Saar 18 — Yàlla mi ngi saytu liggéeyu siiwal gi

GSAM 281.1“BOOBA dinañu xam, suñu toppee ci xam Boroom bi; génn gi mu génn waaj na ni suba.”¹

GSAM 281.2Ba weeru Suwe atum 1849, liggéeyu Pasteur White ak jabaram ak Pasteur Bates dafa yamoon rekk ci Etaa yu New England yi. Ci jamono jooju, Jànk Clarissa Bonfoey, bu Middletown, Conn., bokk na ci njabootug Pasteur White. Lu néew laata loolu, yaayam faatu na, bàyyil ko lépp lu mu soxla ngir man a am këram gu ndaw. Ci noonu la Pasteur White mën a sampaat këram; te loolu mu def ko ci benn pàcc ci kër Sëñ Belden ca Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Ndorteelu Espiritism bu Bees bi

GSAM 281.3Ci 24 Maars 1849, amoon na ndaje mu mag ca Topsham, Maine. Ci bésu Sàbat boobu, Soxna White amoon na gis-gis bu ñeel mbir mu amoon solo lool. Xejna, bu ñu xamee bu baax ni mbir yi tollu woon ca jamono jooju, dina gën a yomb ñu dégg gis-gis boobu.

GSAM 281.4Ci mujjug weeru Mars atum 1848, ca Hydesville, ci goxu Wayne, N.Y., la “coow yu kumpa” yi tàmbali, walla li gannaaw loolu mujj di “tóq-tóqalu rab yi.” Lii njëkk a am ci kër njabootu Fox. Ci mujjug nawet bi, njaboot gi dem Rochester, N.Y., foofu lañu defee ay wone yu ñépp di seetaan ci Corinthian Hall, te ay komite yu ay jigéen ak ay góor yu ñu tànn ci nit ñi gën a baax bokk ngir loolu, ñoo gëstu woon jigéen ñi ci anam gu xóot. Donte ñu bare ci nit ñi jàppoon nañu ne tóq-tóqal yooyu ay nax lañu walla ay xareñi loxo rekk, ñi gënoon a gëm-gëm xalaatutoon nañu sax ne dina yokku ba doon lu réy.

GSAM 282Ay waxi-kanam yu jëm ci Espiritism

GSAM 282.1Ci gis-gis bi ñu tuddu ci kaw, Soxna White gis na ne door-door bu ñu xamul woon fu mu jóge bi amoon Rochester ak yeneen béréb, dooley Seytaane la woon, te mbir yu ni mel dinañu gën a bari; te dinañu leen muur ci mbubbum diine, ngir dalal xelu ñi ñu nax ba ñu gën a am kaaraange, te xëcc xelu askanu Yàlla, su manee nekk, ci mbir yooyu, te tax ñu sikk njàngalem Xel mu Sell mi.

GSAM 282.2Waaye ñu néew, bu amee sax, ci jamono jooju, ñoo xalaat sax ne Espiritualism dina tasaaroo ci àddina sépp ni ñu ko waxe woon ca jamono jooju, walla ne dina mujj nekk diine, ak ay eglisam yu ñu samp te am ay pasteuram.

GSAM 282Waxi-kanam bi Mat na

GSAM 282.3Waaye, matug waxu yonent ji dafa leer bu ñu xoolee seen limu bokk, ñu nee mi ngi tollu ci 10,000,000 (fukki milyoŋ) ci Amerik rekk. Ci seen solinu diine bu tey jii, ñu ngi joxe lii di topp, mu jóge ci Review and Herald, bu Washington, D.C., 12 Nowàmbar 1903:—

GSAM 282.4“Ci ndaje mu mujj mi amoon ci National Association of Spiritualists, bi ñu amal ci dëkk bii, dañu fa nangu benn aada bu bees. Dañu fa taxawal ‘ordinasiyoŋ’u pasteur yi walla ministri yi, te nangu benn mbooloo ci ñi gëm ci Spiritualism niki benn ‘eglis’. Lii dina feeñ su ñu jàngee xaaj bii di topp ci aada bu bees bi:—

GSAM 282.5“‘Amul benn pasteur walla ministr wu ñu war a samp ci benn eglis walla mbooloo te ñu ko jëkkul a samp ci anam gu ofisel ci li ñu xamee, la dale ca jamono yu jëkk ya ci taarixu diine, ci li ñuy woowe sarwisu samp. Kenn mënul nekk kandidaa ngir ordinasiyoŋ balaa muy jot woo gu mu jële ci benn eglis walla mbooloo ngir mu nekk pasteur, walla ñu ko tabb misiyonéer ci benn State Spiritualist Association, bu ñu nangu niki mbootaayu diine ci Eta bi mu nekk, walla ci National Spiritualist Association of the United States of America. Ñépp ñi bëgg nekk pasteur walla misiyonéer, war nañoo nekkoon lu mat ñetti at ci biir jàppalante gu mat ak benn jàngu walla mbooloo Spiritualist, te itam lu mat ñaari at di am sañ-sañu wax, bi ko benn Mbootaayu Etaa walla bu Réew mi jox ngir mu doon waxkat bu ñuy nattu. Pasteur yi ñu samp lu yées benn at bu mat duñu am sañ-sañu ñu samp leen ci seen liggéey bi.’”

GSAM 283Pasteur White ca Oswego, N.Y.

GSAM 283.1Ndegam liggéeyu siiwal bi nekkoon Oswego, N.Y., Pasteur White bàyyi na Connecticut ñëw dëkk fii ci lolli atum 1849, te ci at mooma, bisu ñett ci weeru nowàmbar, amoon na fi ndajem gëmkat yi. Ci seen liggéey yi ci toppoon, Soxna White nee na:—

GSAM 283.2“Noonu lañu dogalee ne sunu wartéef la woon ñu liggéey ci Etaa bu New York. Sama jëkkër dafa yëg ne am na wartéef wu diis ngir bind ak siiwal. Dañu luwe kër ca Oswego, sunuy mbokk abal ñu ay alali kër, te ñu daldi tàmbali di dëkk. Foofa la sama jëkkër doon bindee, di siiwal, te di waare. Dafa laajoon ci moom mu sax di yor ay ngànnaayam saa su nekk, ndaxte dafa daan xëccoo ak ñu waxoon ne Adventist lañu, ñu doon taxawal ay njuumte, di waare ci bis bu wóor, te di wër lépp lu ñu mën ngir yàq gëm-gëmu nit ñi ci sunu ngëm.”²

GSAM 283Second Advent Review génn na

GSAM 283.3Ci lolli atum 1850, gis nañu ne baax na ñu def beneen soppi; looloo tax Pasteur White dem Paris, ci diiwaanu Maine, foofee lañu siiwal téere bu njëkk bi tuddoon Second Advent Review and Sabbath Herald, muy génn ñaari yoon ci weer, te am fukki lim ak ñett, bu nekk am juróom-ñetti xët yu am ñaari kolon, tolluwaayu xët wi ñu ko móol di juróom-ñaari poos ak benn ci juróom-ñett, ci guddaay bu tollook fukki poos ak benn ci ñeent. Nimero bu njëkk bi, weeru Nowàmbar bi ci topp lañu ko bindoon, te bu mujj bi, 9 Suwe atum 1851.

GSAM 284.1Yokkuteg dayoo bi jurnaal bi amoon ci kaw Present Truth, firnde bu leer la woon ci ni dëgg gi di tasaaroo, ni liggéeykat yi ci yoon wi di yokkoo, ak ni ñi jàppale liggéey bi di baree. Ndaxte jurnaal bi gratis la woon, dañu doon xaar ne ñi àndoon ci mbir mi dinañu jàppale ci siiwal gi, te loolu lañu def. Donte gëmkat yi li ci ëppoon ci ñoom ay nit ñu amoon alal ju digg-dóomu lañu woon, jàppale nañu ni leen Boroom bi mayee woon, te def nañu li ñu mën ngir jëmale kanam sàretu dëgg gi.

GSAM 284J. N. Andrews Tàmbali na Waare

GSAM 284.2Ci jamono yooyu, J. N. Andrews, mi dëkkoon Paris, Maine, tàmbali na liggéeyam bu ñépp gis, niki ab jàngalekatu Injiil ak bindkat ci mbiri diine. Ci Review bu weeru Mee 1851, amoon na fa ab jukki bu jël lu ëpp juróomi xët ci mbirum ñetti bataaxal yi. Ci biir loolu, dafa jëfandikoo waxu yonent ju jëm ci rab bu am ñaari béjjén bi nekk ci Apokalips 13 ngir jëmale ko ci Etaasini, te ci kàttanug waxu yonent ji rekk, dafa wax ne dëgëral Dibéer bi mu doon Sàbat bi mooy li nar a tax ñu boole eglis bi ak nguur gi ci réew mii. Gis-gisam dafa tegu woon rekk ci waxu yonent ji, ndaxte amul woon benn yëngu-yëngu ca jamono jooju bu jëm bu baax ci loolu, wax ji gën a dëgër ji ñu mënoon a gis di ko jàppale mooy benn wax ju jóge ci Doktoor Durbin, ñu jëlee ko ci Christian Advocate and Journal, te nee woon na:—

GSAM 284.3“Bu Kiristianism nekkee dundinu jikko ak ruu gu réew mi, réew mi war na, jaarale ko ci ay njiitam, tere ñu jalgati ci anam gu leer bésu Sàbat bu sell bi, ngir aar boppam.”

GSAM 285Jaay ay Tool ngir Jàppale Liggéey bi

GSAM 285.1Ci jamono yooyu la nit ñu melni Hiram Edson, bu New York, ak Cyrenius Smith, bu Jackson, Mich., ñu leen yóbbu ci ñu jaay seeni tool, bu nekk tollu ci $3,500, te luwe yeneen tool ngir seen bopp, ngir ñu am xaalis bu ñu jàppalee ci liggéey yu wuute yi nar a juddu ci doxalinu liggéeyu bataaxal bi.

GSAM 285Yóbbu liggéeyu siiwal gi ca Saratoga

GSAM 285.2Ci atum 1851, Pasteur White jóge na Paris, Maine, dem Saratoga Springs, N.Y., te foofu mu daldi am kër, ak ay meuble yu mu abal, mu siiwal ñaareelu téereb Advent Review, te nimero bu njëkk bi génn ci 5 Ut ci at mooma. Téere boobu fukki nimero ak ñeent la amoon, te ñaari yoon ci weer lañu ko daan génne. Nimero bu mujj bi génn na ci 23 Maars 1852. Turu jurnaal bi soppiku na tuuti, jóge ci Second Advent Review, ni mu nekke woon ci Vol. 1, dem ci Advent Review and Sabbath Herald, tur bi mu yor ba léegi ci juróom-ñett-fukkeel ak ñaareelu téereem. Rëyaayu jurnaal bi yokk na ba am ñetti kolon, juróom-ñetti xët, te xët wu ñu móol wi tollu na ci juróom-ñetti pus ak benn-ñeenteel ci fukk ak benni pus ak ñetti-ñeenteel.

GSAM 285.3Ci yokkuteg dayoo bi ci li nekkoon tey di sax jurnaalu mbooloo mi, dinañu gis ne soppi gu nekk ngir gën la woon, di wone ag jëm-kanam gu am solo, te di firndeel bu leer ne liggéeyu ñetteelu malaaka bi “dafa fi ñëwoon ngir des.”

GSAM 285Di siiwal ca Rochester—Am ab màsinu móol bu ñuy doxal ak loxo

GSAM 285.4Ci 6 Mee 1852, nimero bu njëkk bu Vol. 3 bu Advent Review and Sabbath Herald génn na Rochester, N.Y., te ñu móol ko ci móolukaay ak araf yu boroom Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel yi moomoon. Hiram Edson moo joxe woon xaalis ngir ñu jënd ab presu loxo bu Washington, ak ay àllar ak jumtukaay ngir samp biro bi. Fayoom bi, ci ndimbalu ñi sàmm dëgg gi la waroon a jóge. Presu loxo boobu moo nekkoon ca biro bu Review and Herald ca Battle Creek, Mich., ba keroog mu lakk ci safara, ci 30 Desàmbar 1902. Ci jamono jooju, ñu ngi ko doon jàppe niki pres bi gën a baax ngir jubbanti mbind yi ca biro ba. Ci Nimero 12, Vol. 3, 14 Oktoobar 1852, ñu génne woon ab xibaar ne xaalis bi ñu jëfandikoo ngir samp biro bi ak màsin bii ak jumtukaay yi tollu woon na ci $652.93, te li dugg ci loolu ba ca bés booba tollu woon na ci $655.84. Ci fukki nimero ak ñaar yii ci jurnaal bi, nimero bu nekk, 2,000i koppi lañu ci génne woon te tasaare leen ci neen.

GSAM 286Youth’s Instructor door na

GSAM 286.1Ci weeru Ut, lañu tàmbali ci biro Review bi di génne Youth's Instructor, di ab jurnaal bu génn weer wu nekk. Léegi nag, jurnaal bu génn ayu-bés bu nekk la, te am na ñeenti yoon lu ëpp ciy mbind ci lim bu nekk, li mu amoon ca jamono jooju.

GSAM 286Uriah Smith Dugg na ci Biro bi

GSAM 286.2Ci atum 1853, Pasteur Uriah Smith tàmbali na liggéeyam ci biro Review and Herald, foofu la yoroon ab palu bu am solo lu mat juróom-fukki at. Ci at mooma (1853), lañu njëkk a wax ci Review and Herald ne képp ku ko bëgg mën na jënd sunuy téere su feyee njëgu liggéey bi. Ñi des ñépp, téere yi dañu leen doon joxee gratis, ndaxte li desoon ci xaalis, maye yu jóge ci ñi am xol bu yaatu te bëgg a dimbali ñoo ko doon fey. Ci atum 1854, xibaar nañu ne njëgu Review bi, bu génn ñaari yoon ci weer wi, $1.00 la woon ci at mi. Ci at mooma, ci ndajem tant bu ñu amaloon ca Macomb County, Michigan, ci weeru Sulyee, ñu jéem a jaay sunuy téere. Ci biir ndaje moomu, jaay nañu ay téere yu tollu ci $50. Pasteur White, bi muy wax ci jéego googu, nee na, jaarale ko ci Review bi, “Lii dafay wone ne sunuy téere mën nañu leen jaay.”

GSAM 286Woote ngir Fonsu Téere yu Ndaw bu tollu ci $500

GSAM 286.3Ci Review bu 12 Oktoobar ak 24 Desàmbar 1854, ñu ngi doon sàkku ngir am 500 dolaar yu ñu jagleel ay kàyyit yu ndaw, ngir biro bi mën a jox pasteur yi ay kàyyit yu ñuy séddale ci neen ci seen liggéey, ak itam ngir am “xaalisu dimbalante bu tollu ci 500 dolaar ngir biro bi, ngir Review bi mën a génn saa su ayu-bés, te bañ di génnul benn ayu-bés léeg-léeg ndax ñàkk xaalis.”

GSAM 287J. P. Kellogg ak Henry Lyon Jaay Nañu Seen Tool yi

GSAM 287.1Ci jamono jooju la J. P. Kellogg, bu Tyrone, ak Henry Lyon, mi dëkkoon ci wetu Plymouth, Mich., jaayee seeni tool, bu nekk tollu ci lu jege $3,500, ngir rekk am xaalis bu ñu jëfandikoo ci jëmale kanam liggéey bi; noonu la ñaari mbokk yu Michigan yeneen taxawalee ci waxtu wi gën a baax, ak alal ju ñu waajal ak xol bu ubbeeku ngir jàppale fa njàppale gën a soxlewoon. Ki njëkk dafa tàmbalee defar ay balay ca Jackson, Mich., bu ci desoon nag dem Battle Creek, di liggéey liggéeyu minise ngir dundal njabootam.

GSAM 287Sunuy Kéyit ak Téere yépp ci $3.00

GSAM 287.2Ci mujjug Téere bu juróom-bennéel bi, ci weeru Suwe 1855, nit ku nekk mën na am Review ak Instructor ci diirub benn at, boole ci mbooleem kayit yu ndaw yi, ay xibaarukaay, ak benn téereb woy, ni ñu ko daan jëfandikoo ca jamono jooju,—ñaar-fukki kayit yu ndaw ak juróom-benn, bu ñu leen boolee lépp,—ci njëgu $3.00. Njëg li ñu sampoon ngir Instructor mooy ñaar-fukki sent ak juróom ngir fukki lim ak ñaar.

GSAM 287Ñu woo Biro Review bi ca Michigan

GSAM 287.3Ci weeru Awril, atum 1855, Pasteur White ak jabaram dellusi nañu Michigan, te amal ay ndaje ci barab yu bare. Ci 28 ak 29 ci weer woowu, amoon na ab ndajem waxtaan ca Battle Creek, foofu la mbokk yi ca Battle Creek votee ngir woo Pasteur White mu yóbbu biro Review bi jóge Rochester jëm Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, ak Henry Lyon déggoo nañu ne kenn ku nekk dina joxe $300, te du ci laaj njar, loolu mu tollu ci $1200, ngir jënd benn pàrsel suuf te tabax fa benn biro bu ñuy génnee téere. Ci noonu, jënd nañu benn pàrsel suuf ci koñu sudd-penku ci mbedd yu tudd West Main ak Washington, te tabax fa benn kër gu ñu defaree bant gu am ñaari etaas, bu tollu ci 20 x 30 tànk, te am ay poto yu guddu 20 tànk.

GSAM 288Nekkukaayu Ndaje bu Njëkk ca Battle Creek

GSAM 288.1Ci jamono jooju itam lañu tabaxoon kër-dajeb jëkk bu Adventist bu Bésu Juróom-ñaareel bi ca Battle Creek, mu tollu ci 18 x 24 tànk. Tabax bu yomb boobu, ñu muur ko ak ay dénq yu taxaw, te takk ci bant yu xat, dafa nekkoon ci wetu koñ bu bëj-gànnaar-sowu bu mbeddi Van Buren ak Cass.

GSAM 288Ci Sunu Biiro Móolukaay bu Njëkk bi

GSAM 288.2Nimero bu njëkk bu Review bi, bi ñu siiwal ca Battle Creek ci biro bu boroom Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel yi moomoon, bisam di woon 4 Desàmbar 1855. Njëgu jurnaal bi, ca jamono jooju, ñu tekkoon ko ci $1.00 ci téere bu am ñaar-fukki nimero ak juróom-benn; waaye ñu doon sàkku ay ndimbal ngir yónnee ko ci neen ñi ñàkk te yelloo. Dale ci jamono jooju, Pasteur Waggoner ak Cottrell ñoo bokkoon ci ñi faral di bind ci xëti Advent Review bi.

GSAM 288.3Ci Review bu 18 Desàmbar 1855, komite bi yoroon siiwal gi defoon na ab wax ju ñi liggéey ci biro bi léegi mën a jaaxal. Lii la waxoon: “Gisunu lu tax ñiy liggéey ci biro bi waruñoo am pey bu yeyoo ci seen liggéey. Editeer bi moom, li mu fi jël genn-wàllu la rekk ci li mu mën a am feneen.” Am na solo ñu xam ne payoor yu ñu daan joxe ca jamono jooju tolluwuñu woon ci genn-wàllu li ñuy joxe léegi, te itam genn-wàllu payoor boobu weesuwul woon benn ci ñett walla benn ci ñeent ci li biro bi di fey ci liggéey bu ni mel léegi. Liggéeykat yi nekkoon ca biro ba ca jamono jooju maye nañu genn-wàllu njëgu seen liggéey ngir ñu man a siiwal xebaar bu baax bu dëggu jamono jii.

GSAM 288Wootu Kàttan-Móolukaay ak Motër

GSAM 288.4Ci limu Review bu 19 Maars 1857, lañu njëkk a wax ne soxla nañu benn pres bu doole ak benn motër, te war nañu ko am ngir móol këyit yi, xibaarukaay yi, ak téere yi. Ni ñu ko xibaaree ci 2 Awril, jël nañu dogal jënd benn pres bu doole bu mark Adams, te juróom-ñaari góor ku nekk dige na $100 ngir jënd gi. Ci nimero bi ci topp, ñu xamle ne màsin bi ak motër bi dinañu jar lu tollu ci 2,500 dolaar, te jotoon nañu ba pare ay dige yu tollu ci 1,700 dolaar.

GSAM 289.1Ci ab bind bu Pasteur White defoon ci Review bu 13 Ut 1857, am na ci wax ju joxe kàttan jii: “Sunu biro bi amul benn bor. Am na xaalis bu ñeel téere yi bu tollu ci $1,426, te léegi ñu ngi ko jëfandikoo ci jëndi téere. Masiin bu bees bi di móol mi ngi liggéey te di dox bu baax, te yaakaar nañu ne dina dox ci kàttanu saxaru ndox ci lu gàtt, te lépp dina fey. Sunu liggéey yi ñu doon def ci tànt yi gën nañu leen di jàppale.”

GSAM 289Ràppoor bu Njëkk ci Jaayu Téere yi

GSAM 289.2Ci 29 Oktoobar 1857, xibaar bi ci Review dafa wone ne njaayu téere yi ci ñaari at yi weesu tollu woon na ci $1,287.91, te loolu mooy rappoor bu njëkk bu ni mel bu ñu def ba tey. Loolu firnde la woon ci jëm-kanam gi ci liggéey bi, kon nekk itam luy joxe kàttan, ndaxte dafa wone woon ne dëgg gi mi ngi doon am doole, te “ni ay dexu leer yuy wër àddina si.”

GSAM 289Biro Review bi, bérab bu wóor ngir denc xaalis bi

GSAM 289.3Ci Review bu 13 Ut 1858, lañu njëkk a jox sunu nit ñi xalaat bi ngir def biro bi bërëbu dencukaayu xaalis bu ëpp. Nit ñi amoon xaalis bu ñu soxlaatul woon ci saa si mën nañoo def biro bi seen bërëbu dencukaay, di ko jëlaat saa su leen neexee ci ndigël, te noonu may biro bi mu jariñu ci jëfandikoo gi. Bi ñu jëfee xalaat boobu, loolu yokk na doole ju mag ci wàllu xaalis ci liggéey bi.

GSAM 289.4Baa léegi (1905), amul kenn ku ñàkk benn dolaar ci xaalis bi ñu abal sunuy kër yu génne téere, walla ku amul jotu jël xaalisam bi mu ko laajee. Ñi am xel te jub gis nañu ne sunuy biro yu génne téere ñoo gën a wóor bank yi, yi faral di daanu, ngir denc fa seen xaalis bu ëpp. Bank yi seen kersa ci àdduna la jóge, waaye sunuy kër yu génne téere seen kersa ci dooley mbooloo mi gépp la jóge ngir jàppale leen.

GSAM 290Seventh-day Adventist Publishing Association taxaw na

GSAM 290.1Seventh-day Adventist Publishing Association, ñu sampoon ko ci 3 Mee 1861, te yónnee nañu ay bataaxal yu ñuy laaj nit ñi ñu jënd ay pàrtis ci kapitaal bi, bu nekk fukki dolaar. Ci biir ñaari ayu-bés, ñu xamle ne jënd nañu ba pare pàrtis yu tollu ci ñeenti junni ak juróom-ñett-fukki dolaar ($4,080).

GSAM 290.2Tàmbalee ci 11 Suwe at mooma, Review bi la Seventh-day Adventist Publishing Association doon siiwal. Biro bu njëkk bi mbootaay gi tabaxoon dafa nekkoon ca koñu penku-saalum bu mbeddi Main ak Washington, ca barab ba ñu jële woon tabax bu yàgg bu ñu defaree bant bi jëme ko Kalamazoo Street. Tabax bi ñaari etaas la amoon, te ay miir yu ñu defaree birig bu dëgër la amoon. Dafa meloon ni kurwaa bu Gereg, te kanamam jëm woon bëj-gànnaar ci Mbeddu Main. Yaatuwaayam ci penku ak sowu doon na 44 tànk, te ci bëj-gànnaar ak bëj-saalum, 72 tànk.

GSAM 290Jëkk-jëkki Mbind ci Yeneen Làkk

GSAM 290.3Ndànk-ndànk bataaxal bi dafa doon jëm kanam, te jéego bu nekk bu am doole dafa doon jëm ci dëgëral ak dëggal liggéey bi. Ci jamono jooju, sunu kër gu yëngu ci wàllum téere génne na juróomi téere yu gàtt ci làkk yu bitim réew, ñett ci làkku Danemark-Norvège ak ñaar ci làkku Farañse; noonu lañu tàmbalee móol ngir réewi bitim réew.

GSAM 290.4Ak yokkute gu sax gi ci limu bokk-kat yi, amoon na yokkute gu sax te wéy ci wàllu xaalis bi. Lii feeñ na ci ràppoor bi nekk ci Review bu 16 Mee 1863, fa nga xam ne sekreteru mbootaay gi joxe na limu xaalis bi ñu jot lépp, ni mu toppee:—

GSAM 291.1Sekreter bi yokk na ne:

GSAM 291.1“Ci natt bu wóor bu ñu def ci alalu mbootaay gi, ñu ngi dogal ne njëgam matul a wàcc $20,000, loolu di lu jege $5,000 lu ëpp li xariti mbir mi fay. Lii di firndeel njub ak wóorug Mbokk White ak ñi mu àndaloon ci biro Review bi. “E. S. Walker, Sekreter.”

GSAM 291Joxe Review bi Mbootaay gi

GSAM 291.2Liggéeyu siiwal gi, ndaxte liggéey yu metti ak sarax yu Pasteur White, moo tax mu am ndam lii, kon xaalis bu jóge ci loolu dafa meloon ne moom la waroon a yelloo; ndaxte ndam lii dëgg-dëgg ci boppam la jóge woon, ci saraxam, xam-xamam ci liggéey bi, ak ni mu ko doon doxalee ak yitte. Waaye ci palàsu mu laaj ko, walla benn xaaj ci, dafa ko joxe lépp ak mbégte jàngu bi; te li ko ëpp sax, bi mbootaay gi, ginnaaw bi ñu ko sampée, vòotee ne war na am $6 ci ayu-bés ngir liggéeyam, moom $4 rekk la nangu woon ci ayu-bés.

GSAM 291Benn Mbind ci Tefesu Pasifik

GSAM 291.3Ci Review bu 21 Awril 1874, amoon na ab jukki bu jóge ci Pasteur White, bi mu doon wax ci liggéey bi ci Tefesu Pasifik, mu wax ne ci lu gàtt dinañu laaj ñu samp ab jurnaal bu génn ayu-bés bu ñu jagleel njariñu mbir mi ci tefes googu. Gannaaw loolu tuuti, yoon bi ubbeeku na ngir ñu mën a jënd ay karaktër yu tuuti ak ay jumtukaay ca Oakland, te loolu lañu jëfandikoo, ci weeru Suwe, ngir door ab jurnaal bu génn ñaari yoon ci weer bi, ñu tudde ko Signs of the Times.

GSAM 291Wut ay Xaalis

GSAM 291.4Ginnaaw bi mu móolee juróom-benn nimero yu Signs, Pasteur White dellu na Penku, di laaj Konferans bu California ñu taxawal mbirum génne jurnaal bi. Ci Konferans Seneraal bi, ci 15 Ut 1874, ñu sàkku ci mbokk yi nekk Penku ñu dajale 6000 dolaar ngir jënd màsinu móol, motër, ak karaktër ngir biro bu Signs bi, su fekkee ne mbokk yi nekk ci Tefesu Pasifik bi dajale nañu 4000 dolaar ngir am barab te tabax fa tabax bu baax ngir biro bi.

GSAM 292.1Pasteur Butler, Geo. I., mi nekkoon ca jamono jooju bokk ci Komite bu Konferans Seneraal bi, teewoon na ndajem camp-meeting bi ca Yountville, Kaliforni, te leeralal mbokk yi waxtaan wi. Ci 11 Oktoobar 1874, ñu tontu ci woote gi, di dige xaalis bu tollu ci $19,414 ci xaalis bu ñu dëggël.

GSAM 292Sampug Pacific Press

GSAM 292.2Ci ñaari fan ci weeru Fewriye atum 1875, Pasteur James White ak jabaram, ñu ànd ak Pasteur J. H. Waggoner ak yeneen liggéeykat yu am solo, ñëw nañu Oakland. Ci fukkeel ak ñaareelu fan ci weer woowu, ñu woo nañu am ndaje mu dàttu mu Konferansu Kaliforni, ngir xool bérab bu ñu war a tabaxee ay tabax ngir biro bu Signs of the Times. Ginnaaw bi ñu ko waxtaanee bu baax, ñu jël dogal jënd ay suuf ci wetu sowu Mbeddu Castro, ci diggante Mbedd mu fukkeel ak benn ak mu fukkeel ak ñaar. Ci bés boobu, Pasteur White ak John Morrison jënd nañu suuf yooyu, te bindal seen bopp këyit yi, waaye ci déggoo ne bu Mbootaay gi sosoo, dinañu ko jox ci lu tollu ci suuf si ñu gis ne dafa doy ngir mbootaay gi jëfandikoo ko.

GSAM 292.3Ci 1er Awril 1875, lañu samp Pacific Seventh-day Adventist Publishing Association ca Oakland, te alalam ju njëkk ñu teg ko ci $28,000. Wàllu diggu suuf yi ci Mbeddu Castro, ci ni ñu ko déggoo woon, ñu ngi ko jox mbootaay gi, te O. B. Jones, mi jóge Battle Creek, Mich., tabax na fa ab kër ci saa si. Melokaanam ak réyaayam ñoo yamoon ak bu biro bi ñu tabaxoon ca Battle Creek, waaye rekk bi nekkoon Oakland, ci bant lañu ko defaree ci palàsu birig. Bi tabax bi paree, ñu yóbbu fa Signs of the Times ci Aljuma, 27 Ut 1875, ci seen bërëb bu bees bi.

GSAM 293Jàll gi jëm Mountain View

GSAM 293.1Ci tabax bii lañu doon siiwal ay jurnaal ak ay téere ci anam gu jekk ba atum 1904, bi ñu defaree ay waajal ngir yóbbu këru móolukaay bi ci àll bi. Li waraloon soppi gii, njiitu Pacific Press bi moo ko leral ci kàddu yii:

GSAM 293.1“Ay at a ngii, njiiti Pacific Press Publishing Company dafa leen daan jàpp ne suuf si seen kër-móolukaay gi nekk léegi dafa seer lool, te itam dafa xat lool, ci biir dëkk bu mag ci gox bu ñu dëkke, ngir liggéeyukaay bu mag. Te itam, gis nañu ne lu baax la ci fànn yu bare ñu wut benn barab bu nekk àll, fa nga xam ne suuf si gën a yomb ci njëg, fa liggéeykat yi mën a am ay kër ci barab bu wér, te am ay tool yu doy ngir ay toolu garab ak meññeef, ak barab bu yaatu bu ñu mën a noyyee; te itam fa yomb a yóbbaale ay marsandiis. Am nañu gis te jël bërëb bu ni mel ci dëkk bu tudd Mountain View, ci goxu Santa Clara, lu tollu ci fanweeri miil ak juróom-ñeent ci bëj-saalumu San Francisco, bërëb bu boole njariñ yu bare yu dëkk bi ak yu dundinu àll bu wér.”

GSAM 293Tàmbali nañu móol ci réewi bitim réew

GSAM 293.2Liy wone tas-gàllu dëgg gi, danu gis ne ci diggante 1875 ba 1878, liggéeyu móol bi tàmbali na ca Basel, ci Siwis, ak ca Christiana, ci Norwees.

GSAM 293.3Ci lolli atum 1875, amoon na ab ràppoor ci biir Review bu wone njaayu téere yi ci biro Review and Herald rekk, ci diirub juróom-ñaari at, dale 1868 ba 1875, tollu woon na ci $85,644.54, mu yokku lu jege juróom-benn yoon ci juróom-ñaari at yi jiitu woon, te njaay mi ci ñeenti biro yépp (Michigan, California, Siwis, ak Norwees), ci diiru ñetti at, la dale 1875 ba 1878, tollu woon na ci $98,163.73.

GSAM 293.4Ci biir Review bu 17 Oktoobar 1878, wax nañu ne téere yi, kayit yu ndaw yi, ak mbind yu xat yi biro Review bi móol laata atum 1864, tollu woon nañu ci 50,058,000 xët. Ci diggante 1864 ba 1878, limu xët yi tollu woon na ci 158,130,951, bu ñu ko boolee ak li jiitu, mu tollu ci 208,188,951 xët.

GSAM 294Youth’s Instructor, bi mu nekkee ayu-bés bu nekk

GSAM 294.1Ba 1 Saŋwiyee 1879, Youth's Instructor daan na génn weer wu nekk, waaye ci bis boobu, bi mu duggee ci ñaar-fukk ak juróom-ñaaram at, ñu tàmbali koo génne ayu-bis bu nekk; te noonu njariñam yokku na ñeenti yoon.

GSAM 294Li Pasteur White Joxoon Mbootaay gi

GSAM 294.2Ci Review bu 23 Saŋwiyee 1879, am na ay wax yu Pasteur White waxoon ci jëflanteem ak mbir mi, yu yelloo ñu indi leen fii, ndaxte dañuy gën a leeral sarax yi ñu joxe woon ci liggéeyu siiwal gi. Li ñu tudde lii mooy:—

GSAM 294.3“Bi, ci atum 1861, ñu sos Publishing Association ca Battle Creek, Mich., jox nanu mbootaay gi sunu limu ñi abonné ak sañ-sañu siiwaat sunuy liggéey yépp (li ñu mujjee xam ne tollu woon na ci $10,000), ba tax li des ci nun tollu rekk ci $1,000; te wéy nanu sunu liggéey niki éditeur, njiit, ak waarekat ci $6 ci ayu-bés bi.

GSAM 294.4“Ci atum 1866, bi ñu dellusee ca biro Review, ginnaaw feebar bu metti, gis nanu njiit yi ñuy fay fukki porsaŋ ci junniy dolaar, te kapitaal bi wàññeeku ba des $32,000;³ waaye ci ñeenti at, ak ndimbalu Yàlla, bor yi fey nañu ko, kapitaal bi yokku ba àgg $75,000, te ñun [mbootaay gi] amoon nanu $5,000 ca bank yi.”

GSAM 294Taxawaayu Kër-génne gi ci atum 1880

GSAM 294.5Ci Review bu 15 Saŋwiyee 1880, Pasteur Butler nee na:—

GSAM 294.6“Sunu kër gu génne téere (bu Battle Creek) yàggul dara ñu yokk ko ci tabax ab diggante ci diggante ñaari tabax yu penku yi, loolu yokk na bu baax kàttan gi ak yomb-yomb gi ci mbooleem. Am na fa ay jumtukaay ngir defar ay kalfóore, ak ngir def takk-téere bi gën a baax. Dëgg-dëgg, ñi ko war a xam wax nañu ne mooy kër gu génne téere gi gën a mat te gën a mucc-àyib ci Etaa bu Michigan.”

GSAM 295.1Doonte yokk nañu ko noonu, laata nawet bi di jeex, dafa waroon ñu tabax beneen kër gu bees ci bëj-saalumu kër gu mag gi, ngir nekk néegu màsin yu móol yi. Ci néeg boobu lañu yóbbu juróomi màsin yu mag yu mbootaay gi. Benn ci màsin yooyu moo gënoon a rëy bépp bu ñu jëkkoon a jëfandikoo ci biro bi. Benn bu ni mel ci rëyaay ak melokaan, yóbbu nañu ko itam léegi rekk ci biro bu Signs of the Times, ca Oakland, Kaliforni.

GSAM 295.2Ci Review bu 17 Mee 1881, bi muy wax ci ndam li liggéeyu siiwal gi amoon ca kër gu mag ga ca Battle Creek, Pasteur White nee na:—

GSAM 295.3“Su ngeen jëlee bor yi Seventh-day Adventist Publishing Association am, ci ab lim bu ñu seet bu baax alal yi, dina des ci alalu kër ak alalu jëmm lu tollu ci lu néew-néew $105,000. Ci lii, sunu nit ñi ñépp joxe nañu ci ay cér, ay maye, ak ay ndono, xaalis bu tollu ci $34,432.17, te ay góor ak ay jigéen yu wóor yu joxe seen dund gépp ci liggéey bi, yokk nañu [du ci ay maye, waaye ci sarax ak doxalin bu teey] $70,567.83.”

GSAM 295Liggéeyu Jaaykat yi Door Na

GSAM 295.4Tàmbalee ci atum 1881, sunu nit ñi def nañu beneen jéem, te dugg ci liggéeyu wër gi ngir jaay sunuy téere. Ndaxte amul woon ay rappoor yu leer yu jaaykat yi defoon ci seen njaay yi, ba atum 1884, sunu rappoor ngir jamono jooju, ci njaay yi ñeenti kër yi génne ay téere xibaare woon lañu ko tekke. Ci seeni lim, njaay yi ci diiru juróomi at mi ngi tolloon ci $221,248.69. Bi liggéey bi di gën a am doole, di jóge ci sunuy misiyoŋ ci Tugal gu diggu ak réewi Skandinaawi yi, laaj gi ci téere yi ci yeneen làkk yokku na.

GSAM 296Jaayu Téere ci Fukki At

GSAM 296.1Ci diggante 1884 ba 1894, di fukki at, jaayu sunuy téere yu mag yu ñu takk yi, li ci ëpp, jaaykat yi ñoo ko defoon. Seen jaay ci jamono jooju tollu woon na ci $4,031,391.26. Ci biir jamono jooju, sunu liggéey gën na yaatu ndaxte samp nañu ay kër yu génne téere ca Ostarali; Tahiti, Duni Pasifik yi; Helsingfors, Finland; Hamburg, Almaañ; ak ci yeneen béréb. Jaay-jaayu wërkat yi ci atum 1895, donte jamono jaaxaloon na lool ci at mooma, tollu woon na, ni ñu ko waxe, ci $357,467.23, loolu nag yokku na ci mbooleem gi, bu ñu ci boolee jaay-jaay yi ñu waxoon ba pare, mu tollu ci $4,816,773.73.

GSAM 296Jaay-jaay yu juróom-fukki at yi $11,000,000

GSAM 296.2Ngir xam limu xaalis bi ñu jële ci njaay mi dale 1854 ba 1 Saŋwiyee 1896, war nañu yokk limi njaayu téerey yaxantu yi, kayit yu ndaw yi, xibaarukaay yi, ak nataal yi, ni ko kër yu génne téere yépp xamle ci fukki at yi weesu, te lim boobu tollu na ci $3,458,278.23; lii di tax mbooleem xaalis bi ñu jëlee ci njaayu téerey mbooloo mi, ci diirub ñaar-fukki at ak ñaar, tollu ci $8,275,051.96. Ngir wax ko ci beneen anam: Jaay yi ci fanweeri at (1854 ba 1884) nekkoon na $424,915.24, te ci fukki at ak ñaar yi ci topp, ba 1 Saŋwiyee 1896, nekkoon na $7,850,136.72. Doonte doole ji ci wàllu wut ay jëndkat wàññeeku na ci juróom-ñetti at yi weesu, mën nañu wax ci wóor ne, la dale 1854 ba léegi (1905), lu ëpp $11,000,000 ciy téerey Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel jaay nañu.

GSAM 296Móol ci lu tollu ci ñeent-fukki làkk

GSAM 296.3Jëm-kanam gi bataaxal bi am ci wàllu móol feeñ na bu ñu xoolee ne tàmbali nañu ko ci lu tollu ci ñeent-fukki làkk yu mag yi, niki Araab, Armeeni, Basuto, Boheemiyen, Bulgaar, Bengali-End, Siin, Danwaar, Angale, Estoni, Fin, Farañse, Fijiyen, Geres, Almaañ, Olandee, Ongiri, Hawaayi, Itali, Island, Sapoŋ, Kafiir, Leton, Lavonian, Maori, Poloñ, Portige, Rumaan, Risi, Serb, Espaañ, Suwed, Tahiti, Tonga, Pays de Galles, ak yeneen. Ci réew yooyu ak askan yooyu, am na ay liggéeykat yu yëngu ñuy tasaare dëgg-dëggi ñetteelu bataaxal bi.

GSAM 297.1Limu téere yi, kayit yu gàtt yi, ak mbind yu xat yi ñu móol ci làkk yu wuute yi weesu na 1187. Ngir am benn ci bu nekk, ak juróom-ñett-fukki jurnaal ak juróom-ñaar yu mbooloo mi di génne⁴ ci làkk yu wuute, ci diirub benn at, dina laaj lu tollu ci 340 dolaar.

GSAM 297Barabu Ñaar-fukki Kër yu Génne Téere yi

GSAM 297.2Ñaar-fukki kër yu génne téere yu Adventist bu Bésu Juróom-ñaareel bi ñoo ngi nekk ci barab yii di topp: Avondale, Ostarali; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Siwis; Christiana, Norwees; Copenhagen, Danmaark; Cape Town, Afrik gu Bëj-saalum; Calcutta, End; College View, Nebraska; Hamburg, Almaañ; Helsingfors, Finland; London, Angalteer; Melbourne, Ostarali; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, Kaliforni; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Suwed; Tocubaya, Meksik; Washington, D.C. Tekk ci këri siiwalukaay yii, sunu nit ñi ñoo ngiy móol ay jurnaal ak ay tektal ca Hong Kong, Siin; Tokio, Sapoŋ; Cairo, Esipt; Amerik gu Bëj-saalum; ak ca Duni Fiji yi.

GSAM 297Génne Téereb Xibaar bu Njëkk bi

GSAM 297.3Léegi, ñu dellu gannaaw tuuti, xool jumtukaay yi ñi njëkk a door liggéey bi doon jëfandikoo. Ci lolli atum 1853, bi ñu doon waajal téere bu njëkk bi ñu móol ci móolukaayu Washington—“The Sanctuary,”—gannaaw bi ay jigéen ñooñu bokk ci “mbootaay” gi lem te dajale xët yi ngir ñaw leen, ki bind bi dafa leen bënn ak pëñ bu ñuy ñawee; te gannaaw bi ñu leen sampalee mbaxan yi, Uriah Smith dagg leen ak regle bu jub ak paaka bu ñaw. Loolu amoon na ndax ñàkk gi ñu amoon ay masin yu mat sëkk ngir def wàllu liggéey boobu.

GSAM 298.1Ba ci atum 1861 rekk, bépp téere bu jëm ci mbooloo mi, ci benn màsinu móol bu ñuy wax Adams lañu ko daan móolee, bu ab motër bu am dooley ñaari fas daan doxal. Léegi nag, ci biro yu wuute yu génne téere yi, am na fa lu ëpp ñeent-fukki màsinu móol yu doxee kàttanu saxaaru ndox tey liggéey saa su nekk, di móol dëgg-dëggu jamono jii. Biro yooyu jël nañu lu ëpp juróom-téeméeri nit ñu yor liggéey bi, ci biir loolu ay téeméeri jaaykat ñoo ngi ci biti di jaay téere yi ci biir nit ñi.

GSAM 298.2Ci atum 1862, mbooleem téere yi Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel yi génne woon, mën nañu koo jënd ci $7.50; ci 1904, ni ñu ko wongee, $340 la laajoon ngir am mbooleem téere yi. Ci dëgg-dëgg, am na lu ëpp xalaatu nit ku ci liggéey ngir mu jur lii.

GSAM 298.3Yokkuteg liggéeyu siiwal bi ci biir Adventist yu Bésu Juróom-ñaareel yi, ni ñu ko waxe woon ca atum 1848, dëgg-dëgg mel na ni jant biy dem, “Diy gën a tàng—diy yónnee ay caaxi leeram”—“Diy wéy ci yoonam ni jant bi, waaye du so.”

GSAM 298Jëfandikoo Ngëm—Seedeeb Pasteur Stone

GSAM 298.4Fit ak pastéefu ñi jëm kanam ci liggéeyu bataaxalu malaaka bu ñetteel bi, feeñ na bu baax ci Review bu 5 Fewriye 1884, ci seede bu Pasteur Albert Stone, benn ci ñi njëkk a taxawu ci mbir mi, te dund ba am juróom-ñeent-fukki at:—

GSAM 298.5“Taariixu njëlbéenu mbir mi bésu ay mbir yu ndaw la woon, te jumtukaay yi ñu jëfandikoo dafa meloon ne doyul ngir liggéey bi. Waaye góor ñi ak jigéen ñi amoon ngëm, xamoon nañu dale ca njëlbéen ne loxol Boroom bi bu am doole bokk na ci liggéey bii. Xamoon nañu ne waxtu wi ñu jagleel ngir yéwénal Sayoon agsi na, te Boroom bi tek na loxoom ngir dajale askanam. Gis nañu ne Boroom bi moo jiite, te Gaalu Injiil bi, bu fees ak jàngu ju des ji ak li mu yóbbu ciy dëgg yu ñu delloosi, ngëm gu ñu natt, ak mbëggeel gu mat sëkk, dina ñibbisi ci teer bi ci jàmm.”