekkee New Bedford, Mass., ci atum 1846, Jànk Harmon xamante na ak Pasteur Joseph Bates. Moom, bu yàgg la gëm gëmug ñëw gi, te nekkoon na liggéeykat bu jéggu ci yoon wi. Nekkoon na nit ku rafet ci biir Kirist, ku teey te am yërmande. Dafa doon toppatoo Jànk Harmon ni doomam bu jigéen. Bi mu ko njëkkee dégg muy wax, dafa wonewoon yitte ju réy, te bi mu noppee, mu jóg, ne, “Man, ku sikk laa. Gëmuma gis-gis. Waaye su ma mënoon a gëm ne seede bi rakk bi joxe guddi gii mooy dëgg-dëgg baatub Yàlla ci nun, kon man laa doon nit ki gën a bég ci àdduna. Sama xol yëngu na lool. Gëm naa ne ki wax dëgg la wax, waaye mënuma leral mbirum ni ñu ko wonee mbir yu yéeme yi mu ñu nettali.”

GSAM 255Jànk Harmon Nangu na Sàbat bi

GSAM 255.3Pasteur Bates dafa doon sàmm bésu Sàbat bi, te di ko wone solo si. Ci jamono jooju, Jànk Harmon yëguwul woon solo si, te xalaat ne Pasteur Bates juum na ci li mu gën a fësal ñeenteelu ndigal bi ci kaw juróom-ñeent yi des. Waaye Boroom bi won na ko bérab bu sell bi ci asamaan. Kër Yàlla gi ubbeeku na ca asamaan, te ñu won ko gaalu Yàlla gi, te toogukaayu yërmande bi muuroon ko. Ñaari malaaka taxawoon nañu, kenn ci benn wetu gaal gi, ka ca des ca beneen wet ga, seeni laaf tasaaroo ci kaw toogu-yërmande bi, te seeni kanam jublu woon ci moom. Malaaka ji ko àndaloon xamal na ko ne, lii mooy tekki mbooleem askanu asamaan si ñuy seetaan ak worma ju réy yoonu Yàlla ji baaraamu Yàlla bindoon. Yeesu yëkkati li muur gaal gi, mu gis ay àlluwa yu doj yu ñu bindoon fukki ndigal yi. Mu jaaxle lool bi mu gisee ñeenteelu ndigal bi ci diggu fukki ndigal yi, te am leer gu lemu gu ko wër. Malaaka ma ne ko, “Moom rekk ci fukki ndigal yi moo firndeel Yàlla mi dund, mi sàkk asamaan ak suuf ak lépp lu nekk ci biir. Bi ñu tabaxee cëslaayu suuf si, lañu tabaxee itam cëslaayu Sàbat bi.” Wonees na ko ne su fekkoon ne sàmm nañu woon Sàbat bu dëgg bi, du am mukk ku gëmul walla ku weddi Yàlla. Sàmm Sàbat bi dina aar àddina ci jaamu xërëm.

GSAM 256.1Ñeenteelu ndigël li, dañu koo yàq, moo tax ñu woo ñu ngir defaraat li yàqu ci yoon wi, te taxawu Sàbat bi ñu tërëngël. Nit ku bon bi, mi yékkati boppam ci kaw Yàlla, te xalaat ne mën na soppi waxtu yi ak yoon yi, moo indi soppiku Sàbat bi, mu jóge ci juróom-ñaareelu bés dem ci bés bu njëkk ci ayu-bés bi. Ci loolu la def ba damm yoonu Yàlla.

GSAM 256.2Ci lu jiitu bés bu mag bu Yàlla bi, am na bataaxal bu ñuy yónnee ngir artu nit ñi ñu dellu ci seenug topp ci yoonu Yàlla bi Antikrist dafa tojj. Fàww ñu xamal nit ñi yàqu-yàqu bi am ci yoon wi, jaare ko ci njàngale ak royukaay. Wonees na ko itam ne malaaka bu ñetteel bi ci Apokalips 14, miy yégle ndigali Yàlla ak ngëmug Yeesu, mooy teewal nit ñi jot bataaxal bii, tey yékkati seeni baat ngir artu àdduna bi, ñu sàmm ndigali Yàlla ak yoonam ni ñu di sàmme seen xolu bët. Te itam, ci tontu ci artu googu, ñu bare dinañu nangu Sàbatu Boroom bi.⁶

GSAM 256.3Xam-xam bii Jànk Harmon ak Pasteur Bates amoon, dafa àndoon ak ni Boroom bi daan liggéeyee. Pasteur Bates moo xëccoon xelu Jànk Harmon ak Pasteur White ci mbirum Sàbat bi, te won leen ci Mbind mu Sell mi ay firnde yu jóge ci yoonu Yàlla ju dul soppiku. Donte Jànk Harmon amoon na ay yëgal yu am solo yu jóge ci Boroom bi lu mat fukki weer ak juróom-ñett, amul woon benn mbir buñu ko wonoon ci li jëm ci waxtaan wii laata loolu. Léegi nag, waxtu Boroom bi jot na, ndaxte ñu ngi doon taxawal ay gëmkat ngir ñu sàmm yoonam, ngir leen jox leer ci mayu yonent, te noonu, ci anam gi mu baaxoo liggéeyee, bataaxalu malaaka bu ñetteel bi, “ndigali Yàlla, ak seedeeb Yeesu Kirist,” ñu boole leen.

GSAM 257Njëlbéenu Bataaxalu Malaaka bu Ñetteel bi

GSAM 257.1Dale ci jamono jooju, bataaxalu malaaka bu ñetteel bi, ci ni mu lënee ak ñaar yi jiitu woon, ñu tàmbali koo yégle. Dëggu Sàbat bi, ci ni mu lënee ak gaalu Yàlla gi ak leer giy yokku ci lu jëm ci bérab bu sell bi, dëggël na li ñu wone woon bu njëkk,—ne yëngu-yëngu ñëw gi amoon ci lu jàll dëggu woon na, te nekk ci ndigalu Boroom bi. Léegi, mën nañoo gëna xam bu baax li “ñetti jéego yi yéeg ci yoonu dëkku Yàlla gi” tekki.

GSAM 257Pasteur Bates nangu na ne gis-gis yi Yàlla la jóge

GSAM 257.2Ci weeru Nowàmbar atum 1846, amoon na ndaje ca Topsham, ci diiwaanu Maine, te Pasteur Bates teewoon na fa. Ci ndaje moomu, Soxna White (waxoon nanu ba pare ci séyu Jànk Harmon ak Pasteur James White) amoon na gis-gis bu waraloon ba Pasteur Bates gëm bu wér ne Yàlla moo leen ko jox. Nit ku toppoon géej gi juróom-fukki at la woon, jël na ay palaas yépp, tambali ci xale bu ndaw bu liggéey ci gaal ba ci njiit ak boroom gaal. Xam-xamam ci xam-xamu asamaan dafa tollu woon ba, ni mu ma ko waxe, dafa mënoon xam lu jege fu mu nekk ci géej gi, ci wàllu latitude ak longitude, ci seetlu yëfi asamaan yi. Nit ku mel noonu, ci lu wóor, dafa waroon a bëgg waxtaane xam-xamu asamaan.

GSAM 257.3Bi ma doon waxtaan ak moom, dafa ma nettali naka la gëmee ne gis-gis yooyu Yàlla la jóge. Dafa nee benn bés dafa jéemoon a waxtaan ak Soxna White ci mbirum biddiiw yi, waaye dafa gaaw a gis ne xamul dara ci xam-xamu asamaan; dëgg-dëgg sax, ni mu ko waxee, xamul woon sax ndax mas na jàng benn téere bu ñeel mbir moomu. Amul woon yéene waxtaan ci loolu, mu daldi wëlbati waxtaan wi di wax ci suuf su bees si, ak li ñu ko wonoon ci gis-gis ci mbir moomu.

GSAM 258Asamaan yu ubbeeku

GSAM 258.1Ci at mi weesu, ci 19 awiril 1845, jurnaal bii di Illustrated London News siiwal na lu amoon solo lool ci boroom xam-xami asamaan yi, lu jóge ci Lord Rosse, ci lu jëm ci gis-gis yu yéeme yi mu amoon ak teleskopam bu réy-a-réy ba, rawatina gis-gis bi boroom xam-xami asamaan yi di woowe “bérab bu am xàcc-xàcc ci asamaan si.” Benn ngoon, ci ndaje ma ñu waxoon ci kaw, ca kër Sëñ Curtiss te Pasteur Bates teewoon, moom mi nga xam ne sax xamul woon li mu war a xalaat ci mbir yii, Soxna White, bi mu nekkee ci gis-gisam, daldi tàmbali di wax ci biddiiw yi, di leeral bu rafet ay takk-takk yu xonq-xat yu mu gisoon ci kaw benn planet, mu yokk ci ne, “Gis naa ñeenti weer.” “Ah,” la Pasteur Bates wax, “Jupiter la mu ngiy seet!” Ci noonu, ginnaaw bi mu defee ay yëngu-yëngu ni ku nekk ci jawwu ji, mu daldi tàmbali di melale ay takk-takk ak ay wërngëlël ci seen taar wu sax di soppiku, te nee, “Gis naa juróom-ñaari weer.”⁷ Pasteur Bates daldi yuuxu, “Saturne la mu ngiy melale.” Ginnaaw loolu mu ne, “Gis naa juróom-benn weer,” te ci saa si mu tàmbali di leeral “asamaan yiy ubbeeku,” ak ndamam, di ko woowe bunt buy jëme ci barab bu gëna leer. Pasteur Bates nee na leeral gi mu def dafa raw lépp lu mu mës a jàng ci leeral asamaan yiy ubbeeku ci benn bindkat.

GSAM 258.2Bi mu nekkee di wax tey gis-gis, mu jóg ci ay tànkam, daldi yuuxu ne, “Aah, kon bu Lord John Rosse fi nekkoon ci guddi gi!” Pasteur White laaj ne, “Kan mooy Lord John Rosse?” “Aah,” la Pasteur Bates tontu, “mooy boroom xam-xamu asamaan bu mag bu waa Angalteer bi. Bëggoon naa mu fi nekk ba dégg jigéen jooju muy wax ci astronomi, te dégg itam ni mu melalee ‘asamaan si di ubbeeku’. Lii moo raw lépp li ma mës a jàng ci mbir mi.” Dale ci ngoon googu, Pasteur Bates gëm na bu wér ne gis-gisu Soxna White yi, weesu nañu xam-xamam ak kàttanam. Lii, ak jikkoy yedd ak njàngale yi mu joxe, moo ko wóoral ne Yàlla a ko ko jox.

GSAM 259.1Mbir mii ci asamaan si, ni ko Soxna White melale ci gis-gis boobu, lu ñi bind ci xam-xamu asamaan di tuut a wax la. Huygens, ki ko njëkk a gis, nii la ko melale:—

GSAM 259Leer gu Tedd ci Jaasi Orion

GSAM 259.2“Boroom xam-xami asamaan yi dañuy tek ñetti biddiiw yu jegeente ci jaasi Orion; bi ma seetee bi ci digg bi ak teleskop, ci atum 1656, fukki biddiiw ak ñaar yeneen feeñ nañu ci palaasu benn bi; ci biir loolu, ñett ci ñoom ñu ngi jéggesante, ak ñeent yeneen itam feeñ nañu, di leq-leqi ni mel ni ci biir niir, ba tax barab bi leen wër gën a leer lool fuuf asamaan si des, mi nga xam ne dafa meloon ni lu ñuul kukk, ndax jawwu ji rafetoon, te ñu gisoon ko ni mel ni ci biir ubiteeku rido, bu la mayoon nga gis bu baax beneen gox bu gën a leer.”

GSAM 259.3William Herschel nee na ci ubbeeku gii ci asamaan si:—

GSAM 259.4“Su fekkee ne yaatuwaayam ci diggante bii def na benn koñ bu tollu ci 10°, te lu jege loolu la, kon réyaayam dafa war a doon lu kenn mënul xalaat. Natt nañu ne dafa war a tollu ci ñaari trilliyong yooni réyaayu jant bi.”

GSAM 259Gën na Jant bi leer

GSAM 259.5Thomas Dick, xeltukat bi, nii la waxe ci niir bu leer bii:—

GSAM 259.6“Su nu nekkoon ci wetam ci genn-wàllu diggante bi nu am ak biddiiw bi gën a jege, te fekk diggante boobu yaatu na lool, ci barab boobu dina feeñal leer gu jege leeru jant bi; te ci ay mbindeef yu ko gën a jege, dina feesal xaaj bu rëy ci asamaan si, te feeñ ak leer gu ñu mënul a wax. Waaye li jubluwaayam bu mujj, ci bépp jikkoom ak séqoo, xéj-na dina feeñ ci jamono yi di ñëw ci dund gu amul dayo; te, ni yeneen mbindéef yu bare ci barab yu sori yu àddina si, dafay yëngal xel mi, di ko dugal ci bëgg-bëgg bu réy ngir mu gis lu gën a leer ci mbir yu rafet te am kumpa yu àddina si.”⁸

GSAM 260.1Pasteur Bates, bi muy tëj ab jukki ci mbir mi, nee na:—

GSAM 260.2“Kon, ci seede yépp yi ñu indi (te mën nanoo indi yeneen yu bare su soxlawoon), gis nanu ne lii mooy mbir mu yéeme te kenn mënuko firi ci asamaan si; ab xàcc-xàcc ci asamaan si bu guddaayu li ko wër weesu fukk ak benni milyaar ak ñetti téeméer ak fukk ak ñeent [11,000,000,314] miil. Huygens bu siiw bi nee na: ‘Musumaa gis lu mel nii ci yeneen biddiiw yu taxaw yi—gisiin bu ubbeeku ci beneen gox bu gëna leer.’”

GSAM 260Beneen Seede ci Gis-gisu Planet yi

GSAM 260.3Dinanu dellu ci waxi Soxna Truesdail, mi teewoon ca jamono jooju ñu joxe gis-gis bi ñu wax. Mu ne:—

GSAM 260.4“Soxna White dafa feebaroon lool, te bi ñu koy ñaanal, Xelum Yàlla dal ci ñun. Gannaaw loolu, ñu gis ne xamatu fi mu nekk ci àddina si. Lii mooy yoon wu njëkk mu gise àddina yu yeneen yi. Ginnaaw bi mu waññee ci baat bu kawe weeru Jupiter yi, te tuuti ginnaaw loolu mu waññi yu Saturn yi, dafa joxe ab leeral bu rafet ci serki Saturn yi. Noonu mu nee, ‘Ñi dëkk foofu ay nit ñu gudd lañu te am kersa, te wuute lool ak ñi dëkk ci kaw suuf. Bàkkaar mësul a dugg fii.’ Ci kanamu Mbokk Bates bu muus bi, dafa leer ne sikk yi mu amoon ci fu gis-gisam yi jóge woon, dafa doon gaaw a dem. Ñun ñépp xamoon nanu ne Kapiten Bates ku bëggoon xam-xamu asamaan la woon lool, ndaxte daan na faral di wone lu bare ci mbindeefi asamaan yi ngir jàngal nu. Bi Soxna White tontuwee laajam yi ginnaaw gis-gis bi, di wax ne musu koo jàng mbaa mu am xam-xam ci wàll googu, dafa feesoon dell ak mbégte ak kontaante. Dafa màggal Yàlla, te wax ne gëm na ne gis-gis bii jëm ci planètes yi, Yàlla may na ko ko ngir mu bañati sikk mukk.”⁹

GSAM 261Benn fas bu soxor mu daldi dal

GSAM 261.1Tuuti gannaaw ndaje moomu ca Topsham, am na beneen xew-xew bu am solo bu amoon ci lu jëm ci gis-gis yi, te ma koy nettali ni ma ko Pasteur Bates nettalee:—

GSAM 261.2Pasteur White amoon na jëfandikoo benn fas bu ndaw bu ñu tàggatul bu baax ak benn sareetu jaayukaay bu am ñaari toogu, bu ñu defaroon te amul benn kaaraange ci kanam, waaye amoon na benn jéego ci kanamu sareet bi, ak benn jéego bu weñ bu jóge ci ay yéenu sareet ya. Dafa laajoon ñu moytu bu baax bu ñuy dawal fas bi, ndaxte su fekkee ne buum yi walla leneen laal nañu ci wetam, dafay gaaw a door ak i mer, te dañu ko doon téyé saa su nekk ak buum bu ñu tàll ngir bañ mu daw. Fas googu, benn mbooloo lañu ko moomoon, te ñooñu lañu bëggoon a dem seeti seen kër. Te ndaxte Pasteur White dafa tàmm ci yor ay fas yu ñu tàggatul, dafa xalaat ne du am jafe-jafe bu réy ak kii. Waaye bu ñu xamoon ne, ci biir ay yëngu-yëngu yu metti yu mu daan def, fas googu rey na ba pare ñaari góor, kenn ki mu tëj ko ci doj yi ci wetu yoon wi ba mu dee, kon xéj-na du woon a wóolu noonu.

GSAM 261.3Ci yoon wii, ñeenti nit ñoo nekkoon ci saret bi, Pasteur White ak soxnaam ci toogukaay bu kanam bi, ak Pasteur Bates ak Israel Damon ci bu gannaaw bi. Bi Pasteur White di def kàttanam gépp ngir teyee fas bi, Soxna White moom mi ngi doon waxtaan ci dëgg gi, ba kàttanu Yàlla wàcc ci mbooloo mi, mu yéeg ci gis-gis, te toog ci saret bi. Ci saa si mu yuuxu “Teddnga!” bi mu duggee ci gis-gis bi, fas bu ndaw bi daldi taxaw tekk, te wàcce boppam. Ci saa si, Soxna White daldi jóg, te mu nekkoon ci melokaan boobu, te bëtam di xool kaw, mu jàll ci kanamu sareet bi, wàcc ci kaw banti sareet bi, loxoom ñaar ci ginnaawu fas bu ndaw bi. Pasteur Bates daldi yuuxu Pasteur White ne ko, “Fas bu ndaw bi dina dóor jigéen jii ba mu dee.” Pasteur White tontu ne, “Boroom bi moo yor fas bu ndaw bi léegi; bëgguma cee dugg.” Fas bu góor ba taxaw na dal ni fas bu màggat. Ci wetu yoon wi, tefes gi yéeg na lu tollu ci juróom-benn tànk, te ci wetu sëkk bi amoon na béréb bu ñax. Soxna White, te bëtam di xool kaw rekk, du xool suuf benn yoon, yéeg na tefes gi dem ci béréb bu ñax ba. Noonu mu doxantu fa ay simili, di wax te di melowal rafetayu suuf su bees si. Gannaaw loolu, ak boppam ci melokaan boobu, wàcc na ci tefes gi, jàll ba ca saret ba, yéeg ci jéego yi, teg loxoom ci ginnaawu fas bu ndaw bi, ba yéeg ci banti saret ba, te duggat ci biir. Ci saa si mu toogee ci toogukaay bi, mu génn ci gis-gis bi, te ci saa si itam, fas bi, te amul benn ndigal ci ki ko dawal, daldi dox, dem yoonam.

GSAM 262.2Bi Soxna White nekkee ci biti saret bi, Pasteur White xalaat na ne dina natt fas bi, ngir xool ndax dëgg-dëgg dafa yaru walla déet. Ci njëlbéen gi, yar wi rekk la ko laal; yeneen saa yi fas bi kon dina fey ak tànk, waaye léegi yëngalul dara. Noonu mu door ko door bu metti, ginnaaw loolu mu gën koo metti, ba gën a mettiwaat. Fas bu ndaw bi bàyyiwu ko woon benn xel ci dóor yi, waaye dafa meloon ni lu dul lor kenn ni gaynde yi malaaka yi tëjoon gémmiñ yi ci guddig bi Daniyel fanaan ci seen xuru. “Bërëb bu am solo la woon,” la Pasteur Bates wax, “te leer na ne Kàttan gii jur gis-gis yi moo teyee, ci jamono jooju, jikko ju saf ju fas bu ndaw bi.”

GSAM 262.3Su fekkoon ne gis-gis bii ci ay metitu yaramam rekk la jóge woon, laaj bi dina juddu mooy, Ndax fas bi itam amoon na ay metit yu ni mel?

GSAM 262Seedeeb Israel Damon

GSAM 262.4Dinaa fi joxe, ngir dëggël li ma Pasteur Bates nettali woon, wax jii di topp:—

GSAM 262.5“Lu tollu ci ñaar-fukki at ci ginnaaw, bi ma doorée sàmm bésu Sàbat bi, Israel Damon nettali na ma naka la Soxna White ame woon gis-gis bi, ci jamono jooju moom, Pasteur Bates, ak Pasteur White ak jabaram ñu nekkee ci saret bu woyof bi, di topp fas wu ndaw wu jéggi-dayo wi. Tey jii, jàng naa nettali bii ci kaw, ni ko Pasteur Loughborough bindee, te mu dëppoo wecc ak li ma Pasteur Damon waxoon.” Ki ko bind, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 9 Fewriye 1891.”

GSAM 263Seedeeb Pasteur Bates ci Gisiin yi

GSAM 263.1Pasteur Bates nettali na li mu dund ci anam gii:—

GSAM 263.2Donte gisu ma ci ñoom dara lu wuute ak kàddu gi, waaye dama tiitoon te nekkoon ci nattu bu metti lool, te yàgg, bëgguma woon a gëm ne li ko waraloon lu dul jàngoroy yaramam ju yàgg te sonnal ko.

GSAM 263.3“Kon nag, dama doon wut ay yoon ci kanamu ñeneen, bu xelam daloo (bu dul ci ndaje mi), ngir laaj ko ay laaj yu bare te jéem ko, ak xaritam yi ko àndaloon, rawatina magam ju jigéen, ngir xam dëgg gi, su manee nekk. Ci biir tukki yu bare yi mu def New Bedford ak Fairhaven gannaaw loolu, bi mu nekkee ci sunuy ndaje, gis naa ko ci gis-gis ay yoon yu bare, ak itam ca Topsham, Maine; te ñi teewoon ci yenn ci xew-xew yu am solo yooyu xam nañu bu baax ak yitte ak xel mu tar mu ma dégloowee kàddu gu nekk, te di seetaan jéego gu nekk, ngir gis ndax am na nax walla kàttanu xel. Te ma ngi sant Yàlla ci tawfeex bi ma am, man ak ñeneen, ngir seede ci mbir yii. Léegi mën naa wax ci sama bopp ak wóor. Gëm naa ne liggéey bi bu Yàlla la, te ñu ko joxe ngir dalal ak dëgëral ‘askanam wu tasaaroo’, ‘wu xotti’, ak ‘wu ñu xotti xotti’, la dale bi ñu tëjee sunu liggéey ... ci weeru Oktoobar, atum 1844. Jaaxle gi am ci waxi ‘Seetal fii!’ ak ‘Seetal foofu!’ la dale ca jamono jooju jaaxal na lool nitu Yàlla yu jub te nangu, te tax mu jafe lool ñi mënul woon firi ay bind yu bare yu wuute yu ñu leen wonoon. Dama nangu ne am naa leer ak njàngale ci ay bérab yu bare yu ma mënul woon a dégg bu leer. Gëm naa ne ab doom bu jigéenu Yàlla la bu joxe boppam, bu wóor te nangu.”¹⁰

GSAM 263.4“Ki bind du ‘jële xalaat yi’ ci gis-gisam yi ‘ci njàng mi mu njëkk a def walla ci gëstu gi.’ Bi mu amee gis-gisam bu njëkk, ci Desàmbar 1844, moom ak mbooleem mbooloo mi nekkoon Portland, Maine (fa ay waajuram dëkkoon ca jamono jooju), bàyyi woon nañu ‘yuuxu diggu-guddi gi’ ni lu weesu. Ca jamono jooju la Boroom bi ko won ci gis-gis njuumte li moom ak mbooloo mi nekkoon Portland daanoon. Ci la mu nettali mbooloo mi gis-gisam, te ñu nangu ne li ñu dundoon ci juróom-ñaareelu weer bi liggéeyu Yàlla la woon.”¹¹

GSAM 264Naka lañu Jàppe woon Ñetti Bataaxal yi ci atum 1847

GSAM 264.1Li ci topp, di waxi Pasteur James White, mu bind ko ci weeru Awril, atum 1847, dina wone ni ñu jàppee woon ñetti bataaxal yi ca jamono jooju:—

GSAM 264.2“Mbooleem gis-gis yu wuute yu gëmkat yi ci ñeel Ñaareelu Ñëw gi ñoo ngi déggoo ne malaaka mi ñu feeñal ci juróom-benneelu aaya ak juróom-ñaareelu aaya ci saar bii (Apokalips 14), mooy taxawal bataaxal bi ñeel ñëw gi jëm ci jàngu gi ak àddina.... Liggéeyu ñaareelu malaaka bi mooy wone mbooloom gëmkat yi ne Babilon dafa daanu. Te ndaxte lu bare ci ñoom xamuñu woon loolu ba keroog kàttanug ‘yuuxu diggu-guddi gi’ yee leen ci waxtu wi waroon ngir ñu mën a génn ci jàngu yi laata fukkeelu bés bi di ñëw, kon, lii di tekki mooy ne, la dale ca juróom-ñaareelu weer bi atum 1844, bataaxalu ñetteelu malaaka bi nekkoon na, te ba léegi mu ngi, ab artu ngir sell ñi ñu ‘tëye bu baax,’ te bañ a dellu ginnaaw, te bañ a ‘jël’ màndarga yi mbooloo mu sell mi dindi woon ci biir yuuxu malaaka bu ñaareel bi.

GSAM 264.3“Ndaxte xibaar bu dëgg bi ngir askanu Yàlla, li dale juróom-ñaareelu weer bi atum 1844, du ab artu bu ni mel?—Waaw, loolu la de.... Al-ayat bu fukk ak ñaar nee na, ‘Fii la muñug sell yi nekk: fii la ñi sàmm ndigali Yàlla ak ngëmug Yeesu nekk.’ Fan nga leen gise, Yowanna?—Waaw, ‘fi,’ ci biir xibaaru malaaka mu ñetteel mi. Naka noonu, bi jamono ju ñu muñe tey xaar dalee ci juróom-ñaareelu weer bi atum 1844, te mbooloo mi sàmm bésu Sàbat bi, ak yeneen, feeñee dale ca jamono jooju, leer na ne nu ngi dund ci jamonoy bataaxalu malaaka mu ñetteel mi.”¹²