Saar 17 — Dëgg gi di Jëm Kanam ci biir Jafe-jafe

GSAM 265.1“NI sàmm buy wër géttam ci bés bu mu nekk ci biir xaram yi tasaaroo; noonu laay wëraale sama xar yi, te dina leen muccale ci bépp béréb bu ñu tasaaroo woon ci bés bu niir te lëndëm.”¹

GSAM 265.2Ñi ba ca jamono jooju (1847) nangu woon bataaxalu malaaka bu ñetteel bi, ñu ñàkk lañu woon ci alalu àdduna, looloo taxoon ñu mënul woon a def lu bari ci wàllu xaalis ngir tasaare bataaxal bi. Pasteur White ak jabaram ak Pasteur Bates gisoon nañu solo si liggéeyu bopp am ci biir mbokk yi tasaaroo woon, ak itam soxla si amoon ci waajal ay téere yu ñuy jàng ngir jox ko nit ñi, ngir mu jàppale leen ci yóbbu leen ci xam-xamu dëgg gi. Pasteur Bates, téereem bu gàtt bi mu bind ci mbirum Sàbat bi dimbali na ko lool ci leeral ko, bi mu doon dem ci gox-goxaan yu wuute, ak itam bi ñu ko doon tasaare ci bataaxal yi. Liggéey na ci ak muñ gu réy-a-réy.

GSAM 265Saraxu ab Jigéen ju Ndaw ngir Dëgg gi

GSAM 265.3Benn yoon, bi mu amul xaalis ngir fey tikeem, dafa naroon a tàmbali dox jóge Massachusetts dem New Hampshire. Ci saa si, mu jot ab bataaxal bu jóge ci benn jigéen ju ndaw ju fasoon yéene liggéeyal kër ci $1 ci ayu-bés ngir mu am lu mu jàppalee mbir mi. Ginnaaw bi mu liggéeyee benn ayu-bés, xalaat bi ne Pasteur Bates soxla na xaalis dafa ko daloon lool, ba tax mu dem ci borom kër gi mu doon liggéeyal, laaj ko ñu fey ko lu jiitu ngir mu mën koo yónnee ca saa sa juróomi dollar ($5). Ak xaalis boobu la feyee tikeem ngir dem New Hampshire, ci jumtukaayu tukki bu ñépp bokk. Fu mu dem rekk, amoon na ay daje yu baax, te ñu bare nangu nañu dëgg gi.

GSAM 266Yore Kër ak Ay Meuble yuñu Abal

GSAM 266.1Ngir wone pas-pasu sarax bi daan yëngal ñi njëkk a yëngu ci bataaxal bii, ñu ngi jël li topp ci waxi Soxna White ci seen nekkin ci jamonoy seddu atum 1847-48, bi ñu nekkee ci ay néeg ci kër gu yaatu gu S. Howland, ca Topsham, Maine, fa lañu samp seen kër ak ay meuble yu ñu leen abal:—

GSAM 266.2“Ñun ñàkk lañu woon, te dund gi metti woon na. Sama jëkkër dafa doon liggéey di yóbbu ay xeer ci raay-weñ bi, loolu tax deru baaraamam yi xotti, te deret bi génn ci barab yu bare. Dañoo fasoon yéene duñu wéeru ci keneen, waaye nu taxaw ci sunu bopp, te am luñu man a jàppalee ñeneen. Waaye amunu woon ndam. Sama jëkkër liggéey na bu metti, waaye jotul li mu waroon a am ci liggéeyam.

GSAM 266Pasteur White di dagge matt

GSAM 266.3“Sama jëkkër bàyyi na liggéeyu raay bi, te jël na jumtukaayam bu ñuy dagge garab dem ca àll ba ngir dagg ay matt yu ñuy taal. Ak mettit bu sax ci wetam, daan na liggéey laa-ca-suba ba guddi ngir am lu tollu ci juróom-fukki santim ci bés bu nekk. Mettit bu metti bi daan na ko tere nelaw ci guddi yi. Gannaaw loolu ci lu yàggul, am nanu ay bataaxal yu jóge ci ay mbokk ci yeneen diiwaan di nu woo nu dem seetsi leen; waaye ndaxte amunu woon xaalis bu nu man a jëlee ngir génn diiwaan bi, sunu tontu mooy ne yoon wi ubbeekuwul ci sunu kanam.

GSAM 266.4“Danu jot ab bataaxal bu jóge ci Sunu Mbokk Chamberlain, bu Connecticut, di ñu soññ ñu dem ci am ndaje ca Etaa booba. Danoo dogaloon dem su fekkee am nanu li ñu koy def. Sama jëkkër def na ay xisaab ak ki ko daan fay, mu gis ne am na fukki dolaar yu mu waroon a jot. Ci xaaj bi ci dolaar yooyu laa jënde ay yere yu nu soxlawoon lool, ba noppi ma defaraat manto sama jëkkër, ba tax sax ay tàkk-tàkk laa ciy def ba tax mu jafe xam tisi bi njëkk a nekk ci loxoy manto bi. Juróomi dolaar a nu desoon ngir yóbbu nu Dorchester, ci Massachusetts. Sunu màll bi, lu jege lépp lu nu amoon ci àdduna la amoon. Waaye amoon nanu jàmm ci sunu xol ak xel mu set, te loolu lañu gënoon a fonk ci lépp lu neex ci àdduna.

GSAM 267.1“Dem nanu ca kër Mbokk Nichols, te balaa ñuy dem, Soxna Nichols jox sama jëkkër juróomi dolaar, yu fey sunu tukki ba Middletown, Conn. Ay doxandéem lañu woon ci dëkk boobu, te mësuñoo gis kenn ci mbokk yi ci Etaa bi. Juroom-fukki santim rekk a nu desoon. Sama jëkkër amul fitu jëfandikoo ko ngir luwe saret, kon mu sànni màll bi ci kaw mbooloom ay palans, ñu daldi dox di wër kenn ku bokk gëm-gëm ak ñun. Gàww nañu gis Mbokk Chamberlain, mu yóbbu ñu ca kërëm.”

GSAM 267Ndajé ca Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Ndaje mii ca Rocky Hill la amoon, te néeg bu mag bu ñu jeexalul woon la woon, ci kër Mbokk Belden. Pàcc bii di topp, jóge ci bataaxal bu Pasteur White bindoon S. Howland, dafa joxe ay leral yu am solo ci mbirum ndaje mi:—

GSAM 267.3“Ci 20 Awril, Mbokk Belden yónni na saretam ca Middletown ngir ñun ak mbokk yi tasaaroo woon ca dëkk ba. Nu agsi ca këram [Rocky Hill] ci lu jege ñeenti waxtu ci ngoon, te ci ay simili yu néew, Mbokk Bates ak Gurney ñëw. Am nanu ndaje ci ngoon soosu, nu tollu woon ci fukki nit ak juróom. Subag Aljuma, mbokk yi di ñëw ba nu tollu ci lu jege juróom-fukki nit. Ñoom ñépp nekkuñu woon ci dëgg gi ci seen xol bépp. Sunu ndaje mi ci bés boobu neexoon na lool. Mbokk Bates leeral na ndigël yi bu baax, te seede yu am doole ñoo wone solo si ñu am. Kàddu gi tax na ñi nekkoon ci dëgg gi gën a dëgër, te yee ñi teguñu woon seen xel bu baax.”²

GSAM 267Ñu woo woon ko ca Oswego County, N.Y.

GSAM 267.4Bi ñu tasaaree kayit bu Pasteur Bates bi ci biir Adventist yi, am na ay nit ci yeneen Eta yu tàmbali di sàmm bésu Sàbat bi. Hiram Edson, mi jóge Port Gibson, N.Y., bind na di woo Pasteur ak Soxna White ak ñeneen ngir ñu teew ci am ndaje mu ñiy sàmm Sàbat bi ci Volney, ci Diiwaanu Oswego, ci weeru Ut, atum 1848. Mu nee mbokk yi ñu bare ñu ñàkk lañu woon, te mënul woon a dige ne dinañu jàppale bu baax ci fay depans yi. Pasteur White jot na 40 dolaar ci liggéey bi mu defoon ci toolu ñax mi. Benn xaaj ci xaalis boobu ñu jëfandikoo ko ngir jënd ay yere yu ñu soxlawoon lool, te li ci des lañu fay seen tukki dem Volney ak dellusi.

GSAM 268.1Ndajé mii ca sowu New York, ca kër-sareti bu Sëñ Arnold la amoon. Lu tollu ci fanweeri nit ak juróom ñoo fa teewoon, ñépp ñi ñu mën a dajale woon ca gox boobu ci Etaa bi, waaye ci ñoom, ñaar sax dëppoo wuñu woon. Ku nekk dafa doon taxawu gis-gisam, di wax ne ci Biibël bi la jóge. Ñoom ñépp dañoo bëggoon a tasaare seeni xalaat te di leen waare. Ñu wax leen ne Pasteur White ak jabaram jógewuñu fu sore nii ngir déglu leen, waaye ñëw nañu ngir jàngal leen dëgg gi. Sëñ Arnold dafa jàppoon ne junni at yi ñu wax ci Apokalips 20, weesu nañu ba pare, te teeméer ak ñeent-fukk ak ñeenti junni yi ñu fa tudde, ñooy ñi Yàlla dekki ci dekki Kirist.

GSAM 268Sëñ Arnold bañ na Reeru Boroom bi

GSAM 268.2Bi màndarga yu sunu Boroom biy dee nekkee ci kanamu mbooloo mi, te ñu bëggoon a fàttaliku ay sonn-sonnam, Sëñ Arnold jóg, ne du gëm dara ci li ñu bëggoon a def,—ne Reeru Boroom bi mooy wéyug Paas bi, te benn yoon ci at mi lañu ko waroon a def.

GSAM 268.3Wuutele googu ci xalaat dafa sonal lool Soxna White. Xamoon na bu baax ne Sëñ Arnold juum na, te naqar bu réy daldi ko dal, ndaxte dafa meloon ne Yàlla lañu ñàkkal worma. Ñenn ñi ragaloon nañu ne dafa ngi dee; waaye Pasteur yi di Bates, White, Chamberlain, Gurney, ak Edson ñu ngi doon ñaanal ko, te Boroom bi dégg na ci yërmande ñaanu jaam yi, mu dellusiwaat. Leer gu jóge asamaan dal ci kawam, te mu gaaw a fàtte mbirum àdduna. Bi mu nekkee ci melokaan boobu, ñu won ko yenn ci njuumtey ñi fa teewoon, ak itam dëgg gi wuute ak njuumte yooyu, di ko won ne gis-gis yu wuute yooyu, yi ñu naan ci Biibël bi la jóge, ci seen xalaat ci Biibël bi rekk la jóge woon, te war nañoo bàyyi seen njuumte, te bennoo ci bataaxalub malaaka mu ñetteel mi. Ndaje mi jeex na ci ndam lu màgg; dëgg gi am ndam. Ñi yoroon xalaat yu wuute te doy waar yooyu nangu nañu seeni njuumte, te bennoo ci dëgg gu teew gi ci bataaxalu malaaka bu ñetteel bi, te Yàlla barkeel na leen bu baax.

GSAM 269Gis-gis ak Jëfandikoo gu Yéeme gu Biibël bi

GSAM 269.1Li topp ci nettali ndaje mii, Sëñ Alexander Ross moo ko joxe, ci 4 Saŋwiyee 1884, moom mi bokkoon ci fanweeri nit ak juróom yi teewoon ci ndaje mu ndaw mi. Mu nee:—

GSAM 269.2“Soxna White, bi mu nekkee ci gis-gisam, jóge na taxaw jël Biibël bu njaboot gi ci loxoom bu càmmooñ; téere bi dayo bu yelloo la woon. Bi muy tëye mu ubbeeku, ci kaw, te du ci xool, ak loxoom bu ndeyjoor daan na wëlbëtiku ci ay béréb yu wuute, te teg baaraamam ci mbind mi, di ko baamtu. Xooloon naa lu bare ci mbind yi ngir seet ndax dafa doon baamtu bi mu jëmoon. Man mi ci boppam walla ñenn ci ñi fi nekkoon ñoo leen seet ñépp. Ci lépp lu xew, du rekk baat bi mu jëmoon la doon baamtu, waaye daan na ko def te ay bëtam di xool kaw, di jëm feneen fu sore Biibël bi. Aaya yii mu doon baamtu ñoo daaneel xalaat yu dëggul yu ñi daan sàmm bésu Sàbat bi daje woon Volney, ci weeru Ut atum 1848, te tax ñu bennoo ci dëgg gi.”

GSAM 269.3Dëgg-dëgg, kon dafa jafe woon lool ñu gëmal ku bañ a bàyyi njumte ci njàngale mi ñu ko jubbanti ci anam yu mel nii, jaare ko ci ay wax yu leer yu ñu jële ci Biibël bi, te ci fànn bu yéeme bii. Mbooloo mii di sàmmkati-Sàbat yi ca Diiwaanu Oswego, ginnaaw bi ñu jubbantee seeni njumte ni, te ñu bennoo ci dëgg gi, jóge nañu ci ndaje moomu ngir tasaare leer gi ci ñeneen. Li ci juddoo, ci dëgg-dëgg, firndeel na ne liggéeyu Yàlla la woon. Seytaane saa su nekk pare na ngir xàjjale, jaxal, te tasaare, ci bépp pexe mu mën a jëfandikoo. “Yàlla du ki indi jaxasoo, waaye jàmm, ni mu demee ci mbooleem jàngu yu sell yi.”³

GSAM 270Ay misaal yu yéeme ci wéral

GSAM 270.1Ginnaaw ndaje mi ñu tuddu ci kaw, am na ay ndaje yu ñu amal ca Madison County, Port Gibson, Port Byron, ak ca Dëkku New York. Ci ginnaaw loolu, am na benn ndaje mu mag ca Connecticut. Ca yenn ci bérab yooyu, Boroom bi jege na lool ay jaamam, te kàttanu faj gu Fajkat bu Mag bi dal na ci ñi feebar, ngir tontu ñaan yu dëgër yu askanam, bi ñu doon topp ndigël li nekk ci Bataaxalu Saag.⁴ Sax ñi fajkat yi waxoon ne amatuñu yaakaar, faj nañu seeni feebar. Ay xew-xew yu ni mel, faral nañu am ci jamono yu wuute la dale atum 1845.

GSAM 270Ñi njëkk a ubbi yoon yi ñu ngi muñe coono

GSAM 270.2Pasteur White, ci téere bi tuddu Review and Herald, bisu 5 ci weeru Fewriye atum 1880, bi muy wax ci jamono yu njëkk yooyu, nee na:—

GSAM 270.3“Ci sunuy njëlbeenu liggéey, danu sonn ci xiif ndax amunu woon lekk gu baax, ak sedd ndax amunu woon yere yu doy. Danu bàyyi ba sax li gën a am solo ci dund gi ngir dajale xaalis ngir mbirum Yàlla. Te ci jamono jooju, danu doon sonn bu baax ngir mën a def liggéey bu bare bi nu gisoon ne war nanu ko def ci mbind, ci defar ay mbind, ci tukki, ak ci waare ci diiwaan bu nekk.”

GSAM 270.4Atum 1848 at la woon wu am solo, du rekk ci taarixu ñëw gi, waaye itam ci wàllu politig. Dëgg-dëggi bataaxalu malaaka bu ñetteel bi leer nañu lool, te yoon yi ubbeeku woon nañu ci fànn yu wuute ngir liggéey bi mën a jëm kanam. Ci jamono jooju, xew-xew yi ci wàllu jikko ak politig ñoo ngi doon am ay melokaan yu waroon a yékkatiwaat xelu ñiy jàng waxi yonent yi. Du rekk jaaxle gu réy amoon ci diggante réewi Àdduna gu Yàgg ga, waaye ca Hydesville, ci goxu Wayne, N.Y., la feeñ-feeñi Espiritism bu bees bi tàmbali woon, loolu ñi doon jàng Biibël bi nee nañu mooy “ruuyi saytaane yi, yu war a dajale réewi àdduna bi ngir xareb bésu Boroom bi.”

GSAM 271Jaaxle gu Réew yi ci atum 1848

GSAM 271.1Ci bisu ñaar-fukkeel ak benn ci weeru Fewriye atum 1848, bi ñi doon wër Louis Philippe, bu Faraas, dajeek moom, mu ne: “Mësulumaa toog bu dëgër nii ci nguurug empor bi ni ma ko toogee tey ci guddi gi.” Ci ngoonug bés ba topp, mu sol ab “pea jacket”, mu sol ay yére yu ko def melni ab dawalkatu sareet bu ñuy luwe, mu daw génn ci biir miiri dëkku Paris di wut fu mu mën a sàmm boppam. Li waral soppiku gu réy te gaaw gii, ñu ne, mooy ay jéego yu mu doon def ngir jàppale Paab bi ci nguur gi mu jël ci anam gu jubul, te loolu merloo na askanam ak ay soldaaram. Ci bés boobu la mataloon, ci biir dëkku Paris, ab seet bu mag bu xarekat yu Faraas yi; te bi ñu tëjee seeni ngànnaay, mu dellu ca palas ba, la ca saa sa ab xale bu góor yéeg ci kaw kanon, di yëngal ab raaya bu am ñetti melo, di yuuxu, “Wàccal Paab bi! WÀCCAL PAAB BI!!” Soldaar yi jël nañu yuuxu gi, mu gaaw a tasaaroo ci biir soldaar yi, di gën a am doole, ba mu booleek yuuxu gu naan, “AK BUUR BI ITAM NA ROT!” Ci ay waxtu yu néew, Paris gépp nekk na fu jaaxle gu réy amee. Soldaar yi, ak seeni fetal ci loxo, te mbooloo mu mer leen di àndal, ñoo doon daw jëm ca kër buur ba. Moom, bi ñu ko xamalee jaaxle gi, gaaw na mu dem nëbbatu.

GSAM 271Réew yi bokkoon ci xeex bi

GSAM 271.2Jaaxle gi ak coow li amoon ca Faraas gaaw na tasaaroo ci yeneen réew yi. Prus, Hanover, Sardini, Sisil, Neapol, Wenes, Lombardi, Toskani, ak Rom jël nañu menn xelum mbooloo moomu. Ci biir ñetti weer, Tugal gépp dafa yëngu, te lu ëpp fanweeri nguur yu mag ak buur-nguur ñu ngi woon ci jaaxle ju réy. Dañu lakk ay toogu-buur ci mbedd yi, buur yi ak buur-nguur yi di daw di nëbbu ngir ragal ñu rey leen. Politisiyen yi xamal nañu ne dina am ab soppi gu mag ci nguuri àdduna bi yépp.

GSAM 272.1Lu bare ci pasteur Adventist yi nga xam ne déggaguñu woon ba tey bataaxal malaaka bu ñetteel bi, gis nañu jaaxle gii, te jàpp ne dajaleg xeet yi la ngir “xareb bis bu mag bu Yàlla Aji Kàttan ji.”⁵

GSAM 272Bataaxal bi jëm ci tàmpe Feeñ na

GSAM 272.2Ci jamono jooju, Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel yi ñu ngi doon jàng ci Mbind mu Sell mi ne Sàbat bu ndigël lu ñeenteel li mooy màndarga, walla tàmp, bu Yàlla ju dund ji, te waxtu wi agsi na ngir ñu yégle bataaxal bu tàmp bi nekk ci Apokalips 7:1-4, te ñu ngi doon wut ay pexe ak ay yoon ngir yóbbu bataaxal bii ci kanamu nit ñi. Bi waa bésu juróom-ñaareel bi di waajal liggéey boobu, waa Adventist yu Bésu Njëkk bi ñoom ñu ngi doon wax ne, “Yàgg ngeen ak seen bataaxal bu tàmp bi, ndaxte xareb bés bu mag bi ak ñëw gu wóor gu Boroom bi ñëw nañu ci sunu kaw.”

GSAM 272Jaaxle gi Daldi Noppi Ci Saa Si

GSAM 272.3Lu tollook ñetti weer ginnaaw loolu, coow li amoon ci diggante réew yi daldi na wàññeeku; waaye du ndax juboo nañu ci seeni réeroo, waaye ci anam gu boroom xibaar yi seen bopp sax mënutoon a firndeel. Ci jafe-jafe boobu, Horace Greeley, ci New York Tribune, nee na: “Dafa ñu jaaxaloon ñun ñépp li waral coow lu réy loolu ci diggante réew yi daldi feeñ ci saa si; waaye li ko taxawal mooy li gën a réy a jaaxal.”

GSAM 272Senatër Choate ci Nekkinu Àdduna ju Yàgg ja

GSAM 272.4Ñu ñëw ci atum 1851, te fekk Senatër Choate, ci biir ab waxtaan bu mu amaloon ca Kongere bu Etaasini, mu doon wax ci nekkinu mbir yi ca Àdduna ju Yàgg ja, te naan:

GSAM 272.4“Lii mel nekk, lii mel ni ay lëndëm, niir ak lëndëmal a ko muur, yéen yépp xam ngeen ko bu baax; ni mu jaaxlewoon. Dafa mel ni man ne àq-àqi nguur yi, ak sañ-sañi nit ñi, ak mer yu dajaloo ci junniy at, ñoo ngi doon waaja génne seeni jaasi ngir xare bu dereet di ci tuuru, ni ko gis-gisu àdduna ju mujj ji waxe, ‘ba ci lóoloy fas yi,’ te ci biir loolu xeetu nit ñu mat sëkk di faatu; bu fa kàng gu mag gu jamono di woote beneen waxtu; bu fa askan wi ci boppam di jaar ci nattu safara ak weñ, ngir xam ndax ci àddina ak Yàllaay àddina la jóge walla déet.”

GSAM 273“Seede” bu 18 Nowàmbar 1848

GSAM 273.1Ñi doon wax ne yëngu-yëngu bi amoon ci diggante réew yi ci atum 1848 dafa doon ubbi bunt ngir Sunu Boroom dikk, am nañu naqar bu metti, waaye naka la deme woon ak Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel yi, ñi doon wax ne jot na léegi ngir ñu jox nit ñi “màndargab Yàlla ju dund ji”? Ngir tontu, danuy jël ay wax yu jóge ci téere bu tuuti bu Pasteur Joseph Bates siiwal ci weeru Saŋwiyee atum 1849. Bi muy wax ci mbir mi amoon ci 18 Nowàmbar 1848, dafa ne:—

GSAM 273.2“Mbooloo mu tuuti ci ay mbokk ak ay mbokk-jigéen ñoo daje woon ci benn ndaje ca Dorchester, ci wetu Boston, Mass. Balaa ndaje mi di door, ñenn ci ñun ñu ngi doon seetlu yenn ci ponki bataaxal bi ci mbirum teg màndarga; amoon na wuute ci xalaat ci lu jëm ci ndax gis-gis bi ci baatub ‘yéeg’ bi ak yeneen jub na, te fekk defoon nanu ñu laajoon Yàlla ci ndajem Topsham [Maine] bi weesu mu taxawal ñu siiwal bataaxal bi, waaye yoonu siiwal gi leerul woon bu baax, kon nag, ci benn baat, nu dogal ne lépp nu teg ko ci loxol Yàlla. Ginnaaw bi ñu defee ab diir ci ñaan gu dëgër ngir am leer ak njàngale, Yàlla may na Soxna White li topp ci gis-gis:—”

GSAM 273.2Ñu ngi jëlaat baat yi ni mu leen waxee bi mu nekkee ci gis-gis bi:—

GSAM 274Kàddu yi ñu wax ci Gis-gis bi

GSAM 274.1“Fan la leer gi feeñee? Yàlla, na sa malaaka jàngal nu fan la leer gi feeñee. Ci lu tuuti la tambalee, bi nga joxee leer bu topp ci beneen. Seede gi ak ndigël yi dañoo lëkkaloo, mënuñu a séddaliku; li jëkk mooy fukki ndigël yi, yu Yàlla. Kontaan na lool bi yoonam tàmbalee am doole, te barab yu ñu bàyyi woon yi tàmbalee tabaxuwaat. Ci ñàkk doole la mujjee am doole ndax seet Kàddu gi. Nattu bi ci kawam lu yàggul la woon. Mooy màndarga gi! Mi ngi ñëw! Mi ngi fenk, di tàmbalee ci fenku jant bi. Ni jant bi, bu njëkk dafa sedd, gannaaw loolu mu tàng te yabal ay caaxi leeram. Bi dëgg googu fenkee, leer bu tuuti rekk a nekkoon ci biir, waaye mi ngi gën di yokku. Ay! Dooley caax yii! Mi ngi gën di am doole. Diis-diis bi gën a réy ak leer gi ci dëgg googu la nekk, ndaxte day sax ba fàww, bu Biibël bi soxlaatuñu ko. Fa penku la jóge; ci leer bu tuuti la tambalee, waaye ay caaxi leeram di faj. Ay! Naka la dëgg googu am doole! Mooy bi gën a kawe ginnaaw bu ñu duggee ci suuf su sell si, waaye dina yokku ba kera ñu def leen ñu dul dee. Ci fajaru jant bi la tambalee, di topp yoonam ni jant bi, waaye du so.

GSAM 274.2“Malaaka yi ñoo yor ñeenti ngelaw yi. Yàlla mooy ki téye doole yi. Malaaka yi bàyyiwuñu, ndaxte tegeesuñu màndarga gi ci sellkat yi ñépp. Bu Mikaël jógée, jafe-jafe bi dina fees dell ci àddina si. Dëgg-dëgg, dañoo paré ngir wal. Am na lu leen di téye ndaxte tegeesuñu màndarga gi ci sellkat yi. Waaw, yégalal li nga gis ak li nga dégg, te barkeb Yàlla dina la àndal. Seetleen! Yéeg googu mi ngi gën a am doole, te di gën a leer rekk.”⁶

GSAM 274.3Bi mu génnee ci gis-gis bi, Soxna White nee na jëkkëram,

GSAM 274.3“Am naa la bataaxal. War ngaa tàmbali di móol ab kayit bu ndaw te di ko yónnee nit ñi. Na nekk lu tuuti ci njëlbéen gi; waaye bu nit ñi jàngee, dinañu la yónnee xaalis ngir nga móol, te dina am ndam la ca njëlbéen ga. Ci ndorteel gu tuuti googu, wonees na ma ni muy mel ni ay dexu leer yu wër àddina sépp.”

GSAM 275Lu sikk ci gis-gisu nit

GSAM 275.1Yëgle yooyu, ci atum 1848 lañu ko defoon, ci mbirum yéeg ak tasaaroog dëggu Sàbat bi. Su ñu xoolee nekkin wi ci gis-gisu nit ci jamono jooju, xel dafa doon wax ne, “Yëgle googu du mukk am.” Benn nit waxoon na benn ci sunuy liggéeykat, tuuti ginnaaw bi ñu yëglee loolu ne, “Dina leen jël 144,000 at ngir def li ngeen bëgg def.” “Lan!” lañu doon wax, “ñetti waarekat—Pasteur White ak soxnaam, ak Pasteur Bates—ñoom ñépp amul xaalis, ak lu gàtt téeméeri toppkat, ñoom ñépp itam amul xaalis, di dem ak ay téeméeri koppig téereb juróom-ñett-fukki xët ci mbirum Sàbat bi, ngir jox àddina sépp ab bataaxal bu artu! Xalaat bu dof la!” Waaye ñi doon xalaat noonu di wax ne, “Mënul nekk!” ngëm gi ci bataaxal bi ak seede gi ci ndam lu wóor nee nañu, “Ci turu Yàlla ju Israyil, dina am! te ci wóolu dooleem, fàww mu am!”

GSAM 275Naka lañu móolee jurnaal bu njëkk bu Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel bi

GSAM 275.2Ba ñu seedee ci liggéeyu siiwal gi, ñi daan sàmm bésu juróom-ñaareel bi ñaan nañu bu baax, ngir Boroom bi ubbi yoon wi ngir ñu mën a móol ab “kayit bu ndaw.” Ñàkk gu mag gi mooy xaalis ngir man a génne nimero bu njëkk bi. Ci weeru Suwe 1849, Pasteur White amoon na fursatu dagg ñeent-fukki akr ci ñaxu timothy, ak sàqaru loxo, ci juróom-ñaar-fukki sent ak juróom ci akr bu nekk; te noonu la mënee génne nimero bu njëkk bi ci jurnaal bu ndaw bi. Baax na ñu dugal fii nataalu xët wu njëkk wu kayit gu ndaw gi. Jàngkat bi dina gis ci kolon bu njëkk bi kàdduy Pasteur White, fa mu nee, “Yoon wi ubbeekuagul ngir tàmbali liggéey bi ba léegi.” Te itam mën nga gis ne saraxu boppam moo “ubbi yoon wi.”

GSAM 276Nettali Soxna White ci Mbind yu Njëkk yi

GSAM 276.1Soxna White nee na ci ndoorteelu liggéeyu siiwal gi:—

GSAM 276.2Sama jëkkër tàmbali woon na di génne ab xët wu ndaw ca Middletown, di lu tollu ci juróom-ñetti miil ci Rocky Hill, Conn., te daan na dox diggante foofu ak fa mu jóge, donte dafa amoon lumb. Bi mu indaalee nimero bu njëkk bi ca imprimeri ba, ñun ñépp ñu waññi sunuy bopp ci wetam, di ñaan Boroom bi, ak xol bu suufe ak ay rangooñ yu bare, mu barkeel jéego yu néew doole yi jaamam def. Ginnaaw loolu, mu yónnee bataaxal bi ñépp ñi mu xalaat ne dinañu ko jàng, te yóbbu ko ca post bi ci biir saag-tapis. Nimero bu nekk, dañu ko daan jël jóge Middletown yóbbu ko Rocky Hill, te saa su nekk, bala ñoo leen waajal ngir post bi, dañu leen daan tasaare ci kanamu Boroom bi, ñu di ñaan Yàlla bu dëgër, di ci boole ay rangooñ, ngir Yàlla barkeel ndawi noppi yooyu. Gannaaw loolu ci diir bu gàtt lool, ay bataaxal dikk nañu yu indi xaalis ngir man a siiwal këyit gi, ak xibaar bu baax bi ne nit ñu bare nangu nañu dëgg gi.⁷

GSAM 276Liñu waxoon ci ndimbalu kayit gi, dëgg la dem

GSAM 276.3Ak yëg-yëg yu gën a xóot lu ëpp yitte rekk lanu leen di jox xët wu njëkk wii ci jurnaal bu njëkk bi Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel si génne. Téere bi yépp, The Present Truth, fukki lim ak benn la amoon, bu nekk juróom-ñetti xët, te bu nekk ñaari kolon. Bërëb bi ñu bindoon ci xët wi tollu woon na ci ñeenti poos ak juróom ci juróom-ñett ci guddaay, ak juróom-ñetti poos ci yaatuwaay. Nimero 1 ak 4, ci Middletown, Conn. lañu leen móoloon ci weeru Sulyee, Ut, ak Sàttumbar. Nimero 5 ba 9, ci Oswego, N.Y. lañu leen móoloon, te seen bés moo di Desàmbar 1849, Mars, Awiril, ak Mee 1850. Nimero 11, ci Nowàmbar 1850 lañu ko móolee, te ca Paris, Maine lañu ko defaree. Ci Nimero 6, Pasteur White nee na, “Bi ñu doon siiwal ñeenti nimero yu njëkk yi, xaalis bu bare ba dooy na amoon ngir fey kayit yi. Jëfandikoo nañu ko ngir fey sunuy depaas ci ndaje yi ñu teewoon.” Ci biir atum 1849, ci sañ-sañu kayit yii, ak liggéeyu njëkk-jëkkaan bu Pasteur Bates, ñu bare nangu nañu bataaxal bi ca Vermont, Michigan, ak yeneen Eta.

GSAM 278.1Ci lu wuute ak nekkin bu ñàkk yaakaar bu liggéey bi amoon ci atum 1848, dinanu seetlu ay mbir yu am solo ni mu meloon ci atum 1905, te loolu dina tax ñu mën a gën a àtte bu baax ci mujug mbir mii, ngir xam ndax ñi daan kontar ndorteel gu suufe gu bataaxal bi ñoo amoon dëgg, walla Yàlla ju asamaan ji, mi waxoon jaarale ko ci jaamam bu jigéen, ci doole ju “di gën a yokku” ju liggéey bi di “teg màndargab Yàlla”.

GSAM 278Jëm-kanamu Liggéeyu Siiwal gi

GSAM 278.2Dëgg gii léegi ñu ngi koy yégle te di ko móol ci lu jege ñeent-fukki làkk yu gën a siiw ci àdduna bi. Ci palàsu ñetti pasteur, am na lu ëpp juróom-benn téeméer, suñu boolee ñi ñu ordonne ak ñi am sañ-sañu liggéey, ba tey am na ay téeméer yu ci des ñuy liggéey niki ay doktoor, ay liggéeykat ci Biibël bi, ay jàngalekat, ak ay misiyonéer yu wérgi-yaram. Bindiini mbooloo mi, ñu ngi leen di wone ci lu ëpp juróom-fukki jurnaal yu wuute, yu ñuy móol ci lu jege ñaar-fukki kër-génne-kaay yu nekk Tugal, Asi, Afrik, Amerik gu Bëj-gànnaar ak gu Bëj-saalum, dunub Pasifik yi, ak Ostarali. Ci kër-génne-kaay yooyu, ñu ngi faa móol lu ëpp junni ak téeméeri téere, kayit yu ndaw, ak xët yu ñu séddale yu wuute. Ngir am benn ci bu nekk, ak jurnaal yi ci diirub benn at, dina laaj lu tollu ci $340. Ci palàsu téeméeri toppkat rekk, am na lu jege 100,000 ñu nekk di bég ci dëgg gii. Ci dëgg-dëgg, bataaxal bii, ni jant bi, mi ngi “fàcc”, te mën nanu wax, ci làkku seedeeb 1848 bi, “Ay! Dooley caax yii!”

GSAM 278Nekkinu Réew yi

GSAM 278.3Bi bataaxal bi di dox nii, naka la askan yi nekke woon? Ba léegi, ci jurnaal yu siiw yi, danu faral di gis ay wax yu jëm ci xare bu yaatu bi nar a am ci Tugal. Donte am na ay coow fii, ak ay fitna fa, “ngelaw lu mag” li dañu ko téyé,—“ñeenti ngelaw” yi ñu ngi leen tere ñu ngelawandoo, “ba keroog ñu teg màndarga ci jaami Yàlla yi.” Ne mbirum xuloo ak xare am na fa, waaye du tasaaroo ndaxte dañu leen a téye, loolu lépp ku nekk gis na ko.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, lu yàggul laata muy faatu, dafa tudde woon taxawal xarekat yu bare yooyu ci Tugal, “di génne deretu dund gi laata muy tuuru, ngir ragal mu tuuru.” Nekkin bi ci diggante réew yi, ak seeni mer ak i bañante, ak seen jikko ju menante, dafa ko nattale ak “lu tëju lu kenn mënul ubbi”, mu juddoo ci mbooloom ay nit ñu jàppante seeni paaka ci seeni dënn, te kenn ci ñoom amul fitug door, ndax ragal ñu door ko. “Waaye,” la wax, “kenn ci ñoom dina gis léegi jamono ju baax ji ngir door, te bu boobaa, xareb mbooloo mi dina am.”

GSAM 279Nattale ci Jumtukaayi Xare

GSAM 279.2Ba dale atum 1848, defar nañu ay jumtukaayu xare yu ñu man a méngale ak yu gënona baax ci jamono jooju, ba yooyu léegi ñu jàppe leen ay poppe rekk. “Peace Association” bu Amerig, bi muy woo nit ñi ci ay jaamuy Yàlla ngir jàmm ci Dibéeru Jàmm bi,—15 Desàmbar 1895,—nee na: “Léegi, ci biir am ag jëm-kanam gu wér ci wallu siwilisasiyoŋ, ci beneen wet gi, am na ay waajtaay yu gën a rëy ngir xare ci diggante réew yi, lu masul a am.”

GSAM 279Seneraal Miles ci Waajalu Xare bi

GSAM 279.3Seneraal Nelson A. Miles, ci ab waxam ci ndaje mu mag ca Washington, D.C., bisu 12 Saŋwiyee 1904, nee na:—

GSAM 279.4“Ci jamono ju leer jii, ju jëm-kanam ak aada ju rafet te am xel, danu bëggoon a gëm ne coono yi ak musiba yi ci xare bi waññiku nañu; waaye, donte mën na jaaxal, musu am jamono ci taariixu àdduna bi bu ñu yàqee alal ju bare nii ngir waajal xare, te itam musu am jamono bu ñu jëlee ay milyoŋi góor yu ñu tàggat, yu xarañ te am yar, yu ñu jox gànnaay yi gën a rey, ci yooni liggéey bu jàmm, ni ñu ko defe léegi.”

GSAM 280.1Waaye ngelawu xare bi day yéexlu ba léegi, fekk liggéeyu teg màndargab Yàlla di wéy.