Bo 17 — Rairunazy hry liata biehmeiseihpa hmâhsiena
GSAM 265.1Mietaku paipatlapazy hry liata a y nota, vaituhpa ta a zaw a tluapa hawhta, kei chhao ei mietakuzy tlua aw na ta, vâ panohpa nata noh zohpa liata ama vaw paina su zydua tawhta a chhi papuapa ta ei pachha aw ei.1
GSAM 265.21847 tiata Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa pahnopa rairuzy, raihria châta chauna rei leipa châta, bietapa chhâhpa châta châbu khâta hmopiena rei thei leipa. Pastor White nata a lapinô nata Pastor Bates chhâhpa rairuzy liata châta chhâhpa hmâhlana a pahnopa, nata bietapa châta châbu papuana hmopiena a pahnopa, rairuzy biehmeiseihpa pahnopa châta. Pastor Bates Pahânoh bie châta a châbu liata hmopiena pakhypi hmôpa; bia chhâhpa liata a vaw vaw, nata châbu thâna liata châbu chhâhpa thâpa. A hmâhlana ta thâipa hmâhlana.
GSAM 265Biehmeiseihpa châta Sietanô thyi hmopiena
GSAM 265.3Âmo tiata a châta chhâhpa châta chhâna pêipa, Massachusetts liata New Hampshire liata vawna châta rairu liata vaw chhâhpa a châh. Tiah liata Sietanô thyi chhâhpa châta châbu khâta hmâhlana, hapâno $1 a châta a hmopiena, nata bietapa châta hmopiena a pahnopa. Hapa noh hmâhlana hnu, Pastor Bates châta châhpa a chhâhpa a pahnopa; a châta châhpa chhâhpa liata châta a pahnopa, a châta a hmopiena $5 a vaw thâpa. Hâpa ta a chhâna New Hampshire liata mi chhâna liata châpa. A pakhypi hmôpa chhâhpa, nata hropazy pahnopa biehmeiseihpa.
GSAM 266O chhôh hmo hlâhpazy hmâpa ta chhôhkha paduana
GSAM 266.1Pathôhna bietapa hmâhlana hropazy châta hmopiena châhpa pahnopa châta, 1847-48 chasipaw daihti liata Pihno White châta a chhâhpa châta bie a pahnopa. S. Howland châta Topsham, Maine liata châta chhâhpa liata, o chhôh hmo hlâhpazy hmâpa ta chhôhkha ama paduapa:—
GSAM 266.2“Nâ chhâhpa, nata nâ raihria a chhâhpa. Nâ upa railrâh liata lung chhâhpa hmâhlana; a kut châna châhpa, a kut liata thî a chhâhpa. Nâ châta nâ pahnopa, nâ châta nâ raihria hmopiena nata châhpa châta chhâhpa hmopiena, nata chhâhpa châta chhâhpa hmopiena. Châhrasala hlao tloh ma pi. Nâ upa hmâhlana ta thâipa, mahse a raihria châta a hmopiena pêipa.
GSAM 266Pastor White châ-rah chhâhna
GSAM 266.3“Nâ upa railrâh hmâhlana chhâpa, a chhâhna thil châta châhpa liata châ-rah chhâhpa hmâhlana. A chhâhpa liata a châhpa thâipa; zing tiata chhâhpa hmâhlana, a ni chhâhpa $0.50 hmopiena. Pasa a tao ngaitapa vâta zâ ta â mô thei vei. Bia chhâhpa liata unawhpazy bie chhâhpa vaw thâpa, nâ liata chhâhpa châta chhâhpa hmôpa; mahse chhâhpa châta châhpa châta chhâhpa leipa, nâ châta chhâhpa châhpa chhâhpa hmopiena a chhâhpa.
GSAM 266.4“Connecticut liata Unawhpa Chamberlain châta bie chhâhpa vaw thâpa, bia pakhypi liata chhâhpa châta vawna pahnopa. Nâ châta chhâhpa hmopiena hmôpa ta vawna. Nâ upa a châta hmâhlana châta a hmopiena $10 a chhâhpa. Hâpa liata chysiazy châhpa châta pahnopa, nata a châta a chhâhpa poh châhpa châta chhâhna hmâhlana; chhâhna châta chhâhna châhpa, a kut hman liata poh hmasa hmôpa thei leipa. $5 nâ châta Dorchester, Mass. liata châpa. Nâ thilkhâ liata nâ châta raihria a thâipa châhpa. Mahse nâ châta lungdamna nata pachiana pathaihpa a chhâhpa; hâpa raihria thiltha châta a pahnopa.
GSAM 267.1“Unawhpa Nichols châta chhâhpa hmôpa; nâ châhpa châta Sietanô Nichols châta nâ upa $5 a pêpa, Middletown, Conn. liata nâ chhâna châpa. Hâpa khua liata nâ châhpa, bia liata unawhpazy hmôpa leipa. Nâ châta $0.50 chau a chhâhpa. Nâ upa hâpa châta ratha chhâna châta hmopiena châhpa thei leipa, a thilkhâ thilpui châta chhâhpa, nata nâ châhpa châta pahnopa ngiatuhpa hmôpa. Tiah liata Unawhpa Chamberlain hmôpa, a châta a in liata nâ châhpa hmâhsiena.”
GSAM 267Rocky Hill, Conn. liata Bia Awnanopa Pakhypi
GSAM 267.2Hâpa Bia Awnanopa Pakhypi Rocky Hill liata chhâhpa, pakhypi in châta Unawhpa Belden in liata pakhypi pakhypi, hmâhsiena thei leipa pakhypi in châhpa. Pastor White châta S. Howland liata châta bie chhâhpa, pakhypi châta thil chhâhpa a pahnopa:—
GSAM 267.3“thla 4 ni 20 [1848] liata Unawhpa Belden ratha châta Middletown liata nâ nata bia liata rairu unawhpazy châta vaw thâpa. 16:00 tiata a in Rocky Hill liata chhâhpa, nâ hnu liata Unawhpa Bates nata Unawhpa Gurney chhâhpa vaw thâpa. Zan liata pakhypi châhpa, hropazy 15 vel. Hriaheihnoh my liata unawhpazy chhâhpa vaw thâpa, hropazy 50 vel. Hâpazy a châhpa biehmeiseihpa ta pahnopa leipa. Hâpa ni pakhypi châta thiltha châhpa. Unawhpa Bates Khazohpa biepiepazy châta hriatna pathaihpa hmopiena; pahnokheina thâipa châta hropazy châta thâipa. Biehmeiseihpa liata chhâhpa hmâhlana chhâhpa, nata pahnopa leipazy pahnopa hmôpa.”2
GSAM 267Oswego bia, N.Y. liata chhâhpa châta vaw thâpa
GSAM 267.4Pastor Bates châbu chhâhpa Adventist zypazy liata châhpa, bia dang liata Adventist zypazy Pahânoh hmâhlana chhâhpa. Hiram Edson, Port Gibson, N.Y. châta, Pastor nata Pihno White nata dangpazy Volney, Oswego bia, thla 8, 1848 liata Pahânoh a zyhtuhpazy Bia Awnanopa Pakhypi liata vawna châta bie chhâhpa. A bie liata unawhpazy châhpa, châhpa châta châhpa pahnopa hmopiena châta pêipa. Pastor White haina liata hmâhlana châta $40 a hmopiena. Hâpa châta chysiazy châhpa châta châhpa a pahnopa, nata a chhâhpa Volney liata vawna nata kirin châhpa.
GSAM 268.1Hâpa Bia Awnanopa Pakhypi New York khawthlang liata Mi Arnold châta ratha in liata hmâhsiena. Hropazy 35 vel chhâhpa, bia hâpa liata chhâhpa hropazy châhpa; mahse hropazy pahnih vel chau châhpa. Mi châta mi pahnokheina hmôpa, Biebu châta châhpa a châta. Hropazy a bie châta hmopiena nata a bietapa pahnopa châhpa. Nâ liata chhâhpa châta Pastor White nata a lapinô a chhâhpa hmâh hmôpa leipa, nâ châta biehmeiseihpa pahnopa châta chhâhpa. Mi Arnold châta Thuphuona 20 liata kô 1000 hmasa liata a thâipa châta, Thuphuona liata hropazy 144,000 châta Zisu chhihthana ni liata thawhpazy châta a pahnopa.
GSAM 268Mi Arnold châta biepiepazy châhpa pahnopa leipa
GSAM 268.2Nâ Bawpa thihna châta a thil hmôpazy hâpa châhpa hmâh, nata a chhâhpa a thihna châta pahnopa châhpa châta, Mi Arnold thawpa nata a châta a pahnokheina chhâhpa: a châta a pahnopa leipa; Bawpa zanpui châta Zawpakhô châta a pahnopa, kô kha ta ei kha chau châta hmâhlana.
GSAM 268.3Hâpa pahnokheina dangdang châta Pihno White lung liata a chhâhpa thâipa. A pahnopa Mi Arnold châta khawhchheina liata a chhâhpa; a lung liata châhpa châhpa, Khazohpa châhpa châhpa hmôpa. Mi dang châta a thihna châta chhâhpa pahnopa; mahse Pastor Bates, White, Chamberlain, Gurney, nata Edson châta a châta ta thlâwkheina hmopiena, Khazohpa châta a chhâhpa châta a thlâwkheina chhâhpa. Vârâh khaihna châta a chhâhpa, nata raihria thil châta a chhâhpa leipa. Hâpa aluahna liata chhâhpa pahnokheina khawhchheina hmôpa, nata biehmeiseihpa hâpazy chhâhpa châta, hropazy a pahnopa Biebu châta chhâhpa châhpa ti châta, mahse a pahnokheina chau châta; a khawhchheina chhâhpa chhâhpa, Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa liata pakhat châhpa. Pakhypi châta lungdamna ta a tawpa; biehmeiseihpa châta châhpa. Hâpazy pahnokheina dangdang châhpa a khawhchheina pahnopa, nata Tahmâ biehmeiseihpa liata pakhat châhpa, Khazohpa châta thâipa.
GSAM 269Biebu hmâhsiena thiltha aluahna
GSAM 269.1Hâpa pakhypi châta Mi Alexander Ross châta thla 1 ni 4, 1884 liata bie chhâhpa. A châta hropazy 35 vel liata pakhypi châhpa pakhat châhpa:—
GSAM 269.2“Sietanô White aluahna liata a khâta thawpa, nata in châhpa Biebu a kut vâlyuhpa châta laopa; Biebu cha a laizie a tlâhpipa hawhpa a châ. A Biebu châhpa vâlyuhpa, a mita châta Biebu hmôpa leipa, a ku chachâh châta bie khatah liata vaw châpa, a chhâhpa châta a pahnopa. Nâ châta Biebu liata bie chhâhpa hmôpa, a pahnopa bie ta a pahnopa hmôpa. Nâ châta pakhypi hropazy châta chhâhpa hmôpa. A châta a pahnopa bie khatah chau a chhâhpa; a mita Biebu dangah liata châhpa, mahse a kut châta bie liata a chhâhpa hmopiena. Hâpazy bie châta Volney liata thla 8, 1848 Pahânoh a zyhtuhpazy pahnokheina khawhchheina châhpa, nata nâ châta biehmeiseihpa liata pakhat châhpa.”
GSAM 269.3A châta, hâpa thil châta Biebu bie pathaihpa hmopiena liata khawhchheina pahnopa châhpa leipa a theihpa. Oswego bia Pahânoh a zyhtuhpazy, a khawhchheina hmâh châhpa hnu, biehmeiseihpa liata pakhat châhpa, hâpa pakhypi liata dangpazy êng châta vaw thâpa. Hâpa thil châhpa Khazohpa hmâhlana châhpa a châhpa. Satan châta pakhat châta hropazy pahnih, lungchhâhpa nata rairu châhpa châta a theihpa hmâhlana. Khazohpa pahnokheina châta a châhpa leipa, mahse thlalôhna châhpa, pathaihpa awnanopa châta a châhpa.3
GSAM 270Tlâhna hmopiena thil makpazy
GSAM 270.1A hmâsa pakhypi hnu liata Madison bia, Port Gibson, Port Byron, nata New York khua liata pakhypi chhâhpa. Hâpazy hnu Connecticut liata bia pakhypi chhâhpa. Hâpa chhâhpa liata Khazohpa a chhâhpa hmôpa, nata Dawhty Rônahpa châta a hmopiena chhâhpa ta a hropazy a tlâhpa, James Bie liata Khazohpa hmâhlana ti a pahnopa.4 tlâhtuhpa châhpa châta hmopiena leipa ti a châhpa mi pazy châhpa a tlâhpa. Hâpa thil châhpa 1845 hnu liata vaw vaw hmôpa.
GSAM 270Hmâhlana hropazy naipa pakhypi
GSAM 270.2Pastor White Review and Herald liata thla 2 ni 5, 1880 liata, hmâsa hmâhlana châta chhâhpa, a châta bie chhâhpa:—
GSAM 270.3“Nâ hmâsa hmâhlana liata châhpa châta châhpa chhâhpa leipa châta ngâina; chhâhpa châta châhpa chhâhpa leipa châta khua ngâina. Khazohpa raihria châta tâkâ rai awpa ta, raihria thiltha chau châta châhpa leipa nâ châhpa. Hâpa tiata nâ châhpa raihria thâipa hmâhlana, châbu chhâhpa, bie chhâhpa, bia chhâhpa liata vawna, nata bia liata bietapa pahnopa.”
GSAM 270.41848 kum Zisu vy heihna hmâhlana châta nata politika châta, hriatna châhpa kum châhpa. Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa biehmeiseihpa châhpa hmôpa, nata hmâhlana châta vawna khawhpa chhâhpa. Hâpa tiata raihria liata nuhmei nata ram pahnokheina thil châhpa a rônah hmopiena, hrohsona bie pahnokheina hropazy pahnopa hmopiena. khawhlui biapazy liata châhpa châhpa a chhâhpa, mahse Hydesville, Wayne Co., N.Y. liata thlah hmopiena thar hmopiena chhâhpa. Biebu pahnokheina hropazy châta hâpazy châta “ahripa thlahpazy, alei phopizy Khazohpa ni châta rûna pakhypi hmopiena” ti châhpa.
GSAM 2711848 liata biapazy pahnokheina châhpa
GSAM 271.1thla 2 ni 21, 1848 liata France châta Louis Phillippe châta a lal upa zypazy a châhpa, a châta: “Nâ zan tiata ram pakhypi lal a châhpa ta hmasa hmôpa leipa,” ti a châhpa. Zan dangah liata, “puan” châhpa, ratha thâwtuhpa châta hman châhpa, Paris khua kulh châhpa pêipa, a hropâ châta himna pahnopa. Hâpa thil châta Pâpa lalna châta a hmâhlana pahnopa ti châhpa; a mi nata a sipai châta châhpa. Hâpa ni Paris liata France sipai châhpa sipai hmôpakhypi pakhypi hmâhpa; a rûnazy pûk hmâh hnu lal in liata chhâpa. Tiah liata ty chhâhpa rûnâh châta chhâhpa, thâw thlir châta lopa, “PÂPA CHÂTA CHHÂHPA! PÂPA CHÂTA CHHÂHPA!!” ti aw châpa. Sipai zypazy hâpa aw châhpa, pahrâh châta vaw châta, a thâipa hmopiena, nata “LAL CHÂTA CHHÂHPA!” ti aw châpa. Dawh chyhta chhôh liata Paris khua pakhypi châta châhpa châhpa. Sipai zypazy rûnazy kut liata châhpa, mi pakhypi châta a lal in liata châhpa vawna. A thil châhpa pahnopa hnu, hman châta vaw chhâpa.
GSAM 271Adyuhna liata a pahlaopa râhzy
GSAM 271.2France râh liata buana nata adyhryh leina cha râh hropazy lâ chatlie ngaitapa ta â chhô ha. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany nata Rome zy chhao cha zawpi buana palôh chata a vaoh khai ha. Thla pathôh chhôh ta Europe râh zydua cha a bua khai ha ta, râh pi nata beirâh sawthôh hlâta a hluh viapazy cha aryh leina ru ngaitapa liata ama y. Beidyuchhaizy cha lâpi liata mei ta ama pa-ih ei ta, beipazy nata râh hluhpi chôh beipazy cha ama hrona â lei awpa chipa ta ama tlâ nata amâ thuh ngâ. Râh ryureina a hriapazy ta khizaw ryureinazy zydua pathiehna a vaw y aw tahpa ta ama rei chhielie.
GSAM 272.1Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa a la za leipa Adventist biechhotuhpa hluhpi ta he buana he hmô ei ta, râhzy cha ‘Khazohpa Atotaotheipa noh rônahpa adyuhna’ châta a vaw pakhy ngâpa a châ aw tahpa ta ama pachâ.5
GSAM 272Chahnaona Bietapa hmôchhuahna
GSAM 272.2Cha daihti tlai liata Noh sarina Adventist zy ta biepiepa palihna liata Pahânoh cha Khazoh hrohpa ngiana, a chahnaona a châ tahpa Châbu Pathaihpa tawhta ama chu ngâ. Biephuah 7:1-4 liata chahnaona Bietapa phuahna daihti a vaw tlô ha tahpa chhao pahno ei ta, he Bietapa he chyhsazy hmiakô tlôsa nawpa lâpi nata chhaichhizy ama tlua ngâ. Noh sarina a zyhpazy ta he raihria châta amâ chhuah nota, Hâta noh hmiatuapa Adventist zy ta, ‘Nama chahnaona Bietapa he phuah awpa ta nama haw kaw ha, noh rônahpa adyuhna nata Abeipa vy hmeiseihna cha eima hmiakô liata a y ha tlôh,’ ama tah.
GSAM 272Buana cha a thlai ta â daih ha
GSAM 272.3Thla pathôh tlukha a liapa ta, râhzy hry liata buana rônahpa cha â daih ha. Ama palôhchhiena chhâpazy paryhpa vâta châ leipa ta, thâtih châbu rohtuhpazy tlai chhaota ama chhopasia thei leipa dâh ta â daihpa a châ. He buana kyh liata Horace Greeley ta New York Tribune thâtih châbu liata he hawhta a roh: ‘Râhzy hry liata buana he khâpa ta ma a thlai ta a pathao tahpa cha keimo zydua châta hmonoâhchhihpa rônahpa a châ; châhrasala khâpa ta ma a pachhâsapa tahpa cha hmonoâhchhih viapa a la châ.’
GSAM 272Khizaw Parohpa duahmo kyh liata Ryureina Py Chôh Lâ Biechhotuhpa Choate bie
GSAM 272.4Kô 1851 taihta eima vaw tlô nota, Ryureina Py Chôh Lâ Biechhotuhpa Choate ta Amerika Râhzy Pakhypa ryureina py hmiakô liata bie a reipa liata, Khizaw Parohpa duahmo kyh rei ta, he hawhta a tahpa eima hmô:
GSAM 272.4‘Chana, meihdo nata zi phipa ta a khu thlâh hapa hawhta a lâpa, cha duahmo nata a lâzie cha khâpa a châ tahpa nama pahno pasia kaw; khatlu ta â ryh vei! Lakho a khopa beipazy tovyuh nata biehneina, chyhsazy tovyuh nata kô sâkhaih chhôh ta pachhâpa palôhchhienazy cha adyuhna châta zaozi a vaw ryh awpa hawhta ei pachâ. Cha adyuhna liata, biephuah aluahna liata hawhta, thisaih cha ‘arâ chhâri taihta’ a luah aw ta, chyhsa chi pôhpalôhpa a liabai aw; daihti dârbâh rônahpa ta dawh hropa sâkha a vaw tikhei aw; chyhsa akaona hro tlai cha aleilô dâh nata aleilô Khazohpa eih a châ ma, châ vei ma tahpa mei nata thua ta pasia a châ aw.’
GSAM 273Kô 1848 thla 11 noh 18 liata ‘Pahnokheina bie’
GSAM 273.1Kô 1848 liata râhzy buana he Abeipa vyna phua awpa a châ tahpa a reipazy ta hnabeiseihna a tlô leina riethei kawpa ama tyh nota, ‘Khazoh hrohpa chahnaona’ chyhsazy hmiakô liata palâsa nawpa daihti a vaw tlô ha a tahpa Noh sarina Adventist zy châta cha kheihta ma a châ? Chhâna châta Pastor Joseph Bates ta kô 1849 thla 1 liata a papuapa châbu chyhpa tawhta bie eima lâ aw. Kô 1848 thla 11 noh 18 liata a vaw ypa kyh a rei nota, he hawhta a tah:—
GSAM 273.2‘Unawhpazy nata sietanôzy a chyhpa sâkhâ cha Massachusetts râh, Boston kiah liata Dorchester su liata apakhyna châta ama pakhy. Apakhyna â thâ hlâta keimo thokha ta chahnaona Bietapa liata bie thokha eima mopasia ngâ; “achô lâ vaw thona” tahpa bie nata bie hropazy eima pachâ dâh a do ma tahpa liata pachâna a lyu leina a y. Cha hlâ chyhta Topsham, Maine liata pakhypi eima hnei nota Bietapa châ ta papuana kyh cha thlahchhâna kyh ta eima tao ha ta, papuana lâpi chhao a sia tloh leipa hawhta a lâpa vâta, zydua Khazohpa hnohta apachhao awpa ta bie eima taih pakhy. Khaihna nata pachuna châta thlah eima chhâna daihti a reih tawhta, Khazohpa ta Sietanô White hnohta aluahna hmâpa ta he biezy he a pie.’
GSAM 273.2Aluahna liata a y nota a reipa biezy cha a rei dâh tlai hawhta eima lâ aw:—
GSAM 274Aluahna liata reipa biezy
GSAM 274.1‘Khaihna cha khataih liata ma a vaw pua? Khaihna a vaw puana su cha na vâlyuhchâpa ta miah pachu mawh sy. Khaihna sâkha hnôh sâkha na pie nota, a chyhpa tawhta â thâ. Pahnokheina bie nata biepiepazy cha pazaopa ama châ, pachhaih thei awpa châ vei; hmiatua chaipa cha Khazohpa biepiepa hrawh a châ. A dâh cha thatlôpa ta a vaw thopa nata su raohpazy padua heihpa ta a vaw ypa liata â ly kaw. A bie â chuna vâta, chiehleina tawhta a vaw thatlô ha. Cha kyh liata pasiana daihti cha a la reih vei. Chahnaona a châ! A vaw tho ngâ ha! Noh â sua lâ tawhta pathaopa ta a vaw tho ngâ. Noh hawhta, a hmiatua ta a chakua ta, a sah via lymâ ta a khaihpa zy a pala. Cha biehmeiseihpa cha a vaw thona liata khaihna a chyh kaw, châhrasala a pôh via lymâ ha. Aw, he khaihpa zy thatlôzie he! A thatlô via lymâ. Cha biehmeiseihpa cha a peimawh chaipa nata khaihna a hnei chaipa a châ, Baibul a byuh khao vei tita chhao, tlyzaw ta a y awpa a châpa vâta. Nochhi lâ liata a vaw tho; khaihna chyhpa ta â thâ, châhrasala a khaihpa zy ta a patlâhsa. Aw, cha biehmeiseihpa cha a thatlô hmeih! Râh phapa liata ama vaw luh tawhta chhao a sâh chaipa a châ, châhrasala thi khao thei leipa ta ama y hlâlei cha a pôh via lymâ aw. Noh â suana lâ tawhta â thâ, noh hawhta a siena lâpi liata a sie lymâ, châhrasala tla beih vei.
GSAM 274.2‘Vâlyuhchâpazy ta thlih miapalihzy ama patu ngâ. Biehneinazy a khâ tu cha Khazohpa a châ. Mopathaihpazy zydua chahnaopa a la châ khai vei vâta vâlyuhchâpazy ta ama pahlôh hlei vei. Mikaila a vaw duah tita, he nôpona he alei zydua liata a y aw. Moh teh u, pathli awpa ta amâ chhuah ha tlôh. Mopathaihpazy chahnaopa a la châ vei vâta khâpa ta a y. A châ, na hmôpa nata na theipazy cha châ ta papua mah y, Khazohpa byhnâ chhao a hlao aw. Moh teh u! Cha vaw thona cha a thatlô ta, a khaih via lymâ, a khaih via lymâ.’6
GSAM 274.3He aluahna tawhta a vaw pua khai tawhta Pihno White ta a pasaw hnohta he hawhta a tah:
GSAM 274.3‘Na châta Bietapa ei hnei. Thâtih châbu chyhpa sâkha papua pathao la, chyhsazy hnohta na paphao awpa a byuh. A hmiatua ta a chyhpa châ mawh sy; châhrasala chyhsazy ta ama rei nota, papua nawpa sôh cha ama cha paphao aw, â thâna tawhta a tloh aw. He a chyhpa ta â thâna tawhta, khaihna chavahzy ta khizaw pôhpalôhpa a vaoh khaipa hawhta a vaw châ awpa ei hnohta pahmôsapa a châ.’
GSAM 275Chyhsapa pachâna tawhta cha alôh â chhih
GSAM 275.1He hmialâ bie reih chhielienazy he kô 1848 liata Pahânoh biehmeiseihpa a vaw thona nata â chhôna kyh liata reipa a châ. Cha daihti duahmo cha chyhsapa pachâna tawhta eima moh khiahta, ‘He hmialâ bie he pitloh thei tlâh aw vei,’ ama tah aw. Bie reih chhieliepa a châ tawhta reileipa ta, chyhsa pakha ta eima raihriatuhpa pakha hnohta, ‘Nama tao a chhuahpa cha tao awpa ta kô 144,000 nama ngiah aw,’ tah ta. ‘Khâpa! Biechhotuhpa pathôh—Pastor White nata a lapinô, nata Pastor Bates—taka rai a hnei leipazy, amâ zituhpa chhao za kha a tloh leipa nata âmo zydua chhao taka a hnei leipazy ta, Pahânoh kyh liata châhmia sawriapa châbu chyhpa a bu za thokha chaba ei ta, khizaw zydua hnohta zikyu râna Bietapa pie awpa ta ama sie aw hâ! Bie pachâna a hnei leipa a châ!’ ama tah aw. Cha hawhta a pachâpazy ta, ‘Châ thei aw vei!’ ama tah nota, Bietapa ngiapâna nata tlohna a châ cheingei aw tahpa Pahnokheina bie ta, ‘Izarei Khazohpa moh ta tao a châ aw! A thatlôna âpahniehpa ta tao cheingei awpa a châ!’ a tah.
GSAM 275Noh sarina Adventist thâtih châbu hmiatuapa papuana dâh
GSAM 275.2Châbu papuana raihria kyh liata Pahnokheina bie piepa a châna tawhta, noh sarina a zyhpazy ta ‘thâtih châbu chyhpa’ papua nawpa lâpi Abeipa ta a pahy nawpa ta thlah ama chhâ tyh. Peimawhna ru chaipa cha châbu ei hmiatuapa papua nawpa taka a châ. Kô 1849 thla 6 liata Pastor White ta eika 40 liata Timothy thohzy cha ku hmâpa ta savâ ta taipa, eika kha châta sen 75 hmô nawpa daihti ryhpaohpa a hnei; cha hawhta thâtih châbu chyhpa ei hmiatuapa cha a papua thei ha. He su liata cha châbu chyhpa châhmia hmiatuapa cha a lyu cheingeipa ta lâchhâpa papua awpa he a ryh awpa a châ. A bung hmiatuapa liata Pastor White ta, ‘Atahmâ hlâta raihria pathao nawpa lâpi pahypa châ hlei vei,’ a tahpa bie cha reituhpa ta a hmô aw. ‘Lâpi a pahy’ tu cha anosasyh ta â hlâna a châ tahpa chhao nama hmô thei aw.
GSAM 276Thâtih châbu hmiatuapazy kyh liata Pihno White chhona
GSAM 276.1Châbu papuana raihria â thâna kyh liata Pihno White ta he hawhta a tah:—
GSAM 276.2‘Ei pasaw ta Connecticut râh, Rocky Hill tawhta maila 8 a hlapa Middletown liata thâtih châbu chyhpa sâkha papua a pathao, cha daihti liata a phei a bah hrasala, cha su cha phei ta a sie nata a vaw kua heih tyh. Châbu ei hmiatuapa cha châbu papuana o tawhta a vaw chabana khata, keimo zydua cha a chheipâh liata eima khukhu ta, ano chakaotuhpa hriapasana chiehleipa chô liata a byhnâ a y nawpa ta, palôh zana nata mothlih hluhpi ta Abeipa hnohta eima hiah. Chatawhcha a rei awpa ta a pachâpa zydua hnohta paphao awpa ta a mohzy roh ta, leituana pôh ta taopa bâw sâkha liata taopa ta châ paphaona o lâta a chaba. Châbu ei to cha Middletown tawhta Rocky Hill lâ a chaba tyh ta, châ paphaona o châta chhuahchhiahpa a châ hlâta, Abeipa hmiakô liata pazarahpa ta, bie a rei leipa Bietapa phuahtuhpazy chô liata a byhnâ a y nawpa ta mothlih nata a pazao khaih ta Khazohpa hnohta thlah eima chhâ tyh. Reileipa ta châzy a vaw tlô ta, thâtih châbu papua nawpa taka nata chyhsa hluhpi ta biehmeiseihpa ama dao ha tahpa thâtihpha a vaw chaba.’7
GSAM 276Thâtih châbu châta sôh a vaw y aw tahpa bie â tloh ha
GSAM 276.3Noh sarina Adventist zy ta ama papuapa thâtih châbu hmiatuapa châhmia hmiatuapa he eima palâsana liata palôh a hria tehpa hlâta a thu viapa eima hria. Tahmâ Biehmeiseihpa châbu pôhpalôhpa cha ei 11 a châ ta, ei to châhmia 8, châhmia to bung 2 a hnei. Châhmia liata rei awpa bie yna cha inhchi 4 nata 5/8 ta a ypi ta, inhchi 8 ta a sei. Ei 1 nata 4 cha thla 7, 8 nata 9 liata Connecticut râh, Middletown liata papuapa a châ. Ei 5 tawhta 9 taihta cha New York râh, Oswego liata papuapa châ ta, kô 1849 thla 12, kô 1850 thla 3, 4 nata 5 tahpa nohchhih ropa a châ. Ei 11 cha kô 1850 thla 11 tahpa nohchhih ropa châ ta, Maine râh, Paris liata papuapa a châ. Ei 6 liata Pastor White ta, ‘Ei hmiatuapa 4 eima papua chhôh ta, châbuzy châta taka pie nawpa ta a tlohpa hlâta a hluh viapa a vaw luh ha. Cha taka cha eima pahlaopa apakhynazy lâ eima siena hmâna pie nawpa ta hmâhpa a châ,’ a tah. Kô 1849 chhôh ta he thâtih châbuzy hmotaotheina nata Pastor Bates hmia a hruapa raihriana vâta Vermont, Michigan nata râh hropazy liata chyhsa hluhpi ta Bietapa ama dao.
GSAM 278.1Kô 1848 liata raihria hnabeiseih a chhih leipa duahmo nata pachhâ awpa ta, kô 1905 liata a ypa thâtih hmeiseihpa thokha eima pachâ aw. Cha hawhta he raihria a chhâna kheihta a vaw châ aw tahpa eima pachâ pasia via thei aw. Bietapa a chyhpa ta â thâna a dyuhpazy bie ma a do, tlyma ano chakarino hmâpa ta ‘chahnaona’ raihria thatlôna a ‘pôh via lymâ’ aw tahpa a reipa vâ liata Khazohpa bie ma a do tahpa cha eima pahno via thei aw.
GSAM 278Châbu papuana raihria hmâhsiena
GSAM 278.2He biehmeiseihpa he atahmâ khizaw reih peimawhpa 40 tlukha ta phuahpa nata châ ta papuapa a châ ngâ. Biechhotuhpa pathôh hlaopa ta châ khao leipa ta, Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpazy nata biechho theina bie piepazy rei pakhy khiahta 600 hlâta a hluh via ha. Chazy hleikhô ta, chyhsa tlâh leipazy a patlâhsatuhpazy, Baibul pachutuhpazy, pachutuhpazy nata chyhsa tlâh leipazy patlâhsana hmâpa ta Thâtihpha a chhotuhpazy za hluhpi ama y hra. Awnanopa châbuzy cha thâtih châbu a lyu leipa 50 hlâta a hluh viapazy ta palâsapa châ ta, chazy cha Europe, Asia, Africa, Amerika Hmâh nata Chhim, Pacific tilaipi thliakôzy nata Australia liata a ypa Châbu papuana o 20 tlô awpa ta chyhta a phahlapa liata papuapa ama châ. He Châbu papuana ozy liata châbu rônahpa, châbu chyhpazy nata châbu pahmiahpazy, a lyu leipa 1,100 hlâta a hluh viapa papuapa a châ. A chi to tawhta a bu kha chyupa nata kô kha châta thâtih châbuzy zydua la awpa ta $340 tlukha a byuh aw. A zituhpa za kha deita hlaopa ta châ khao leipa ta, he biehmeiseihpa liata a lypazy cha 100,000 tlukha ama y ha. A hmeiseih ta he Bietapa he noh hawhta a ‘vaw tho’ ngâ ha ta, kô 1848 Pahnokheina bie reih dâh hawhta, ‘Aw, he khaihpa zy thatlôzie he!’ eima tah thei.
GSAM 278Râhzy duahmo
GSAM 278.3Bietapa cha cha hawhta a hmâh sie lymâ nota, râhzy duahmo cha kheihta ma a y? Cha daihti tawhta vaw pathaopa ta, Europe liata adyuhna rônahpa a vaw y patoh aw tahpa biezy cha zawpi thâtih châbuzy liata khâ eima hmô tyh. He su liata adyuhna, cha su liata buana a y hrasala, zydua a vaoh awpa ‘thlipui rônahpa’ cha khâpa ta a y—‘Khazohpa chakaotuhpazy chahnaopa ama châ hlâlei’ cha ‘thlih miapalihzy’ cha a vaw pakhy khaih ta pathli awpa piepa châ vei. Adyuhna nata râhdyuhna a papuatuh awpa hmozy cha chata ama y tlai, châhrasala khâpa ta ama y vâta ama vaw pua thei leipa a châ tahpa chyhsa zydua ta ama pahno.
GSAM 279.1Henry Ward Beecher ta a thih hlâ, a hlâ leipa ta, Europe liata pheisaih rônahpa rônahpa tlukha pahnieh lymâna cha ‘thisaih a lo awpa chipa ta, hmialâta hrona thisaih pahluana’ tahpa ta a bi. Râhzy ta palôhchhiena nata a huana a hnei raihriepa, pakha nata pakha chiah awpa hawhta ama ypa duahmo cha, chyhsa sâkhâ ta pakha nata pakha aw chôh lâta zaozi sei leipa a byuhkhei raihriepa hawhta a pachhâ. Chyureihpa ta patyhpa a châ kheina chipa ta, pakha chhaota a vaw tiah ngâh vei. Cha cha ‘sie thei khao leina’ hawhta a y, a tah. ‘Châhrasala,’ a tah, ‘ama hry liata pakha khapa ta a patyh nawpa daihti ryhpaohpa hmô patoh aw ta, chatawhcha zydua ama vaw dyuh pakhy aw.’
GSAM 279Râhdyuhna chhaichhizy pachhâna
GSAM 279.2Kô 1848 tawhta vaw pathaopa ta, râhdyuhna chhaichhi taopa zy nata eima pachhâ khiahta, cha daihti liata a pha chaipazy chhao atahmâ nata sawzy a châhna chhaichhizy hawhta deita a rei tlâh ama châ aw. Amerika ‘Thlalôhna Py’ ta, kô 1895 thla 12 noh 15, Thlalôhna Hâta Noh Hmiatuapa liata thlalôhna châta achhyna hnei awpa a awna bie liata, he hawhta a tah: ‘Atahmâ chyhsa hrozie liata hmâhsiena pasia kawpa a y thlâh nata, a hropa lâta deikua cha râhzy hry liata râhdyuhna châta chhuahchhiahna cha hlâ a y beihpa hlâta a hluh via ha.’
GSAM 279Râhdyuhna chhuahchhiahna kyh liata Pheisaih Hyutuhpa Miles bie
GSAM 279.3Pheisaih Hyutuhpa Nelson A. Miles ta kô 1904 thla 1 noh 12 liata Washington, D.C. su, zawpi apakhyna liata bie a reipa liata he hawhta a tah:—
GSAM 279.4‘Pahnona nata hmâhsiena a ypa, sona nata hrozie phapa a hneipa he chhâ liata râhdyuhna phaohrina nata chihtheina cha a chyh via ha tahpa ngiapâ awpa ta eimâ ly aw. Châhrasala noâh â chhih awpa a châ hrasala, khizaw thâtih liata atahmâ hawhta râhdyuhna châta chhuahchhiahna liata hneirôhna tlukha paraona daihti y beih vei. Patlopa, a thiam kawpa nata reingiana ta pachupa chyhsa million hluhpi, paraona a tao thei chaipa chhaichhizy piepa ta, thlalôhpa ta raihria hmona lâpizy tawhta la papuana daihti chhao atahmâ hawhta y beih vei.’
GSAM 280.1Châhrasala chahnaona raihria a sie lymâ chhôh ta, râhdyuhna thlipui rônahpa cha a la tlô hlei vei.