Saar 3 — Ñëwum Jiwu ju ñu Digoon

GSAM 57.1“BI waxtu wi matée, Yàlla yónne na doomam, ... ñu juddoo ko ci biir yoon, ngir fey ñi nekkoon ci biir yoon, te nu man a doon ay doomam.”¹

GSAM 57.2“Léegi nag, Yàlla mi am kàttan gi mën leen a dëgëral, ci anam gu topp sama xibaar bu baax bi ak waareefu Yeesu Kirist, ci ni ñu feeñalee li ñu nëbb li dale ca àdduna sosoo, waaye léegi ñu feeñal ko, te ci mbindi yonent yi, ci ndigëlu Yàlla mi amul jeex, mi ñu xamalee mbooleem xeet yi ngir ñu topp ndigëlu ngëm gi: Yàlla mi am xel rekk, na màggal am ci Yeesu Kirist ba fàww.”²

GSAM 57.3“Ci mbindeef la ma xamal li ñu nëbb; ni ma ko bindee woon ci lu gàtt, ... li ñu xamalul woon doom-aadama ci jamono yu weesu, ni ñu ko xamalee léegi ci Xel-mu-sell mi, ñeel ndawam yu sell yi ak ay yonentam.... Man mi gën a tuuti ci ñi gën a tuuti ci sell ñi, lañu maye yërmande gii, ngir ma waare ci biir ñi dul Yawut yi alal ju ñu mënul a natt ju Kirist; te itam ngir ma leeralal ñépp lan mooy bokk gi nekk ci mbóot mi, mi ñu nëbbaloon dale ca ndoorteelu àddina ci biir Yàlla, mi bindee lépp ci Yeesu Kirist.”³

GSAM 57.4Dañu nee ci Kóllare gu Yàgg ga, xebaar bu baax bi dafa fa nëbbu woon; ci Kóllare gu Bees gi, feeñ na. Ni ko keneen waxe, “Bi Yawut yi séddalikoo ak Yàlla, ñàkk nañu lool gis njàngalem jaamu gu ñu waroon a def. Jaamu googu, Kirist ci boppam moo ko sampoon. Ci bépp cér, melokaanu moom la woon; te amoon na doole ak rafet-gaayu ruu. Waaye Yawut yi ñàkk nañu dundug ruu gi ci seeni jaamu, te jàpp rekk ci ay melokaan yu dee. Ñu wóolu woon sarax yi ak àtte yi ci seen bopp, ci palàsu wóolu ki ñu leen doon won.

GSAM 58Di wut nguur gu àdduna

GSAM 58.1“Bi Yawut yi di bëgg ñëwu Almasi bi, xamuñu woon dara ci liggéeyam. Wutiwuñu woon njéggal ci bàkkaar, waaye wuti woon nañu ñu goreel leen ci loxoy Room yi. Dañoo doon xaar Almasi bi mu ñëw niki ab daanalkat, ngir mu damm kàttanu ñi leen di sonal, te yékkati Israyil ba mu àtte àddina sépp. Looloo tax yoon wi waajaloon na ngir ñu bañ Musalkat bi.

GSAM 58.2“Askan wi, ci seen lëndëm ak seen noot, ak njiit yi, ñu doon mar nguur, dañoo doon xaar ñëwum kenn ku war a daaneel seeni noon te delloowaat nguur gi Israyil. Jàngoon nañu waxi yonent yi, waaye amul woon xel mu ruu. Looloo tax ñu jàll ndigali mbind mi yu firndeel suufalug ñëwam gu njëkk ga, te jëfandikoo ci anam gu juum yi wax ci ndamul ñëwam gu ñaareel ga. Rëy-rëylu dafa leen muure woon seen gis-gis; ñu jànge woon ay waxi yonent yi ci anam gu topp seeni bëgg-bëggu bopp.

GSAM 58.3“Lu ëpp junniy at, askanu Yawut yi ñoo ngi doon xaar ñëwu Musalkat bi. Ci xew-xew boobu lañu sukkandikoo woon seen yaakaar yi gën a leer. Ci woy ak waxi yonent, ci xumbéelu jàkka ju mag ji ak ñaanu kër, ñoo ngi woon di màggal turam. Teewul, bi mu ñëwee, xammewuñu ko. Ki asamaan bëggoon, ci ñoom dafa meloon ni ‘ab cosaan bu génn ci suuf su wow;’ ‘amul woon melokaan walla taar;’ te gisuñu ci moom benn rafetay bu leen man a tax a bëgg ko. ‘Ñi mu bokkal la ñëw, waaye ñi mu bokkal nanguwuñu ko.’”⁴

GSAM 58Ci Askanu Dawuda

GSAM 58.4Bi waxtu wi Daniyel waxoon di jege, bi “Almasi Njiit li”—ki ñu sawal—waroon a feeñ, askanu Yawut yi mën nañoo xalaat, te ci lu amul sikk, def nañu ko, ni nii: Almasi bi ci wàllu yaram war na bokk ci njaboot ak askanu Dawuda, kon juddoom war na nekk ci askan woowu; te ci àttey diiney Yawut yi ak seeni aada, war nañu koo saware ngir mu liggéeyal askan wi bu amee fanweeri at; te bu fekkee ne ci at yooyu la war a feeñee ni ki ñu saware, kon juddoom war na am fanweeri at laata ayu-bés yu juróom-benn-fukk ak juróom-ñeent yu at yi di jeex, yi war a yegg ba Almasi bi ñëw.

GSAM 59Waxi yonent yu Simeon ak Anna

GSAM 59.1Ci jamono yooyu, Israyil gépp a ngi doon xaar. Ndongo yi daan jàng Kàddug Yàlla ak xol bu sawar te jébbalu, ñoo ngi doon xaar juddug ki waroon a nekk seen Njiit ak seen Buur. Ci Simeon mi màggat te di ku jébbalu, Xel mu Sell mi feeñal na ko ne du gis dee balaa mu gis Kirist bu Boroom bi.⁵

GSAM 59.2Bi ñu indee Musalkat bi nekkoon liir ca kër Yàlla ga, Simeon xamoon na ne xale bi mooy ki ñu doon wax—di Kirist bi. “Ci noonu, jël na ko ci ay loxoom, barkeel Yàlla, ne: Boroom bi, léegi nga bàyyi sa jaam mu dem ci jàmm, ni nga ko waxee; ndaxte samay bët gis na sa muccukaay, bi nga waajal ci kanamu askan wi yépp: leer ngir leerloo ñi dul Yawut, ak ndamu sa askan Israyil....

GSAM 59.3“Te Simeon barkeel na leen [Yuusufa ak Maryaama], wax Maryaama yaayam ne ko: Gisal, xale bii dañu ko taxawal ngir daanu ak jógati gu bare ci Israyil; te di itam ab firnde bu ñu nar a weddi (waaw, ab jaasi dina dugg sa biir itam), ngir xalaati xolu ñu bare feeñ.

GSAM 59.4“Te amoon na fa benn Anna, yonent bu jigéen, doomu Fanuwel, ci xeetu Aser.... Te moom, bi mu fa ñëwee ci saa si, sant na Boroom bi tamit, wax itam ci moom ñépp ñi doon xaar njot ci Yerusalem.”⁶

GSAM 59Malaaka yi Seetsi Sàmm yi

GSAM 59.5Laata loolu, malaaka yi yëgaloon nañu sàmm yi ci tooli Betlehem xibaar bu baax bi ci juddug Musalkat bi. Ci noppi sàmm yi doon déglu, malaaka yi woyoon nañu woy yu neex yii:—

GSAM 60Góor yu Xam-xam yi Seetsi Betlehem

GSAM 60.2Gannaaw loolu, ñi xam-xam yu jóge Penku ñëw, ñoom ñi gisoon “biddiiw bi di fenk,” ni ko Baalam waxe woon. Bi ñu ko toppee, ñu agsi Yerusalem, foofu la soxlawoon ñu laaj ci Buur bu bees bi juddu woon. Bi ñu leen xamalee ne Betlehem mooy bérab bu Boroom bi ñu bëgg juddoo, ñu wéy ci seen tukki; te biddiiw bi feeñaat, moo leen gindi ba fa, ñu yóbbu leen ci bérab bu suufe fa Musalkat bi tëddoon. Foofu lañu jaamu Xale bu sell bi, jox ko ay may yu melni wurus, cuuraay, ak mir, ba noppi ñu tàmbali seen tukki bu gudd bi dellu seen kër.

GSAM 60Musalkat bi ci atam yu fukki at ak ñaar

GSAM 60.3Dale ca ndawam ba am fukki at ak ñaar, lu néew lañu bind ci Kirist Musalkat bi, lu dul ni mu doon yokku ci xel ak ci yaram, ak itam ni mu doon topp ndigëlu ay waajuram. Waaye bi mu amee fukki at ak ñaar, mu ànd ak Yuusufa ak Maryaama dem Yerusalem ngir teew ci bés bu mag ba ñuy amal at mu nekk, foofee dafa jaaxal saraxalekat ya ak xam-xam bi mu wone ci laajam yi, ak itam ci tontu yi mu joxe ci seen laaj yu jafe ya. Dale ci jamono jooju ba keroog mu tàmbalee liggéeyam bu ñépp gis, dafa teraloon liggéey bu woyof bu minise, bi mu nekkee di liggéeyandoo ak Yuusufa, jëkkëru Maryaama.

GSAM 60Yónneeb Yaxya Sóobkat bi

GSAM 60.4Juróom-benn weer laata muy tàmbali liggéeyam bu ñépp gis, Yaxya Sóobkat bi moo doon xamle yónneeb Kirist. Nit ñi ñoo ngi doon ñëw ci mbooloo yu réy ngir déglu Yaxya, te ngir mu sóob leen. Bi ñu “nekkee ci xaar [di xaar Mesiya bi ñëw] te nit ñépp di xalaat [‘di waxtaan walla di werante,’ ci wet gi] ci seeni xol ci Yaxya, ndax mooy Kirist bi walla déet; Yaxya tontu na leen, ne leen ñépp: Man, dëgg la, ci ndox laa leen di sanguwaale; waaye am na ku may gën a doole ku may ñëw, te man sax yeyu wuma a ubbi takkukaayu ay dàllam. Moom dina leen sanguwaale ci Xel mu Sell mi ak ci safara. Am na peŋkaam ci loxoom, te dina setal bu baax dàggam, dajale bele bi ci sàqam; waaye xatax bi dina ko lakk ci safara su dul fey.”⁷

GSAM 61Yeesu ñu sóob ko

GSAM 61.1Bi Yaxya nekkee di sóob, mu gis Yeesu muy ñëw ci moom ngir mu sóob ko, mu ne, “Gisalleen Gamu Yàlla gi, miy dindi bàkkaarub àddina.... Yaxya seede na, ne: Gis naa Xel mi di wàcc juge asamaan ni pitax, te mu dal ci kawam. Te xamuma woon ko: waaye ki ma yónni woon ngir ma sóob ak ndox, moom la waxoon ne ma: Ki nga gis Xel mi di wàcc te di dal ci kawam, moom la kiy sóob ak Xel mu Sell mi. Te gis naa, te seede naa ne kii mooy Doomu Yàlla.”⁸

GSAM 61Baat bi jóge Asamaan

GSAM 61.2Du rekk wàccu Xel mu Sell mi ci melokaanu yaram niki pitax moo seede ne Kirist mooy Mesiya bi, waaye itam baat bu jóge asamaan. Ci Injiilu Matiye, ñu ngi fa jànge ne: “Yeesu, bi mu amee batême, mu jóge ci ndox mi ci saa si: te, gisal, asamaan yi ubbeeku ci kawam, mu gis Xelum Yàlla muy wàcc ni piccum gujj, di teer ci kawam: te gisal benn baat bu jóge asamaan, di wax ne: Kii mooy sama Doom ju ma bëgg, ki ma nangu.”⁹

GSAM 61.3Donte “Yaxya deful woon benn kéemtaan,” bi nit ñi gisee kàttan gu réy gi àndoon ak liggéeyu Kirist, ñu mujj wax ne, “Lépp li Yaxya waxoon ci góor gi dëgg la woon.”¹⁰

GSAM 61Kirist bi ñu Diw ni ko Yoon wi tëralee

GSAM 61.4Ci lu jëm ci nettali Luka ci sóob gi ak ci diw googu Xel mu Sell mi diwee Yeesu ci melokaanu pitax, ñu ngi jàng ne, “Yeesu ci boppam mu ngi doon am lu tollu ci fanweeri at.”¹¹

GSAM 62.1Ginnaaw bi sunu Boroom bi jeexalee woor gu yàgg gu ñeent-fukki fan, ak fitna yu metti yu Seytaane defoon ko ca àll ba, loolu lépp toppoon na ci sóobam ga, mu “delloo Nasaret, fa ñu ko yare woon; te ni mu ko baaxoo defee, mu dugg ca sinagog ba ci bésu Sàbat bi, taxaw ngir jàng.... Xelum Boroom bi nekk na ci man, ndaxte diw na ma ngir ma yégal xibaar bu baax bi ñi ñàkk.... Te mu daldi leen wax ne: Tey la kàddu gii mat ci seen nopp.”¹²

GSAM 62Jamono bi mat na

GSAM 62.2Mark, bi muy nettali xew-xew boobu, nee na, “Jamono ji mat na, te nguurug Yàlla jege na: bàyyileen seeni bàkkaar, te gëmleen xebaar bu baax bi.”¹³ Jamono ji ñu waxoon ne Mesiya bi dina feeñ, agsi na. Diw gi Xel mu Sell mi diwee ko amoon na ca sóobam ga, te léegi mu ngi doon tàmbali liggéeyam, ci jamono ji ak ni ko yonent yu sell ya waxe woon.

GSAM 62Firnde bu Leer ci Mesiyasug Kirist

GSAM 62.3Liggéeyu Kirist dafa àndoon ak def ay kéemtaan saa su nekk, yu doonoon firnde bu leer ngir nit ñi, donte sax dégguñu bu baax ay léebam ak ay kàddoom, ne moom mooy Immanuwel, walla ne “Yàlla àndoon na ak moom.”¹⁴ Ci kéemtaan yii, Kirist du woon rekk di wone àdduna dooley Yàlla ju nekk ci moom, waaye itam di leen wone ci jëf melokaanu Yàlla ak yërmandeem. Bi Filip, ginaaw ñetti at yu mu àndoon ak Kirist tey seetaan ay kéemtaanam yu réy, nee ko, “Boroom bi, woneel nu Baay bi, loolu doy na nu,” Yeesu ne ko, “Ndax yàgg naa nii ak yéen te xamuloo ma, Filip? Képp ku ma gis gis na Baay bi: kon naka nga man a wax ne, Woneel nu Baay bi? ... Gëm leen ne maa ngi ci Baay bi, te Baay bi nekk ci man; walla gëm leen ma ndax liggéey yi rekk.”¹⁵

GSAM 63Yaxya jaaxle

GSAM 63.1Donte ca sóobug Kirist, Yaxya gisoon na Ruu Sell bi di wàcc ci anam gu feeñ, te dégg baat bu jóge asamaan di ko yégle ne mooy Doomu Yàlla, te moom ci boppam yégloon na ne mooy “Doomu xaru Yàlla biy jële bàkkaarub àddina,” waaye mbir yi doxoon nañu ci anam gu wuute lool ak li mu doon xaar, ba tax, ca kasoom gu lëndëm ga, dafa jaaxle te xelam jaaxle.

GSAM 63.2“Ni ndawali Musalkat bi, Yaxya Sóobkat bi xamul woon melokaanu nguurug Kirist. Dafa doon xaar Yeesu jël nguurug Dawuda; te bi jamono di dox, te Musalkat bi waxul ne mooy buur, Yaxya daldi jaaxle te jaaxleem.”¹⁶ “Mu woo ñaar ci ay taalibeem, yónni leen ca Yeesu, di leen wax ne, Ndax yaw nga ki war a ñëw? Walla nu xaar keneen?” “Ci waxtu woowu, [Yeesu] faj na ñu bare ci seeni feebar ak seeni jàngoro, ak rab yu bon; te ñu bare ñu nekkoon ay gumba, may na leen gis-gis. Ci noonu, Yeesu tontu leen ne: Dem leen, yégal leen Yaxya li ngeen gis ak li ngeen dégg.”¹⁷

GSAM 63.3Yawut yi ak taalibe yi sax, jafe woon na leen ñu gis bu leer dëgg-dëgg yu bare yi Musalkat bi waxoon, ndaxte dañoo dëgëroon lool ci gëm-gëm ne bu Almasi bi ñëwee, dina tojj njaamug Room gi, mi leen sonaloon lool, te ci saa si delloosi nguurug Dawuda, tey nguur niki buur bu àdduna.

GSAM 63.4Yeesu tambali na di waare ci wax ji ne: “Tuubleen, ndaxte nguurug asamaan jege na.”¹⁸ Bi ñu yónnee fukk ak ñaar ñi, yóbbu nañu bataaxal bu ni mel: “Nguurug asamaan jege na.”¹⁹ Gannaaw loolu, ci biir liggéeyam, bi ñu yónnee juróom-ñaar-fukki ñi, ci kàddu yii lañu doon wax: “Nguurug Yàlla jege na leen.”²⁰

GSAM 64Nit ñi jaaxle ci liggéeyu Kirist

GSAM 64.1Kàddu yu yéeme yi ak njàngaleem Kirist tax na nit ñi wax ne, “Musul am nit ku waxe ni kii.”²¹ Te bi mu fajee góor gu gumba te luu, “Mbooleem nit ñi jaaxle nañu, nee: Ndax du kii doomu Dawuda?”²² Walla ci beneen waxin, Ndax du kii doomu Dawuda, Musalkat bi ñu dige woon? “Bi mu agsee ca réewam, dafa leen jàngal ca seen sinagog, ba tax ñu jaaxle lool, ne: Ana fan la góor gii ame xel mii ak kàttan gii? Ndax du doomu minise bi? Ndax du yaayam Maryaama lañu tudde? Te ay rakkam, Saag, ak Yoset, ak Simóon, ak Yuda?”²³

GSAM 64.2Ci lu jege ñetteelu atum liggéeyu Kirist, bi mu nekkee ca tempel ngir bésub màggalug jagleel gi, Yawut yi wër ko, ne ko: “Ba kañ ngay def ba ñuy sikk? Su fekkee yaa di Almasi bi, wax ñu ko leer.”²⁴ Ci at mi jiitu loolu, bi mu defee kéemtaan gu réy ga mu lekkloo juróomi junniy nit ñi ak “juróomi mburu lòorj ak ñaari jën yu ndaw,” mu “bi mu xamee ne dañuy ñëw jël ko ci doole ngir def ko buur, [moo tax] mu dellu waat ca tund wa.”²⁵

GSAM 64Kirist di jàngal ndawam yi ci deeam

GSAM 64.3Ci njàngalem ndawam yi, Kirist dafa jàppoon ne am na solo lool mu dindi xalaat bi naan dina am nguur gu àdduna gu di door léegi, te won leen ne war na dee te dekkiwaat, dem te dellusiwaat. Kon mu laaj leen ne, “Bu fekkee gis ngeen Doomu Aadama muy yéeg fa mu nekkoon bu njëkk?”²⁶ Ginnaaw bi mu leen digalee “ne duñu wax kenn ne moom mooy Yeesu Kirist,” ñu jàng ne: “Dale ci jamono jooju la Yeesu tàmbali di won taalibeem yi ni mu waree dem Yerusalem, mu sonn lu bare ci loxoy mag ñi ak njiiti saraxalekat yi ak bindkat yi, ñu rey ko, te mu dekki ci ñetteelu fan. Ci la Piyeer jàpp ko, tàmbali di ko yedd, naan: Na loolu sore la, Boroom bi; lii du la dal mukk.”²⁷

GSAM 65.1Ci jamono jooju, wax na leen ne am na ñu ci ñoom ñu taxaw fa te duñu dee ba keroog ñu gis Doomu Aadama muy ñëw ci nguuram.²⁸ Lu tollook juróom-ñetti fan gannaaw loolu, waxu yonent jooju am na; te ndawul Yàlla Piyeer dafa tudd “gis-gis” boobu ci ñëwug Kirist ci nguuram, ngir mu doon firnde ci ñëwam gu ñaareel gi di ñëw.²⁹

GSAM 65.2Benn yoon, bi Kirist ak taalibeem yi nekkee Galile, Yeesu nee na leen: “Doomu Aadama dinañu ko wor ci loxoy nit ñi; te dinañu ko rey, waaye ci ñetteelu fan dina dekki. Te loolu naqari na leen lool.”³⁰ Teewul, dégguñu woon li mu bëggoon a wax, ndaxte bi mu nekkee di leen jéem a xamal dëgg-dëgg bu am solo bi ci deeam ak dekkiwaatam, ñoom ñu ngi doon waxtaan ci seen biir, di cee werante kan mooy ki gën a mag ci nguurug asamaan.³¹

GSAM 65.3Benn yoon bu dul loolu, Piyeer nee na Yeesu: “Ñun, bàyyi nanu lépp, topp la; kon lan lañuy am? Yeesu ne leen: Dëgg-dëgg laa leen wax, yéen ñi ma topp, bu lépp yeesaloowee te Doomu Nitu bi toogee ci nguurug ndamam, yéen itam dingeen toog ci fukki nguur ak ñaar, di àtte fukki xeeti Israyil ak ñaar yi.”³² Waaye xalaatu nguur gu waroon a sampoon ci lu gaaw dafa nekkoon ci seeni xel, te ñoom, ni nit ñi, ñu tàmbalee seet bérab bu gën a kawe ci nguur gi.

GSAM 65.4Gannaaw loolu, yaay ju am yéene ju Yaaqub ak Yowanna, doomi Sebede, ñëw, di ñaan Kirist mu may doomam yi ay palaas yu kawe—kenn ci ndeyjooram, ka ca des ci càmmooñam; walla sax, kenn nekk Njiitu nguur gi, ka ca des nekk Sekreteretaaru réew mi. Waaye Kirist wax leen ci anam gu leer ne, “Xamuleen li ngeen di ñaan.”³³

GSAM 66Dugg gu ndam ci Yerusalem

GSAM 66.1Lu sorewul jamono jooju, am na xew-xew bu réy te jaaxal. Mooy dekkal Lazar ci bàmmeel bi, mi faatoon ñeenti fan. Kéemtaan gu réy googu yëngal na te jaaxal nit ñi ba tax Farisen yi tiit, ñoom ñi, ànd ak saraxalekat yi, daldi woo ndaje ci saa si; te ci seen waxtaan lañu laaj, “Luñuy def? Ndaxte góor gii def na ay kéemtaan yu bare. Su nu ko bàyyee noonu, nit ñépp dinañu gëm ci moom; te Roméen yi dinañu ñëw jël sunu bérab ak sunu xeet.”³⁴ Ci biir loolu, kàttanu Seytaane gu jóge suuf di jàpp ñi doon wut a yàq Kirist, kàttan gu jóge asamaan moom di yëngal mbooloo mi ngir ñu màggal ko, te matal li ñu waxoon ci moom.

GSAM 66.2Ci jamono jooju ñu wax ci kaw, mbooloo mi génn nañu yépp, du ngir gis Yeesu rekk, waaye itam ngir gis Lazar, ki mu dekooloon ci biir ñi dee. Léegi nag, ci seen gis-gis, wóor na leen ne Yeesu mooy seen buur bi ñu yàgg a xaar, te bi ñu ko doon dajeek moom muy ñëw Yerusalem, toog ci kaw doomu mbaam, kàdduy Mbind mi daldi leen faf ñëw ci seen xel, “Bul ragal, doom-Siyon: sa buur mi ngi ñëw, toog ci kaw doomu mbaam.”³⁵ Ab yuuxu bu réy bu ndam jóge na ci mbooloo mu rëy moomu, loolu jaaxal na lool Farisen yi am xol bu sedd tey xalaat. Ci seen biir ñu nee, “Ndax gis ngeen ne dara jàllu leen? Gisleen, àddina sépp topp na ko.”³⁶ Bi ñu ko ñaannee mu taxawal coow li, mu tontu ne: “Ma wax leen ne, su fekkoon ne ñooñu dañu noppi, xeer yi ñoo ciy yuuxu léegi léegi.”³⁷ Boroom bi waxoon na ci mbir mii ne, “Yuuxuleen,” te su askan wi mësul a def li mu wax, dina def ba xeer yi nekk ci mbedd mi am kàddu, ñu yuuxu; ndaxte kàddoom war na am.

GSAM 66Kirist, dem te dellusiwaat

GSAM 66.3Sunu Musalkat du rekk dafa bëggoon a jubanti xelu ndaw yi ci ne dafa war a dee te dekkiwaat, waaye itam dafa bëggoon a jàngal ne nguur gi du ñëw ba kera muy dem te dellusiwaat. Bi muy wax ci ni ñu ko waroon a takke ci kuruwaa, nee na, “Man, bu ñu ma yékkatee ci kaw suuf, dinaa xëcc nit ñépp jëme ci sama bopp. Lii dafa ko waxoon ngir firndeel ban dee la waroon a dee. Nit ñi tontu ko ne, Dégg nanu ci yoon bi ne Kirist day dund ba fàww; kon nan nga mënee wax ne, Doomu Aadama war nañu ko yékkati? Kan mooy Doomu Aadama bii?”³⁸

GSAM 67.1Ngir gën a dëgëral xelu ndaw yi ci ne dafa waroon a dem, te dellusi, laata nguuram di sampoo ci kaw suuf, mu ne, “Xale yu ndaw yi, tuuti rekk laay ànd ak yeen. Dina ngeen ma wër; te ni ma waxoon Yawut yi, Fu ma jëm, mënuleen faa ñëw; noonu laa leen di wax léegi.... Simoŋ Piyeer ne ko, Boroom bi, fan nga jëm? Yeesu tontu ko ne, Fan ma jëm, mënuloo ma topp léegi; waaye dinga ma topp ci kanam.”³⁹ Noonu mu dalal seen xol yu jaaxle te naqarlu ak kàddu yii: “Bu leen seen xol jaaxle: Gëm ngeen Yàlla, gëmleen ma itam. Ci kër sama Baay am na ay néeg yu bare. Su fekkoon ne du noonu, kon dinaa leen ko wax. Damaa dem waajal leen barab. Te su ma demee waajal leen barab, dinaa dellusi, jël leen ànd ak man; ngir foofu ma nekk, fa ngeen nekk itam.”⁴⁰

GSAM 67Léebal bu Kilifa bi

GSAM 67.2Beneen yoon, Musalkat bi jéem na jubbanti xalaat bu juum boobu naan nguur gi dafa waroon a feeñ ci saa si, loolu mu def ko ci misaal mii bi mu ak taalibe yi doon yéeg Yerusalem: “Am na benn kilifa bu dem ci réew mu sori ngir jël nguur, te dellusi. Mu woo fukki jaamam, jox leen fukki liibar, ne leen: Defaral leen sama alal ba keroog ma dellusi.... Te am na lu xew, bi mu dellusee, ginnaaw bi mu jotee nguur gi, mu digle ñu woo ca boppam jaam yooyu mu joxoon xaalis bi, ngir mu xam ku ci nekk li mu ci jëriñoo ci yaxantu gi.”⁴¹ Ci misaal mii, Boroom bi dafa mel ni njiit lu mag li. Dafa waroon a dem ci réew mu sori—fa baayam—te foofee jël nguur gi, laata muy dellusi ngir nguur.

GSAM 68.1Ci tontu laaj bi taalibe yi laajoon, “Lan mooy firndeel sa ñëw ak jeexantalu àdduna?”⁴² Musalkat bi jox na leen limu xew-xew yi waroon a am ba ci jafe-jafe ju réy ji nar a dal eglis bi, ak firnde yu leer yi waroon a am. Bu loolu lépp feeñee, ñu xam ne agjugam jege na, mu ngi ci buntu kër yi sax, te maas gi ko gis du jeex ba kera muy ñëw.⁴³

GSAM 68Ñépp ñi ko toppoon bàyyi nañu ko

GSAM 68.2Waaye ci lépp njàngale bi Kirist joxoon ndaw yi ci lu jëm ci deeam ak suufal gi mu nar a dund, déggaluñu woon dara ci dëgg-dëgg gi mu leen jàngaloon ci àtteem ak takk gi ñu ko takk ci kurwa. Xalaat bu ñàkk doole lañu amoon ci dëgg gi, ba bi àtte bi ñëwee, seen yaakaar dee na, te ñépp “bàyyi nañu ko daw.”⁴⁴ Ba ci Piyeer, Piyeer mi daan farlu lool, mi wóorloon ak kóolute gu réy ne su fekkee nit ñépp bàyyi nañu ko, moom du ko bàyyi mukk, moom itam, ay waxtu ginnaaw loolu, mi ngi doon weddi Boroomam, di waat ne xamul góor gi. Ci ni seen xel doonotee ci waxi Boroom bi ne dina dekki ci ñetteelu fan ginnaaw bi ñu ko takkee ca kuruwaa ba, lañu doon laajante te di xalaat ci seen biir naan “lan la dekki gi mëna tekki.”⁴⁵ Dëgg-dëgg, seen ngëm dafa doon neen lool ba, ginnaaw bi mu faatoo, te ñu suuloon néewam ci bàmmeelu Yosef bu bees bi, ñu daldi waajal ngir diw néewam. Yaakaar gi jeex—suuloon ak Kirist ci bàmmeel bi—ana fan la bésu Sàbat boobu metti woon ci taalibe yi! Ak xol yu fees ak naqar ak tiis, te amul benn Musalkat bu am yërmande te am ngor, ku dundam fees ak ay jëfi yërmande ak ngor, bu leen manoon a dëfël te dëgëral, naka la seen nekkin jaatoon!

GSAM 69Xew-xew yu am solo yu Subag Dekki gi

GSAM 69.1Bët setu bés bu njëkk ci ayu-bés bi! Am na yëngu-yëngu bu réy ci asamaan ak ci kaw suuf! Malaaka mu am doole mu jóge ci barabu ndam li, wàcc ci bàmmeelu Yosef, mu indi bataaxal buy santaane Doomu Yàlla bi mu jóg. “Te, am na yëngu-yëngu suuf su réy: ndaxte malaaka bu Boroom bi wàcc jóge asamaan, ñëw béraŋal xeer bi jële ko ci bunt bi, toog ci kawam. Kanamam meloon na ni melax, te yéreem weexoon na ni nees: te ci ragal gi ñu ko ragaloon, ñi daan wattu bi ñu ngi lox, ñu mel ni ay néew.”⁴⁶ “Ay néew yu bare yu ñi selloon te nelawoon ñu ngi jóge, ñu génn ci bàmmeel yi ginnaaw bi mu dekkee, ñu dugg ci dëkk bu sell bi, ñu feeñ ñu bare.”⁴⁷ Xalaatal ci woo-kat yu mel nii ca Yerusalem, ñu nekk ca buntu seeni xarit, di leen indil xibaar ne Kirist bi ñu takkaloon ci kuruwa bi dekki na ci biir néew yi, te ñoom itam dooleem moo leen dekkiwaat, ngir ñu seede ci dekki gi. Ay yëngu-yëngu yu réy amoon na ci diggante ndaw yi ak jigéen yu sell yi—di daw fëlé fëlé ngir yëgal xibaar bu baax bi, “Dekki na ci biir néew yi, ndaxte gis nanu ko te waxtaan ak moom!”

GSAM 69Yeesu Dugg na ci Gox bi

GSAM 69.2“Te, am na ñaar ci ñoom ñu dem ci bés boobu ci benn dëkk bu ndaw bu tudd Emaus, bu sore woon Yerusalem lu tollu ci juróom-benn fukki furlong [juróom-ñaari mayl ak genn-wàll]. Te ñu ngi doon waxtaan ci mbooleem mbir yooyu amoon. Te bi ñu nekkee di waxtaan di xalaat, Yeesu ci boppam jege leen, daldi ànd ak ñoom. Waaye seeni bët dafa tëju woon ba manuñu ko woon a xàmme. Mu ne leen: Lii ngeen di waxtaan ci seen biir, ci seen dox bii, te naqarlu, lan la? Benn ci ñoom, ku tudd Këlopas, tontu ko ne: Ndax yaw rekk a doon doxandéem ci Yerusalem, te xamuloo li fa xew ci bés yii? Mu ne leen: Lan la? Ñu ne ko: Ci mbirum Yeesu waa Nasaret, mi nekkoon ab yonent bu am doole ci jëf ak ci kàddu ci kanamu Yàlla ak askan wi yépp; ak ni njiiti saraxalekat yi ak sunuy njiit liirante ko ngir ñu daan ko dee, te ñu takk ko ci kuruwa. Waaye nun, yaakaaroon nañu ne mooy ki waroon a gental Israyil. Te ba tey, ñetteelu fan la ci lii lépp am. Waaw, te itam am na ay jigéen ci sunu mbooloo ñu ñu jaaxal, ñu demoon suba teel ca bàmmeel ba; bi ñu fa fekkeewul yaramam, ñu dellusi, di wax ne gis nañu ay malaaka, ñu leen nee dund na. Te ñenn ci ñi nekkoon ak ñun dem nañu ca bàmmeel ba, te fekk nañu ko noonu ni ko jigéen ñi waxe woon; waaye gisaguñu ko.

GSAM 70.1“Booba mu ne leen: Yéen ñi dof, te seen xol yéex a gëm lépp li yonent yi waxoon: ndax Mesiya warul woon a sonn ci yile mbir, te dugg ci ndamam? Te mu tàmbali ci Moise ak yonent yépp, leeralal leen ci Mbind mu Sell mi lépp lu jëm ci moom.”⁴⁸ Bi mu jéggiñoo lekk ak ñoom, mu damm mburu mi, sant Yàlla, “te seeni bët ubbeeku, ñu xàmmee ko.... Ñu daldi waxtaan seen biir ne, Ndax sunu xol tàngul woon ci sunu biir, bi mu doon waxtaan ak ñun ci yoon wi, ak bi mu doon leeralal ñun Mbind mi?”⁴⁹

GSAM 70.2Léegi nag, ci mujj gi, taalibe yi gis nañu, ginnaaw bi ñu leen leeralee lépp, ne amoon na dee ak dekki gu àndoon ak yónneeb Musalkat bi. Waaye naka lañuy jàppee mbirum nguuram gi?

GSAM 70.2Wone na boppam mu dund ginnaaw metitam ci ay firnde yu wér te wóor, ñu gis ko lu mat ñeent-fukki fan, te muy wax ak ñoom ci mbirum nguurug Yàlla; te bi mu dajeek ñoom, digal na leen ñu bañ a jóge Yerusalem, waaye ñu xaar dige Baay bi, li nga xam ne, nee na, dégg ngeen ko ci man. Ndaxte Yaxya dëgg-dëgg ci ndox la sóoboon; waaye yéen ci Xelum Sell bi lañuy sóobee ci fan yu néew.

GSAM 71Ndax léegi nga bëgg a delloosi nguur gi?

GSAM 71.1Kon, bi ñu dajeek moom, ñu laaj ko ne ko: “Boroom bi, ndax léegi nga fas-yéenee delloowaat nguur gi Israyil? [li ñu bëggoon a wax mooy: Xam nanu ne waroon nga ñu takk la ci kuruwaa, te nga dekki ci biir néew yi, ni ko Mbind mu Sell mi waxe, waaye ndax doo delloowaat nguur gi léegi?] Mu ne leen: Yéen, waruleen a xam jamono yi ak waxtu yi, yi Baay bi teg ci sañ-sañam. Waaye dingeen am doole, ginnaaw bu Xel mu Sell mi ñëwee ci yeen: te dingeen nekk seedeel ci man, ci Yerusalem, ak ci Yudee gépp, ak ci Samari, ba ci cat la àdduna bi. Te bi mu waxee loolu, bi ñu ko doon seetaan, ñu yóbbu ko ca asamaan; te niir daldi ko muur ba ñu mënatu koo gis. Te bi ñu doon xool bu baax ca asamaan ba muy yéeg, gis nañu ñaari góor ñu taxaw ci seen wet, ñu sol ay yére yu weex; ñoom itam nee nañu: Yéen waa Galile, lu tax ngeen taxaw di xool ca asamaan? Yeesu bii, bi ñu jële ci yéen yóbbu ca asamaan, dina ñëwaat ni ngeen ko gisee muy yéeg ca asamaan.”⁵⁰

GSAM 71Yeesu dina des ca Asamaan ba keroog delloo lépp

GSAM 71.2Léegi nag, bi Musalkat bi leen bàyyee, te gis nañu ko dëgg “muy yéeg fa mu nekkoon bu njëkk,” amoon nañu wóoral ne Xel mu Sell mi dina leen jàngal ci jamono ji nguur gi di ñëw. Kon, Piyeer, ci ay waxam yu mu doon jox askan wi, ginnaaw bi mu jotee ci Xel mu Sell mi, nee na: “Dina yónnee Yeesu Kirist, mi ñu leen doon waare bu njëkk: ki asamaan war a nangu ba keroog jamono ju ñuy delloowaat lépp, li Yàlla wax ci gémmiñu ay yonentam yu sell yépp, laa-ko-dale ca ndoorteelu àddina.”⁵¹

GSAM 71.3Ndawul Yàlla Piyeer, Xel mu Sell mi jox na ko itam ay firnde ci ñetti àddina yi: Bu njëkk bi, àdduna ji jiitu mbënd mi, te ndox moo ko alag; bu ñaareel bi, àdduna ju teew jii ñu dencal safara,—safara si suuf si denc, ni ko Revised Version bindee,—safara soosu di sabab ñakk, tas, ak alagug nit ñu jubul; bu ñetteel bi, suuf su bees si, “fa njub di dëkk;” walla, ni ko ñenn ñi tekkee, “fa ñi jub di dëkke.”⁵²

GSAM 72.1Ndawul Yàlla Pawlos leeral na dekki gu askanu Yàlla, ak soppiku gu ñeel ñi sell ñépp, jóge ci nekk ku mëna dee dem ci nekk ku dul dee, “ci biir lëmm-lëmmu bët, ci trompet bu mujj bi.” Waxoon na waa Korent ne Kirist léegi mu ngi toog ci nguurug Baayam, te dina fa des ba keroog ñi ko bañ ñépp nekk ci ron ndigalam. Maanaam, ba keroog Baay bi di ko jox nguur gi—nguuram gi—ci loxoom, ni ko ñi yàgg a wax waxe woon ci Daniyel 7:13, 14; Sabóor 2:8, 9. Jàngu bu Tesalonig, mu leen won ne ñëwum Kirist ak dekki gi mooy seen yaakaar ji rekk, te mooy seen dëfal gu dëggu su seeni mbokk ñu leen bëggoon dee leen tàggoo.⁵³

GSAM 72Dellusi Boroom bi Lu Xamul Kañ la

GSAM 72.2Ci jamono jooju, jàngu gi amul woon xam-xam bu leer ci waxtu bi Boroom bi di dellusi. Bi ndaw li, ci bataaxal bu njëkk bi mu bind waa Tesaloonik, nee, “Ñun ñi dund te des, dinañu ñu yékkati,” mbokk yi dégg nañu ne li mu bëggoon a wax mooy ne Kirist dina ñëw te am na ci ñoom ñu fay dund. Ci ñaareelu bataaxalam bi, dafa leen jubbanti ci xalaat bu juum boobu ñu amoon ci bataaxalam bi, te wax leen ne “bés boobu du ñëw, lu dul ñu gis njëkk ñu bare ñu wàcc diine, te ñu feeñal Nitug bàkkaar bi, doomu sànku bi; moom mi di xeex ak di yékkati boppam ci kaw lépp lu ñu woowe Yàlla, walla lu ñu jaamu.”⁵⁴

GSAM 72Wàcc gi ci Diine

GSAM 72.3Te ba léegi, jàngu bi des na di wut-wuti ci lëndëm gi ci lu jëm ci waxtu dellusi Kirist gu ñaareel gi. Mbokk yi xam nañu ne am na wàcc-diine bu nar a am; waaye laaj bi mooy, ñaata at lay yàgg? Ginnaaw loolu, ñu jox Yowanna tontu bi mu nekkee ci gis-gis ca dunub Patmos, ci màndarga yi nekk ci saar yu fukk ak ñaar ak fukk ak ñett yu Apokalips—di “benn jamono, ñaari jamono, ak genn-wàll,” di “ñeent-fukk ak ñaari weer,” di “junni ak ñaari téeméer ak juróom-benn-fukki fan” (ay at); waaye ba tey, xew-xew bi waroon a ubbi jamono ju gudd jooju amagul woon. Kon, jàngu gi dafa doon yaakaar te di xaar dikkug Kirist, te xamuñu woon bu wóor waxtu wu mu waroon a feeñ; ndaxte bu jamono ju metti jooju jàllee, am na yeneen jamono ju gàtt ju xare ak ndam ju waroon a des ngir jàngu “desit” bi.⁵⁵

GSAM 73.1Bi mbindum Kóllare gu Bees gi jeexee, teema bi jëm ci Ñaareelu Ñëwum Kirist feeñ nañu ko bu baax. Lu tollu ci benn aaya ci fanweeri aaya yu nekk dafay tudd ci anam gu mu mën a doon Ñaareelu Ñëwum sunu Boroom Yeesu Kirist. Ci loolu, ak taxawaayu jàngu bi ci li jëm ci yaakaar googu ci biir jamono yu bare yi ba ci jamono ju yees jii, Robert Patterson, D.D., wax na ci ab jurnaal bu ñu tudde Interior, ci ron bopp bi ñu bind “Yaakaar bi ñu barkeel,” nii la ko waxe:—

GSAM 73Junni-at bu Àdduna bi—Patterson

GSAM 73.2“Bi sunu Boroom bàyyee Eglisam ci kaw suuf dem ci Baayam, dafa ko bàyyi ci nekkin wu naqar. Àdduna sépp, di noonam yi, dafa wëroon juróom-téeméeri taalibeem yi, ñu booloo ci diine yu bañ Kirist ak nguur, te loolu benn ci xel yi gën a kawe moo ko taxawal, mu am soxor gu gën a tar, te jànge ci xam-xamu ay xarnu yu bare naka lañuy yàqee ci anam gu gën a am solo. Boroom bi xamoon na bu baax jafe-jafe yi nu nekk; te ci waxam yu mujj yi, waññiwu ko, te digeewul itam ne dina waññi noonug àdduna ak naqarug jàngu bi. Waaye dafa dige woon ne moom ci boppam dina dellusi ngir daaneel ay noonam, te dina nu jàppale ba bés bu barkeel boobu. ‘Àdduna bi bañ na leen. Ci àdduna bi, di ngeen am jafe-jafe. Di ngeen jooy tey yuuxu, waaye àdduna bi moom dina bég. Di ngeen naqarlu, waaye seen naqar dina soppiku bégte.... Léegi kon, am ngeen naqar, waaye dinaa leen gisaat, te seen xol dina bég, te kenn du leen jël seen bégte. Su ma demee, dinaa dellusi, te dalal leen ci sama bopp, ngir fu ma nekk, foofu ngeen nekk itam.’

GSAM 74.1“Loolu mooy yaakaar bu barkeel bi mu amoon ci dellusi gi mu doon dellusi, te loolu la jëloon ngir dëfal Eglisam bi mu doon dem. Ci biir jamono ju yépp ji mu fi nekkul, dafa waxoon ne war nanoo sonn; te noonu la amee. Su fekkee danoo am jamono ju jàmm ci biti ci biir diir bi mu fi nekkul, su fekkee jàngoom dina mucc ci songi àdduna, su fekkee dina am jamono ju sell fu ñax yu bon yi dul sax ci biir bele bi, walla bu ñëwee, nit ñi di ko dalal ci suuf su fees ak ndamu Boroom bi, walla sax ba mën a gis ngëm ci kaw suuf, loolu lépp dina doon lu ko bett lool. Yeesu xamul woon junni-at bii. Danu ne xamul woon ko, ndaxte waxu nu ko; te moom nee na, ‘Dama leen woowe sama xarit, ndaxte lépp li ma déggee sama Baay, yëgal naa leen ko.’ Waaye ci ay waxam yépp ak ay léebam, amul benn firnde bu tuuti bu wone ne war nanoo yaakaar benn jamono ju jàmm walla cër laataa ñëwam. Ndaw yi itam xamuñu woon dara ci junni-atum bu Kirist nekkewul. Lu mat ñetti téeméeri at ginnaaw bi sunu Boroom demee, yaakaar bu barkeel bi Eglis amoon mooy yaakaaru dellusi gi.

GSAM 74.2Waaye bi, ci biir wàccu gi ñu ko waxoon, jabar-jigéenu Kirist bi tàmbalee di dalal xelam ci nekkul-fi boroom bi, ci xaritoo ak buur yu àddina yi, ci anam gu yomb dafa wëlbëtikoo bëtam ci asamaan penku, ak ci dellusi boroomam, loolu lépp di dindi màggam gi mu amoon ci àddina. Bi Reformatëer yi yee trompetu Injiil bi ci seen gémmiñ ... géntu junni-at bu amul Kirist dañu leen far ci saa si, ... te jàng bi dellu di xaar dikkug Boroom bi ngir mu tasal Antikrist.... Ci seeni bataaxal, seeni waare, ak seeni ngëm-ngëm, Reformatëer yi yégle nañu seeni yaakaar yu jëm ci dikkug Boroom bi laata junniy at yi.

GSAM 74.3“Ndajéem Westminster jeexal nañu seen yéenekaayu ngëm ak wax ju leer ci seen ngëm ci Ñaareelu Ñëwum Boroom bi, ci ay kàddu yu firndeel bu baax ngëmu ñi xaar ñëwum Boroom bi laata junniy at di jot. Ñoo ngi ko yégle ci kàddu yu diis yii: ‘Ni Kirist bëggee nu wóor nu ne dina am bésu àtte, ngir tere nit ñi ñu dem ci bàkkaar, ak ngir gën a dëfal ñi gëm Yàlla ci seeni jafe-jafe, noonu la bëggee bés boobu bañ a xameeku ci nit ñi, ngir ñu mën a bàyyi gépp kóolute gu àdduna, tey taxaw di yéewu saa su nekk, ndaxte xamuñu ci ban waxtu la Boroom bi di ñëw: tey waaj saa su nekk ngir mën a wax ne, Kaay, Boroom Yeesu: te kaay ci lu gaaw!’⁵⁶

GSAM 75.1“Sunuy maam ya soppi woon ngir gëm gi, dañoo dëgëral seeni xol ci xaar dikkug Boroom bi, te di dëgëralante ci woy wi naan, ‘Tëye leen barab bi! ndaxte mi ngi ñëw ak ay mbooloom ndimbal yu bare,’ loolu di xalaat bu ñu feeñal ci jamono ju yàggul ci benn woyu yéewute bu siiw, waaye ñi jëkk a def déggoo bu Skotland xamoon nañu ko bu baax.

GSAM 75.2“Waaye lu yàggul, am na beneen wàcc-diine bu tàmbali ci biir eglis yu ñu yeesal yi. Ci Skotland, ñu xame woon ko ci turu Moderatism; ci Angalteer, Arianism, ak ci jamono ju jege jii, Broad Churchism; te ci Amerig, mu tudde boppam Unitarianism; te ci Almaañ, Rationalism. Ci tek xel-xelu nit ni àttekat, ak seetlu yu tey jii yu ñu gis te yam lool ni firnde, te weddi ne am na lu mën a xew lu dul topp doxalinu yooni àddina yu ñu gis, loolu dafa wàññi darajay Yeesu ba mu mel ni ab rabbi bu Yawut, ku rawoon xam-xamu jamonoom tuuti, waaye xamul woon dara ci xam-xamu tey jii. Ci noonu, xalaat bi ne nit ku mel noonu mën na dellusi jóge ci àddina ju ñu gisul ngir nguuru ci kaw suuf, dañu koo jàllale ci léeb yu Yawut yi.

GSAM 75Daniel Whitby ci junni-at bi

GSAM 75.3“Dige yi ci ñëwam gu ñaareel ak nguuram ci kaw suuf, dañu ko jàppee ne dafa tekki rekk tasareeb xibaaram bu baax, ak nangu gu wàllu bu rëy ci àdduna bi def ci diiney Kirist ci diirub junniy at, walla, ni ko ñenn ñi jàppee, 360,000i at; ci biir loolu, doomu aadama dinañu jëm kanam ci fànni teggin, te am jàmm ak tawfeex gu amul moroom. Te bu wërngël woowu jeexee, di lu gudd lool ba xel mu ñépp mënul a gis fu muy jeexe, xéj-na am na yëngu-yëngu bu réy ci àddina, te ñu mën a wax ne Boroom bi dina ñëw, yàq àddina, te woo doomi aadama ñépp ngir àtte. Xalaat bii, benn leeralkatu Biibël bu waa Angalteer bu tudd Whitby [Daniel Whitby faatu na atum 1726] moo ko gën a leeral te siiwal ko. Ci ay bataaxal yu mu siiwal, wone nañu ne Arien la woon, waaye ay leeralam siiw nañu ci ñi mel ni moom, te junni-atumam ju nekk ci xalaat ñu bare ci ñi topp njàngale yu ñu nangu yi te di jot peyoor ak xarit yi bokk ci jàngu réewi Tugal yi nangu nañu ko ak mbégte, ndaxte da leen doon dige ay fukkeelu xaalis ak ay teraanga yu yàgg. Ci seen sañ-sañ lañu ko dugal Amerik, foofu ñu jëfandikoo ko ci saa si ngir def ko ay wax yu ñu baaxoo def ak ay tëj-tëji wax yu am solo.”

GSAM 76.1Nii la xalaat yi meloon ci barab yu wuute ci àdduna bi, bi ñu jegee jamono ji Boroom bi yónnee artu bu am solo bi ci dikkam, ba tax mu ne “mu ngi ci buntu yi.”