Saar 2 — Naalug Njot gi feeñ na

GSAM 38.1“Yaakaar bu ñu yéex a matal dafay mettil xol; waaye bëgg-bëgg bu amee, dafa melni garabu dund.”¹ “Ndaxte nii la Boroom xare ya waxe: Am naati tuuti, maay yëngal asamaan si, ak suuf si, ak géej gi, ak suuf su wow si; te maay yëngal xeet yépp, te Bëgg-bëggu xeet yépp dina ñëw; te maay feesal kër gii ak ndam, la Boroom xare ya wax.”²

GSAM 38.2Ba bi ñu dàqee Adama ci toolu Eden ak Garabu Dund gi, kàddu yi ñu waxoon Seytaane ci mbirum doomu jigéen ji—“Dina la door ci sa bopp,”—may na yaakaar ci ndam lu mujj ci Seytaane, tasug ay pexeem yu fitna, ak dellu ci Garabu Dund gi. Ki ñu doon xaar—Doom ji ñu dige woon—noonu la mujjee nekk “Bëgg-bëggu xeet yépp.”

GSAM 38.3Ci wax ji ñu jële ci Hagee ci kaw, dafa melni ñëwu Ki ñu bëgg lool googu dafa lëkkalook jamono ji Boroom bi di yëngal asamaan si ak suuf si. Pawlos, bi mu doon bind waa Ebre yi, teg na yëngal googu ci kanam, naan, “Am na beneen yoon maay yëngal, du suuf si rekk, waaye asamaan si itam. Te kàddu gii di, Benn yoon bu mujj, dafay tekki dindi li ñuy yëngal, niki mbir yu ñu defar, ngir li ñu mënul yëngal des. Kon, bi nu jotee nguur gu ñu mënul yëngal, na nu am yërmande, bu nu mënee jaamu Yàlla ci anam gu neex te am worma ak ragal-Yàlla.”³ Wax jii di wax ci yëngu-yëngu gu benn gi, te di ñëw, dafa mel ni dafa ko boole ak taxawaayu nguurug Yàlla gu mujj gi, ci ron Kirist, Jiwu ñu dige woon, “Bëgg-bëggu xeet yépp.”

GSAM 39.1Delloowaat gi war a am ci sañ-sañu Kirist, képp ku am Biibël bi bépp ubbeeku ci kanamam mën na ko gis bu leer ci bés yu mujj yii. Waaye noonu la demul woon ak ñi jëkk. Kàddug Boroom bi dafa leen di ñëw, “ndigal ci kaw ndigal, ndigal ci kaw ndigal; rëdd ci kaw rëdd, rëdd ci kaw rëdd; fii tuuti, fa tuuti.”⁴ Kon, ci ni ñu leen wonnee planu mucc gi, dafa meloon ni yoonu ñu jubb ñi, “ni leer gu di gën a leeral ba bés bu mat sëkk.”⁵ Looloo tax mu am solo lool ñu seetlu tuuti ni plan boobu di feeñee ndànk-ndànk ci askanam yu yàgg ya.

GSAM 39Yéex gi feeñul ca njëlbéen ga

GSAM 39.2Yàlla feeñalu leen woon ci saa si ne ay téeméeri at a des laata ñuy àgg ci matug seen yaakaar ci Jiwu ñu dige woon; noonu la bañe a yéexal seen yaakaar ba seen xol di metti. Ci li ñu bind, ñu ngi ciy jëlee ne dañu leen bàyyi woon ñu xalaat ne doom ju jëkk ji juddu mooy Jiw jooju: te itam ne ci lu gaaw, ci anam gu mu mën a doon, Eden dina dellusi, te dinañu man a dellu ci garabu dund gi. Bi Kaayin juddoo, Awa nee na, “Am naa góor ci Yàlla.”⁶ Am na ay boroom xam-xam ci làkku Ibrani ñu seede ne bu ñu ko tekkee ba mu leer te mat, nii la jànge: “Am naa góor, Yàlla.” Loolu mooy, Mii mooy Jiw ji war a def liggéey bu kawe bii di daaneel Seytaane. Amul benn mbind bu wone ne Awa waxoon na wax ju ni mel bi Abel juddoo. Mën na woon, te loolu lañu doon xaar ci moom, mu xalaat ne ki njëkk a juddu mooy ki war a matal dige gi. Naka la yaakaaram yi wàccee, ba sax dee, bi jikko yu bon yu Kaayin di feeñee, te mu gis yoonam wu bon wi mujj indi reyug rakkam. Laata ñu ray Abel, war nañoo amoon leer ak xam-xam ci sarax bi ñu waroon a defal ëllëg; ndaxte Abel, ci ndigalu Yàlla, indaale na xaràm ngir sarax, waaye Kaayin, mi ñu jàngaloon ni rakkam, indaale na saraxu meññeefu suuf, te loolu sax mu boole ko ak xelum mer ak kiñaan. Saraxu Abel moo gënoon a neex Yàlla saraxu Kaayin, ndaxte ci “ngëm” la ko defee, te ci loolu la Pawlos bindee ne, “Donte dee na, mi ngi wax ba léegi.”⁷

GSAM 40Ndax Set mooy Jiwu ji?

GSAM 40.1Gannaaw bi ñu reyee Abel, Set juddu na, te yaakaar bi dellusiwaat; “ndaxte Yàlla,” la Awa wax, “dafa ma séddale beneen doom ci palàsu Abel, ki Kaayin rey.”⁸ Gannaaw loolu, dañu boole Set ci silsilay askanu Adama. (Seetal Jenees 5:3.) Kaayin, moom mi nekkoon doom ju jëkk dëgg-dëgg, boolewuñu ko ci silsila bi. Xëy na Awa dafa foogoon ne Set mooy Jiwu ju ñu dige woon ji. Ci mbind mi, dafa feeñ ne ginnaaw bi Set juddoo, nit ñi tàmbali nañoo tudde seen bopp turu Boroom bi. (Seetal wetu Jenees 4:26.) Xëy na def nañu loolu ci xalaat ne Set mooy ki waroon a nekk njiit gu mujj gi, Boroom bi, te daaneel nguurug Seytaane gu mu nangu woon ci kàttan.

GSAM 40Yaakaar gi ci Nooh la teguwoon

GSAM 40.2Ci nettali bu gàtt bi ci xew-xew yi amoon ca jamonoy Adam ba juddug Nooh, lu ëppul ci silsilay askan wi lañu fa bind. Bi Nooh juddoo (“ku jub,” ci wet gi) yaakaar bi dellusiwaat, te nit ñi nee, “Kii mooy di nu dalal ci sunu liggéey ak coonooy sunuy loxo, ndax suuf si Boroom bi ñàkkarlu woon.”⁹ Kàddug Yàlla waxul nu ñu doon yaakaaree ndimbal li, walla naka lañu ko doon séntu; waaye amoon na yaakaar ne ñàkk-wërsëg gi nekkoon ci kaw suuf dina wàññeeku ci anam gu mu mën a doon. Xam-xam bi ci bon-bon bi amoon ca jamonoy Nooh, bi nit ñi doon feesal àdduna ak bàkkaar ak fitna ba mbënd di raafal mbooloo mi ci kaw suuf, te Nooh ak njabootam rekk a mucc ci alag googu; ak itam xam ne dafa waroon a artu àdduna bi téeméer ak ñaar-fukki at ci alag bi leen doon xaar, loolu lépp dañu leen ko nëbb.

GSAM 41Tabaxu Babel

GSAM 41.1Ginnaaw mbënd mi, Yàlla digaloon na nit ñi, jaarale ko ci Nooh, ñu feesal suuf si; waaye bi ñu tàmbalee yokku, dañoo bañ naalub Yàlla bi leen doon njiital. Nimrod samp na nguurug Babel (bi ñu gannaaw di woowe Babilon, di nguur gu jëkk ci suuf).¹⁰ Gannaaw loolu tuuti, nit ñi daldi tàmbali tabax tuurub Babel, ngir defal seen bopp tur, te bañ a tasaaroo, loolu di lu safaanoo ak li Boroom bi, jaarale ko ci Nooh, jàngaloon leen. Ci palàsu ñu xaar ak muñ ba Boroom bi matal ay naal-am, ñoom ci seen bopp lañu ko jëlee, waaye Yàlla jaaxal seen làkk, noonu lañu tasaaroo.

GSAM 41Abraham di Donnkatu Àddina

GSAM 41.2Su ñu toppee nettali bu gàtt bi ba ci fukkeelu sët gannaaw Nooh, ñu ngi gis woote gi ñu woowoon Abraham, mi Boroom bi waxoon ne, “Suuf si yépp nga gis, dinaa la ko jox, ak sa sët, ba fàww. Te dinaa def sa sët mel ni suufu suuf si: kon su nit mënee waññ suufu suuf si, foofu lañuy waññee sa sët itam. Jóg, doxantu ci réew mi, ci guddaayam ak yaatuwaayam; ndaxte dinaa la ko jox.”¹¹ Waaye ci biir dige googu ñu joxoon Abraham ne dina moom réew mi, Boroom bi wóoral na ko ne dina dee. Pawlos nee na dafa dem ci “barab bu mu waroon a jot gannaaw gi niki ndono.”¹² Laaj bii ci matug dige gi, ci lu amul sikk, leer na ci Abraham ci biir gis-gis bu juge ci Yàlla, ndaxte dafa “doon wut dëkk bu am ay fondasiyoŋ, bu Yàlla di tabaxkatam ak defarkatam.”¹³ Ci Roméen 4:13, dañu wax ne dige gi mooy “mu doon donnkatu àddina;” du ci ni mu mel léegi, waaye ci kanam, gannaaw bu dekkiwaatee.

GSAM 42.1Ci gis-gisu nit, Abraham gisul woon nu jiw ji ñu ko digoon mënee doon doomam bu bopp. Looloo tax mu digal ñu woo Eliezer, ki doon saytu alalam, mu nekk jiw ji. Boroom bi ne ko, “Déedéet; waaye kii dina génn ci sa biir bopp.” Léegi, Boroom bi tàmbali na di ko feeñal ne liggéeyu mujjug doomam yi du am njeexit ci saa si. Mu ne Abraham, “Sa doom dina doon ab doxandéem ci réew mu ñu moomul, te dina leen liggéeyal; te dinañu leen sonnloo ñeenti téeméeri at.... Te yaw, dinga dem ca say maam ci jàmm; dinga suuloo ci màggat gu baax.”¹⁴

GSAM 42.2Soxnasu Abraham amoon na xalaat bu baaxul ngir gaawal matug dige gi; waaye bi Isaaq juddoo, doom bu wóor bu Abraham ak Sara soxnaam ci yoon, Yàlla wax ci Ismaa'il ak yaayam Hajar ne, “Génneel jigéen ju jaam jii ak doomam.”

GSAM 42.3Ci nattu ngëmug Abraham ci jëbbalu Isaaq ci altare bi, jàng na ab njàngat ci mbirum dekki ñi dee. Ñu ngi wax ci moom ne, “Mu jàpp ne Yàlla mën na ko [Isaaq] dekalaat, ba ci biir ñi dee; foofu la ko jëlaat ci melokaan.”¹⁵

GSAM 42Jiwu Dëgg ji

GSAM 42.4Yàlla dafa xamal Abraham benn yoon ne, Jiwu dëgg ji, mi nga xam ne ci moom la xeet yépp waroon a barkeele, donte ci ay doomam la jóge ci wàllu yaram, ci dëgg-dëgg mooy Kirist bi, Kirist Yàlla; ndaxte Boroom bi waxul ko ne, “Ay jiw, ni lu bare; waaye ni bu kenn; ak ci sa Jiw, mooy Kirist.”¹⁶ Ndawul Yàlla Pawlos wax na ci loolu ne, “Kàddug Yàlla, bi mu gisee bu yàgg ne Yàlla dina jàpp ñi dul Yawut ni ñu jub ci ngëm, dafa jëkk a waareel Abraham Injiil bi, mu ne ko, Ci yaw la askan yépp di am barke.”¹⁷ Dige bi ñu joxoon Abraham, yeesalaat nañu ko Isaaq ak ay doomam,¹⁸ ak itam Yakub.

GSAM 42.5Gannaaw Yakub amoon fukki doom ak ñaar, laaj bi kon dina juddu léegi, ci kan lañuy jaar ngir xam askanu Jiwu dëgg ji? Ci seede bu Yàlla may Yakub mu seede ci doomam yi, mbir mi leer na: “Sceptre bi du jóge ci Yuda, te ki yor yoon itam du jóge ci diggante ay tànkam, ba Siloo ñëw; te ci moom la mbooloo mi di booloo.”¹⁹ Ngir matal lii, baax na ñu xam ne Israyil yi, donte nekkoon nañu ci ron nguurug réew yu wuute, amoon nañu ndigal ngir am seen Sanhedrin. Noonu la Yuda—xeetu Yawut yi ñu tudde ko Yuda—amoon na kàddu ci seen nguur gi ba kera Silo (Kirist bi) ñëw dëgg.

GSAM 43Jamono juñu nëbb

GSAM 43.1Njiit ya amoon nañu xam-xam bu néew ci mbirum delloosi gi ak Jiwu bi ñu dige woon; waaye kañ la walla ñaata fan laata muy ñëw, loolu lépp nëbboon na leen. Bi askanu Yakub di gën a baree ca Misira, te Asiriyee bi—Firawun (Yisaya 52:4)—mi “xamul woon Yuusufa,”²⁰ di leen sonal, seen xel daldi dellu ci ñeenti téeméeri at (ci dëgg ñeenti téeméer ak fanweeri at) yi ñu waxoon Abraham, di jamono ju seeni naqar ak seen nekkinu doxandéem di wéy, tey yaakaar ne mucc gi ci loolu dina indi ndono li ñu leen digoon.

GSAM 43.2Bi Musaa juddoo, ay waajuram gis nañu ne “doomu jekk la woon.”²¹ Leer lañu amoon ne moom, ci kàttanu Yàlla, mooy doon wallukatub Israyil ci seen njaam gu metti gi. Ci lu amul sikk, xam-xam boobu jottali nañu ko Musaa; ndaxte bi mu amee ñeent-fukki at, dafa dogaloon dem ak Israyil yi ñu doon sonal, ngir sonnandoo ak ñoom te bañ a nekk doomu doom ju jigéenu Firawun te war a donnu nguurug Misira,²² te bi mu tambalee àar askanam, ba rey benn Misira ngir àar leen, dafa jaaxle lool bi ñu xameewul liggéeyam; “ndaxte dafa foogoon ne ay mbokkam dañu waroon a xam ne Yàlla ci loxoom la leen di musale.”²³

GSAM 44.1Bi waxtu bu Yàlla jotée ngir doom-Israyil yi jóge Misira, dañoo dem, te ci bés bi ñu waxoon ci boppam. (Sort 12:40, 41). Mënuñu woon jàpp ne Musaa mooy seen njiit bu mujj bi ak jiw ji ñu joxoon dige gi, ndaxte mi ngi bokkoon ci xeetu Lewi, te Yakub waxoon na ci waxi yonent yi ko Yàlla feeñaloon ne Yuda mooy seen njiit ba keroog Silo di ñëw?

GSAM 44“Dinaa ko gis, waaye du léegi.”

GSAM 44.2Bi Israyil yi nekkee ci seen yoonu dem Kanaan, Balak, buurub Moab (mi jóge ci doomub Lot), woo na Balaam ngir mu ñaanel Israyil ay ñakk. Waaye Boroom bi soppi na ñakk googu mu doon barke, te loolu may na leen leer gu yokku, ngir dindi xalaat bi naan njotale gu mujj gi ci nangu gu Seytaane gi dina am ci saa si bi ñu duggee Kanaan. Li Mbind mi wax ci loolu mooy, Balaam, ci gis-gis bu juge ci Yàlla, nee na: “Dinaa ko gis, waaye léegi déedéet; dinaa ko seetlu, waaye mu jege wul: Benn Biddéew dina génn ci Yakub, te benn yetu nguur dina jóge ci Israyel, mu door koñi Moab, te yàq doomi Set yépp.”²⁴

GSAM 44.3Ñu bari ñooñu juddoo ci Abraham, Pawlos wax na ci nii: “Kon, ci kenn rekk lañu jóge, te meloon na ni ku dee, waaye ñu bari ni biddiiwi asamaan yi, te ni suufu tefes gi ñu mënul a waññ. Ñoom ñépp ci ngëm lañu faatoo, te jotunu woon dige yi, waaye gis nañu leen fu sori, gëm leen, daldi leen jàpp, te nangu ne ay doxandéem ak ay tukikat lañu woon ci kaw suuf.”²⁵

GSAM 44.4Xolu Israyil waru woon a ñàkk fit mbaa mu tiis ndax waxi Balaam ne matug seen yaakaar “nekkul léegi,” te “jege wul;” ndaxte Boroom bi, lu yàggul laata waxu yonent jii, dige woon na ak dundam boppam ne nekkin wu tedd wi dina ñëw ci muj gi. Ci gémmiñu Musaa la waxe ne, “Waaye ni ma dunde, suuf si yépp dina fees ak teddnga Boroom bi.”²⁶ Ci jamonoy yonent Habakkuk, 863 at ginnaaw loolu, dëgg googu lañu dellusiwaat, waaye wax ko niki lu nar a am ci kanam: “ndaxte suuf si dina fees ak xam-xamu teddngaayu Boroom bi, ni ndox yi muure géej gi.”²⁷

GSAM 45Jëfë-jëfu Bérab bu Sell bi, ab misaal la ci dëgg gi

GSAM 45.1Bi Boroom bi génnee Israyil ca Misira, dafa yëglee ci kanamu kàmpp bépp yoonu jikkoom, te jox leen ci doj ab koppi bu moom ci baaraamam bind, ngir ñu di leen di fàttali saa su nekk Musalkat boobu, mi mujj saraxe boppam ngir ñoom; te ngir seen bàkkaar yi set ci kàttanu deretam ju am solo ji, dafa sampoon ab bérab bu sell ca àll ba. Tabernakël bii, walla bérab bu sell bi, ci mbooleem ni ñu ko tabaxee, Yàlla digaloon na Musaa mu defar ko ni melokaan bi ko Boroom bi wonoon ca kaw tund wa.²⁸ Jëf-jëf yi ci biir bérab bu sell boobu, takkandeeru liggéeyu Kirist bu dëgg bi la woon ci bérab bu sell bu asamaan si.²⁹ Ci biir sarax yi ak joxe yi ñu daan def ci bérab bu sell boobu, yéene ju Yàlla ci nekkoon mooy mu di wone nit ñi takkandeeru “mbir yu baax yiy ñëw,”³⁰ waaye jéegoy Seytaane mooy mu daan jéem a tax nit ñi ñu gëm ne sarax si moom ci boppam moo am solo, te du Kirist ak liggéeyam gu dëgg gi, mi nga xam ne loolu misaal rekk la woon. Ci noonu, dafa daan jéem a tax ñu wóolu seeni jëf yu bopp ngir mucc.

GSAM 45.2Yàlla yéene woon na ne mooy njiitu askanam, waa Israyil, di xare seeni xare te di daaneel xeet yi. Am na woon doxalinam ci njiit, ni ko mbind mii di wonee: “Bi mu daanee juróom-ñaari xeet ci réewum Kanaana, dafa leen seddale seen suuf ci tomb. Te ginnaaw loolu, dafa leen jox ay àttekat lu mat ñeenti téeméer ak juróom-fukki at, ba ci Samuwel, yonent bi.”³¹

GSAM 45Israyil di Laaj Buur

GSAM 45.3Ci lu leer, Israyil yi bëgguñu woon ni Boroom bi leen di yoree. Waaye, li mu bëggoon te mu fasoon yéene mooy ñu nekk askan wu wuute, wu bokkul ak yeneen askan yépp yi leen wër. Su fekkoon ne topp nañu ndigëlam yi bu baax, askan yi sax dinañu wax ci ñoom ne, “Dëgg-dëgg, askan wu mag wii, askan wu xelu te am xam-xam la. Ndaxte ban askan moo réy noonu, te Yàlla jege leen ni Yàlla sunu Yàlla jege ñun ci lépp lu nu ko ñaanal?”³²

GSAM 46.1Ci seen mer, ñu laaj Samuwel mu fal leen buur, te Boroom bi ne Samuwel, “Dañu ma bañ, ngir ma bañ a àtte ci seen kaw.”³³ Ñu dellu ne Samuwel, te gën a dëgër, “Léegi, falal nu buur buy àtte nu, ni réew yépp.”³⁴ Samuwel leeral na leen bu baax fitna ji leen di dal suñu amee buur, waaye “waaye loolu lépp teewul, askan wi bañ nañoo dégg kàddug Saamuwel; te ñu ne, Déedéet; waaye buur lañu bëgg am ci kaw sunu bopp, ngir nu mel ni askan yépp; te sunu buur bi àtte nu, mu jiitu nu, te xeexal nu sunuy xare.”³⁵

GSAM 46.2Kon amoon nañu ay buur yu leen di njiit lu mat juroom-téeméeri at, njëkk, ci benn nguur rekk ci njiitu Saul, Dawuda, ak Sulaymaan; ginnaaw loolu mu séddaliku ci ñaari nguur, di Israyil ak Yuda. Ñaari ñett ci seeni buur ñoo nekkoon ñu baax te jub, waaye li ci ëppoon ñoo nekkoon ay nit ñu bon, di yóbbu askan wi ci jaamu xërëm ak ay bàkkaar yu réy-a-réy. Kon, askan wi, du rekk ni ñi ko wër ci am buur lañu meloon, waaye itam ni ñoom lañu meloon ci bon-bon, ci bàyyi Yàlla ju maamaatam yi, ak di jaamu xërëm yi ak mbooloom asamaan si.

GSAM 46.3Boroom bi wax na ci njiitug buur googu, ci gémmiñu yonent Ose ne, “Yaw Israyil, sa bopp nga yàq; waaye ci man la sa ndimbal nekk. Man laay nekk sa buur; kan moo fi nekk keneen ku la mëna musal ci say dëkk yépp? Ak say àttekat yi nga waxoon ne, Jox ma buur ak ay njiit? Man laa la joxoon buur ci sama mer, te jële ko ci sama mer mu metti.”³⁶

GSAM 47Nguur gi Daanu na

GSAM 47.1Nguur gu buur googu wéyoon na ba Kaldéen yi lakk Yerusalem, jël jumtukaayi kër-sàkk bi, te yóbbu Yuda jaam Babilon, fa lañu desoon juróom-ñaar-fukki at, ni ñu ko waxe woon ci seen kaw. Bi nguur gu buur googu jeexee, Boroom bi wax na ci gémmiñu yonent Ezekiyel, jox Sedekiya, seen buur bu mujj bi, “Yaw njiitu Israyil ju bon te ju ñàkk kersa, bu sa bés agsee, bu njublaŋ di jeex, nii la Boroom bi waxe: Dindi sa diadema, te wàcce sa kàlaama: lii du deme noonu: Yékkatil ki suufe [njiitu Babilon bi], te wàññi ki kawe [njiit lii bu kawe woon boppam bu bokk ci xeetu Yuda]. Dinaa ko daaneel, daaneel, daaneel: te du amati, ba keroog ki mu war a yelloo ñëw; te dinaa ko ko jox.”³⁷

GSAM 47.2Njiit bu jub bii, Jiwu dëgg ji, Kirist la. Ci moom la waxe yonent Miika, naan: “Yaw, tuurub sàq mi, tata ju dëgër ju doomub Siyon, ci yaw la jëm, njiit gu njëkk ga [njiit ci kaw suuf, ñu delloosi ko ci Kirist]: nguur gi dina ñëw ci doomub Yerusalem.”³⁸

GSAM 47.3Bi Israyil ñàkkee yetu nguur gi, dafa dem ci loxoy buuru Babilon. Bi ñu nekkee ci njiiteefu Medo-Persi, Geres, ak Rom, nguur gi dafa daanu ñetti yoon. Ci jamonoy Sezar Ogast, buuru Rom, Kirist, moom mi waroon a donnu nguurug Dawuda,—Jiwu dëgg ji jóge ci jigéen ji, ci Abraham, ak ci Dawuda,—juddu na, te ci anam gi ñu ko waxe woon.

GSAM 47.4Ngir nit ñi xam ne Njiit li yelloo, Jiwu ju dëgg ji, dafa ëppoon nit ku nekk rekk kuy dee ak nguur gu gàtt, Boroom bi tax na ki bind Sabóor bi bind nii: “Dinaa ko def sama doom ju jëkk, mu kawe buur yi ci kaw suuf. Sama yërmande dinaa ko sampal ba fàww, te sama dige dina sax ak moom. Ay doomam it dinaa tax ñu sax ba fàww, te nguuram sax ni fani asamaan.” “Ay doomam dinañu sax ba fàww, te nguuram mel ni jant bi ci sama kanam. Dina taxaw ba fàww ni weer wi, te ni seede bu wóor ci asamaan.”³⁹

GSAM 48.1Ci waxu yonent Yisaya, ñu ngi gën a jàng ci Njiit lii nii: “Am nañu doom ju juddu, am nañu doom ju ñu jox: te nguur gi dina nekk ci mbaggam; te turam dinañu ko tudde Kéemtaan, Xelalkat, Yàlla ju Am Doole, Baay bu sax, Njiitu Jàmm. Yokkuteg nguuram ak jàmmam du am jeexital, ci tronu Dawuda, ak ci nguuram, ngir jubanti ko, te dëgëral ko ci àtte ak njub, la dale léegi ba fàww. Pastéefu Boroom xarekat yi mooy def lii.”⁴⁰

GSAM 48Yéegug Enoc ak Iliya

GSAM 48.2Am na ay misaal yu ñu bind ci nit ñu jamono ju yàgg ñu yéeg asamaan te mucc ci dee. Ci Enoc, ki juróom-ñaareelu Adama, ñu nee, “dafa dox ak Yàlla: te fekkatuñu ko; ndaxte Yàlla jël na ko.”⁴¹ “Ci ngëm la Enoc yéegoon ngir bañ a gis dee; te fekkatuñu ko, ndaxte Yàlla yóbbu woon na ko; ndaxte laata muy yéeg, amoon na seede ne neex na Yàlla.”⁴²

GSAM 48.3Beneen yoon, bi Iliya ak Elizee di doxandoo, “bi ñuy wey di dox tey waxtaan, xoolal, amna benn saretu safara ak ay fasu safara, ñoo leen séddale ñoom ñaar ñépp; Iliya itam yéeg na ci asamaan ci biir ngelaw lu for. Elisias gis na ko, mu daldi yuuxu ne: Sama baay, sama baay, saretu Israyel, ak ay dawalkati fasam! Te gisatu ko ba fàww.”⁴³

GSAM 48.4Enoc waxoon na ci njekk ci ñëwum Kirist niki àttekatum àddina sépp, ci kàddu yii: “Gisleen, Boroom bi mi ngi ñëw ak ay fukki junni ci ay sellam, ngir àtte ñépp, te firndeel ñépp ñi bañ Yàlla ci seeni jëf yu bon yépp yi ñu def, ak ci seeni wax yu ñaaw yépp yi bàkkaarkat yi waxoon ci kawam.”⁴⁴

GSAM 49Ayub Jàngale Na Ñëwum Boroom Bi

GSAM 49.1Ayub, mi ñu jàpp ne dafa dundoon ci jamonoy Musaa, amoon na xam-xam ci mbirum ñëwum Kirist ak dekki; ndaxte dafa wax ne, “Aay, su fekkoon ne sama kàddu yi dañu leen bindoon! Yaw, bu ñu ko bindoon ci téere! Bu ñu ko rëdde woon ak xal bu weñ ak plom ci xeer ba fàww! Ndaxte xam naa ne sama Musalkat bi dund na, te dina taxaw ci mujjug bés yi ci kaw suuf; te bu ñu fekkee ne ginnaaw sama der bi gunóor yi dinañu yàq yaram bii, waaye ci sama yaram bi dinaa gis Yàlla: moom laay gis sama bopp, te sama bët dina ko seetlu, te du keneen.”⁴⁵

GSAM 49Fontu Dawuda, Fontu Boroom bi

GSAM 49.2Fontu Dawuda lañu doon woowe fontu Boroom bi. “Sulaaymaan toog na ci nguurug Boroom bi, di buur, ci palàsu Daawuda baayam.”⁴⁶ Boroom bi “waat na ko [Dawuda] ne, ci doom yu mu jur ci yaramam, dina taxawal Kirist mu toog ci nguuram. Moom, bi mu gisee loolu laata muy am, moo wax ci dekki Kirist, ne ruuwam bàyyiwuñu ko ci safara, te yaramam itam yàquwul.”⁴⁷ Te itam, ñu ngi wax ci nguuru Kirist gu ñëw ne, Dina toog ci nguurug Daawuda. (Seetal Yisaya 9:7.) Te itam, “Buur yi ci kaw suuf ñoo ngi taxaw, te njiit yi ñoo ngi waxtaanandoo, ngir xeex ak Boroom bi, ak ki mu tànn.... Waaye man, samp naa sama buur ci sama tundu Siwoŋ bu sell bi. Dinaa yëgle dogal bi: Boroom bi wax na ma ne, Doomu sama bi nga, tey jii laa la jur.⁴⁸ ” Te itam, “Boroom bi wax na sama Boroom ne, Toogal ci sama ndeyjoor, ba kera ma def say noon say tànk-tànk.”⁴⁹

GSAM 49Yawut yi jaaxle nañu

GSAM 49.3Mbind yooyu jaaxaloon na Yawut yi. Lii nekkoon na jafe-jafe bu ñu mënutoon a firi: su fekkee Dawuda tudde na ko Boroom, naka la mënee nekk doomam? Naka la mënee nekk xale bu juddoo ci askanu Dawuda, teewul di Immanuwel—Yàlla ak ñun? Teewul Yisaya, seen boppu yonent, yégal na ne, “Ab janq buy am doom, mu jur ab doom bu góor, mu tudde ko Immanuwel.”⁵⁰

GSAM 50.1Kirist xamoon na bu baax laaj bi nar a noppil Farisen yi daan werante, moo tax mu laaj leen ne, “Lu ngeen xalaat ci Almasi? Ki mu doomu kan la? Ñu ne ko, Doomu Daawuda la. Mu ne leen, Kon naka la Daawuda, ci biir Xel mu Sell mi, di ko woowe Boroom, tey wax ne: Boroom bi nee na sama Boroom, toogal ci sama ndeyjoor, ba ma def say noon say tànk-tànkukaay? Kon bu Daawuda tudde ko Boroom, naka la nekkee doomam?”⁵¹

GSAM 50.2Wàll wii, ñu ngi ci dellusiwaat ci Sabóor 45:6, 7: “Sa nguur, yaw Yàlla, ba fàww la ak ba fàww: njaaxum sa nguur njaaxum dëgg la. Danga bëgg jub, te bañ bon: moo tax Yàlla, sa Yàlla, diir na la ak diwlinu mbégte ci kaw say moroom.”⁵² Su ñu xalaatee ci ay mbind yii, Yawut yi waroon nañoo amoon xalaat yu kawe ci jikko bu Njiit ak Dëfalkat bu ñëw bi. Mënul woon a nekk neneen.

GSAM 50Jiw ji jóge ci Yàlla

GSAM 50.3Ay leeral yu leer lañu joxe ci mbirum Kirist ak juddoom, ndaxte Boroom bi, jaarale ko ci yonent Miika, firndeel na cosaanam ci Yàlla, ak sax dëkk bu ndaw bi mu waroon a juddu: “Waaye yaw, Betlehem Epraat, donte yaa gën a tuuti ci biir junniy Yuda, ci yaw laa di génne ki war a nekk njiitu Israyil; ki nga xam ne génn gi mu génn, ci jamono ju yàgg la jóge, jóge ci lu sax” (ci wet gi, ci làkku Ibrani, jóge ci “bis yu sax yi”).⁵³

GSAM 50Teewaayu Yàlla feeñ na ci Shekinah ak ci Niir bi

GSAM 50.4Gannaaw loolu ci taarixu Israyil, bi Sulaymaan noppee tabax këru Yàlla gi, mi nga xam ne dafa waxoon ne dafa wara nekk lu “rëy te rafet lool,” shekinah-u ndamu Yàlla jël na palaasam ci diggante kerubim yi ci kaw jàllu yërmande bi. Bind bi nee na, bi ñuy weccwé kër gi, bi saraxalkat ya génnee ci bërëb bu sell bi, “niir bi feesal na kër Yàlla ji, ba saraxalkat ya manuñu woon a taxaw ngir liggéeyal Yàlla ndax niir bi; ndaxte ndamu Yàlla feesaloon na kër Yàlla ji.”⁵⁴ Teewaayu Boroom bi ci tempel bii feeñ na ci bëtum nit ñi ci niirub ndam li. Boroom bi déggal na ñaanu Sulaymaan ci jamono jooju, ne ko, “Dégg naa sa ñaan, te tànn naa bërëb bii ngir mooy sama kërug sarax.”⁵⁵

GSAM 51.1Askan wi def nañu bàkkaar, ñu dem ci jaamu xërëm, looloo tax seen dëkk ak seen bérab bu sell bi tas nañu juróom-ñaar-fukki at. Ginnaaw jaam gi, ñu tabaxaat kër gi ci loxol Serubabaal. Donte rafet-gaayu kër gii gënul woon bu Sulaymaan tabaxoon, Yàlla wax na ci moom, ci gémmiñu yonentam ne, “Kër gu mujj gii, ndamam dina gën a réy bu njëkk ba.”⁵⁶ Herode rafetale woon na kër gi, te ci biir ay bérabam, Musalkat bi dafa fa daan jàngale. Kër gu njëkk ga amoon na niir bu ndam bu doon wone Boroom bi, waaye ci ñaareel bi, Musalkat bi moom ci boppam, Moom Ki sàkk lépp, moo fa dugg.

GSAM 51Nguur gu Teddug Gàncaxu Yessay

GSAM 51.2Ñi doon xaar ci jamonoy Yisaya, ni mu leen waxee ci waxi yonentam ci mbir yu tedd yi jëm ci njot gu mujj gi, war na leen a doon doole ak kàttan. Waxi yonent yooyu itam, ci anam gu leer nàññ, ñoo leeral fu Musalkat bu ñu doon xaar boobu di jóge, ni mu tegle nii: “Te benn car bu jóge ci ceñu Yessay dina génn, te benn car bu ndaw bu jóge ci ay reeni-kàttanam dina màgg: te Xelum Boroom bi dina dal ci kawam, xelum xam-xam ak dégg-dégg, xelum laabiire ak doole, xelum xam-xam ak ragal Boroom bi; te dina ko def mu am xel mu gaaw ci tiitaange Yàlla; te du àttee ci li bëtam di gis, te du jiiñ ci li noppam di dégg: waaye ci njub lay àtte ñi ñàkk, te di jiiñ ak maandute ngir ñi muñ ci kaw suuf: te dina dóor suuf si ak wasu waxam, te ak noyyi tuñam dina rey ñu bon ñi.”⁵⁷

GSAM 52Dekki gi Yonent yi Jàngale

GSAM 52.1Yonent Yisaya itam jàngale na njàngale mi ci dekkiteg ñi dee, ci kàddu yu dalal xel yii: “Ci tund wii la Boroom xarekat yi di defal mbooleem nit ñi ab reer bu am ñam wu saf, reeru biiñ bu ñu sàng ci xobam, ñam wu saf wu fees ak yuur, biiñ bu ñu sàng ci xobam te rafet. Te dina yàq ci tund wii kanamu muur gi ñu muuroon mbooleem nit ñi, ak voile bi ñu taaloon mbooleem xeet yi. Dina wann dee ci ndam; te Boroom bi, Yàlla, dina fomp rangooñ ci bépp kanam; te dina jële kàccooralku askanam ci kaw suuf sépp; ndaxte Boroom bi wax na ko. Te dinañu wax ci bés boobu ne: Gisleen, kii sunu Yàlla la; xaar nañu ko, te dina nu musal: kii mooy Boroom bi; xaar nañu ko, dinañu bég te kontaan ci musalam gi.”⁵⁸

GSAM 52Nguurug Suuf su Bees

GSAM 52.2Yonent boobu moom nee na suuf su bees la bu ñuy sampalee nguur gu mujj gi: “Ndaxte, gisal, maa ngiy sàkk asamaan yu bees [asamaan yi ñuy naaw] ak suuf su bees; te li fi nekkoon duñu ko fàttaliku, duñu ko xalaat itam [ci wet gi, ci làkku Ibrani, ‘du ñëw ci xol,’ maanaam, ñu bëgg ko waat]. Waaye yéen, bég leen te kontaan ba fàww ci li ma sàkk: ndaxte, gis leen, damay sàkk Yerusalem mu nekk mbégte, ak askanam nekk kontaan. Te dinaa kontaan ci Yerusalem, te bég ci sama askan: te baatub jooy dootul dégg ci biir, ak baatub yuuxu itam. Du fa [dale ko ci jamono ji ñu sàkk suuf su bees si] amati ku ndaw ku yàggul dund [xale bu dundul lu yàgg], mbaa màggat mu matalul ay bésam [màggat bu ñëw te matul atam]: ndaxte xale bi dina dee ci téeméeri at [ci jamono joo xamne nit ñi dañu doon dund ba am juróom-ñeenti téeméeri at, xale yi mën nañoo am téeméeri at]; waaye ku tooñ bu am téeméeri at [ci at yu mujj yu dundug téeméeri at] dina ñàkk barke. [Ñi di dee ci jamono ju ñuy indi suuf su bees si ñooy ñi di réer ci ‘réerug nit ñu jubadi.’ 2 Piyeer 3:7.] Te dinañu tabax ay kër, dëkk ci biir; te dinañu jëmbët ay tooli reseñ, lekk meññeefam. Duñu tabax, keneen dëkk ci biir; duñu jëmbët, keneen lekk: ndaxte ni bésu garab [garabu dund gi, ci Septuagint] di bésu sama askan, te sama ñi ma tànn dinañu yàgg bànneexu ci liggéeyu seeni loxo.”⁵⁹

GSAM 53.1Ezekiyel, ci gis-gis bu yaatu ci biir jamono, mu ngi xool ba ci dekku ñi dee. Ci moom la Boroom bi waxe ne, “Xoolal, yaw sama askan, dinaa ubbi seeni bàmmeel, te tax ngeen jóge ci seeni bàmmeel, te indi leen ci réewum Israyil.”⁶⁰

GSAM 53“Jël na sunuy naqar”

GSAM 53.2Yisaya, yonentu Injiil bi, lañu feeñalal bu gëna leer nattu yi, naqar yi, ak dee gi Musalkat bi def ngir nit ñi. “Kan,” la yonent bi ne, “gëm sunu xibaar? Te kan lañu feeñalal loxol Boroom bi? Ndaxte dina mag ci kanamu Boroom bi ni garab gu ndaw gu tóoy, ak ni reen bu jóge ci suuf su wow: amul melokaan bu rafet, te amul jekk; te bu nu ko xoolee, amul jekk ju nu ko bëgg. Nit ñi dañoo tuutale, te bañ ko; nit ku am naqar, te xam na mettiit: te nu nëbb sunuy kanam ci moom; dañoo ko tuutale, te joxewuñu ko cër. Dëgg-dëgg moom moo jël sunuy mettitu xol, te yóbbu sunuy naqar: waaye nun dañoo foogoon ne dañu ko dóor, Yàlla dal ko loxo, te sonal ko. Waaye dañu koo gàññ ngir sunuy bàkkaar, dañu koo mbugal ngir sunuy tooñ: mbugal gi waroon a indi sunu jàmm dal na ci kawam; te ci ay gàññ-gàññam lañu wér.”⁶¹

GSAM 53.3Ndax xew-xew yu yéeme yii dinañu am ci sama jamono? Loolu la nit ñi, ak yonent bi, mënoon a laaj. Tontu bi dina doon ne, Du léegi la dina am; jotagul jamono ngir ñëwug Musalkat bu mag bii; waaye yonent bi nee na, “Say bët dinañu gis Buur bi ci taaralam; dinañu gis réew mu sori lool.”⁶²

GSAM 54Waxi yonent yu Daniyel dañuy feeñal li nar a ñëw

GSAM 54.1Waaye, ci ndimbalu yonent Daniyel la Boroom bi tàmbali woon di jàngal askanam ci nguur yi toppante yu waroon a feeñ tey àtte ba keroog ñu samp nguuram gu sax gi; ak di feeñal ab jamono bu am solo, dale ci xew-xew bu waroon a am ba ci feeñ gu wér gi ak dagg gi ñu dagg Mesiya bi. Tekki géntu Nebukadnezar wone na ne ñeenti nguur yi waroon a jiite àdduna bi seen kàttan ak seen màggaleen dina wàññeeku, ni mel ni wàññeekug njëgu wurus, xaalis, xànjar, ak weñ; te ci mujjug lépp, toftaloo gu tas te booloowul gu nguur yooyu dina mel ni weñ gu gaaw a damm gu ñu boole ak potopoto bu xeej. Ginnaaw loolu, nguuru asamaan dafa waroon a ñëw, di topp ci wàññikug nguur yooyu yu waroon a melni xobi pepp ci palasu dóoru pepp ci jamonoy tàngoor, ba duñu am fuñu taxawee, fekk ne nguuru Yàlla moom dina fees dell ci suuf si sépp.

GSAM 54.2Gannaaw loolu, ci gis-gisu saar bu juróom-ñaareel bi, ci ron màndargay ñeenti rab yu mag yi, ñu dellu ci mbir yooyu, te wone yeneen melokaanu nguur yooyu. Ci saar bii lañuy topp doxaliinu ak liggéeyu kàttan gu ñu tudde “béjjén bu ndaw” gi waroon a feeñ, gannaaw bi ñu séddalee nguur gu ñeenteel gi ci fukki xaaj, muy daaneel walla mu nangu ñett ci ñoom ngir sampu boppam niki njiit lu ruu ci ñoom ñépp. Kàttanug paab googu dina wéy ci nekkinu nguur gu ñeenteel gi gu séddaliku te gaaw a damm, ba mat 1260 at. Nii lañu feeñalee ay xew-xew yu yegg ba ci jamono ji Kirist di jëlee nguur gi ci Baayam, te jox ko ñi sell ci Aji Kawe gi; nguur gu mujj di àtte àddina sépp, te di sax ba fàww.

GSAM 55Ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi

GSAM 55.1Ci juroom-ñetteelu saaru Daniyel, ci biir gis-gisu kuuy bi, bëy bi, ak “béjjén bu ndaw bi doon màgg ba réy lool,” yonent bi dellu nawaat ba ca njeextalu jamono. Ci aaya 13 ak 14, ñu xamal ko benn diirub jamono—2300 fan—bu yegg ba ca àtte ba. Jamono ju gudd la woon, te looloo tax yonent bi dégg ko; ndaxte malaaka bi xamal na ko ne gis-gis bi des na ay fan yu bare. Ba tey, joxewuñu woon benn bés ngir tàmbali gi, moo tax mu tëj saar bi ci wax ne, “Gis-gis bi jaaxal na ma; waaye amul kenn ku ko dégg.”

GSAM 55Juróom-ñaar-fukki ayu-bés yi jëm ci Almasi bi

GSAM 55.2Juróom-ñeenteelu saar bi dafay nettali malaaka mi ñëw ci Daniyel, ngir tontu ñaanam, ngir may ko xam-xam ak dégg-dégg. Xamal na ko ne am na diirub juróom-ñaar-fukki ayu-bés. Juróom-benn-fukk ak juróom-ñeenti ayu-bés ci ayu-bés yu at yii [li ñu nee mooy tekki baat bii di shevooim, li ñu tekki “ayu-bés”] dina yegg ba ci Almasi bi. Bërëb bi waxtu wi waroon a tàmbali, maanaam “ndigël li jëm ci delloowaat ak tabax Yerusalem,” joxewuñu ko woon ba tey. Laaj bi daldi taxaw mooy, nan la Daniyel mënoon xam fan la juróom-benn-fukki ayu-bés yi ak juróom-ñeent di yem? Ci fukkeel ak ñaareelu saar bi, laaj bi ci jamono bi ñu ngi ko ciy dellu seet, te bi mu laajee, “Lu mbir yii di mujje?” ñu ne ko mu dem, ndaxte kàddu yi “ñu ngi leen tëj te tëjle ba ci jamono ju mujj ji,” foofu la “ñi am xel di gis.”

GSAM 55.3Ci lu amul sikk, laaj bii ci jamono bokk na ci misaal yi ndawul Yàlla Piyeer di tudd bu mu nee, “Mucc googu, yonent yi lañu ko doon seetlu te di ko gëstu bu baax, ñoom ñi doon yonentee ci yërmande gi waroon a ñëw ci yéen; di seetlu lan la, walla jamono ju ni mel la Xelum Kirist bi nekkoon ci ñoom di tekki, bi mu doon seedee bu yàgg naqar yi Kirist waroon a dékku, ak teddnga gi ko waroon a topp.”⁶³

GSAM 56Mujjug ñi bañ Yàlla

GSAM 56.1Malaki, ki mujj ci yonenti Kóllare gu Yàgg ga, dafa bàyyi ab nettali bu am solo ci alagu ñu bon ñi bu mujj bi: “Gisleen, bés bi di ñëw, dina tàkk ni furno; te ñépp ñi am réy-réy, ak ñépp ñiy def lu bon, dinañu mel ni ñax mu wow; te bés boobu di ñëw dina leen lakk, la Boroom xare ya wax, ba duñu bàyyi benn reeniñ mbaa benn car. Waaye yéen ñi ragal sama tur, jantub njubal dina leen fenk, te wér-gi-yaram di nekk ci ay laafam; te dingeen génn, di màgge ni sëllu yu ñuy yar ci gétt. Te dingeen dëggaate ñu bon ñi; ndaxte dañuy nekk dóom ci suufu seeni tànk ci bés boobu ma koy defee, nee na Boroom xare ya.”⁶⁴

GSAM 56.2Ak xibaar yu bare yii yu ñu bind ci Kóllare gu Yàgg ga te Israyil yi yoroon ko, di leen leeral ay melokaan yu bare ci naalug mucc gi, xanaa yitteem doon na réy lool ci ñi daan jàng kàddu gi ak pastéef, bi ñu gisee te xamee ne jege nañu waxtu wi Jiw ji ñu dige woon di ñëw. Ci biir loolu, mbooloo mi, ak sax ñi daan jàng Mbind mi ci sinagog yi saa su Sàbat, dégguñu woon kàddu gi (Jëfi Ndaw yi 13:27), waaye ñi daan gëm te daan jàng, ñi daan seet Mbind mi ak pastéef ci njiiteelu Xel mu Sell mi, ci lu amul sikk ñu ngi doon ñaan ak pastéef bu réy, ni ko ndawul Yeesu Yowanna defee ci jamono jii, naan: “Kaay, Boroom bi Yeesu, te kaay gaw.”