Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
10 / 31

Bo 7 — Bietapa chatlie ngaitapa ta hmâhsiena

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Chatawhcha vâlyuhchâpa thatlô ngaitapa hropa pakha, meihdo ta a tobipa avâ tawhta a za chôpa hmô na ta; a luh chô liata meisakupa a zawh ta, a hmia cha noh hawhta châ ta; a pheizy cha meitôh hawhta a châ. A ku liata châ chatypa chyhpata pahy chiehpa chaba ta. A phei chachâh lâta tilaipi chô liata tly ta, a chavei lâta tlâh liata tly ta, chakeibarôhneipa a hupa hawhta ao paro ngaitapata awh ta; a awh khai nahta tôkalôhpa miasarizy chata ao papua haw ei ta. ... Chatawhcha vâlyuhchâpa tilaipi nata tlâh chô liata a duahpa ei hmôpa chata a ku cha avâ lâ pazawh ta, chhâzaw ta a hroh thlâh hapa, avâ nata a chhôh liata hmo a ypazy alei nata a chhôh liata hmo a ypazy, tilaipi nata a chhôh liata hmo a ypazy chhaota a taotuhpa cha reipata chhiesapata, “Daihti y khao aw vei; châhrasala vâlyuhchâpa pasarina ta chiahmie tôpata, pyu a y tita. Khazohpa bieparu cha a ki ha aw, a sei hrohsopazy lâta a chhopa hawhna khata,” tah ta.”1

GSAM 126Vâlyuhchâpa cha chyhsa bietatuhpazy ngiana

GSAM 126.2A vaw reih hra hawhta, chhochhieliena bie reihna cha chyhsa hnohta piepa châ ta; Khazohpa ta cha taotuhna hnohta khizaw chhâna taih chhaota byhnâ pie aw tah ta.2 Chata vâlyuhchâpa heihna bietapa a puapa cha khizaw chyhsazy châta daihti bietapa reih awpa ngiana a châ. Bietapa he “pahy chiehpa” châbuta chhohpa chata cha châbu cha hlâno ta khawpa a châ tahpa a pahnosa haw. He bietatuhpazy cha Khazohpa ta hneipa châ ta; Khazohpa chahnaona ngiana “meisaku” ama chôta a y ta, Khazohpa hmâhsiena chata a châh ta, hmo zydua taotuhpa ama hawhna chata bietapa reih ta. He liata reipa cha daihti bietapa a châ; a vaw chahnaona hneipa, atahmâ “pahy chiehpa” châbuta pahnosa heihpa a châ.

GSAM 127.1Bo hlâo liata pahnosa hawhta, Khazohpa ta hrohsona daihti—Noh 2300—khâwna nata Mopasiana pachiana a vaw tlô awpa daihti a châ ta; pahnona a pôh aw tahpa biechhochhielie cha, Khazohpa ta cha khaihna a pahnosa piepa chyhsa hluhpi a pathyupa hmâta a tlô paki haw. Chata “Theiku kô pakhona bie” a chu awpa daihti chhao a rao chieh ta, cha daihti liata a pachuhtuhpazy ta khizaw hnohta a reih awpa châ ta. He hawhta a daihtizyua cha khâkhâ a châ ta, daihti bietapa cha awhna ngaitapa ta vaw tlô awpa a châ ta.

GSAM 127Vâlyuhchâpa hmiatuapa bietapa awhna ngaitapa

GSAM 127.2He bietapa awhna ngaitapa a vaw y awpa daihti cha pachâ ngaitapa a châ ta. Biephuahpa liata chiahmie miacharuna nata chiahmie miasarina tôna chyhkhâna chô liata a y ta; bietapa chata, “Vâlyuhchâpa pasarina a awh awpa nohzy liata, Khazohpa bieparu cha a ki ha aw, a sei hrohsopazy lâta a chhopa hawhna khata.” tah ta. He cha pahnosa haw ngaitapa a châ ta: he bietapa chata chiahmie miasarina tô awpa daihti taihta vaw y aw ta.

GSAM 127Awhna ngaitapa daihti

GSAM 127.3Vâlyuhchâpa pasarina a awh nahta, “Khazohpa Su pathaihpa avâ liata a pahy ta, a Su pathaihpa liata a biehrai byh hmôhmo a châ ta.”3 Aleina Su pathaihpa liata biehrai byh a ypa—chhôh pathaihpa—cha kum kha ta ei kha, chatlaina noh liata tlaita a pahy ta; cha noh cha mawhna pathaisana, Su pathaihpa pathaisana châta a châ ta. Hrohsopazy ta reipa daihti, Krista chata he pathaisana taopai awpa daihti, cha Noh 2300 a khâwna ta a châ ta.4 Vâlyuhchâpa pasarina a awh nahta avâ liata awhzy chata athihpazy pachia awpa daihti a tlô haw tah ta.5

GSAM 128.1Biephuahpa 10 liata ngiana chata he bietapa “awhna ngaitapa” chata vaw sie awpa daihti, a khâwna cha “chakeibarôhneipa a hupa hawhta” a châ awpa a pahnosa. Hrohsona khata bietapa cha chiahmie miacharuna a khâwna tawhta Su pathaihpa pathaisana hneipa daihti a khâwna taihta, ano cha Noh 2300 khâwna taihta a châ. Chiahmie hmiatuapa miapalih cha Goth, Vandal, Hun nata a dangzy rairua liata a tlô ta, cha rairuazy chata Rome notla râh cha su hrawh, khinarâh hrawh ta a chhâ ta.

GSAM 128Chiahmie miapangawhna

GSAM 128.2Chiahmie miapangawhna chata Mohammedan châna a vaw tlôna, a khâ liata biehmeiseihpa tlâhzy hneipa, a pahnosa ta. Chata “thla pangawh,” ano cha a hmeiseih ta kum 150, “ama chôta ryureituhpa a ypa” tawhta a châ. July 27, 1299, Ottoman rônahna a puthaihpa Othman chata Nicomedia râh a rai ta. Cha daihti tawhtapa Ottomans chata Rome nochhi râh hnohta a rairua ta, a “pasasa” ta, July 27, 1449 taihta, chiahmie miapangawhna a awhna kum 150 a khâwna ta. Cha daihti liata Turks chata Constantinople khihpi hnohta a rairuazy heih ta; mei hrawhpa ta rairua ta, Gibbon ta reipa hawhta baw 60 ta a kaona byuhpa meihrawh laipapi tawhta Constantinople khihpi khâpazy hnohta alô laipapizy a kah ta.

GSAM 128Chiahmie miacharuna a khâwna

GSAM 128.3He daihti pakhata chithâtih châbu taotuhpazy ta Greek ryureituhpa khâwpa châ tahpa John Palleologus a thi ta. Constantine Decozes cha beidyuchhai ryutotuhpa dopa a châ ta, châhrasala Amurath, Turkish sultan, chata ama hnohta rairua a taopa vâta a hrohpa chata Amurath hnohta rônahna a chhôh awpa chhieipa a châ tah ta. He taopai cha Turkish hnohta rônahna piepa hawhta a châ. A vaw tlai leipa daihti chhôhta Ottomans chata Constantinople khihpi nata Rome nochhi râh zydua a chhôh ta. Chata ama chata (rônahna hawhta) ama hlâo “pasasa”pa rônahna cha “thie” ta. Ama ta cha “daihti khatah, noh khatah, thla khatah, kum khatah” taihta “hlâi” awpa châ ta.

GSAM 129.1He cha hrohsona daihti hawhta la ta, noh pakha cha kum pakha tahna ta, ano daihti a rei aw? He he mo a châ leipa bie khatah a châ: kum pakha cha noh 360, kumzy; thla pakha cha noh 30, kumzy; noh pakha cha kum pakha—zydua ta noh 391, ama ta kum 391. Daihti cha noh khatah a chhôh liata 24a châ vâta, ngiana hawhta thla a chhôh liata noh 15 a châ. Chata Mohammedan rônahna a ryureina chata Rome nochhi râh a hneipa daihti zydua cha kum 391 nata noh 15 a châ. He cha July 27, 1449 hnohta chhâh nahta August 11, 1840 a tlô ta; chiahmie miacharuna chata reipa Turkish rônahna chhihthana a khâwna daihti a châ.

GSAM 129Dawhty Josiah Litch chata Ottoman rônahna a tlô leina a pahnosa

GSAM 129.21838 liata Philadelphia, Pa. a ypa Dawhty Josiah Litch chata William Miller ta pahnosa bietapa a vaw pahnopa a châ ta, bietapa hneina hnohta a pakhypi ta. Biephuahpa chiahmie miasari châta châbuzy chyhsa ta pahnosa awpa a si ta. Ano chata chiahmie miacharuna cha August 11, 1840 noh liata a awh khâw aw, Ottoman rônahna cha a pao aw tahpa pahnosa ngaitapa a châ ta; chata hrohsona ngiana liata noh pakha cha kum pakha a ngiana a châ tahpa khizaw hnohta a pahnosa aw ta.

GSAM 129.3Unawhpazy thokha, he bie liata ano nata a ngiapâpazy chhao cha, ano ta a reipa hawhta “he cha a tlô leipa aw khiahtala” tahpa theilâ châta chipa nata chalyupa ta y ei ta. Ano cha a chhôh khâ leipa ta, Turkish bie liata a hmopiena zydua taopata, ama bie cha chyhsazy hnohta pahnosa awpa a sie ta. Chyhsa châbuzy chata ama a reipa bie khizaw liata a phua ta. Khazohpa ngâ leipa pakhypizy ta ama pakhypizy liata he bie a biei ta: “He he chyhsa pakha chata hmo a vaw tao ta; he bie ama a reipa hawhta a tlô khiahtala, ama bie cha pahnosa leipa a y thei vei, noh pakha hrohsona liata kum pakha a ngiana a châ, Noh 2300 cha kumzy a châ, cha kumzy cha 1844 liata a khâw aw.”

GSAM 130.1Dawhty Litch chata a reipa reihna châbu a vaw phua nahta chyhsazy zydua hmotaozie a vaw hneipa châ ta; Mehemet Ali, Egypt pasha, nata Turkish sultan chyhkhâna liata vaw ypa rairuana a khâwna hnohta chyhsa sâh hluhpi ta hmô awpa a vaw chhieipa châ ta. Chyhsazy zahta, “He bie Dawhty ta a reipa hawhta a khâw khiahtala, hrohsona daihti reihna liata kum-noh ngiana heih aw, chata Adventist châ aw,” tah ta.

GSAM 130Turkish sultan chata Egypt pasha hnohta rairua

GSAM 130.21840 hlâo kumzy liata sultan chata Mehemet Ali, Egypt pasha, hnohta rairua liata a chhôh ta. 1838 liata sultan nata Egypt rônahna hnohta chhôhpa a chyhkhâna rairuana cha râh dang raihriatuhpazy hmopiena chata daihti reipa chhôh ta. 1839 liata rairua cha vaw tlâi ta; sultan nata Mehemet ama rairuapazy chyhkhâna liata sultan a rairuapazy zydua a tlô ta, ama râhchâbupazy chhao Mehemet chata la ta Egypt lâta a chhôh ta. Sultan cha a tlô leina ngaitapa châ ta; August liata rairua vaw tlâi nahta, ama râhchâbupazy a vaw hneipa liata râhchâbu ngaitapa pahnih nata râhchâbu pathôh cha a chhôh ta. He râhchâbupazy cha Mehemet chata sultan hnohta a peka heih leipa ta, “hawhnazy chata la aw khiahtala, ei cha mei ta pasie aw,” tah ta. He hawhta a y nahta, 1840 liata England, Russia, Austria, nata Prussia chata chyhkhâna liata a chhôh ta, bie a vaw khâw awpa châ ta; achhâpa cha, ama ta ama siesai khiahtala Mehemet cha thlai sultan beidyuchhai hneituhpa a vaw châ aw tahpa a pahnosa hawpa vâta a châ ta.

GSAM 131Apakhypa râh thatlôpazy chyhkhâna a ngiana

GSAM 131.1“Sultan chata apakhypa râh thatlôpazy chyhkhâna a ngiana a pyh ta, chata anosasyh a khona ta he bie zydua ama ku liata a vaw pie ta. He râh thatlôpazy pakhypina London liata a vaw y ta, sheik Effendi Bey Likgis cha Ottoman vyuhpa ta bie zydua reih theina a hneipa raihriatuhpa hawhta a y ta. Bie khâwna pakha a vaw si ta, Egypt pasha hnohta pie awpa; sultan chata Egypt a chaipa ryureina nata Syria râh, Suez tilaipi ngiahkaw tawhta Tiberias tipo taihta, Acre râh chhao, ama a y chhôh taihta pie aw ta; ano chata sultan râh hnohta a chhôhpa râhzy zydua a khâw ta, Ottoman râhchâbupazy chhao a vaw peka aw ta. He sultan ta a piepa kha Mehemet chata a ngâ leipa khiahtala, râh thatlôpa papalih chata he bie cha ama ku liata la aw, ama chata ama tawhtha a chhôh awpa hawhna zydua taopai aw ta.”

GSAM 131.2“He bie khâwna cha Mehemet Ali ku liata a pie nahta, he bie cha hlâo sultan ta a chhôhpa hnohta a chhôh aw thei leipa aw; ama biezy ryureina cha he daihti tawhtapa râh dang hawhnazy ku liata a chhôh aw tahpa a pahnosa haw ta.”

GSAM 131Hrohsona bieparuna a tlô — Turkish chhihthana a khâwna

GSAM 131.3“Sultan chata Rifat Bey cha ryureina chaba pakha ta Alexandria lâta a sie ta, pasha hnohta bie khâwna a reih awpa châ ta. August 11, 1840 noh liata bie khâwna cha ama ku liata a vaw pie ta, ano chata ama a chhôh ta. Cha noh khata sultan chata râh thatlôpa papalih raihriatuhpazy hnohta châbu a si ta, bie khâwna chata a piepa kha pasha ta a ngâ leipa khiahtala, hmo a châ awpa rônahna a vaw y awpa a reih ta; ama chata, “he bie châta chhôh hmopiena vaw y ha ta, na hroh leipa,” tahpa a pahnosa ta. He noh liata Ottoman rônahna a y awpa kum 391 nata noh 15 cha a khâw ta; sultan rônahna chhihthana cha khaw mo?—Vaw khâw ta!”6

GSAM 132.1Cha noh tawhtapa atahmâ taihta sultan cha hawhnazy bie hawhta taopa châ ta, ama rônahna râh cha chhâh khatah chhâh khatah ama hmopiena châta hawhnazy chata a la ta.

GSAM 132Hrohsona châta chyhsazy hnei ngaitapa

GSAM 132.2He hrohsona bieparuna a tlôpa chata chyhsazy a hmotaozie liata hneina ngaitapa a vaw y ta. A tlôpa nata a tlô awpa hrohsona bie châta hnei ngaitapa ta a chhôh ta. Dawhty Litch chata reipa hawhta, August 11, 1840 hnohta thla tichhôh chhôh liata Khazohpa ngâ leipa chyhsa moh a lâpazy sâh kha hlâta a hluh viapazy tawhta châzy a dao haw ta; ama chata a sihta Khazohpa ngâ leipa pakhypi a hruhtuhpazy chhao, “Biehrai hnohta rairua cha a vaw khâw ta, Khazohpa chata chyhsa hnohta a piepa bie a châ,” tah ta. Ama lakha ta Khazohpa hnohta a vaw luah ta, ama lakha ta Zisu vy heihna hmâhlana liata bietapa reih theituhpa a châ ta. Lakha ta Dawhty Litch hnohta he hawhta a reih ta: “Hrohsona pachuhtuhpazy chata hrohsona a tlôpa pahnosa awpa chithâtih châbu châh parohpa, a hmuzy tawhta bie a vaw la tahpa eima vaw reih haw; châhrasala he bie liata hmo a vaw ypa zydua ei hmia hnohta hmôhmo a y.”

GSAM 132.3Chiahmie miacharuna a khâwna khata bietapa “awhna ngaitapa” chata vaw sie awpa a vaw tlôpa heih hmôhmo awpa, he bietapa liata taotuhpa pakha chata ei hnohta a reipa bie pakha reih aw.

GSAM 132.41840 liata Rochester, New York a ypa E. C. Williams, poh nata chhôhna hrawhpa taotuhpa ngaitapa, bietapa a ngâ ta, Pastor Miller nata Pastor Himes cha Rochester lâta vaw sie awpa, khihpi chyhsa sâh hluhpizy hnohta bietapa reih awpa, a chhie ta. Ama chata ama hnohta, “Chyhsazy zydua y thei awpa hmâhlana o khâwpa châbu hrawh pie awpa tâkâ y leipa,” tah ta. Williams chata, “Ei ku liata poh chhôhpa 120 phei a vâihna a y. Ei chata a poh cha khâ aw, arôh aw, chyhsazy chu awpa tâkâ leipa taopai aw. Vaw sie ula, bietapa reih u,” tah ta. “Ama vaw sie ta,” ama chata ei hnohta a reih ta, “poh cha bietapa theih awpa vaw ypa chyhsazy khophie chhao a chhôh thei leipa, a chhôh chhâh nahta 40-phei chhâhna pakha ta ei chhâh ta; poh cha 160 x 120 phei a vâihna a châ ta. He poh liata nohzy zydua chyhsazy a chhôh ta, a chhôh thei leipa chyhsazy zahta poh khôtho hnaihta a by ei ta, bietapa bie theih awpa a hneipa vâta.”

GSAM 133Chyhsazy zahta bietapa taopazy

GSAM 133.1Bietapa hneina a vaw ngaitapa chhôh awpa, poh ngaitapazy taopa châ ta, kum sâh liata riehmo hmâhlana chhao y ta. Chasipaw daihti liata Khihpi awnanopa châbupazy nata chyhsa hmâhlana o ngaitapazy chhao khâwpa châ ta; chyhsazy ta ama chhôh theina zydua taihta a chhôh ta. 1840 hlâo Pastor Miller cha bietapa reipa liata “pakha hawhta” a ypa hawhta, atahmâ chyhsazy 300 hawhta ama hnohta a chhôh ta; Noh 2300 khâwna pahnosa ta, “Daihti y khao aw vei,” nata “Ama pachiana daihti a tlô haw ta,” tahpa awhna ta. Chata Khazohpa daihti a tlô nahta bietapa cha khizaw zydua liata vaw sie awpa, Khazohpa bie cha tlô ta, chyhsa thy za hluhpi cha awna bie thei khohna ta a palôh chalyusapa a châ ta.

GSAM 133.2America liata hmâhlana a châpa hawhta râh dangzy liata chhao a châ ta. 1840 tawhtapa chyhsazy tichhôh ta châbuzy chhâhpa hawhta a chhôh leipa ta; chyhsazy zahta bietapa awhna ta vaw sie ta. England liata England Awnanopa Pastorzy 700 ta bietapa reih ta, he taopai liata dangzy zahta a ypa he reih leipa ta. Khizaw râh peimawh chaipazy 20 hlâta a hluh viapazy liata he bietapa cha hneina ngaitapa ta vaw sie ta; hmôtuhtuhpa chata, “He chyhsazy ta he bie châta ngaitapa châ ta,” tahpa a reih thei ta.

Notes

  1. Biephuahpa 10:1-7. ↩
  2. Mathai 28:19, 20. ↩
  3. Biephuahpa 11:19. ↩
  4. Daniel 8:14. ↩
  5. Biephuahpa 11:18. ↩
  6. Daniel nata Biephuahpa liata pahnokheina, pp., 497, 498. ↩

Note

Back