Bo 20 — Raihria âthaona liata ahlânazy
GSAM 311.1“Keima lâ ei pathaihpazy kha pakhy teh u; ahlâhpa vâta keima nata achhâna châta ryhpa tao hapa kha. Châhrasala vârâh ta a châna bie a pahnosa aw: Khazohpa chata pachiana a châ.”1
GSAM 311.21902 June 3 liata Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa liata eima hria ta:
GSAM 311.2“Tahmâ raihria liata tlôpazy ta, a chhâna liata raihria Khazohpa ta piepa vâta ahlâna hneipazy châta ama siana nata ama ahlâna he hoh hawh ta pahno leipa ei. Chhâna a vaw tlôpa châta ama hnohta reih heih awpa a châ; châhrasala ama ta ahlâna nata siana ta raihria chhâna liata hria hapa hawhta raihria heih aw.”
GSAM 311.3Awnanopa châta Pahnokheina Biezy, Bo 7 liata, bie he heih hra ei:
GSAM 311.3“He khizaw hrona chhâna â tlôna liata eima y heih ha; Khazohpa raihria chi hropazy cha a vaw tlôpa hlâta ahlâna ngaita ta hria lymâ awpa a châ.”2
GSAM 311.41846 liata Pastor Bates ta Pahânoh châta a châbu hmiatuapa papuana awpa a palôh vaw pahnopa nata a châna he a vaw tlôpa kha hlâno ta eima reih haw. Chhao Pastor James White ta 1849 liata Tahmâ Biehmeiseihpa tahpa châbu papuana awpa a châna hahsatpa kha hlâno ta eima reih haw.
GSAM 311Vârâh A Hawna châta Châbu khâchhihpa
GSAM 311.51846 samusai daihti liata Topsham, Maine liata Pihno White ta alua hmo vaw piepa khai tawhta, mozy âmo a hmôpa ta Pastor Bates ta “Vârâh A Hawna” tahpa châbu khâchhihpa châta châ ropa a phuah ta. Châbu papuana awpa ta mohopa a duah ngaita. Cha vâta Massachusetts liata y Sietanô pakha ta poh chhei thokhazy ta a châhpa seiphia phahna thiehpa, a tao khai ta a phah khai heihpa cha, a la heih ta zuah ta, a zuahna man cha Pastor Bates pie ta, a panona châbu papuana thei ta.
GSAM 312Chahnaopa raihria châta Châbu khâchhihpa
GSAM 312.1Dorchester, Mass., 1848 November 18 liata chahnaopa hmo piepa khai tawhta Pastor Bates ta pathôhna châbu, “Khazohpa a hrona Chahnaona” tahpa a châ ta. He liata chhao châbu papuana awpa khâpa a hnei leipa ta hahsatna a châ. Nôhmei thyutliapa pakha ta he a châna a pahno nahta, râh liata a hneipa o khâchhihpa ta zuah ta, a lâhpa khâhni liata pakha Pastor Bates pie ta. Cha hawhta châbu papuana man pie thei ta.
GSAM 312Châbu papuana raihria a duahpazy
GSAM 312.21851-52 liata Vy Heihna Mopasiana nata Pahânoh Bietapa Phuahtuhpa cha Saratoga Springs, N.Y. liata papuana châ. He liata Mipa Thompson ta Pastor White nata a nupui hnohta man lâh leipa ta o hna a pie; sôh a hlâpazy hmâpa ta o hna tao hna thei chyu ta.
GSAM 312.3He daihti liata Tahmâ biehmeiseihpa ngiapâpazy a hlâh via ta, cha nata châta Pastor nata Pihno White raihria châta hria awpa a duah ta. He raihria nata châbu pahnosa raihria châta châbu papuana o liata raihria tloh awpa a duah ta. Cha daihti liata chyhsa âmo ta châbu raihria liata âmo boina awpa palôh pahnosa ei. Khazohpa ta a chyhsa ngiapâna vâta raihria a pahnosa nata duah daihti liata raihria tupa pahnosa hawhta, Sietanô pakha, West Wilton, N.H. liata y Rebecca Smith, a châna he eima pie aw:
GSAM 312.4Daihti a tlô khai hnohta, a capa Uriah nata a chanu Annie R. ta sikuna liata y awpa, pachutuhpa châ awpa a pahniena vâta, a duah ngaita. A nu ta a chânu nata a capa cha khizaw lâta ama sie palyu haw tahpa a chi ta, a china cha a châna hnei leipa tlokhuh a châ hra vei. Nu a nupui ngaihthiena cha a chânu nata a capa ta chhao ama hneipa ta ama lâta ngiahthaina a vaw pie.
GSAM 313Uriah Smith ta Phillips Academy liata
GSAM 313.11848 tawhta 1851 taihta a capa ta Exeter, N.H. liata Phillips Academy a y ta. Sikutuhpazy ta sikuna hlâhpi sikuna kô hmiatuapa a chhâna taihta sikuna taopa ta sikuna hlâhpi liata tlôna ta kô pakha hlâta hmiatuapa a châ. He sikuna cha a hnohta a chhâ. 1851 liata sikuna hlâhpi y awpa khâpa chhâ awpa hria ta, châhrasala a raihtuhpa ta a raihria liata a châleipa vâta a khâpa thlâh ta, cha vâta sikuna hlâhpi sikuna châta a hlâna daihti chhâna pahniena cha thlâh ta.
GSAM 313Chanô Smith ta Chanô châta Sikutuhpa o liata
GSAM 313.2Uriah ta sikuna o liata y nahta, a sietanô ta Charlestown, Mass. liata chanô châta sikutuhpa o pakha liata sikuna a y ta. A sikuna cha a tlôna a chhâ heih ta, a vaw tlô hnohkua liata sikuna thlâh awpa a châ. Cha vâta ama khâhni châta Mt. Vernon, N.H. liata sikuna o liata kô pathôh chhôh sikutuhpa châ awpa, kô pakha liata $1,000 nata chawhra nata o pie awpa tahpa a châ.
GSAM 313.3He daihti khai a nu ta “Tahmâ biehmeiseihpa” a ngiapâ ta. A chânu nata a capa châta a bory cha hnohkua hlâta a ngaita nata a chih ngaita a châ. Pastor Bates ta West Wilton a tlô ta, Pihno Smith ta a chânu nata a capa châna a hnohta a châna a pahnosa ta, ama vaw hrona awpa châta bory a châ. Pastor Bates ta noh tloh hnohta Somerville, Mass. liata Paul Folsom o liata pakhyna tao awpa a chhâ ta, cha vâta Pihno Smith ta a chânu hnohta pakhyna lâ tlô awpa châta naipa a sâh awpa a châ. He daihti liata Pastor Bates nata nu ta Khazohpa ta a palôh liata hmâhlana tao ta pakhyna lâ tlô awpa châta bory awpa a châ.
GSAM 313Aluahna pahni châpa khâhni
GSAM 313.4Pastor Bates ta pakhyna tao awpa o liata hma â y khakhaipa a châ; cha vâta o a châna yzie he a pahno leipa. Pakhyna hnohta chhâna liata, o liata y ta, o liata khawpa châta pakhyna châna ozy zydua y ta, pakhyna khâhna liata o thlahna ta pakha a châpa tlohpa y haw tahpa aluahna a hmô. A ma liata, a reih awpa ta a pachhuahpa bietapa cha a thlâh ta, Su pathaihpa châta bie a reih tahpa chhao a hmô; pakhyna a hmiatuapa hla sa khai ei ta, bory tao ei ta, panona hla sa khai ei ta; cha khai tawhta Biehrai a hmiatuapa khâna liata a vaw thlâh ta, “My nata zâlâ ei 2,300 taih a châ aw. Cha khai tawhta Su pathaihpa cha a châ nawpa duahmo liata paduapathipa a châ aw.” tahpa a hria ta, Su pathaihpa palâsana liata a hmo. Chatawhcha khâhna a khawpa vaw haw ta chanô khat a lut ta o tlohpa liata y ta. A aluahna liata cha chyhsa cha Annie R. Smith a châ ta, ama ta bie liata a ngaitapa a vaw hnei ta biehmeiseihpa a ngiapâ aw tahpa a hmô.
GSAM 314.1Pastor Bates pakhyna cha Pahânoh (Pachyhnoh) liata a châ ta, cha noh liata sikuna y leipa vâta Annie ta, “Keima nu a ly awpa vâta, kei cha tlô aw,” tah ta. Pahânoh hnohta aluahna liata a hmôpa cha, pakhyna lâ a tlô ta daihti hnohta a vaw tlô; lutna liata pakhyna hmiatuapa hla thlah ha, bory tao ha, panona hla hnohnâ reih heih; o liata a lut nahta o tlohpa zydua y ta, lutna kiapâh o tlohpa pakha châ leipa; chyhsa rônahpa nata siana hneipa pakha ta hrohsona bie palâsana nothlahpa a hmo ta, “My nata zâlâ ei 2,300 taih a châ aw. Cha khai tawhta Su pathaihpa cha a châ nawpa duahmo liata paduapathipa a châ aw.” tahpa reih ta. A châna a ngaitapa ta ama noâh liata a vaw tlô ta, cha cha biehmeiseihpa a châ tahpa aluahna a hmô.
GSAM 314.2A pakhyna lâ a tlô awpa daihti hneipa châhrasala râh a pahno leipa vâta panona hla hnohnâ reihna taihta a tlô thei. A lut nahta aluahna liata a hmôpa hawhta zydua a châ ta, a aluahna chyhsa cha Dâniah 8:14 liata a bie reih heih ta. Cha ta a noâh liata ngiapâna a vaw tao heih ta.
GSAM 314.3Pastor Bates ta a aluahna châta pahnopa a hnei leipa, Annie ta lut ta o liata y khai ta chyu. A sâhpa bie châta rei awpa ta a châbuon ta, châhrasala a palôh cha Su pathaihpa châta y haw. Bie a reihna liata a aluahna a vaw pahnopa vâta, ao papua leipa ta a hriahpazy noâh liata bie tlô awpa boina châta thlah a chhâ. Annie ta a pahno hapa daihti a tlôna châta Pastor Bates ta riahpha ngaitapa ta a palâsa thei ta. Cha khai tawhta Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa nata Pahânoh châta biehmeiseihpa a pahnosa.
GSAM 315Annie Smith ta biehmeiseihpa a ngiapâ
GSAM 315.1Pakhyna a tlôna liata, Pastor Bates ta Annie lâ tlô ta, “He cha West Wilton liata Sietanô Smith chânu a châ tahpa ei ngiapâ. Na hmia ei hmo tua leipa, châhrasala na hmia ta pahno ta; chhâna liata na hmô tahpa aluahna ei hnei,” tah ta. Annie ta a aluahna a hnohta reih ta. Pakhyna a siesai nahta a ngiakheina nata a pahniena zydua a vaw lie khai haw ta, cha daihti liata Pahânoh biehmeiseihpa a ngiapâ ta.
GSAM 315.2A sikutuhpa o lâ a haw ta, a thâkha a phuah ta a o lâ a vaw y. Pastor White ta châbu papuana liata a hahsatna nata a reihria liata a raihria châta a pahno nahta, Khazohpa ta châbu papuana raihria liata a boina awpa ta a ko tahpa a palôh liata a hnei. 1851 August liata châbu cha Paris tawhta Saratoga Springs, N.Y. lâ thlâh nahta, Chanô Smith ta raihria tupazy âmo pakha châta cha lâ a y.
GSAM 315Ahlâna nata a chahna
GSAM 315.3Mopasiana liata, Bo 2, Bie 7 liata a châbuon ta a hlâna hnohta a siana raihria khâchhihpa châta a palôh a hmâhsiena reihpa bie khâchhihpa a y. A ta:
GSAM 315.3“Mietakutaw ta a hruana lâ maih liata zi awpa ta hmo zydua ei thlâh haw tahpa ei ngiapâ. Lei châna ta a ngiakheina zydua a thlâh haw. Tahmâ cha ei pahniena, ei alyna, ei ngaihthiena zydua vârâh liata nata Khazohpa hmo liata y haw. Zisu phei liata y ta ano ta pahnosa awpa hlâta o âmo ei khoh leipa; keima cha raihria hropa ei khoh leipa ta vârâh liata ei Paw Khazohpa chakao awpa deikua ei khoh; Khazohpa remna, pahnosa zydua hlâta a lymâpa, cha deikua ei ngiakheina.”
GSAM 315.4Sietanô Annie ta châbu papuana o liata bie pahnohtuhpa châta a boina nata âmo raihria ta daihti duahpa liata a vaw tlô. Kô pathôh liata siana nata ngaita ta raihria a hria, chawhra nata thâkha deikua a lâh. He daihti a tlôna liata thihna hnimâpa ta a vaw hria. He hnimâpa raihria liata hla phapa a châbuon hneipa a châ, ama zydua hlâta a lyu deikua “He liata o nata vârâh liata o” tahpa a châ. A thihna noh, July 26, 1855, hlâta noh khat liata a châbuonpa liata siana nata hnilâna a noâh liata a vaw ypa a vaw pahnosa ngaita vâta, eima rei leipa thei leipa ta, a phuahpa zydua eima pahnosa aw:
GSAM 316Hahsatna liata o hna tao
GSAM 316.31852 April liata Pastor White ta Saratoga Springs tawhta Rochester, N.Y. lâ a thlâh. He khihpi liata, 124 Mt. Hope Avenue, a châna ta, ama ta sôh a hlâpazy hmâ leipa ta sôh a chaleipazy hmâpa ta o hna a tao hmiatuapa a châ. Châbu papuana raihria a vaw hria lymâ awpa nata châta Tahmâ biehmeiseihpa a vaw tlâh awpa châta a siana a châ ngaita vâta, hro liata hmâ tyhpa hmo panâhpazy hluhpi cha ama siesai.
GSAM 316.4He daihti liata ama o hna a tao châna, April 16, 1852, Pihno White ta S. Howland chhâna hnohta a châbuonpa bie liata he hawhta a y:
GSAM 316.5“Rochester liata he tita o hna a tao hriapa eima chhâ ta. Kô pakha liata $175 vâta o khawpa pakha eima thâ. Châbu papuana máyina cha o liata a y. He châ leipa ta châbu papuana o châta kô pakha liata $50 eima pie aw. Nama lut ta eima o châna hmo aw na ta nama khâhni aw. Pahnopa khawpa 2, pakha liata 25 cents vâta eima chalei. Keima pasu ta atyuhna khawpazy 6, pano hmah âlyu leipazy, ei hnohta vaw tlôkhei ta, ama zydua man dollar pakha a pie; cha khai hnohta atyuhna khawpazy âmo 4, atyuhna phah hnei leipazy, ei hnohta pie heih ta, ama zydua man 62 cents a pie. A khawpa cha tha ta, châbu thâkha ta y awpa ei tao. Tâhcha a châkhaipa vâta eima chalei leipa, pûm chhao eima chalei thei leipa. Tâhcha âmo liata khawsa eima hneipa, pûm lâta thâsa eima hnei. Eima chhâna hmiatuapa hna cha châpao 2 liata thlâhpa thâkha phuapapuana liata eima châ. Khazohpa raihria a tupa thei awpa châta hahsatna eima chhâ awpa ngiapâ. He o lâ eima vaw tlôna liata Khazohpa kut a y tahpa eima ngiapâ. Raihria châta â chhâna a y, raihria hriatuhpazy cha âmo deikua. A liapa Pahânoh pakhyna cha a phapa ngaita a châ. Khazohpa ta a ypa ta eima vaw pahniena a vaw chhâ.”
GSAM 317Ngiapâpazy ta a châna a pie
GSAM 317.1Rochester liata papuana châpa Mopasiana hmiatuapa, May 6, 1852, Bie 1 liata Saratoga tawhta Rochester lâ thlâhna châta Pastor White ta he hawhta a ta:
GSAM 317.2“Unawhpazy ta châbu a y heih awpa châta mohopa eima pahniena hlâta a châna a pie ha. Saratoga Springs tawhta he khihpi lâ eima thlâhna nata he liata châbu papuana hmiatuapa tao awpa châta eima châna a chhâ ngaita ta, châhrasala châna a hnei leipa eima y.”
GSAM 317Raihria hriatuhpazy ahlâna
GSAM 317.3Bie 12, October 14, liata châna châta he hawhta eima hria:
GSAM 317.3“He vâta châbu papuana o cha châna a hnei leipa: Unawhpazy Belden nata Stowell ta a liapa thla 6 chhôh châbu papuana o liata raihria a hria, châhrasala chawhra hlâta mohopa chyhta deita ama lâh. He raihria châta raihria hriatuhpazy âmo ta ama lâhpa hlâta a lâh via leipa. Tahmâ biehmeiseihpa ngiakheipazy zydua ta mohopa a pie awpa a châ, châna a chhâ leipa a vaw pahnosa awpa châta, châhrasala eima y leipa liata hnimâna nata hahsatna hneipa, Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa papuana hriapazy ta chawhra a hnei aw.”
GSAM 317Rochester, N.Y. liata ngiapâpazy
GSAM 317.41852 nopi liata Rochester liata châbu papuana raihria a vaw chhâna khai nahta, Pastor White nata a nupui ta thla pathôh chhôh, vahpa nata hrawhpa ta, Bangor, Maine taihta notla lâ a sie. Râh liata Pahânoh a zyhtuhpazy chhâhryhpa a vaw tlôpazy pakhyna a tao nata a pakhy. Ama vaw haw hlâta, September 26 tawhta pathaopa ta, Pastor J. N. Andrews ta 124 Mt. Hope Avenue liata bie reihna a tao. He daihti liata Hâta noh hmiatuapa Adventist 8 ta Tahmâ biehmeiseihpa a ngiapâ ta; ei cha ama hry pakha ei châ.
GSAM 318Oswald Stowell a pathaipa
GSAM 318.1October liata Chutyhnoh zâlâ pakha, Pastor White nata a nupui ta notla lâta ama siepa khai tawhta o lâ a vaw tlô. Chhâna a châpa (Pahânoh) liata Pahânoh pakhyna liata ama kha hmiatuapa eima hmô. He pakhyna daihti liata châbu papuana máyina hriatuhpa Oswald Stowell ta pleurisy hri a hnei ta, chhâkhaipa ngaita, pachutuhpa ta a thi aw tahpa a thlâh ha. Pachutuhpa ta, “ano châta boina tao thei leipa,” tah ta. Pakhyna a châna liata Oswald ta o chheipa liata y ta, a châna noâh hahsatna ngaita. Pakhyna a tlôna liata ama châta bory awpa ta a sâh. Keima nata âmo ta bory raihria liata boina awpa ta eima ko chyu. A hnao liata eima ku ta, bory a tao liata Pastor White ta “Khâpa moh liata” tahpa ta thâpâ ta. Khazohpa Thlahpa a ypa ta pahnopa a vaw châ ta, ano cha chyu a pathai. Bory khai tawhta eima chhâna liata, a hnao liata y ta, hlâno ta a pasa ngaitapa a pôhpa kiahzy cha a tu ta, “Keima cha ei pathai khai haw. Nô châta châbu papuana máyina ta raihria tao thei aw,” tah ta. Noh khâhni khai hnohta châbu papuana máyina a raihria a vaw tao ta.
GSAM 318Rochester Awnanopa hnohta Pihno White aluahna
GSAM 318.2Unawh Stowell a pathaisapa byhnâ miakhapa cha, a pôh via ngaitapa ta, Pihno White chô liata a vaw tlô. Pastor White ta ano lâ hmô ta, “Ellen ta aluahna liata a y; he châna liata thli a hrawh leipa. Nama âmo ta he châna he pahnosa awpa nama khoh ta, hmô teh u,” tah ta. Ano ta aluahna liata dawh pakha nata mini 20 rachhôh vaw y. Ano he châna liata bie a reih ta, âmo liata bie zydua a reih; châhrasala hmô ngaita ta a rûm liata thli a hrawhpa hmô thei leipa.
GSAM 319Awnanopa pakha chhâ leipa a raihria châta aluahna
GSAM 319.1Pihno White ta he aluahna khai nahta, a hmôpa châta pahnokheina bie a pie. Pastor White nata a nupui notla lâ khitlyna tawhta ama vaw haw hlâta, eima hry liata chyhsa pakha ta khihpi thlâh ta Michigan Râh liata châna châta sie. Cha vâta he pakhyna liata a y leipa, Pastor White nata a nupui a hmô tua leipa. Pihno White ta a aluahna reihna liata, chyhsa pakha a hmôpa kha eima hnohta a ta: he chyhsa he o tawh y leipa liata raihria sie ta Khazohpa bie nata Pahânoh châta a reih ngaita, châhrasala Khazohpa biepiepazy pakha a thlâh. Ano ta a chyhsa he a hmo tua leipa, châhrasala hnohkua a hmô aw tahpa a ngiapâ, ano châna aluahna liata a vaw pahnosa. Eima hry liata khat chhao cha eima pahno hapa chyhsa a châ aw tahpa a pahnokheina a hnei leipa.
GSAM 319.2He aluahna a vaw châ khai hâta 6 rachhôh hnôh lâta, a hnohta reipa unawh Michigan tawhta a haw. Pihno White ta a hmia a hmô heih nahta, Sietanô pakha hnohta a ta, “He cha aluahna liata ei hmôpa, nama hnohta ei reihpa chyhsa a châ,” tah ta. A nupui nata chyhsa âmo a y nahta, Pihno White ta ano hnohta, “Nathan ta David hnohta a ta hawhta, ‘Na he chyhsa a châ.’ tah ta.” Cha daihti liata he unawh cha Paul ta a reihpa hawh tlai ta a tao. Paul ta, hrohsona hmopiepa ta moleina châta pahnosa nahta chyhsa âmo ta tao awpa a châ tahpa he hawhta a ta: “Châhrasala zydua hrohso a châ nahta, ngiapâ leipa chyhsa khat mo bie pahno leipa chyhsa khat lut ta, zydua ta molei a vaw hmôsa, zydua ta pachiana a vaw tao. A noâh thupa hmo noâhpa a vaw palâ ta; cha vâta a hmiakô liata a ku ta Khazohpa a pakhy aw ta, ‘Khazohpa ta nama hry liata a y tahpa cha a châna a châ,’ tahpa a reih aw.”3 Pihno White ta a moleina raihria a vaw reihpa a theina khai nahta, he unawh he a nupui hmiakô liata a phei ta, dâhno nata a ta, “Khazohpa ta nama hry liata a y tahpa a châna a châ,” tah ta. Cha khai tawhta Michigan liata Khazohpa biepiepa pasarihna a pahlei châna zydua a pyh khai ta, cha cha a taopa daihti tlai liata, mile 500 hlâta a hlâ viapa su tawhta, Pihno White hnohta pahnosapa a châ.
GSAM 320.1Hâta thokha a daihti ta he pahnokheina biezy châta ngiapâna ngaita a pie. Ama cha leilô hmotaotheina hlâta a rôhnah viapa hmotaotheina thokha ta taopa a châ tahpa deita eima tah leipa ta, chyhsa moleina a taihchâ siapa hnawh tawhta a vypa a châ tahpa chhao eima tah.
GSAM 320Uriah Smith ta Mopasiana o liata raihria a hria
GSAM 320.2Mopasiana Bo 3 papuana daihti liata Uriah Smith ta Pahânoh zyh awpa a vaw hria ta, châbu papuana o liata raihria a vaw châ. Ano ta kô seihpa hluhpi chhôh bie pahnosa nata châbuonpa châta raihria a hria. A châbuon hmiatuapa châta, “Daihti nata Hrohsona Awkhâhna,” tahpa hla a châ; March 17, 1853 liata a vaw tlô.
GSAM 320.3Pastor Smith ta Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa hmiatuapa Washington, N.H. liata September 10-12, 1852 pakhyna liata a hria. West Wilton o lâ a haw nahta, a hria hapa a châta a pahnosa ngaita ta, December 1852 Pahânoh hmiatuapa liata Pahânoh zyh a vaw châ. May 3, 1853 liata Rochester, N.Y. liata Mopasiana o raihria liata a vaw châ. Ano nata a sietanô Annie ta sikuna o liata kô pakha $1,000 nata chawhra lâh awpa a châpa thlâh ta, chawhra nata thâkha vâta raihria a hria. He hawhta Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa raihria a chhâna liata ahlâna âmo a châ.
GSAM 320Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa a châ
GSAM 320.41863 a chhâna liata Pastor Smith ta miah hmiakô liata bie reihna châta a hmopiepa a vaw hria. 1866 liata Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa a châ ta, cha hnohta râhzydua liata Riehmo pakhypi nata Bia Awnanopa Pakhypi liata raihria a hria, Atlantic tawhta Pacific taihta; Battle Creek Awnanopa liata, a o Awnanopa liata, pastor raihria a hria. Battle Creek College a hawna khai hnohta, Biehrai sikuna o liata sikutuhpa a châ chyu. Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa raihria châta 1894 liata Atlantic Tilaipi a pua ta, Europe râh âmo a zoh. Syria liata y nahta, hnimâpa khat a hnei ta, cha vâta a pathaina a chhâ lymâ thei leipa.
GSAM 321Ahlâna ta kô 50 raihria
GSAM 321.11853 tawhta 1903 taihta, kô 50, Pastor Smith ta Vy Heihna Mopasiana nata Pahânoh Bietapa Phuahtuhpa liata châbu pahnosa raihria a hria heih. He daihti hlâta a hneipa liata châbu pahnosa raihria zydua a hrua. A thihna noh chhao, chhihna khat ta a ku ta, papuana awpa châbu a phuahpa ta châbu papuana o lâ a sie. Awnanopa châta châbuzy a châbuonpa liata châbu hlâhpi âmo a pie hra. He châbupazy hry liata “Dâniah nata Aluahna châta Palôh Hmâhsiena,” “Chyhsa Châna nata A Châna,” “Su pathaihpa nata Noh 2300 châta châbu hlâhpi,” “Râhzydua A Hmâhsiena,” “Tahmâ Thlahpazy nata Akaona Ngiapâna,” a y. He châbupazy hry liata hmiatuapa cha atlâhpipa ta zâ dawh 9 tawhta zâ dawh 12 taihta, noh liata châbu pahnosa nata o raihria a tlôna khai tawhta, a châbuonpa a phuah.
GSAM 321Pastor Smith thihna
GSAM 321.2A raihria cha a phapa a châ ta, a chhâna cha a phapa ta a vaw tlô. 1903 March 6 liata Zisu liata a thih ta, a raihria tawhta a vaw dai. Châhrasala ano châta he bie he a châna a châ: “A raihria ta ano hnohta a zui”; ano thih hra ta a reih heih.