Saar 7 — Yëngu-yëngu gu gaaw gu Bataaxal bi

GSAM 126.1“TE gis naa beneen malaaka bu am doole buy wàcc jóge asamaan, mu sol niir: te amoon na xon ci boppam, te kanamam meloon na ni jant bi, te tànkam yi meloon nañu ni potooy safara; te amoon na ci loxoom ab téere bu ndaw bu ubbeeku: te teg tànkam bu ndeyjoor ci géej gi, bu càmmooñ ci suuf si, mu yuuxu ak baat bu réy, ni gaynde buy yuuxu: bi mu yuuxoo, juróom-ñaari dënnu daldi jib... Malaaka ma gisoon mu taxaw ci kaw géej gi ak ci kaw suuf si yëkkati loxoom ca asamaan sa, mu waat ci ki dund ba fàww, mi sàkk asamaan si ak li ci nekk, ak suuf si ak li ci nekk, ak géej gi ak li ci nekk, ne jot du amati: waaye ci bésu baatub malaaka bu juróom-ñaareel bi, bu tambalee sonne, mbóotum Yàlla dina mat, ni mu ko waxe woon ay ndawam ñi di ay yonent.”¹

GSAM 126Malaaka, Mëngaleek nit ñiy doon Ndaw yu Yónni

GSAM 126.2Ni ñu ko woné ba pare, liggéeyu waare Injiil bi ci doomu aadama lañu ko dénk, te Boroom bi dige na ne dina leen barkeel ci liggéey boobu ba “àdduna di jeex.”² Kon, malaaka mi yóbbu bataaxal bii, dafa wara doon màndargaayu bataaxal bu jëm ci jamono, bu ñu wara waare waa àdduna. Bataaxal bi, ci téere bu “ubbeeku” lañu koy jànge, loolu di firndeel bu leer ne am na jamono ju mu tëjoon. Yónneekat yii, Yàlla fonk na leen; ndaxte “kàmbar bi,” di firndeel déggoo Yàlla, moo nekk ci seen kaw, te ñu ngi taxaw sol leeru ndamu Yàlla, di yëgle bataaxal bi ci sañ-sañu Sàkkatu lépp. Li ñu fi yëgle, bataaxalu jamono la, bu ñu “dëjjoon” bu yàgg, waaye léegi ñu ngi koy yëgle ci téere bu “ubbeeku”.

GSAM 127.1Ci saar yi weesu, firndeel nañu ne Boroom bi tek na waxtu wi leer gi waroon a ñëw ci jeexantalu jamono ju mag ju yonent yi—di ñaari junni ak ñetti téeméeri fan—muy yóbbu ci àtteb seetlu bi; ne wax ji naan xam-xam dina yokku, mat na sëkk ci taxawal gu mu taxawal ñu bare ñu mu feeñalal leer googu; ak ne itam dafa raññee waxtu wi ñu waroon a jàng “misalu garabu fig”, ci taxawal ay jàngalekatam ca jamono jooju ngir ñu dem yégal misal moomu àdduna bi. Naka noonu la raññee bu wóor waxtu wi bataaxalub jamono ji waroon a yokku ba yéeg ci coowam lu réy, te noonu la loolu amee.

GSAM 127Yuuxu bu Dëgër bu Bataaxal bu Njëkk bi

GSAM 127.2Jamono ji ñu waroon a def wax ju kawe jii, laaj la bu am solo. Dañu ko teg fii ci diggante sonal trompet bu juróom-bennéel bi ak bu juróom-ñaareel bi, loolu itam mën nañu koo gis du ci ni mu tegee ci mbindum Biibël mi rekk, waaye itam ci bataaxal bi ci boppam, bi nga xam ne dafa wax ne: “Ci bés yi baatub malaaka bu juróom-ñaareel bi di door a sonne, mbóotum Yàlla war na jeex, ni mu ko waxe woon ay ndawam ñi di ay yonent.” Lii mooy firnde ju wér ne waxtu wi ñu yégle ci bataaxal bii day yegg ba ci sonneb trompet bu juróom-ñaareel bi.

GSAM 127Jamonoy Yuuxu bu Dëgër bi

GSAM 127.3Bu malaaka bu juróom-ñaareel bi sonnee, danu jàng ne “jàkka ju Yàlla ji ubbeeku na ca asamaan, te gis nañu ca biir jaakka ja gaalu seedeem.”³ Ci liggéeyu bérab bu sell bu àdduna bi, néeg bi gaalu seedeem gi nekkoon—bérab bi gën a sell—benn yoon rekk lañu ko daan ubbi ci at mi; loolu ci bésu jéggal bi la woon, te ngir far bàkkaar yi—maanaam setal bérab bu sell bi. Jamono ji yonent yi wax ci, bu liggéeyu setal googu, ni ko Kirist defe, war a amee, mooy ci njeextalu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi.⁴ Ñu ngi wax itam ne bu malaaka bu juróom-ñaareel bi sonnee, ay baat ci asamaan dinañu wax ne jot na ñu àtte néew yi.⁵

GSAM 128.1Màndargaayu yonent gii ci Apokalips 10 dafay wone jamono ji bataaxal bi di tasaaroo “ak baat bu kawe,” te mujjantale, “ni lëw bu yuuxoo.” Jamono ji, ci li waxu yonent ji wax, bataaxal bi waroon a yokku ba am “yuuxu bu réy” mi ngi tàmbali ci jeexantalu trompette bu juróom-benneel bi ba ci njeextalu jamono ju yonent jooju jëm ci setalug bérab bu sell bi, maanaam, ba ci njeextalu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi. Ñeenti trompette yu njëkk ya seen matal am na ci xarey Goth yi, Vandal yi, Hun yi, ak ñeneen, ñi séddale woon Rom bu Sowu ci fukki xaaj walla nguur.

GSAM 128Trompet bu Juróomeel bi

GSAM 128.2Trompet bu juróomeel bi dafay wone yéegug diiney Muhammad ak niirub ay njuumteem, waaye rawatina jamono ju “juróomi weer,” walla téeméer ak juróom-fukki at yu mat sëkk, la dale ca jamono jooju ñu “amoon buur ci seen kaw.” 27 Sulet 1299, Othman, ki sosoon Impiru Ottoman, songoon na goxu Nicomedia. Bóoba ba, Ottoman yi di sonal tey “tortir” Impiru Rom bu Penku ba keroog 27 Sulet 1449, di téeméer ak juróom-fukki at yu trompet bu juróomeel bi doon sonne. Ci jamono jooju, Turc yi ñëw ak seeni doole jëm ci dëkku Constantinople bi, di jëfandikoo puudar ci seen xare; te jóge ci benn kanon bu diis, bu historien bii di Gibbon wax ne juróom-benn fukki nag la laajoon ngir ñu jiir ko, ñu door ay doj yu réy ci miiri Constantinople.

GSAM 128Jeexug Trompet bu Juróom-benneel bi

GSAM 128.3Ci jamono yooyu la John Palleologus, mi boroom xam-xami taariix jàppe ni mooy buurub Geres bu mujj bi, faatu. Constantine Decozes moo waroon a donnu nguur gi, waaye ñu ne tiitaangeem ci Amurath, sultaan bu Turki bi ko doon xareel, moo tax mu laaj ndigël Amurath ngir mu yéeg ci nguur gi. Jëf ju mel noonu dafa mel daanaka ni dafa joxee nguur gi Turki yi. Ci dëgg-dëgg, lu yàggul dara, waa Ottoman yi nangu nañu dëkku Constantinople ak Impiru Rom bu Penku bi. Noonu lañu (ci wàllu politig) “reyee” impiru boobu, bi ñu njëkk a “sonal”. War nañoo “rey” impiru boobu “benn waxtu, ak benn bés, ak benn weer, ak benn at.”

GSAM 129.1Suñu jàppee lii ni jamono ju yonent, benn bés di tekki benn at, ban jamono la doon doon? Jafe-jafe bi yomb na: benn at, 360 bés, walla at; benn weer, 30 bés, walla at; ak benn bés, benn at,—lépp boole, 391 bés, walla, ci dëgg-dëgg, 391 at. Benn waxtu, ndaxte ñaar-fukk ak ñeenteelu xaajug bés la, buñu ko jàppee ni màndarga, di na doon genn-wàllu weer, walla fukki fan ak juróom. Kon, jamono ju mat sëkk ji ñu jiite ci seen bopp, ñi di Jullit yi, ci suufu Rom gu penku gi, di na doon 391 at ak fukki fan ak juróom. Suñu ci yokkee 27 Sulet 1449, di nañu àgg ci 11 Ut 1840, ngir jeexitalu jamonoy tembu Tirki, niñu ko leree ci juroom-bennelu trompet bi.

GSAM 129Doktoor Josiah Litch di wax ne Nguurug Ottoman dina daanu

GSAM 129.2Ci atum 1838, Doktoor Josiah Litch, mi jóge Philadelphia, Pa., ginnaaw bi mu gëmee dëgg gi William Miller tegtaloon, dafa bokk ci liggéey bi ngir gën a siiwal bataaxal bi. Dafa waajal ay jukki yu ñu siiwal ci mbirum juróom-ñaari trompet yu Apokalips. Dafa taxaw temm ne juróom-benneelu trompet bi dootul jib te nguurug Ottoman gi dina daanu ci fukkeel ak benn fan ci weeru Ut, atum 1840, te loolu dina firndeel àdduna bi ne benn bés ci waxu yonent ju màndarga dafay tekki benn at bu wér.

GSAM 129.3Ñenn ci mbokk yi, ba ci sax ñi ko gëmoon ci mbir mii, tiit nañu lool ndax li nar a xew “su fekkee amul” ni mu ko waxe woon. Loolu nag, ragalul ko, waaye dafa dem ba pare ngir def lépp lu mu mën ngir siiwal ay xalaatam ci mbirum Turki. Bataaxal yu ñépp di jàng yaa tasaare wax ji mu waxoon ci mbir mi. Mbootaayi ñi gëmul woon Yàlla waxtaan nañu ci mbir mi ci seeni ndaje, te nee, “Am na fii nit ku jéem benn mbir, te bu lii amee ni mu ko waxee, loolu dina wone ci lu wér ne benn bés ci waxu yonent dafa tekki benn at, te ñaari junni ak ñetti téeméeri bés, ay at lañu, te dinañu jeex ci atum 1844.”

GSAM 130.1Bi ñu siiwalée waxtaanu Doktoor Litch, loolu yëngal na ñépp, te noonu la ay junni-junniy nit tàmbali di xaar jeexug jafe-jafe yi amoon diggante Mehemet Ali, paasab Misira, ak sultaan bu Tirki bi. Ay téeméeri nit nee nañu, “Su fekkee mbir mii jeexee ni ko doktoor bi waxe, loolu dina wone dëggug tektalu ‘bés-at’ bi ñuy jëfandikoo ngir firi waxtu wu ñu tekki, te dinanu doon ay Adventist.”

GSAM 130Sultaan bu Tirki ci Xare ak Paas bu Misira

GSAM 130.2Ay at yu bare laata atum 1840, sultaan bi dafa doon xex ak Mehemet Ali, paas bu Misira. Ci atum 1838, jafe-jafe bi amoon ci diggante sultaan bi ak ki ko déggaloon ci Misira, ndawi réewi bitim réew yi taxoon nañu ko teyee ci jamono jooju. Waaye ci atum 1839, xare bi tambaliwaat na, te mu wéy ba, ci benn xareb mbooloo diggante soldaari sultaan bi ak yu Mehemet, soldaari sultaan bi ñu leen dàjje lépp te alag leen, te Mehemet jël gaal yu xareem yi yóbbu leen Misira. Sultan bi dafa wàññeeku woon ba pare, ba bi xare bi tambalee waat ci weeru Ut, ñaari gaal yu mag ak ñetti gaal yu ndaw rekk a desoon ci li desoon ci mbooloom gaali Turki yi amoon doole. Mbooloom gaal moomu, Mehemet bañ na ko woon bañ a joxe delloo ko sultan bi, te wax ne su kureeli réew yi jéemee jël ko ci loxoom, dina ko lakk. Nii la mbir yi taxawee woon, ba ci atum 1840, Angalteer, Risi, Ostari ak Prusi duggal seen loxo, te fas-yeenee woon jubanti jafe-jafe bi; ndaxte leer na woon ne buñu ko bàyyee rekk, Mehemet dina yàggul dara moom nguurug sultaan bi.

GSAM 131Duggante Kàttan yu Bennoo yi

GSAM 131.1Sultaan bi nangu na taxawaayu doole yu booloo yooyu, te noonu la joxe ci seen loxo mbir mi ci coobareem. Am na ndajem doole yooyu ca Londres, fa nga xam ne sheek bi, Effendi Bey Likgis, moo fa teewoon niki ndawul Ottoman bu am sañ-sañu wax. Ñu defar ab ultimatum, ñu war ko jox paas bu Misira, bu ko sultaan bi di jox nguurug Misira ci ndono, ak bépp gox ci Siri bu tàmbali ci Gólfu Suez ba ci géeju Tiberias, ak diiwaanu Acre, ngir dundam gépp; moom itam, mu génn ci yeneen gox yu bokk ci nguurug sultaan bi te mu tegoon loxo, te delloosi gaal yu xare yu Ottoman yi. Su fekkee bañ na ndigalu sultaan bi, ñeenti réew yu mag yi dañu waroon a jël mbir mi ci seen loxo, te jëfandikoo yeneen péexee ngir mu nangu, li leen neex.

GSAM 131.2Leer na ne, ci saa su ñu joxee Mehemet Ali bataaxal bu mujj bii, mbir mi dootul nekke ci loxol ki njëkk [sultan bi], te yorinu ay mbiri réewam, la dale ca saa sa, dina nekk ci loxoy réewi bitim réew yi.

GSAM 131Waxu Yonent ju Mat—Jeexug moom-sa-bopp bu Tirki

GSAM 131.3Sultaan bi yónni na Rifat Bey ci gaalu nguur gu dox ak saxaar mu dem Alexandriye, ngir yëgal pasha bi ultimatum bi. Jox nañu ko ko ci loxoom, te moom moo ko jël, ci fukkeel ak benn fan ci weeru Ut, atum 1840! Ci bés boobu, sultaan bi yónnee na ab bataaxal ndawi ñeenti réew yu mag yi, di leen laaj naka lañuy def su fekkee paas bi bañ na topp sartu ndigël lu mujj li; ñu tontu ko ne waajal nañu lépp, te warul a jaaxle ci dara lu man a xew. Ci bés boobu la jamono ju tollu ci ñetti téeméer ak juróom-ñeent-fukki at ak benn ak fukki fan ak juróom, ju ñu jagleeloon nguurug Ottoman, jeex; kon, fan la tembug sultaan bi nekkoon?—Jeex na!⁶

GSAM 132.1Dale ci bés boobu ba tey, sultan bi dafa war a topp ndigali doole yi, di seetaan reewam ñu di ko dagdag, di ko séddale seen bopp.

GSAM 132Yëg-yëgu Mbooloo mi ci Waxi Yonent yi Yékkati na

GSAM 132.2Matug waxu yonent ju yéeme jii dafa amoon jeexital bu mag ci xelu nit ñi. Dafa yokk cofeelug nit ñi ci déglu wax yi jëm ci waxi yonent yu mat ak yi doon mat. Doktoor Litch nee na, ci biir ay weer yu néew ginnaaw Ut 11, 1840, jot na ay bataaxal yu jóge ci lu ëpp junniy nit ñu siiw ñu gëmul woon, ñenn ci ñoom ay njiiti mbootaayi ñu gëmul lañu woon, te ci bataaxal yooyu lañu waxoon ne bàyyi nañu xare bi ñu doon def ci Biibël bi, te nangu nañu ne wahay Yàlla la ci nit. Ñenn ci ñoom wëlbatiku nañu bu baax jëm ci Yàlla, te ñu bare ci ñoom doon nañu ay waxkat yu mën ci yëngu-yëngu bu mag bi jëm ci Ñaareelu Ñëw gi. Ñenn ñi waxoon nañu Dr. Litch nii: “Dañu daan wax ne, ñiy firi waxi yonent yi, dañuy jël ay nettali yu yàgg ci taariix ngir dëggal seeni wax ci ni yonent yi maté; waaye ci lii, dëgg-dëgg yi ñoo ngi leen di gis ak sunuy bët.”

GSAM 132.3Ngir wone ni, ci jeexug trompet bu juróom-benn bi, bataaxal bi jëm ci ñëw li tàmbali woon di tasaaroo “ak baat bu réy”, dinaa leen nettali ab misaal bu ma kenn ci ñi doon yëngu ci bataaxal bii nettali woon.

GSAM 132.4Ci atum 1840, E. C. Williams, di ab defarkatu tant ak yërey gaal yi ngelaw di yëngal bu mag bu dëkk Rochester, N.Y., nangu na bataaxal bi, te woo Pasteur yi Miller ak Himes ñu ñëw Rochester di wax ak junniy nit ñi fa dëkk. Ñu tontu ne amuñu xaalis bu doy ngir luwe ab saal bu mag bu mën a jël mbooloo mi. Mu tontu ne, “Am naa ab tant bu wert bu am 120 tànk ci yaatuwaayam. Dinaa ko taxawal, teg ci ay toogu, te toppatoo ko, ci neen. Kàcceel leen ñëw yégle bataaxal bi.” “Ñëw nañu,” la ma wax, “te tant bi mënu woon a jël sax genn-wàllu ñi ñëwoon ngir déglu, kon ma yokk ci benn dogu tant bu tollu ci ñeent-fukki tànk, def ko tant bu tollu ci 160 x 120 tànk. Tant boobu, nit ñi ñoo ko feesoon bés bu nekk, te ay téeméeri nit di wutsi ci biti, ñépp di bëgg a déglu kàddu gi.”

GSAM 133Téeméeri nit ñuy yégle Bataaxal bi

GSAM 133.1Ngir mën a dalal ñi gën a bare di ñëw, dañu daan jëfandikoo ay xayma yu mag, tey amal ay ndaje ci biir àll bu amee nawet. Bu seddee, dañu daan jëfandikoo yenn ci këri eglis yi gën a mag ak saal yu ñépp bokk yi, te yépp daan fees dell ak ñi soxla woon xibaar bi. Ci palàsu Pasteur Miller, mi daan taxaw “daanaka ci boppam rekk” balaa atum 1840 ngir yégle bataaxal bi, lu tollu ci ñetti téeméeri nit ñoo ko boolewoon ci yégle ci mbooloo mi jeexug jamonoy ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, te di yuuxu ne, “Jamono dootul am,” ak, “Waxtu àtteem agsi na.” Kon, nii lañu gisee ne, bi waxtu Boroom bi jotee ngir bataaxal bi tasaaroo ci àddina sépp, kàddoom dëggaliku na, te milyoŋi nit am nañu cawarteg déglu woo gi.

GSAM 133.2Li nekkoon dëgg ci yëngu-yëngu bi ca Amerig, loolu itam dëgg la woon ci yeneen réew yi. Dalee atum 1840, ci palàsu ay nit ñu néew ñuy tasaare seeni téere, ay fukki nit ak ay fukki nit ñoo feeñ, ni mel ni, ngir yégle yuuxu bi. Ci Angalteer rekk, amoon na juróom-ñaari téeméeri pasteuru Eglisu Angalteer ñu doon yégle bataaxal bi, te loolu laata ñu ciy boole yeneen ñu bare ñu nekkoon ci liggéey boobu. Ci lu ëpp ñaar-fukki réew yu mag ci àdduna bi, bataaxal bi doon na fa dem ak pastéef gu réy, ba taxoon képp ku ko gisoon di wax ne, “Askan wii dañoo takku lool ci li ñuy wax.”