Saar 4 — Jamono ju Mujj ji

GSAM 77.1“BOOBA laa wax ne, Yàllaay Boroom bi, lan mooy mujug mbir yii? Mu ne ma, Demal sa yoon, Daniyel: ndaxte kàddu yi dañu leen tëj te tëju ba keroog mujug jamono. ... Ñu bon ñi dinañu def lu bon: te kenn ci ñu bon ñi du xam; waaye ñu am xel ñoo'y xam.”¹

GSAM 77.1Mu ne ma, Xam, a doom aadama: ndaxte ci jamono ju mujj la gis-gis bi di amee.²

GSAM 77.1“Waaye yaw, Daniyel, tëj kàddu yi, te tëj téere bi, ba ci jamono ju mujj ji; ñu bari dinañu daw di wër, te xam-xam dina yokku.”³

GSAM 77.1Lan la “jamono ju mujj” jii di tekki fii? Mënul nekk mujjug lépp moom ci boppam, ndaxte bu fekkoon loolu, pàcc bi ci waxu yonent Daniyel bi ñu “tëj” du am njariñ dara ci nit ñi. Naka “liñu feeñal ñun la,”⁴ wàll wii war na am njariñ ci benn jamono. Kon, wax ji di “jamonoy mujj gi,” war na tekki jamono ju jege mujj gi, foofu lañuy xamee liñu waxoon Daniyel.

GSAM 77Bésu Waajtaayam

GSAM 77.2Ci lu amul sikk, mi ngi tekki jamono jooju yonent Nahum tudde woon “bésu waajtaayam.” Fii, yonent bi mi ngi doon wax ci yàqanteg Ninewe ak “caaxu yar, ak caaxu rëddug roo yi, ak fas yi di naaj, ak saret yi di saaw.”⁵ Li njëkk, yonent bi dafa jëmale xelam ci musiba mu gën a réy miy dal àddina sépp, bu “tund yaa ngiy lox ngir moom, te tund yu ndaw yaa ngiy seey, te suuf si di lakk ci kanamam, waaw, àddina si, ak képp ku ci dëkk. Kan moo mën a taxaw ci kanamu meram? Te kan moo mën a muñ ci tàngooru meram ju metti ji? Meram dafa tuuru ni safara, te dafay daaneel xeer yi.... Dina jeexal lépp; naqar du faa dellusiwaat.”⁶

GSAM 78Sarët yu am Tàkkal yu Safara

GSAM 78.1Yonent bi gën a yeggale ci bésu waaj gi la wax: “Sarët yi dinañu nekk ak taal yu saf ci bésu waajam ga, te garabi sapin yi dinañu yëngatu bu metti. Sarët yi dinañu yëngatu ci mbedd yi, di laalante ci yoon yu yaatu yi: dinañu melni tàkkukaay, di daw ni melax. Dina waññi ay nitam yu mu tànn: dinañu fakkastalu ci seen dox; dinañu gaawantu jëm ci miir bi, te aarukaay bi di waajal.”⁷

GSAM 78.2Nekk na melokaan bu leer nàññ ci saxaar gu gaaw gu jamono jii, ak kondiktëer bi di wéy di waññi di waññiwaat ay tukikatam, ci diggante gaar-gaar, te ñoom di fakkastalu ci seen dox bi saxaar gi di dox. Ginnaaw loolu, am na itam jëfandikoo gu réy gu ñu def garabi fir ngir defar ay poto yu taxawalu raay, ay pon, ay mbaar yu ñuy aar raay yi ci nees, ak yeneen. Ñu ngi wax ne benn yoon bu jaar ci kaw tundu Sierra Nevada am na ay mbaar yu ñuy aar raay yi ci nees yu ñu defaree garabi fir yu tollu ci ñeent-fukki miil ak juróom-ñaar. Te lii, waxoon na ko yonent bi ne dina am ci “bésu waajal gi.”

GSAM 78.3Jamono ju mujj jii, yonent Yowel itam wax na ci, bi ñu joxee ndigël jaamu Yàlla yi ne, “Fóonleen trompet ci Siyon, te joxeen siiwal ci sama tund bu sell bi: na ñépp ñi dëkk ci réew mi lox; ndaxte bésu Boroom bi mi ngi ñëw, ndaxte jege na.”⁸

GSAM 78.4Te itam, yonent Sëfanya wax na, “Daje leen, waaw, daje leen, yéen askan wu ñu bëggul; bala ndigël li di génn, bala bés bi di jaare ni xataay, bala mer gu metti gu Boroom bi di ñëw ci yéen, bala bésu meru Boroom bi di ñëw ci yéen. Wutleen Boroom bi, yéen ñépp ñi woyof ñi ci kaw suuf si, ñi def àtteem; wutleen jub, wutleen woyof: xéj-na dingeen nëbbu ci bésu meru Boroom bi.”⁹

GSAM 79.1Ngir gën a leeral li waxin wi di “jamono ju mujj” tekki, ak kañ la di tàmbali, dinañu seet beneen misaal fu ñu jëfandikoo baat boobu. Ci fukkeel ak bennu saaru Daniyel, ñu ngi fa wax ci doole ju daan sonal, te doole jooju waroon na yor nguuram ba ci jamono ju mujj ji. Boroom bi wax na ci kàttan googu di sonal ne, “Ñenn ci ñi am xel dinañu daanu, ngir ñu nattu leen, te setal leen, te weexal leen, ba ci jamono ju mujj ji: ndaxte [jamono ju mujj ji] am na jamono ju ñu ko jagleel.”¹⁰

GSAM 79Liggéeyu Béjjén bu Ndaw bi

GSAM 79.2Bindkat yu protestan yi ci lu ëpp ñoo dëppoo ci jàppee nguur gii ak “béjjén bu ndaw” bi ci saaru Daniyel bu juróom-ñaareel bi, jàppale ko ci jàngu Rooma ji amoon nguurum réew mi ci loxoom ci diir bi ñu ko “tànnal”. Diir boobu ñu ko tànnal mooy “benn jamono, ñaari jamono, ak genn-wàll”.¹¹ Loolu mooy 1260 bés yu yonent yi—1260 at—yu nguurug politig gu béjjén bu ndaw bi, di tàmbali ci atum 538 ba 1798 G.I. Ci at moomu mujj, lañu jëlee nguurug politig gu béjjén bu ndaw bi, ci “waxtu wi ñu tëraloon.” Kon ci jamono jooju, nit ñi bàyyi nañu “di daanu” ci loxol kàttan googu ni ñu ko daan defee bu njëkk. At moomu, kon,—1798,—mooy tekki ndoorteelu jamono jooju ñu tudde “jamonoy mujj gi” ci biir waxu yonent jii.

GSAM 79.3Atum 1798 moo tëj “junni ak ñaar-téeméer ak juróom-benn-fukki fan yi”—1260 at—yi nga xamne “Ñaari Seede” yu Boroom bi (Kóllare gu Yàgg ga ak gu Bees ga) waroon nañu “di wax kàddug yonent... sol ci saaku.”¹² Ci jamono ju lëndëm ju fitna ji, ñu daan denc Mbind mi ci làkku Gereg ak Latin, te làkk yooyu askan wi xamuñu ko woon. Loolu ñu tëye Mbind mi, dañu ko nattale ak ñu sol leen “saaku.”

GSAM 80Ñaari Seede yi ñu Rey

GSAM 80.1“Bu ñu paree seen seede [ci nekkinu saaku bi], rab bi jóge ci xur bu amul fu mu jeex, dina xare ak ñoom [Seytaane di leen yëngal tey jaar ci nit ñu àdduna], te dina leen daan, rey leen. Te seen néew yi dinañu tëdd ci mbeddu dëkk bu mag ba, bi ñu ci wàllu ruu di woowe Sodom ak Misra, fa lañu takke sunu Boroom itam ci kurwa [‘di takk ci kurwa,’ ci Biibël bu Danmark ak Revised Version]. Te ñi bokk ci askan wi, ak xeet yi, ak làkk yi, ak réew yi dinañu gis seen néew yi ñetti fan ak génn-wàll, te duñu may ñu suul seen néew yi.”¹³

GSAM 80Nguuru Tiitaange

GSAM 80.2Rey gi ñu def Seede yii amoon na ci jamonoy “nguurug tiitaange” ca Faraas, ci diggante 1792 ba 1795—di ñetti at ak génn-wàll. Donte Révolution française bi weyoon na lu mat juróom-benn walla juróom-ñaari at, ci ñetti at ak génn-wàll yu njëkk ya lañu jëfoon seen kàttan gu mag ngir yàq Biibël bi, diine ji, ak képp ku amoon fit di wax ci seen wàll. Donte Révolution bu Faraas bi dafa waxoon ne dafa doon xeex nguurug buur yi ak njiitug diine yi, ci dëgg-dëgg, dafa mujj doon xeex ngir far Yàlla ak Biibël bi. Ci jamono ji jiitu woon Révolution bi, ñu ngi jàng ne,

GSAM 80.2“Warul kenn fàtte ne bala Réewolusiyoŋ bu 1792, ñi doon taxawal ñàkk-gëm ci Faraas, dañu wax ne dajoo nañu seen biir te génne £900,000 [$4,500,000] ci benn at, waaw, ay yoon yu bare, ngir jënd, móol, ak tasaare ay téere ngir yàq xelu nit ñi te waajal leen ci ay jëf yu metti.”¹⁴

GSAM 80Bindkat yu Gëmul

GSAM 80.3“Yoonu Réewolusiyoŋ bu ni mel, mbindi Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, ak ñeneen ñu ni mel ñoo ko waajal, ci mbind yooyu lañu doon jéem a tasaare ay xalaat yu daaneel diine ju sukkandiku ci bindef yi ak ju ñu wone. Wahyu, duñu ko weddi rekk, waaye dañu ko dindi ba fàww; Yàlla, génne nañu ko ci àddina sépp, te ci palaasam, ab nàndal bu ñu taalifal ci xel rekk, ci turu Yàllatu Xel, lañu ko wuutu.”¹⁵

GSAM 81.1Ci atum 1793, gis-gisu nit ñi meloon na noonu ba taxoon ñu daan tàccu ak mbégte ñiy teyaatar ngir seeni waxi ñàkk-kersa yu ñu jëmele woon ci Yàlla ak Biibël bi. Ngir joxe ab misaal, ñu ngi ciy tànn:

GSAM 81.1“Koomedyen bii di Monert, ca Jàngu St. Roche [Paris], yóbbu na ñàkk-ngor gi ci ronqam. Mu ne: ‘Yàlla, su fekkee ne am nga, feyyel sa tur wu ñu toroxal! Maa la caaxaan. Da nga noppi. Amoo fitu yëngal say dënnu. Kan mooy gëmati ne am nga ginnaaw lii?’”¹⁶

GSAM 81Liggéey bu Xas Yàlla ci Lyon, Faraas

GSAM 81.2Ci ni ñi rey Seede yi, “ñu takkati Doomu Yàlla ci kuruwa bi, te wone ko gàcce gu mag” (Ebriyee 6:6), di feeñee ci xew-xewu benn xew bu Fouché defoon ca Lyon, ngir màggal Chalier, Guwernëru Lyon, bi ñu rey. Laata muy agsi Lyon, Fouché digle woon na ne

GSAM 81.2“nañu yàq màndarga yu diine yépp; te ci kaw buntu sëg yi nañu bind, Dee ab nelaw bu sax la.... Nataalu boppu Chalier ñu ngi ko doon yóbbu ci mbedd yi, di ko topp ci mbooloo mu réy mu ay reykat ak ay jigéen yu jaay seen bopp. Ginnaaw ñoom, am mbaam mu yoroon Injiil bi, kuruwaa bi, ak ndab yu kominiyoŋ bi, yu ñu gaaw yóbbu ci safara si, te mbaam mi ñu forse ko mu naan ci koppu kominiyoŋ bi biiñ bu ñu sellal bi.”¹⁷

GSAM 81.3Nii lañu nettalee benn Bésu Xel mu ñu amaloon ca Paris:

GSAM 81.3“Dañoo defoon defile dem ca convention ba, te mbooloo mu bon ma... defoon caaxaan ci anam gu gëna reelu xumbali diine yi.... Ay góor, ñu soloon ay surplices ak ay copes, ñëw di woy ay hallelujah, te di fecc Carmagnole, ca barabu convention ba. Foofee lañu tegalee hostie bi, boyet yi ñu ko daan denc, ak nataal yu wurus ak yu xaalis yi. Defoon ay wax yu ñu caaxaan.... ‘Yéen,’ la ndawi St. Denis yi waxe, ‘yéen, jumtukaayi fitna, sànt yu barkeel yépp, nekkal leegi ay patriote, jóg leen bépp, te liggéeyal réew mi ci dem ca bërëb bu ñuy tëgg xaalis ba ngir ñu seeyal leen.’”¹⁸

GSAM 82Kàddug Yàlla génn na ci lëndëm gi

GSAM 82.1“Ginnaaw ñetti fan ak genn-wàll, Xelum dund gu jóge ci Yàlla dugg na ci ñoom” (Seede yi), te ñu “yéeg ca asamaan ci biir niir.”¹⁹ Waxtu Yàlla jot na ngir kàddoom génn ci lëndëm te feeñ ci kanamu àddina. Jamono ji jot na (1798) ngir liggéeyu misiyon bi dox ci àddina sépp. Ci atum 1804, ñu samp British Bible Society. Loolu toppoon na ko ay mbootaayu Biibël yu bare, te léegi Biibël bi tekki nañu ko ci làkk yu mag yépp yu àddina si. Looloo tax, Biibël bi, di Ñaari Seede yi, bi mu feeñee ci leer fu ñépp mën koo gis te mën koo jàng, dañu koo nattale ak seen yéeg ca asamaan ci biir niir.

GSAM 82.2Ci jamonoy Révolution Française, Voltaire waxoon na ne ci téeméeri at, Biibël bi dina ñàkk njariñ. Ci atum téeméereel bi ginnaaw loolu, ci Faraas rekk lañu tasaare ay Biibël yu ëpp li ñu xamoon ne amoon na ca jamono jooju Voltaire waxee wax ju amul njariñ jooju. Te sax kër gi mu waxee loolu, dañu ne léegi dañu ko jëfandikoo niki kër gu ñeel Biibël bi.

GSAM 82Gis nañu Xeeru Rosetta

GSAM 82.3Am na ñaari tomb yu lëkkalook atum 1798 ak waa Faraas, yi nu war a xool: Bu njëkk, ci at mooma, xarekat yu Faraas yi, ci njiital Seneraal Berthier, daaneel nañu nguurug Paab bi ca Rom, te loolu tax na (ci anam gu ñu xamul woon) waxu yonent ji ñeel xew-xew boobu, bi nekk ci téere bi ñu doon xare, mat sëkk; Ñaareel bi, ci at mooma, ca Fort St. Julien, ci bànqaasu dexu Nil bu tudd Rosetta, xarekat yu Faraas yi, bi ñu nekkee di gas, lañu gisee doj bu siiw bu Rosetta, bi ñu léegi denc ca British Museum. Ci kaw doj bi, am na mbind ci ñetti xeeti bind: Hieroglyphics, bind bi saraxalekat yi daan jëfandikoo; demotic, xeetu bind bi nit ñi daan jëfandikoo; ak Gerek. Lii mooy caabi bi ubbi mbindum demotik ak mbindum yeroglif nekkoon lu ñu xamul woon. Léegi nag, ni ko keneen waxe, “piyos bi ak pala, yi génne mbind yii ci alfabé demotik, ñoo ngi joxe ay firnde yu gën a bare ci dëgg-dëggu mbindi Biibël yu yàgg ya, lu ëpp li jóge ci beneen bunt bu dul Mbind mi ci boppam.” Kon, ñi doon xalaat a far Biibël bi, ñoom ci seen bopp, te xamuñu ko woon sax, lañu jëfandikoo ngir ñu mottali waxu yonent ji, ci dindi nguurug paab bi bi 1260 at yi jeexee, te itam gis nañu caabi mbind yooyu sax yiy dëggal dëggug Mbindi Sell yi ñu doon goor-goorlu a yàq.

GSAM 83“Yaa Dina Taxaw ci Sa Pàrtu”

GSAM 83.1Lan la malaaka bi waxoon Daniyel ne dina am ci jamono ju mujj ji? Ba mu déggee ki sell di wax, “Ba ci ñaari junni ak ñetti téeméeri fan, ca la bërëb bu sell bi di setle,”²⁰ xelam dafa fees ak jaaxle ci lan mooy “jeexitalu mbir yii,” ak “fan” laay yàgg.²¹ Ci mujj gi, dañu ko xamal ne xam jamono ji du ngir jamonoom. Ñu ne ko, “Demal sa yoon ba ca mujj ga: ndaxte dinga noppalu, te taxaw ci sa wàll ca mujjug bés yi.”²²

GSAM 83.2Ñenn ñi jàpp nañu ne wax jooju dafa jëm ci mujug àdduna bi, te ci jamono jooju Daniyel, ak ñi des ci askanu Boroom bi, dinañu jot seeni pay, te taxaw ci seen cér bu ñu leen war a maye. Baatu Ibrani bi ñuy tekki cér bu ñu maye, gox-goxaanu réew, ak yeneen, gheh-vel la, ni ñu nu ko waxe. Loolu du baat bi ñu tekki lot ci mbind mii; baat bi fi nekk mooy goh rahl. Boroom xam-xami Ibrani yi nee nañu nu baat bii, goh rahl, ñu ngi ko jëfandikoo juróom-ñaar-fukki yoon ak juróom-benn ci Kóllare gu Yàgg ga, te mooy baat bi ñu jëfandikoo ngir wax ci setalug bérab bu sell bi doon misaal, fa lañu doon sànni ay tànneef ngir xam ban ci ñaari bëy yi lañu waroon a rey. Bi saraxalekat bu mag bi jëlee deretu bëyub Boroom bi, dugg ci biir bérab bu sell bi ngir def liggéeyu setal gi, Israyil gépp taxaw ca biti, di sonal seeni bopp te di nangu seeni bàkkaar, ngir ñu mën a taxaw set wecc, te jot barkeb saraxalekat bu mag bi bu génnee ci bérab bu sell bi. Noonu, ci bés boobu, Israyil taxaw nañu ci seen pàrt.

GSAM 84.1Bu setal gu mujj gu bérab bu sell bi di ñëw, ci njeextalu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, mbirum Daniyel, ak mbirum ñi baax ñépp ñi faatu, waroon na ñëw ci kanamu Yàlla ngir mu seetaat leen. Looloo tax Daniyel taxaw ci pàrram.

GSAM 84Kàddu yi ñu tëj ba 1798

GSAM 84.2Ci tontu laajub Daniyel bi, “Yaa Boroom bi, lan mooy mujug mbir yii?”²³ ñu ne ko, “Kàddu yi dañu leen tëj te tëj ba ci jamonoy mujj gi.”²⁴ Li gënoon a jaaxal xelu Daniyel mooy laaj yi di “kañ?” “fan la toll?” ak “lan mooy mujje gi?” Ñooñu ñooy tomb yi jaaxaloon te sonaloon yonent bi, te ñooñu rekk lañu tëj te siiñ ba “jamono ju mujj ji,” waaye du téereb Daniyel bépp, ni ko ñenn ñi foogee woon. Laata jamono ju 1798 jii, ñi doon jàng waxi yonent yi amoon nañu leer ci juróom-ñaar-fukki ayu-bés yi, te xamoon nañu ne ci atum 457 lañu tàmbali, laata juddug Kirist, te liggéeyam bu ñépp gis, deeam, ak yeneen, lépp am ci anam gu dëppoo ak waññi gi ñu defoon ci juróom-benn-fukk ak juróom-ñeenti ayu-bés ak juróom-ñaar-fukki ayu-bés yi, tàmbalee ca bés booba. Matale gu wér gii ci ndigalu Musalkat bi, te mu dëppoo ak waññ gii, joxoon na leen firnde ju dëgër ne moom mooy Kirist bu wóor bi, te itam bisub tàmbali gi juroom-ñaar-fukki ayu-bés yi taxaw na te kenn mënuko soppi. Li ñu xamul woon ne juroom-ñaar-fukki ayu-bés yi mooy cér bu njëkk bi ci ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, moo tax mbir mi des di lu ñu tëj ba ginnaaw atum 1798, ni ñu ko waxe woon.

GSAM 84Caabi 2300 Bés yi

GSAM 84.3Léegi, nañu seet dëgg-dëgg yi ci mbir mi. Ba atum 1798, ñi doon firi waxi yonent yi amul woon leer ci kañ la ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi di jeex. Mën nañoo dégg maanaayu màndarga yi, nataal bi ak rab yi nekk ci téereb Daniyel, waaye mënuñu woon wax fan la ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi di jeexe, ndaxte ba tey amul woon benn xam-xam ci kañ la fan yi tàmbali. Ngir firndeel lii, danu jàng ci Midnight Cry, ab jurnaal Adventist bu ñu daan siiwal ca New York City, ci bisu 15 Suwe 1842, ne: “Am na solo lool ñu gis bindkat yu wuute yu temb yi, yi nga xam ne la dale 1798 gis nañu li kenn gisul woon—maanaam ne juróom-ñaar-fukki ayu-bés yi ab caabi la woon ngir ñaari junni ak ñetti téeméeri bés yi.”

GSAM 85Ñu bare ñuy gis leer gi

GSAM 85.1Ni ñu “tëjoon” xam-xam bii ba keroog waxtu wi Boroom bi tëral jot ngir mu ubbi ko ci xelu askanam, noonu itam, bi “jamono ju mujj ji” jotee, ñu bari waroon nañoo “daw di wër” ci biir Mbind mu Sell mi, di seet mbir yooyu. Su ñu méngalee ay tekki yu wuute yu néew ci mbind mi, xalaat bii dina leer nàññ.

GSAM 85.2Doktoor Adam Clarke nee na: “Ñu bare dinañu jéem a seet maanaa mi; te xam-xam dina yokku—ci lii.”

GSAM 85.3Ci Biibël bu Almaañ bu Luther bu ñu yeesal, ñu ngi ci jànge: “Kon ñu bare dinañu ci jaar, te am xam-xam bu rëy.”

GSAM 85.4Biibël bu Almaañ bu ñu tegale bi, nii la ko jànge: “Ñu bare dinañu ci daw, te noonu xam-xam bi dina yokku.”

GSAM 85.5Biibël bu Almaañ bu L. Van Ess, bi Paab bi nangu itam ngir jàngkati Katolik yi, nii la ko tekki: “Ñu bare dinañu ko seet ba mu jeex, te xam-xam bi dina mag.”

GSAM 85.6Biibël bu Suwed bi nee na: “Ñu bare dinañu ci seet, te xam-xam bi dina yokku.”

GSAM 85.7Biibël bu Danemark-Norvège, bu ñu yeesalaat, ni mel nii la waxe: “Ñu bari dinañu ko seet ak pastéef, te xam-xam bi dina yokku lool.”

GSAM 85.8Ci Midnight Cry bu 15 Suwe 1842, danu fa jàng ci wut gi ak am gi xam-xam ci li ñu tëjoon laata atum 1798: “Ndax du lu yéeme ni ay bindkat yu bare, te kenn xamul woon sa moroom, ñu yégg ci benn xalaat ci jamono ju jege?”

GSAM 86.1Ñu ngi leen di jox limu ñaar-fukki mbooloo yu wuute yu gisoon dëgg gi jëm ci jeexitalu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, du ci seen jokkoo, waaye ci seen seet gu dëgër ci Mbind mi, ci ndimbalu Xelum Yàlla. Ci boppu lim bi, ñu ngi fa teg William Miller bu Diiwaanu New York; topp ci moom A. J. Krupp, bu Philadelphia, Pa.; David McGregor, bu Falmouth, Maine; Edward Irving, bu Angalteer; Archibald Mason, bu Skotland; W. E. Davis, bu South Carolina; Joseph Wolff, mi liggéeyee ci barab yu bare ci Asi; Alexander Campbell, ci waxtaanu gi mu amoon ak Robert Owen, ci atum 1829; Kapiten A. Landers, bu Liverpool, Angalteer; Leonard Heinrich Kelber, bu Stuttgart, Almaañ; Lacunza, bu Espaañ; Hentzepeter, bu La Haye, bu Holand; Doktoor Capadose, bu Amsterdam, bu Holand; Rau, bu Bavière; saraxalekat yu Tartary, ci atum 1821; jàngkati Biibël yu Yemen, ci seen téere bu tudd “Seera;” Hengstenberg, ci beneen gox ci Almaañ; waa Risi yi ci Géeju Caspienne; Molokaners yi ci tefesi Géeju Baltique, ak yeneen.

GSAM 86.2Ni mbir mi ubbeekoo ci ay jamono yu wuute ci ndongo yi jàng waxi yonent yi, te loolu ci anam gu kenn xamul woon sa moroom, li ci topp dina ko wone:—

GSAM 86.3Ci téere bi tudd Midnight Cry bu 15 Suwe 1842, am na kàddu yii: “Léegi lañu jot, ab téere, bu am bopp bii di, ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, bu Archibald Mason bind, njiitu diine bu Yeesu Kirist, Wishawtown, Ecosse, Newberg. Móol nañu ko ci téereb Glasgow, ci Ward M. Gazeley, 1820.’ Ci téere bii, Mason nee na, ‘Ci jamono yi weesu laa gis ab téere bu ndaw, bu ñu njëkk a siiwal ca Amerig, ci Reverend Wm. E. Davis, bu South Carolina, te ñu ko siiwaat ci atum 1818 ca Warkington, ci bëj-saalumu Angalteer. Mbindkat bii dafa wax ne ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, ci juróom-ñaar-fukki ayu-bés yi lañu tambalee (saar 9:24). Ci xalaat bii, maangi ko war a nangu.’”

GSAM 87Davis, bu South Carolina

GSAM 87.1Ci lim boobu ci Midnight Cry, ki ko doon saytu wax na ne, “Téereb Davis bi, xeyna ci atum 1810 lañu ko bindoon.” Bi muy wax ci xalaat yi nekk ci téere bi, dafa wax ne, “Ki jàng mën na foog ne téerey Miller, Litch, Stores, walla Hale la jàng, waaye danu gëm ne kenn ci ñiy bind léegi ci ñëwum Kirist bu ñaareel bi xamul woon ne téere bii am na ba ci ayu-bés bii weesu. Ki yoroon jurnaal bii [Cry] musu koo dégg. Gis-gisu Davis ci waxtu wi, bi Mason dëgëloon, mooy ne ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi dinañu jeex ci atum Yawut ya di 1843—di sunu atum 1844.”

GSAM 87Joseph Wolff ak Ñaar-fukki Nit ñu Des

GSAM 87.2Ci Midnight Cry bu 31 Ut 1843, danu fa jàng ne “ci atum 1822 Joseph Wolff (bu Angalteer) génne na ab téere bu tudd ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven.’” Te itam, ne “ci atum 1826, ñaar-fukki nit, yu bokk ci mbooleem gis-gis yu dëggu yi, daje nañu ca London, ak Sëñ Wolff, ngir jàng Biibël bi. Ñoom ñépp, kenn ku ci dul des, ñoo bokkoon benn xalaat. Doli nañu 45 at ci 1260 at yi.” Suñu doli 45 at ci 1260 at yi jeexoon ci atum 1798, loolu dina ñu yóbbu ci jeexantalu atum 1843, di atum Yawut, te mooy dëgg-dëgg sunu atum 1844.

GSAM 87Taxawaayu Alexander Campbell

GSAM 87.3Ci lim boobu ci jurnaal bi, ñu ngi fa nettali ci Alexander Campbell ne, “ci atum 1829 amoon na weranteem bu siiw bi ak Robert Owen, ki gëmul, foofu la waxe woon ne gis-gisu Daniyel yi dañuy yegg ba ca njeextalu jamono, ne ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, ay at lañu, te dinañu jeex ci lu jege atum 1847, bu ñu ko waññee ci juddug Kirist, loolu nag, ci li mu waxe moom, ñeenti at la jiitu waññiinu ñépp.” Kon, ni mu ko waññee woon, ñaari junni ak ñetti téeméeri bés yii dañu doon jeex ci mujjug atum 1843 bu mat sëkk ci atum Yawut, bu ñu ko waññee ci jamono ji toppoon Kirist—maanaam, ci dëgg-dëgg, atum 1844.

GSAM 88.1Ci Midnight Cry bu 21 Sàttumbar 1843, am na wax ci téere bu ñu jot bu tudd, “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ bu Kapiten A. Landers, bu Liverpool, bu S. Kent ak Co. siiwal, atum 1839.”

GSAM 88.2“Moom, ni ñeneen ñi, dafa def ay waññ ci jamono ji, di joxe njeextalu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi ci atum 1847, bu dale ca juddug Kirist gu dëgg ga.” Loolu mooy sunu atum 1844, ndaxte dafa juddu ñeenti at laata at yi ñu xame.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Ci Review and Herald, 17 Mee 1892, am na ab jukki bu jóge ci Pasteur L. R. Conradi, bu dëkk Hamburg, ci Almaañ, mu nee ci biir jukki bi:—

GSAM 88.4“Li ëpp ci sunuy jàngkat xéj-na dégg nañu wax ci boroom-diine bu siiw bii di Bengel, mi bokkoon ci wàllu Luteriyen, te ci xarnu bi weesu [ci li Schaff wax, Bengel faatu na atum 1751], dafa tege woon waxtu feeñug sunu Boroom ci atum 1836, te ay waññeem dafa sukkandikoo woon ci limu 666 bi nekk ci Apokalips. Waaye lu yàgg laata waxtu woowu di mat, am na beneen nit bu tàmbalee bind, di ab njiitu daara bu tudd Leonard Heinrich Kelber. Téereem bu njëkk génn na ci atum 1824, ñu tudde ko ‘The End Near,’ te mi ngi doon firndeel Matiye 24 ak 25. Ci Bavaria lañu ko móol. Waaye ci atum 1835, beneen téere bu gën a réy, bu amoon benn tur boobu, génn na ca Stuttgart, te amoon 126 xët. Lii dina am solo lool, te ngir gën a leeral sunuy jàngkat, ma yokk ci tekki xëtu tur wi: ‘Jeexital gi Moo Ñëw, firndeel nañu ko ci anam gu mat te wóor, jóge ci kàddug Yàlla ak xew-xew yu mujj yi; di weddi bu wér bépp xalaat bu bon ci xaar dikkug sunu Boroom, walla ci waññi waxtu wi; di wone bu leer naka la prelate Bengel juumee ci juróom-ñaari at ci at mu mag ma waroon a dogal; ndaxte du atum 1836, waaye atum 1843 mooy njeextal bi, fa la xare bu mag bi diggante leer ak lëndëm di jeexe, te nguurug jàmm gu sunu Boroom Yeesu gi ñu yàgg di xaar di tàmbali ci kaw suuf.’

GSAM 89.1Ñaareelu móolug téere bi génn na ci atum 1841, ca Stuttgart itam, te ba ma xam sax, beneen génn na ca Saxony. Ni ko xët wu njëkk wi firndeele, téere bi, ginnaaw bi mu weddee xalaat yu juum yu ñu bare, dafa wone ci anam gu leer te leerale jokkoo gi am ci diggante ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi ci Daniyel 8 ak juróom-ñaar-fukki ayu-bés yi ci Daniyel 9, te yóbbu leen ba ci atum 1843 (bu Yawut yi 1843—bu ñun 1844). Ginnaaw loolu, ci li des ci téere bi, dafa wone ci firnde yu jamono ji ne xew-xew bii war na jege.

GSAM 89.2“Li ñu génne ko ay yoon yu bare, loolu rekk doy na firndeel ni nit ñi soppoon ko. Mbokk Schäche, mi dëkk léegi Ostarali, gisoon na ab xibaar ci téere bi, ba ci diiwaan bu sori bii di Silesia, te ginnaaw bi mu ko komaande, jàngoon na ko ak yitte ju réy, ci biir bunt bu tëju. Ci téere bi, amul benn firnde bu wone ne ki ko bind xamoon na am mbooloo mu ni mel mu amoon ci àdduna bi, teewul, ci Xelum Yàlla, agsi na ci menn xalaat mi.

GSAM 89.3“Ci atum 1842, bindoon na beneen téere bu gën a rëy bu am 286 xët, ca Stuttgart itam, mu tudd ‘Cardinal and Scriptural Thoughts Concerning the Creation and Duration of the World; or a thorough answer to the question: Why God has created the world in six successive days—the nearness of our Lord to judge antichrist—the great and joyful events of the year 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Ci lu jege atum 1812, Lacunza, ca Espaañ, siiwal na ab téere bu tudd, The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Bindkat bi jël na turu “Ben Ezra” ngir bañ a siiw, te ñu ngi foog ne ab Yawut la woon bu gëm. Edward Irving, mi jóge Angalteer, ginnaaw bi mu tàmbalee liggéeyam ci Ñëwum Ñaareel bi, tekki na téere bii ci làkku Angale. Kon, nettali bii am na lu mu wax ci lu néew-néew ñaari làkk.

GSAM 89.5Dafa yéeme lool, ginnaaw at yu bare, ñu dajale xalaat yu mujj yu jàngkat yu wuute yi, ñi nga xam ne, la dale ca ndoorteelu xarnu bi weesu ba ca atum 1840, ñoo waññi jamono ju tollu ci ñaari junni ak ñetti téeméeri fan, te jàppe juróom-ñaar-fukki ayu-bés niki pàcc bu njëkk bi ci jamono jooju, ba noppi gis ñoom ñépp ñu dëppoo ci ne jamono ji ci atum 1844 la jeex.

GSAM 901844, Dëgg-dëggu Jeexitalu Ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi

GSAM 90.1Mën na am laaj bi di taxaw: Ndax mën nañoo wóor ne atum 1844 mooy dëgg-dëgg bisub jeexitalu ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi? Waaw! Ndaxte ni fekke ne matal gu dëggul benn waxu yonent mënul ñëw ci waxtu wu matal gu dëgg gi waroon a ñëw, noonu lañu war a jàpp ne atum 1844 mooy bisub jeexital bu wóor bi ngir ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi. Yàlla, mi tëjoon xam-xam boobu ba atum 1798, te dige woon ne ca jamono jooju leer gi dina feeñ, ci Xelam bu dul juum moo gindi ñi ko doon wut ak seen xol bépp ngir am xam-xam bu wér ci jamono ji. Jamonoom jot na ngir “xam-xam” ci mbir mi “gën a yokku,” te mu joxe leer gu wér gi.

GSAM 90.2Bi ñu xamee njeextalu jamono ji ñu leeral nit ñi ci “jamono ju mujj ji”, baax na ñu laaj lan mooy solo si ci gis-gis boobu. Danu gis ci jamono jooju, ci tëj gi liggéeyu Injiil bi, ne war nañoo yëgle jamono ju leer ngir àtte bi. “Te gis naa,” la Yowanna wax, “beneen malaaka muy naaw ci diggu asamaan, mu yor Injiil bu sax bi ngir yégle ko ñi dëkk ci kaw suuf, ak ci xeet bu nekk, ak askan, ak làkk, ak nit ñi, di wax ak baat bu kawe ne, Ragalleen Yàlla, te jox ko teddnga; ndaxte waxtu àtteem agsi na: te jaamu leen ki defar asamaan, ak suuf, ak géej gi, ak bëti ndox yi.”²⁷ Malaaka yu dëgg yi duñu waare Injiil ci nit ñi. Nit la Boroom bi tànn moom ci boppam ngir mu waare Injiilam ba ca àdduna ga yépp di jeex.²⁸ Kon, malaaka bii, ab melokaan la rekk ci bataaxalu Injiil bi di xamal ne waxtu àtte bi jot na ngir mu “tàmbali ci kër Yàlla.”²⁹ Bataaxal bu mel noonu mënul woon a jóge ci Mbind mu Sell mi, ba keroog ñu xamee ci Mbind mi jamono ji jëme ci àtte bi. Jamono ju tollu ci ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, ni ñu ko waxe woon ba pare, dafa yegg ba ci àtteb ceytu bu askanu Yàlla.

GSAM 91Bésu Jéggal, Jamonoy Àtte

GSAM 91.1Bésu Jéggal bi, di setal gu ñu doon def ci bérab bu sell bu suuf bi, Yawut yi xamoon nañu ko te ba léegi ñu ngi koy xam niki bésu àtte. Te ba léegi sax, ci seen tas-tas gi, donte mënatuñoo def mbooleem jaamu yi yu jamono ju yàgg ja te mu jëm ci bés bu tedd boobu, dañu koy màggale niki bésu àtte. Ngir firndeel lii, dinañu njëkk a jël ay wax ci benn jurnaal bu Yawut bu ñu siiwal ca San Francisco, California, bu tudd The Jewish Exponent, di kàllaamag Yawut yu ortodoks yi nekk ci sowu Mont-Roqi yi. Ci nimero bu weeru Sàttumbar, atum 1892, amoon na ab xibaar bu naan balaa ñuy génne beneen nimero, weeru juróom-ñaareel bi ak bésu njéggal bi dinañu ñëw. Turu weeru juróom-ñaareel bi ci ñoom mooy Tishree, te bu juróom-benn bi mooy Ellul; noonu la jurnaal bi waxe, “Weeru Ellul agsi na, te coowu Shofar bu lay xelal [terompét bi ñu waroon a ëf dale ci bés bu njëkk ba ci fukkeelu bésu juróom-ñaareelu weer wi, Sabóor 81:3, 4] dinañu ko dégg suba su nekk ci sinagogi ortodoks yi, di xelal nit ñi ñu waajal bésu fàttaliku bi, ak àtte bu mujj bu Yom Kippur.” Bi ñu nekkee ci jeexantalu Ellul, juróom-bennéelu weer wi, te Tishree, juróom-ñaaréelu weer wi, bëggee tàmbali, dañu doon dégg suba su nekk ci diirub fukki fan, trompet bi di xamal àtteb mujjug at mi ci noste googu doon misaal.

GSAM 91Seede bu benn Ràbbiy Yawut

GSAM 91.2Beneen yoon, ci atum 1902, Rabbi Isidore Myers, bu bokkoon ci mbooloo mu mag mu Yawut yi ca San Francisco, California, bi muy xamle bésu jéggal bi, nee na: “Bi muy jàll ci diggante at mii ak at mi di ñëw, dañuy fàttali bu baax doom-Israyil sàkk gi ak nguurug Sàkkat bi ci àddina sépp, te ñu woo ko mu màggal, ak coowu trompet, li ñu mëna wax, bésu juddug jamono ak bésu tëralug nguurug Buur bu mag bi. Dañu koy woo itam ci baatub trompet boobu, walla Shofar, ngir mu seet bu baax jëfam yu at mi weesu, ci biir mu taxaw di lëngëñ-lëngëñ ci kanamu bët bu gis lépp bu Yoon gu sax gi, mu toog ci gànguney àtte bi.”

GSAM 92.1Ni ñu daan setale Tabernakël bi benn yoon ci at mi ci jaamu Yawut yi, waroon na leer ci Daniyel ne setal gii ci mujjug ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yi, dafa war a am leneen lu mu tekki lu dul jaamu at mu nekk mi doon misaal. Boroom bi joxoon na askanam ndigal ba noppi ne, su ñuy jëfandikoo ay màndarga ci waxi yonent, waxtu wi ñu joxe war nañu koo waññee “bés bu nekk mu doon benn at.”³⁰ Kon, jamono ju tollu ci ñaari junni ak ñetti téeméeri fan yii, ni nu ko gisee, dafa àgg ci njeextalu liggéeyu Kirist niki saraxalekat bu mag bi ci bérab bu sell bu asamaan si—ci àtteb ceytu bi ñeel ñi seeni mbir, jaare ko ci nangu seeni bàkkaar, yóbbu nañu leen ca bérab bu sell bu asamaan si.

GSAM 92Bataaxal àtte bi waroon a am ci atum 1844

GSAM 92.2Bi ñu xamee jamono ji àtteb sell yi di door, yoon bi ubbeeku na ngir, ci doxalinu Yàlla ci mbir yi, ni ko waxi yonent yi firndeele, bataaxal bi man a joxe ne, “Waxtu àtteem agsi na.” Xamal ne, waxul ne ci saa si ñu xamee jamono jooju lañu doon yëgle bataaxal bi, waaye ne leer gi ñu “tëjoon” lañu waroon a leeral. Gis nanu bu leer ne loolu mat na. Ci saar yiy topp, dina feeñ ne Boroom bi, ni mu ko ràññee woon bu leer waxtu wi ñuy yégle xibaaru ñëw gi, noonu la yégle gi amee ci àdduna bi ci anam gu wóor te leer.