Bo 26 — Râh hropazy liata eima Thâtihpha chhona raihriazy
GSAM 403.1“Biehrai liata he hawhta reih: ama hnohta bie reih leipa chyhsa zy ta ama hmô aw; ngia leipa chyhsa zy ta ama pahno aw.”1
GSAM 403.2United States alei râh liata eima hmiatuapa chhôhpa hmiatuapa cha, 1874 kum liata Pastor J. N. Andrews Switzerland liata sie awpa khâna vâta a vaw pakhâ ta, chata rai a hria ta.
GSAM 403EUROPE CHHÔH LIATA THÂTIHPHA CHHONA
GSAM 403.3Cha daihti liata he thâtihpha chhona liata râh 8 a châ: Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal nata Greece; he râh cha chyhsa 140,000,000 a ypa a châ.
GSAM 403.4He hnâi liata, awnanopa chyhsa hluhpi leipa daihti liata, râh hluhpi hneipa thâtihpha chhona liata eima vaw pakhâna châta a châpa hmozy reih awpa hneipa a châ.
GSAM 403Pastor Czechowski
GSAM 403.51865 kum liata Pastor M. B. Czechowski, Polish Catholic pastor châpa a ngia paduapa, Tahmâ biehmeiseihpa a ngia ha tita, Europe chhôh lâta thâtihpha chhona tao awpa eima chyhsa chata ama sie pie awpa a ngâ. Cha daihti liata he hmo he tao thei leipa vâta, Boston, Mass. liata Hâta noh hmiatuapa Adventist zy hnohta ama pachâna pua ta. Ama ta eima chyhsa nata a zaona khâpahma a hnei leipa tahpa ta ama pachâ hlâh aw; kheihawhta a châ hra sala; châhrasala ama ta a peimawh su vaw hmu ta, ama hneipa thâtihpha chhona lâta sie pie ta.
GSAM 404Switzerland liata Pahânoh a zyhtuhpazy
GSAM 404.11866 kum liata Tramelan, Switzerland liata ama ta Pahânoh bie nata Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa pachu ta; cha rai chata Pahânoh a zyhtuhpazy awnanopa pakha a vaw pakhâ. Cha hnuah Hungary liata Bietapa pachu awpa ama chhôhpa a sie ta. Tramelan liata awnanopa hnohta America liata eima rai châta bie a reih leipa; châhrasala awnanopa liata Albert Vuilleumier ta English châ reih thei. Ama ta â pachâ chhielie leipa ta Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa châbu pakha hmô ta. Cha châta râh pahnih chyhsa kâh reihna a vaw pakhâ.
GSAM 404Pastor Erzenberger America lâta Sie Pie
GSAM 404.21869 kum liata Tramelan chyhsa James Erzenberger cha America lâta English bie sik awpa nata Noh sarina Adventist zy chhihthana nata ama raihna pahno via awpa châta sie pie ta. June 18 ta Battle Creek liata vaw tlô ta, America liata kum khat nata thla 6 rai ta. A tlai awpa ta New York tawhta Sept. 9, 1870 ta pua ta. Cha kum liata June thla ta Ademar Vuilleumier he râh he liata vaw aw ta, kum 4 rai ta. Ama a râh lâta tlai awpa ta Pastor Andrews ama hnohta y ta. Oct. 16, 1874 ta Neuchatel liata ama tlô.
GSAM 404.31875 kum liata Pastor D. T. Bourdeau nata a chhôhkha America tawhta France lâta pua ta; pakhypi hruatuhpazy chata cha râh liata rai hria awpa khâ ta.
GSAM 404French Bie Châbu Pakha Vaw Pakhâ
GSAM 404.4Cha kum hnu liata, July 1876 liata Basel, Switzerland liata French bie châbu pakha phuahna vaw pakhâ ta; ama châbu hmâhlana cha Daihti Ngianazy a châ. May 13, 1882, kum 6 hnuah, Pastor Haskell New York City tawhta Europe lâta sie ta. He thâtihpha chhona tlai liata Switzerland liata daihti khâ rai ta.
GSAM 405Pastor Whitney Basel Lâta Vaw Aw — Pastor Andrews Thi
GSAM 405.1July 26, 1883 ta Pastor B. L. Whitney nata a chhôhkha Basel liata vaw tlô; Khizaw Awnanopa Pakhypi hruatuhpazy chata he thâtihpha chhona hruatuhpa châ awpa ama khâ, Pastor Andrews a tlâhna a chhie vâta ama hneina dopa châ ta. Thla khâ hnuah, cha kum October liata, ama thi ta.
GSAM 405.2Pastor Andrews ta a satlia daihti liata siku sangpazy nata kawleizy liata achuna hmiahsiena a to leipa; châhrasala â chupa a pha kaw ta, khizaw ta ano cheingei ta â chupa tlyma ano cheingei ta â paduapa chyhsa ama tahpa a châ. A sikna chata Latin, Greek nata Hebrew biezy a hrua thei ta, hnu lâta French bie chhao a sik ta. French bie cha Central Europe thâtihpha chhona liata rai hria awpa nata a rai hneipa châta sik ta; a hro hnôh kum 6 liata cha râh liata rai hria ta, French Daihti Ngianazy phuah ta nata pua ta, cha bie liata bie hria ta. Cha hawhta rai hria tita thihna chata a hmu ta.
GSAM 405Dr. Kellogg Europe Lâta
GSAM 405.31883 kum liata khihsik hnôh pangpazy a vaw paona daihti liata Dr. J. H. Kellogg tlâhna sikna châta Europe liata vaw aw ta. Eima thâtihpha chhona zydua liata noh khâ rai ta; a vaw awna chata rai hriatuhpazy hneina pakhypi a hmu ta, Basel liata rai châta ama pahnokheina chata Pastor Andrews pakhypi a hneipa a châ.
GSAM 405Pastor Butler Europe Vaw Visi
GSAM 405.4October 1883 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi a tao liata, England liata châbu phuahna tao awpa hmahta tao awpa tahpa a khâ. Cha Khizaw Awnanopa Pakhypi liata vote hropa a châna vâta Pastor George I. Butler, M. C. Wilcox nata A. C. Bourdeau Europe nata England rai liata pahnokheipa châ awpa sie ta. Pastor Butler Glasgow, Scotland liata Feb. 27, 1884 ta tlô ta. Pastor Butler ta râh hropa thâtihpha chhona liata a raihna hnohta hmôna chata cha raihna a chhiepa pahno awpa nata cha rairunazy pahnie awpa zie sik awpa châta vaw aw. Basel nata Central European râh liata daihti khâ rai ta. A. C. Bourdeau ta Alps saikaozy liata French chyhsa, Waldenses kyh rai hria ta; M. C. Wilcox ta England liata châbu papuana nata bie châbu rai liata y ta, 1886 kum tâihta rai ta.
GSAM 406Châbu papuana o Basel Liata Tao
GSAM 406.11884 kum liata Basel liata Imprimerie Polyglotte (a hmâhlana cha “biezy hluhpi liata châbu papuana” a châ) tahpa Châbu papuana o vaw tluo ta. March 1885 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi hruatuhpazy chata H. W. Kellogg Basel lâta sie ta, Châbu papuana o châta a peimawh châbu papuana hmozy chalei awpa. Ama ta cha tao ta; chata Basel khihpi liata Noh sarina Adventist zy ta a neipa, hmozy a châkheipa Châbu papuana o vaw y ta.
GSAM 406.2Pastor Butler Europe liata rai hria daihti liata Basel o ta Herold der Wahrheit tahpa German châbu pakha vaw phuah ta. Cha kum liata Roumanian châbu Tahmâ biehmeiseihpa chhao he o liata phuah ta. Italian bie liata L’Ultimo Messagio tahpa hropa châbu chhao phuah ta. He châbu pahnih cha thla pathôh liata châbu chhôh 16 a y. October 1884 liata Swiss Bia Awnanopa Pakhypi liata kum chhôh liata he châbu 4 châbu 146,000 phuah ta nata pua ta tahpa reih ta. 1895 kum taihta, Basel liata dâidawina vâta Châbu papuana o Hamburg, Germany lâta pua lâpa daihti, châbu nata Châbu Chyhpa bie 11 liata phuah: French, German, Italian, Roumanian, Spanish, Bohemian, Russian, Dutch, Hungarian, Armenian, Turkish nata Turkish-Greek. Chata vâta a hmâhlana hawhta “biezy hluhpi liata Châbu papuana o” a châ.
GSAM 407Pihno White Europe Vaw Visi
GSAM 407.1Sept. 3, 1885 ta Pihno White, a fapa W. C. White nata a chhôhkha Basel liata vaw tlô ta. Râh hlâpa liata kum khat nata thla 6 rai ta; Central European râh liata thâtihpha chhona zy vaw visi ta, chata thâtihpha chhona zydua châta hneina maniah a pie ta.
GSAM 407Swiss Bia Awnanopa Pakhypi Apôhkhana
GSAM 407.2Sept. 10, 1885 ta Swiss Bia Awnanopa Pakhypi apôhkhana vaw châ. Cha daihti liata pahnosa bie pakha liata Bia Awnanopa Pakhypi cha Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa pakha, Awnanopa mohôhtuhpazy sari, awnanopa 10 nata chyhsa 224 a châ tahpa reih ta. Ama ta kum tlai liata Su hrawh su kha $1,645.11 pie ta. He hlâta rai liata $2,041.22 chhao pie ta.
GSAM 407Pastor Waggoner Europe Liata
GSAM 407.3Pihno White, W. C. White nata a chhôhkha America lâta 1887 kum liata tlai ta. Cha kum cheingei liata Pastor J. H. Waggoner cha Central European thâtihpha chhona liata rai hria awpa ta awpa a châ. He râh liata kum pahnih hlâta rai ta, Basel liata y ta. Cha khih liata April 20, 1889 ta a thi; he hmo he cha hlâ liata reih chiehpa a châ.
GSAM 407.4Pastor Whitney a tlâhna nata (April 9, 1889) a thina chata he thâtihpha chhona châta chhie ngaitapa a châ.
GSAM 407Pastor Robinson Europe Liata
GSAM 407.5England liata rai hria Pastor D. A. Robinson cha Pastor Whitney hnu lâta hruatuhpa châ awpa chhôhna ta. He râh liata kum 6 hawhta hneipa rai hria ta; 1895 kum liata Khizaw Awnanopa Pakhypi chata ama India lâta sie awpa ngâ ta. Ama pua vâta hruatuhpa hropa khâ awpa a peimawh.
GSAM 408Pastor Holser He Râh Hruatuhpa
GSAM 408.1Pastor H. P. Holser cha he hnao châta khâpa chyhsa a châ ta; he hnao hlâta Central European thâtihpha chhona zydua hruatuhpa chhao châ awpa khâ ta. He liata rai hria hmeiseih nata thahmâh leipa ta 1901 kum taihta rai ta; cha kum liata ama chhao khawhna chata tlâh awpa a châ. Canyon City, Colorado liata Sept. 11, 1901 ta a thi ta.
GSAM 408.2He hmo chhiezy y nahta chhao, thâtihpha chhona vaw pakhypa nata rai vaw hneipa; 1895 kum liata Khizaw Awnanopa Pakhypi hnohta pahnosa bie piepa chata Central European Bia Awnanopa Pakhypi liata awnanopa 19 nata chyhsa 484 a y tahpa pahnosa ta. Kum tlai liata Su hrawh su kha $4,378.18 pie ta. Cha daihti liata Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa 4 nata Awnanopa mohôhtuhpazy 5 a y.
GSAM 408GERMAN-RUSSIAN THÂTIHPHA CHHONA
GSAM 408.31870 kum liata Prussia, Elberfeld khih vâta y awnanopa Pastor J. H. Linderman nata awnanopa chyhsa 40 chata Biehrai sikna vâta noh sarina Pahânoh hmâsa ta; khizaw liata he noh he Pahânoh hawhta a hmâsapa Kristian awnanopa hropa a y tahpa ama pahno leipa. He awnanopa châta eima chyhsa ta hmo makopa chata pahno ta. Pahânoh noh liata Basel thâtihpha chhona o lâta hmo hiahtuhpa pakha vaw aw ta. Chhôhkha chyhsazy ta Biehrai pakhâh pahnahta Pahânoh siku sik ta. He hmona chata miakha palôh a tlâ ta, hiahri ta.
GSAM 408Elberfeld Awnanopa
GSAM 408.4Ama ta he awnanopa Juda chyhsa leipa, Kristian chyhsa ta Pahânoh noh ama hmâsa tahpa pahno tita, Elberfeld liata he awnanopa ypa châta reih ta. Pastor Andrews ta he bie he pachâ ta; chata Pastor Erzenberger ama hnohta 1875 kum thla hmiatuapazy liata Prussia lâta sie ta, ama reihpa hawhta awnanopa hmô ta. Pastor Erzenberger cha Germany chhôh râh pakha liata rai hria khâ rai ta; Jan. 8, 1876 ta Elberfeld liata chyhsa 8 paduapa châ ta; Germany liata Noh sarina Adventist zy paduapa hmiatuapa a châ.
GSAM 409.11882 kum liata Russia liata Tahmâ biehmeiseihpa a vaw y ha ta; America liata German Unawhpa zy chata Russia German colony liata a unawhpa hnohta châbuzy sie pie vâta cha bie vaw pahno.
GSAM 409Pastor Conradi Europe Liata
GSAM 409.21885 kum liata Pastor L. R. Conradi America tawhta Central European râh lâta German chyhsa kyh rai hria awpa pua ta. June 28, 1886 ta Basel tawhta Russia, Crimea lâta pua ta. He liata Pastor Perk ama hnohta Berdebulat lâta sie ta; sietanô pahnih paduapa châ ta, awnanopa chyhsa 19 apôhkhana vaw châ ta. He awnanopa cha Russia liata hmiatuapa Noh sarina Adventist awnanopa a châ.
GSAM 409Pastor Conradi nata Perk Tawh
GSAM 409.3He hnuah cheingei Pastor Conradi nata Perk ta orthodox ngiapâna nata a do leipa bie pachu vâta tawh châ ta, Perekop liata hâta nga tawh rai ta. United States mipa hruatuhpa hmopiena chata tawh tawhta ama pua heih tita Pastor Conradi Eastern Russia liata visi ta, hnuah Switzerland liata tlai ta.
GSAM 409Russia, Volga Râh Liata Raihna
GSAM 409.4Cha kum cheingei liata Pastor Laubhan ta Russia liata a râh hnohta, Volga River chhôh lâta rai hria awpa chhôh ta. 1880 kum liata Kansas chyhsa Pastor Klein German Russia liata rai hria awpa chhôh ta; chata he harsa nata hruapahma râh liata rai hriatuhpazy vaw padua ta. Ngiahna chyhsa zy ta pua lâpa nata tawhna a hmu hna nahta, Beipa chata rai he hneipa a pakhâh ta.
GSAM 409Germany Liata Châbu Zuahtuhpazy Hneina
GSAM 409.51888 kum liata châbu zuahtuhpazy Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden nata Alsace liata rai vaw pakhâ ta. Rai hriatuhpa tha hneipa, ngiahna hneipa 8 tlyma 10 chata kum khat liata châbu he hawhta zua ta: Zisu a Hrona châbu 3,000; Eden tawhta Eden châbu 2,000; châbu chhôhpa 12,000. He raihna châta, châbu zuahta nata reipa râh zydua khâta chyhsa pakha pakha chata Tahmâ biehmeiseihpa ngia ta.
GSAM 410Hamburg Liata Thâtihpha Chhona Vaw Pakhâ
GSAM 410.1May 1889 liata Pastor Conradi chata Hamburg, Germany liata thâtihpha chhona vaw pakhâ ta; daihti khâ leipa liata rai hriatuhpazy sikna o pakha vaw pakhâ ta. Cha kum October liata Pahânoh siku awnanopa 28 vaw apôhkhana ta. He kum liata Pastor Haskell thâtihpha chhona vaw visi ta; awnanopa chyhsa 20 vaw apôhkhana ta, Châbu hmuna o chhao vaw y ta.
GSAM 410.2He daihti liata Pastor J. T. Boettcher ta Barmen liata German raihna hria ta. 1890 kum liata Khizaw Awnanopa Pakhypi hnohta pahnosa bie piepa liata German-Russian thâtihpha chhona liata awnanopa apôhkhana 9, chyhsa zydua 422, nata Pahânoh a zyhtuhpa apôhkhana leipa 75 a y tahpa reih ta. Cha kum April 7 ta chyhsa 12 chhao paduapa châ ta, Hamburg awnanopa hnohta pakhâ ta. December liata he awnanopa chyhsa 40 a châ ta. Hamburg châbu hmuna o tawhta Germany, Holland, Russia nata Germany râh hropazy liata châbu zuahtuhpa su hmuna $5,000 a châ.
GSAM 410Europe Liata Hneina
GSAM 410.3Chhâh chhâh, châhrasala hmeiseihpa ta, Central European thâtihpha chhona liata rai vaw hneipa; 1891 kum Khizaw Awnanopa Pakhypi pahnosa bie chata he pahnosa ta. Cha daihti liata Germany liata awnanopa 5, chyhsa 140 a y; ama zydua liata 64 cha Hamburg awnanopa a châ. Su hrawh su kha piepa $1,000. Hamburg liata balyhzy châta thâtihpha chho rai hriatuhpa ta balyhzy chô liata châbu a zuapa $500 vaw hmû; râh zydua liata kum khat châbu zuahtuhpazy hmuna $6,000. Austria liata chyhsa 150 chata Tahmâ biehmeiseihpa ngia ha ta; Russia liata awnanopa 13, chyhsa 400 a y.
GSAM 411Russia Pahânoh a zyhtuhpazy Nga Khâchhôh
GSAM 411.1He daihti (1891) liata Russia awnanopa pakha liata chyhsa nga, ama hruatuhpa chhao a châ, sawhkhâ ta a pyhpa awnanopa pachuna nata a do leipa bie pachu vâta tawh châ ta; Trans-Caucasus lâta kum nga pua lâpa châ awpa pachiana vaw y. Ama zydua ta khâ khâ tawh châ aw, mile 500 khâva pai awpa peimawh. He pachiana liata ama ngiapâna chata ama pahnokheipa hneipa ta, Beipa liata ama lâ hneipa a châ. Cha kum liata Russian bie liata Biehrai reihna châbu chhôhpa pakha paduapa châ ta; Krista rietheipasana, athihpazy ihna, khâpa noh nata khapa vâta, nata eima pahno thei aw ma tahpazy châta.
GSAM 411.21895 kum Khizaw Awnanopa Pakhypi daihti liata Germany chyhsa 368 a châ ta; kum tlai liata Su hrawh su kha $2,327.43 a châ.
GSAM 411Russia Liata Pahânoh a zyhtuhpa Via
GSAM 411.3Russia liata, chyhsa hluhpi râh hropa lâta sie châ nahta chhao, chyhsa 467 a y ta, Su hrawh su kha $841.60 pie ta.
GSAM 411.4Râh hropa thâtihpha chhona bie hruatuhpa ta 1896 kum zâ nata zâ reihna liata a reipa tawhta eima pahno ta:
GSAM 411.4“German-Russian râh liata kum tlai liata ama chyhsa hluhpi a pahnih heih; ama chyhsa ngiana liata 400 hlâta pakhâ. Berlin, Germany liata chyhsa 60 ta Pahânoh awna daihti liata chhôh. Hamburg thâtihpha chhona awna o tluo vâta cha liata rai vaw tha ta. Munich, Bavaria liata chyhsa miakha paduapaa châ awpa hrua ta. Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart nata Germany khihpi hropazy liata ngiahna chyhsa y. Rotterdam, Holland liata awnanopa pakha chhao y.”
GSAM 412.1“Russia liata châbu zuahtuhpazy sawhkhâ tawhta pakhâhna bie hmu ta. Châbu cha Lettish nata Esthonian bie liata phohta châ. German châbu Basel tawhta Hamburg lâta pua ta; cha o liata bie 14 liata Tahmâ biehmeiseihpa phuah ta.”
GSAM 412Hungary Liata Paduapa
GSAM 412.2Cha kum liata Hungary liata hmiatuapa paduapaa vaw châ ta, Bohemia liata awnanopa ryhpazy taona pakhyna hmiatuapa vaw châ ta. Galatz, Roumania liata Danube nata Black Sea liata balyhzy châta thâtihpha chhona vaw pakhâ ta.
GSAM 412Germany Liata Châbu Zuahtuhna
GSAM 412.3December 1895 Râh Liata Thâtihpha Chhona châbu liata Pastor Spies ta German râh liata châbu zuahtuhna châta he hawhta reih ta:
GSAM 412.3“He râh liata châbu zuahtuhna a chhôh daihti liata, rai hruatuhpazy chata a rai he vaw chhihtha ta; Leipsic liata châbu papuatuhpazy nata châbu rai liata a hruapazy thokha chata ‘hnawh reihna châbu zuahtuhna cha tlô leipa aw’ tahpa ta ama chho nahta chhao, cha rai cha chhihtha lymâ ta, chalih veih ei.”
GSAM 412.4“August 1887 liata Zisu a Hrona hmiatuapa phuahna German bie liata phuah ta. He châbu zuahtuhna a vaw pakhâ aw daihti hmahta Basel liata châbu zuahtuhpazy institute vaw y ta; he cha Germany deita leipa, Europe zydua liata châbu zuahtuhna a hmiatuapa a châ. He châbu phuahna sarihnapa cha tahmâ German bie liata Châbu papuana o tawhta vaw pua ha.”
GSAM 412.5“Jan. 1, 1895 tawhta châbu zuahtuhpa thar 12 râh liata vaw pakhâ. June 1895 liata hmuna pahnosa bie chata pakhâhna 50% a y. Tahmâ cha eima German châbu Herold der Wahrheit châta rai hneipa vaw châ. Awnanopa miakha, hluhpi leipa, chata châbu 50 tawhta 200 taihta hmu ta, ama zua ta. Châbu hmuatuhpazy hnohta hneina phapa ama hmu. Feb. 18, 1896 Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa liata Pastor Conradi ta, ‘1895 kum eima pachhâna daihti liata German-Russian râh liata Pahânoh a zyhtuhpa 1,500 eima hnei,’ tah ta.”
GSAM 413SCANDINAVIA liata Thâtihpha Chhona
GSAM 413.1Scandinavia miethâi châta Thâtihpha Chhona cha Pastor John Matteson ta kô 1877 liata a pathao. 6-6-1877 noh ta Vejle, Jyeland, Denmark liata a tlô. America liata a ypa ama viasazy ta ama hnohta ama paphaopa châbu nata châbu hropazy reipa vâta Pahânoh a zyh pathaopa chyhsa thokha ama y haw.
GSAM 413.21850 liata Norway tawhta America lâ a vaw siepa chyhsa 4 cha Oakland, Wisconsin liata ama y. Khazohpa Pahânoh zyhpa ta ama pathao. Ama hry liata chyhsa pano cha Pastor O. A. Olsen nô nata paw ama châ. 1863 liata Pastor John Matteson ta Pahânoh zyhpa a pathao. Poysippi, Wisconsin liata a y. Thla 6 chhôh liata a chakaona vâta Danish-Norwegian chyhsa 40 rachhôh ta Noh sarina Adventist pachunazy ama pyh. Chakaona liata ano a hlao hmiatuapa biechhotuhpa raihria thatlôpa cha Minnesota tawhta Pastor J. F. Hanson a châ.
GSAM 413Danish-Norwegian reih ta Châbu hmiatuapa
GSAM 413.31866 liata Pastor John Matteson ta Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa papuana o hotuhpazy hnohta Danish-Norwegian chyhsazy châta ama reih ta châbu te nata châbu hropazy papua thei ma thei vei ma a hiahri. Papuana o liata sôh phahlana vâta tao thei leipa ama châ tahpa a hnohta ama chho. Ano chiheihzy Wisconsin nata Minnesota liata a ypazy cha biehmeiseihpa ama nô reih ta ropa hmô ama khoh; sôh hluhpi a hnei leipa ama châ chhao ta, chyhsa 50 hlâta a chyhpa ta sôh $1,000 ama pakhy ta, a ku liata ama pie. Cha sôh nata châ a phapa ta ropa cha chhaipa ta Pastor Matteson cha Battle Creek liata a tlô ta, châbu papua awpa ta a haw heih. Hlâno ama ei nâ chhâpazy chhy awpa ta a pachhuahpanohpa vâta a hawpa cha ama pahnie ta, 18-3-1867 liata a lehkha, Liv og Død (Hrona nata Thina), cha Pastor J. N. Andrews nata kei, châbu pakhypi hotuhpa, keimo hnohta a reih. Cha cha Danish-Norwegian reih ta a lehkha ropa liata a ypa cha English reih ta keimo hnohta a reih tahna a châ.
GSAM 414Pastor Matteson Châbu Papuana Tuhpa a Châ
GSAM 414.1Cha daihti liata ano châta papuana hawrawhzy a pakhy thei awpa papuatuhpa y vei. Chavâta papuana hawrawhzy anosasyh ta â pakhypa a chu theina awpa cha a haw. A reih ta châbu hropazy nata châbu te phêk 1,000 rachhôh a papua patlô hlâ taihta rai a hria pazao.
GSAM 414.2A miho hnohta bietapa phuahna a châpa he lâpi thiehpa he hmâpa ta, riahphana thiehpa chhaipa ta a pua ta, United States liata state nanopa zy liata pakhypi a tao. Cha noh tawhta Scandinavia mi hry liata chakaona cha thata a hmasie.
GSAM 414Râh hropa reih ta Châbu hmiatuapa
GSAM 414.3Danish-Norwegian chyhsazy hry liata chakaona a laipa vâta, ama reih ta pachuna nata thlahpalôhna ama hmô theina awpa thla chareih châbu ama haw. Chavâta 1-1-1872 liata Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa papuana o tawhta Danish reih ta thla chareih châbu, phêk 24, châbu hawhpa, Advent Tidende (Zisu vy heihna Bietapa) tahpa papuapa a châ. A kô vaw ypa liata phêk 32 taihta ama palaipa. Râh hropa reih ta Noh sarina Adventist zy ta ama papua hmiatuapa cha a châ.
GSAM 414.41874 liata Sweden reih a cheipa ngiapâtuhpazy hry liata ama palôh a tlâhpa vâta phêk 16 thla chareih châbu cha cha reih ta ama pathao ta, Svensk Härold tahpa ta ama aw.
GSAM 414.5Pastor Matteson ta Scandinavia chyhsazy hnohta (6-1877) Scandinavia râh liata a chakaona daihti liata, Advent Tidende châbu 266 cha America tawhta Denmark lâ thla chareih ta ama paphao ta, Norway lâ 60 ama paphao. Cha châbuzy ama reipa vâta Scandinavia liata Pahânoh a zyhpa chyhsa hluhpi ama y haw. Denmark liata kô kha a chakaona a rahpa ta su nanopa zy liata Pahânoh a zyhpa sahlaozy ama pung.
GSAM 415Norway liata Châbu Papuana O
GSAM 415.1Cha hnôh liata Pastor Matteson cha Norway lâ a sie ta, 7-6-1879 liata Christiana liata Awnanopa cha chyhsa 38 chhaipa ta a padua. A chakaona daihti liata America tawhta Pastor J. P. Jasperson ta ano chakaona a hlao. Cha kô liata Norway liata châbu papuana pakhypi ama padua ta, Christiana liata châbu papuana o, Awnanopa pakhypi su nata yna o ama chalei; sôh $14,580 a châ. Daihti chyhpa chhôh Tidernes Tegn tahpa châbu cha Christiana o tawhta hâta chareih ta maluh chyhpa ta ama papua.
GSAM 415.21880 kô tho hna a tlapa daihti â pathao liata Pastor Matteson ta Scandinavia chakaona palaipa nawpa baona hawpa ta America lâ a kua. Cha kô Khizaw Awnanopa Pakhypi liata a hlao ta, 4-1881 liata Europe lâ a kua heih ta, thata a thla palôhpa ta a y. A kua hnôh liata papuana hmanrua hrûl ama chalei ta, Christiana papuana o liata ama soh.
GSAM 415Danish nata Swedish reih ta Tlâhna taopathina châbu
GSAM 415.3Thlai Danish reih ta Tlâhna taopathina châbu, Sundheds Bladet tahpa, ama pathao. 1883 liata Swedish reih ta cha hawhpa châbu hropa a papua ta, Sanningens Härold tahpa sakhaw châbu chhao a papua. 1884 liata papuana hmanrua mâ $2,563 ama hnei. Cha kô liata châbu 115,000 ama papua ta, châbu hropazy sâh hluhpi nata châbu te chhao ama rai.
GSAM 415Pastor Haskell Scandinavia liata
GSAM 415.4Scandinavia râh liata chakaona cha 1882 liata Pastor Haskell tlôna vâta baona hluhpi a hmô ta, 1884 liata Pastor Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen nata E. G. Olsen zy ta ama chakaona hmâpa ta baona ama pie.
GSAM 416Pihno White Scandinavia liata a Pui Nasa
GSAM 416.11885 liata Pihno White nata a sawchapawpa W. C. White cha Scandinavia lâ ama tlô ta, cha cha chakaona châta mâ taih thei leipa baona a châ. Râh chhôh liata sipasapazy ta Su hrawh su kha pie thei veih ei tahpa nata châbu zuana rai cha phahnai vei tahpa chyhsa thokhazy ta ama pachâ. Pihno White pahnokheina cha a daihti liata a tlô ta, chyhsazy ta phapa ta ama pyh; “ABEIPA ta a reipa zydua cha tao lymâ aw pi ta, chyhsa rei a ngiah ngaitapa eima châ lymâ aw” tahpa ta ama chhy. Cha tlôna liata Scandinavia chakaona cha a nano khai ta, Pihno White chakaona a thah leipa vâta pachai a châ.
GSAM 416Norway liata Papuana O Thiehpa Taopa
GSAM 416.21886 liata Pastor O. A. Olsen nata N. Clausen zy ta Scandinavia râhzy ama tlô; a hnôh chaipa cha daihti saw ngaitapa a y. 1885 liata Christiana liata papuana o thiehpa ama sa ta, 1-9-1886 liata a chhâpa kô chhôh liata châbu nata châbu hropazy zuana tawhta $5,386.68 ama hmô. Daihti ta puapa châbuzy chalei chhieliena sôh tawhta $3,146.03 ama hmô.
GSAM 416Scandinavia liata Awnanopa 25
GSAM 416.31889 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi hnohta report piepa chata Scandinavia chakaona liata Awnanopa 25, chyhsa 926, ama y tahpa a reih. Su hrawh su kha $2,548.75 ama pie; chakaona liata Pastor 6, chhônna dâwntuhpa 4 nata châbu zuahtuhpa chyhsa 52 ama y. Norway nata Sweden liata thla 3 chhôh châbu zuana mâ cha $2,161.26 a châ.
GSAM 416Christiana liata Siku
GSAM 416.4He daihti liata Christiana liata siku y ta, achuhaipa chyhsa 50 ama y. 1891 liata Christiana liata Pastor O. A. Olsen nata E. J. Waggoner zy ta Baibul siku ama chhihtha ta, achuhaipa chyhsa 100 ama hlao. Cha siku liata châbu zuana chakaona kyh liata pachuna a kipâpa ama pie.
GSAM 4171895 liata Scandinavia Awnanopa 40
GSAM 417.1Kô 6 a khô hnôh, 1895 liata râh hropa chakaona bia hotuhpa Pastor D. A. Robinson report cha eima hmô; cha daihti chhôh liata chakaona thata a vaw pung tahpa a siapa ta a palâsapa vâta he hawhta eima reih: “Scandinavia liata Awnanopa 40, chyhsa 1,458 ama y. Kô chhôh Su hrawh su kha $5,585.55 a châ. Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa 15, chhônna dâwntuhpa 11 ama y; kô chhôh châbu zuana $40,000 a châ. He sôh hluhpi he châbu zuahtuhpazy chakaona rah a châ, 1885 liata châbu zuatuhpazy nata eima ngiapâna Pastor zy chhao ta châbu zuana he tao theipa châ vei ama tahna chôta.”
GSAM 417Scandinavia liata Pakhypi Pathôh
GSAM 417.2Scandinavia chakaona liata tahmâ Bia Awnanopa Pakhypi pathôh ama y; ama padua nohzy cha: Denmark, 30-5-1880; Sweden, 12-3-1882; Norway, 10-6-1887. Pastor John Matteson, Scandinavia Thâtihpha Chhona hmiatuapa, chakaona chhihthatuhpa a hmaotloh ngaitapa, chyhsazy phana châta thasôhna nata â hlâna hluhpi chhaipa ta rai a hria ta, tuberculosis (TB) pasana chichhihpa ta a patu ta, El Monte, Cal. liata 30-3-1896 liata kô 61 ta a thi.
GSAM 417BRITAIN Thâtihpha Chhona
GSAM 417.3William Ings cha Hampshire, England tawhta a puapa châ ta, palôh nata achuna liata America chyhsa châ ta, a hawti no tawhta United States liata a y hawpa châ ta, 23-5-1878 liata Basel, Switzerland tawhta Southampton a tlô. A yna daihti cha saw leipa ta, noh 14 deita a châ ta, chatawhcha Continent lâ daihti chyhpa chhôh a kua. Cha hnôh liata Southampton lâ a sie heih ta, thla 4 chhôh o chareih ta châbu hropazy raipa nata chakaona a ypa maih taopa ta rai a hria; Pahânoh a zyhpa chyhsa 10 a hmô. Cha kô 30-12 liata kei nata ei lahpinô cha Southampton eima tlô ta, Pastor Ings chakaona nata eima chakaona eima pahly; chasipaw daihti chhôh liata Shirley Hall nata eima hlâpa o liata pakhypi eima tao. 1879 nopi daihti liata Southampton liata Poh o liata apakhyna eima tao. Cha su nata daihti liata Maud Sisley (tahmâ Boyd lahpinô) cha chakaona liata a hlao ta, Baibul reina nata o chareih ta chakaona a tao. Cha chakaona rahpa ta chyhsa thokhazy ta bietapa ama pyh. Chatawhcha a vaw ypa chasipaw daihti liata Ravenswood Villa liata pakhypi eima tao, cha cha eima yna o nata eima châbu sohkhâhna su a châ.
GSAM 418England liata Poh o liata apakhyna
GSAM 418.11880 nopi daihti liata Pastor Andrews cha a sapa a chah leina chôta Switzerland tawhta Romsey liata Poh o liata apakhyna bao awpa ta a vaw sie; chyhsa hropazy ta bietapa ama pyh.
GSAM 418.211-1-1880 liata Châbu Chyhpa nata Thâtihpha Chhona Py ama padua. He chakaona liata py chyhsazy ta ama palôh ama pie thata ta, châbu hluhpi ama rai.
GSAM 418.38-2-1880 liata eima baptisma hmiatuapa a y ta, a hawpa chyhsa 6 cha baptisma ama pie. 2-7-1881 taihta Southampton liata a hawpa chyhsa 29 cha ti liata pahnôhpa ta baptisma ama pie.
GSAM 418England liata Chhônpa Ama Pung
GSAM 418.41881 tho hna a tlapa daihti liata Khizaw Awnanopa Pakhypi pahniehna vâta Pastor A. A. John nata a lahpinô, Geo. R. Drew nata Jennie Thayer zy cha England lâ ama sie ta, chakaona su liata ama hlao. 1882 liata Pastor Haskell ta Europe chakaona a tlô ta, England chakaona raihriatuhpazy hnohta noh hluhpi a y ta, bie nata chhopasiana hmâpa ta baona mâ a hneipa a pie.
GSAM 418.53-1882 liata Daihti Ngianazy châbu châta Britain baona châ, phêk pano, papuana ama pathao ta, America tawhta paphaopa Daihti Ngianazy 1,000 nata ama pahly. Great Britain chakaona liata hmâpa ama châ. 1-10-1883 report chata Pahânoh a zyhpa chyhsa 100 ama y tahpa a reih. Chakaona â pathao tawhta piepa Su hrawh su kha $2,078.71 a châ.
GSAM 419Balyh liata Thâtihpha Chhona
GSAM 419.1Balyh a mohôhtuhpazy nôphana vâta Pastor Ings cha châbu hropazy nata châbu te pohpazy thonâ mâ pie leipa ta “Peninsular and Oriental Steam Ship Company” balyh apahâna su a châbapa 80, South Africa, East and West Indies, Central America nata Bay Islands liata a ypazy lâ a paphao thei. Cha hawhta châbuzy paphaopa vâta Demarara liahpahlô liata palôh tlâhna cha hmiatuapa ta a vaw y. He bie he liahpahlô tawhta paphaopa châzy ta eima hmô.
GSAM 419“Pahânoh Rônahpa” England Châbu O liata Sohpa
GSAM 419.2Pastor Andrews Pahânoh Rônahpa châbu pakha cha Great Britain râh chhôh zawpi châbu o nata reipana o 60 liata sohpa a châ haw; cha liata châbuzy cha ama y thlâh ta, rei khohpa maih hnohta thâtih a chho.
GSAM 419.31884 liata Pastor Butler cha England lâ a tlô ta, he su châta raihriatuhpa hropazy chhao ama hlao. Pastor S. H. Lane nata Robert Andrews cha Boston tawhta Great Britain chhônna bao awpa ta 9-5-1885 liata balyh ta ama pua. Pihno White England tlôna cha chhônpa zy châta thachahna nata thlahpalôhna a châ. Pihno White nata a sawchapawpa cha Europe chakaona tawhta America lâ ama kua hlâta cha liata hâta thokha ama y.
GSAM 419“Tahmâ biehmeiseihpa” Ama Pathao
GSAM 419.41884 â pathao liata, Pastor Butler England a tlô hnôh saw leipa ta, Grimsby liata M. C. Wilcox châ taotuhpa a châpa ta phêk 8 thla miakha liata ei no papuapa châbu, Tahmâ biehmeiseihpa tahpa, pathao awpa ta ama pathlu. Tahmâ London, England liata phêk 16 hâta chareih ta ama papua haipa châ ta, hâta chareih ta châbu 18,000 rachhôh a châ.
GSAM 420.11889 liata Pastor Holser ta Britain Thâtihpha Chhona liata Awnanopa 8, Pahânoh a zyhpa chyhsa 200, ama hry liata London chyhsa 65 ama y tahpa report a pie. Zâkô Su hrawh su kha $1,244.58 a châ. Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa pano, chhônna dâwntuhpa pano, balyh liata Thâtihpha chhotuhpa pano nata Baibul chhônpa 7 ama y. He daihti rachhôh liata Pastor Wm. Hutchinson nata Francis Hope zy ta England chakaona ama hlao.
GSAM 420London liata Pacific Press
GSAM 420.21890 kô liata Oakland, California tawhta Pacific Press papuana o ta London liata 48 Paternoster Row liata pûkna o a padua ta, 451 Holloway Road, London, N. liata papuana o a padua. Kô hmiatuapa chhôh châbu hluhpi hmaokha ta zuana mâ hawhta châbu zuana sôh cha $9,556.89 a châ.
GSAM 420.32-1895 liata Pastor Robinson ta he hawhta report a pie:
GSAM 420.3“Great Britain liata Awnanopa 11, chyhsa 363, Pastor 5 nata chhônna dâwntuhpa pakha ama y. Zâkô Su hrawh su kha $5,077.20, chyhsa pakha chareih ta $13.98 a châ. Papuana o hmoneihzy cha International Châbu Chyhpa nata Thâtihpha Chhona Py, England râh py, ta a hnei ta, a mohôh.”
GSAM 420.412-1895 liata Râh Hropa Thâtihpha Chhona chârotuhpa ta Great Britain châta chyhsa 560 ama y tahpa report a pie. Kô chhôh liata Su hrawh su kha $1,000 a pung. Cha daihti liata London su nanopa zy liata Pahânoh ta chyhsa py 8 ama pakhy.
GSAM 420.5Cha hawhta he chakaona râh liata chakaona cha daihti thokha liata hmô thei leipa hawhta a hmasie. Alei chi thokha liata a chi cha alei hropa hawhta a vaw chhih chah vei. A vaw chhihpa cha a muang via ta, châhrasala a pungpa cha a chah via ta, a i via. He râh liata Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa chhao cha hawhna hra ta a châ. A chi cha tuhpa a châ haw ta, a zung a kai haw ta, tahmâ taihta a muangpa ta a pung ta, a laipa ta a vaw y haw.
GSAM 421AUSTRALASIA Thâtihpha Chhona
GSAM 421.110-5-1885 liata Pastor S. N. Haskell, J. O. Corliss nata a chhôhkhazy, M. C. Israel nata a chhôhkhazy, Wm. E. Arnold nata Henry Scott zy cha San Francisco tawhta Australia chhônna pathao awpa ta balyh ta ama pua. He hlâ kô 11, 1874 liata Battle Creek liata pakhypi ama tao nota Pihno White ta râh hluhpi ta bietapa ama hmô aw tahpa, râh nanopa zy liata papuana hmanruazy ama siepa nata châbuzy nata châzy papuapa ta a ypa cha a hmô tahpa a reih. Cha râhzy cha rei awpa ta ama haw ta, Australia deita a moh a pahno thlâh tahpa ta a chhy.
GSAM 421Baibul Aw
GSAM 421.2Pastor Haskell nata a raihriatuhpazy chakaona ngâchhihpa nata hmaotlohpa vâta bietapa cha thata a hmasie ta, Australia liata châbu papua awpa a byuh tahpa ama pachâ. Chavâta papuana ama pachhuahpanoh ta, 1-1-1886 liata Melbourne liata phêk 16 thla chareih châbu, Baibul Aw nata Daihti Ngianazy tahpa, ama papua. Hmiatuapa châbu 6,000 ama papua; cha hnôh liata puapa cha 3,000 deita a châ.
GSAM 421Australia liata Awnanopa Hmiatuapa Paduana
GSAM 421.3Hâta noh hmiatuapa, 10-4-1886 liata Australia liata Noh sarina Adventist Awnanopa hmiatuapa ama padua. Chyhsa 18 ta bietaina ama roh ta, chyhsa 7 ta baptisma hmâpa ta pahlao awpa ama haw. A vaw ypa Pahânoh liata âmo cha baptisma ama pie ta; hâta thokha chhôh Pahânoh chareih ta chyhsa ama pahlao lymâ ta, Awnanopa cha chyhsa 55 taihta a pung. 5-1886 taihta moh rohpa cha 90 a châ. He bâh liata su hropa zy liata chyhsa 35 rachhôh ta Pahânoh ama zyh.
GSAM 421.4Papuana o liata papuana hmanrua phapa pano nata engine pakha ama y; a mâ zydua pie khai hawpa a châ ta, a hla ngaitapa Australia râh liata Noh sarina Adventist zy ta ama hnei, Oakland, Cal. liata eima papuana o laipa tawhta mai 7,000 rachhôh a hla.
GSAM 422.11886 liata bietapa cha New Zealand liata a tlô. Australia chakaona report chata New Zealand liata Pahânoh a zyhpa chyhsa 50 ama y tahpa a reih. Papuana o châbu zuana tawhta $700 ama hmô. He bâh liata châbu zuahtuhpazy ta New Zealand liata Chhochhieliena châbu 400, Australia liata Daniel kyh pachâna châbu 1,000 ama zua.
GSAM 422Australia liata Raihria O Sapa
GSAM 422.2Kô 1889, thla 7, noh 19 liata piepa raihria thâtih tawhta he kyhzy he eima pahno: Melbourne liata châchhuhna raihria o sakha sapa a châ haw ta, a chhôh liata awnanopa achhyna châta achhyna o chhao a y.
GSAM 422Tasmania liata Raihria Pathaopa
GSAM 422.3Australia nata New Zealand liata Bia Awnanopa Pakhypi padua chyu châ haw ta, Pastor Israel nata Pastor Steed zy ta Tasmania taihta raihria ama palâsah haw. Cha su liata awnanopa 3 padua châ haw ta, ama sahlao zydua cha 136 ama châ. Hezy chô liata, Pahânoh a zyhtuhpa, su nano nanopa liata a ypa, apôhkha leipa a la châpazy chhao ama y.
GSAM 422.4Australia raihria bia liata cha kô châta Su hrawh su kha cha $9,371 a châ. Cha bia liata Châbu zuahtuhpa 15 ama y ta, ama châbu zuahna ty cha $19,500 a châ.
GSAM 422.5Pastor Haskell ta khizaw a zaw eipanona liata Australia a tly heih ta, kô 1889, thla 8 liata hneipa ama Bia Awnanopa Pakhypi liata a hlao hra. Lâpi hluhpi ta bao phapa a pie ta, cha sahlao padua thiehpa chata a baona cha ama pasô kaw. America tawhta raihriatuhpa nanopazy ta, Khazohpa raihria paduana nata pasana tahpa achhuahna rônahpa miakha he châta, daihti nano nanopa liata Australia ama vaw tly tyh.
GSAM 422Australia liata Pihno White
GSAM 422.6Kô 1891, thokô hna tla daihti liata Pihno E. G. White, a sawchapaw W. C. White, Pastor Geo. B. Starr nata mo hropazy cha California tawhta Australia lâ sie ei ta, thla 12 liata cha su ama tlô. Cha daihti cha cha râhpi liata khâ a sâ chaipa daihti a châ. Pihno White cha cha râh liata a y kô 9 chhôh sapa tlâh leina ta a buakhei hra sala, a Pahnokheina bie ta raihria cha Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa thlahpa nata a yzie nata ahmiepa ta so nawpa liata a bao thata. Australia liata ama y chhôh ta Pastor J. O. Corliss cha he liata raihria liata a hlao heih ta, W. A. Colcord nata mo hropazy chhao awnanopa mohôhtuhpa, pachutuhpa nata rai hropa hriatuhpa ta cha bia ama vaw ngia.
GSAM 423Australia liata Pastor Olsen
GSAM 423.1Pastor O. A. Olsen cha Khizaw Awnanopa Pakhypi hyutuhpa ta rai a hria chhôh ta, râh su to liata eima raihria o peimawh chaipazy zydua a tly khai. Cha châta lâ a zaw hluh awpa a byuh ta, khizaw a zaw pakuapa a châ. Ama peimawhnazy nata Thâtihpha chhona raihria nanopazy duahmo pha via ta pahno nawpa nata, phahlâhna hnei leipa ta a chakao thei nawpa ta he lâ he a zawpa a châ. Kô 1893 liata he lâ a zaw nota, Australia liata hâta hluhpi chhôh a y.
GSAM 423Australasia Bia Awnanopa Pakhypizy Pôhkhana
GSAM 423.2He daihti liata Australasia Bia Awnanopa Pakhypizy Pôhkhana cha padua châ ta, Australia nata New Zealand Bia Awnanopa Pakhypizy nata Australia Thâtihpha chhona biazy ta taopa a châ. He pakhypi he kô 2 ta eikha ama pakhy tyh ta, râh hropazy liata Bia Awnanopa Pakhypizy Pôhkhana siekheizie hawhta siekheipa a châ. Kô 1893 chhôh ta he bia liata Châbu zuahtuhpa a chyhpa chata Zisu Krista Lâta Ke Rahna châbu pachhuhna hmiatuapa, bu 5,000 cha ama zuah khai ta, pachhuhna panona chhao cha tlupo cha pachhuhpa a châ heih. Kô 1894-95, khâ a sâ daihti liata, thla 4 chhôh ta chhieliepa ta chalei awpa ama taihpa châbu bu 4,000 ama dao.
GSAM 423Australia liata Pastor Prescott
GSAM 423.3Kô 1895 liata eima awnanopa achuna raihria châzyhpa, Pastor W. W. Prescott cha he Bia Awnanopa Pakhypi liata thla hluhpi a y ta, he raihria phôh châta daihti nata pachâna a pie hluh kaw. Cha daihti liata achuna raihria pachuna pakhyna sakha a chhihtha ta, ama châta a phahnai thata.
GSAM 424.1Cha kô raihria thâtih, Khizaw Awnanopa Pakhypi hnohta piepa cha Pastor W. C. White piepa châ ta, he hawhta a châ:
GSAM 424.1“Australia Bia Awnanopa Pakhypizy Pôhkhana cha awnanopa 17 nata sahlao 1074 ta taopa a châ ta, ama ta a hlâpa kô liata Su hrawh su kha $9,810.10 ama pie. He pakhypi heta Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa 12, pasaina hneipa biereituhpa 2, Biehrai raihriatuhpa 3 nata Châbu zuahtuhpa 50 a hnei ta, ama ta kô chhôh ta $28,731.11 mana châbu ama zuah. Cha kô liata New South Wales râh, awnanopa 6 nata sahlao 321 hneipa cha Australia Bia Awnanopa Pakhypi tawhta pachhaihpa châ ta, New South Wales Bia Awnanopa Pakhypi tahpa ta moh piepa a châ.”
GSAM 424SOUTH AFRICA LIATA THÂTIHPHA CHHONA RAIHRIA
GSAM 424.2Kô 1886 liata Battle Creek liata hneipa Khizaw Awnanopa Pakhypi liata South Africa liata Thâtihpha chhona raihria pathao awpa kyh pachâpa a châ. Cha raihria tao awpa ta bie châhpa a châpa vâta, kô 1887 khâ a sâ daihti âthao liata cha râh a hla kawpa liata raihria padua awpa ta hma ama la. Cha su liata Pahânoh a zyh pathao chiehpa chyhsa chyhpa ta raihriatuhpazy ama aw hai.
GSAM 424South Africa liata Pastor Boyd nata Pastor Robinson
GSAM 424.3He achhuahna châta, thla 5, noh 11 liata Pastor C. L. Boyd nata a chhôhkha, Pastor D. A. Robinson nata a lahpinô, raihriatuhpa hropazy nata New York khihpi tawhta sabaw ta Africa lâ ama sie. Liverpool nata London lâpi ta ama siepa a châ. Kô 3 a vaw liapa ta Khizaw Awnanopa Pakhypi liata Puhpa P. W. B. Wessels ta, he raihriatuhpazy Africa ama vaw tlô nota chyhsa 40 rachhôh ta Pahânoh kyh ropa châbuzy ama reihna nata Biehrai ama chuna tawhta, biepiepa palihna liata Pahânoh cha ama zyh chiehpa a châ tahpa a reih.
GSAM 424.4Pastor Robinson nata Pastor Boyd zy ta Cape Town liata Thâtihpha chhona raihria ama pathao ta, cha tawhta hmâr nata nohchhuah lâ, daiamon lôhna su liata Kimberley taih, mel 800 rachhôh a lâ haw.
GSAM 424.5Kô 1889 taihta awnanopa mohôhtuhpa 2, pasaina hneipa biereituhpa 1, awnanopa 4 nata sahlao 80 deita ama y; ama ta Su hrawh su kha $2,798.36 ama pie. He kô liata America tawhta Pastor Ira J. Hankins ta Cape Town liata rai hria ta, phahnai phapa a hmô. Puhpa Druillard nata a lahpinô chhao Nebraska tawhta, he su liata raihria liata hlao awpa nata bia thiehpa liata raihria a pathaotuhpazy ta ama tyhpa raihria rairunazy nata peimawhpa hnei leinazy pahlao awpa ta ama vaw sie. Pihno Druillard raihria cha a tlâhpipa ta châbu a sohna o liata a châ ta, cha phôh raihria mohôhna cha a ku liata hlâpa a châ. Puhpa Druillard deikua cha Thâtihpha chhona raihria tlâhpipa liata rai a hria. Cha kô chhôh ta he sabaw chawlhna su liata a vaw châhpa sabawzy liata $750 mana châbu a zuah.
GSAM 425Africa liata Pastor Haskell
GSAM 425.1He kô thotho, thla 8 liata Pastor Haskell cha Cape Town a vaw tlô. Thla 5 chhôh ta South Africa liata sahlao nanopazy tly ta, ama nata rai a hria ta, daihti phahnai kawpa a hmâ. He tlyna vâta raihria cha tha piepa nata paduapa châ ta, ano chhao a raihria thei a hmôpa vâta a palôh tha a pasa. Achuna raihria kyh pachâna cha pathohpa a châ ta, Africa tawhta achuhaipa 12 ta eima awnanopa sikuzy liata achu awpa ta America ama vaw sie taihta a tlô.
GSAM 425.2Cha daihti liata châbu zuahna raihria chhao ângiahna hawhta pachâpa a châ. Cha raihria châta pachuna pakhyna sakha Cape Town liata hneipa châ ta, Puhpa E. M. Morrison ta a chhihtha. Cha ta Bietapa phôh peimawh kawpa he liata hrona thiehpa nata thapasana a pie. He pakhyna liata pachuna ama hmô khai tawhta thlai, Châbu zuahtuhpa 13 ta thla 6 chhôh liata $5,621.28 mana châbu ama zuah ta, a châleipazy hnohta ama tlôkhei. Chhieliepa ta ama châlei khohpa châbu a hluh kawpa vâta London raihria o cha ama bao zo khao veih ei; ama ngiahpa tlao pie thei awpa ta châbu cha pachhuh hmaoh thei leipa a châ.
GSAM 425.3Kô 1892 liata Pastor A. T. Robinson cha South Africa raihria liata a hlao. Cha daihti liata raihria cha a thang hawpa vâta, châbu a sohna o parohpa vyuh liata o thiehpa ângiah haw. Chavâta awnanopa apakhyna châta su a hnei thei awpa ta a lai daihpa o thiehpa sapa a châ.
GSAM 426Africa liata Achuna O Sâhpa Sapa
GSAM 426.1He hawhta raihria cha ke rah kha khai kha ta hma a sie lymâ ta, Cape Town khihpi kiah liata Claremont liata $35,000 a hmao patlôpa achuna o sâhpa sapa a châ taihta a tlô. America unawhpazy tawhta ama ngiahpa bao cha, achuna sâhpa pachuna thai daihpa pachutuhpazy paphao awpa deita a châ; a hmaona zydua cha âmo ta ama pie awpa a châ. He ama hiana he paki piepa a châpa vâta, kô 1893, thla 2, noh 1 liata siku cha pahy a châ.
GSAM 426South Africa Bia Awnanopa Pakhypi
GSAM 426.2South Africa Bia Awnanopa Pakhypi cha kô 1892 liata paduapa a châ. Kô 1893 Khizaw Awnanopa Pakhypi liata, Khizaw Awnanopa Pakhypi liata pahlao awpa ta rao pahniehpa a châ. Cha nota awnanopa 5 nata sahlao 138 a hnei ta, ama ta a hlâpa kô liata Su hrawh su kha $34,077.32 ama pie. He pakhypi liata South Africa Bia Awnanopa Pakhypi palai cha Peter Wessels a châ ta, ano ta Khizaw Awnanopa Pakhypi lâta palôh kawh kawpa ta $16,000 a hlâ. He he South Africa liata raihria pathaona châta Khizaw Awnanopa Pakhypi ta a hmâpa hlâta a hluh viapa a châ. He hlâna chô liata, ano nata a unawhpa pakha ta Chicago khihpi liata manei leipa ta chakaopazy tlâhna châta sidi pie raihria pathao nawpa ta $40,000 ama hlâ heih.
GSAM 426.3Kô 1895 Khizaw Awnanopa Pakhypi liata râh hropa Thâtihpha chhona raihria châzyhpa ta Africa bia kyh he hawhta a reih:
GSAM 426.3“South Africa liata Bia Awnanopa Pakhypi cha padua châ tawhta kô 2 deita a châ hry, châhrasala cha daihti chhôh ta Khizaw Awnanopa Pakhypi ta cha bia lâta raihriatuhpa 12 a paphao haw. Ama hryta 2 cha amo nata amo apachâpa Thâtihpha chhotuhpa ta râh chhôh lâ ama sie haw, a hropazy deikua cha raihria phôh nanopazy liata ama ngia haw. Cha pakhypi chata a thang pha kawpa siku, hrahra sawzy yna o, nata sâ hai laihpa tlâhna o a hnei. Ama sahlao rei chhinapa cha 184 a châ.”
GSAM 426South Africa liata Thâtihbu Papuapazy
GSAM 426.4South Africa liata zyhna zaliana kyh ta, a hla leipa thla chyhpa chhôh liata eima chyhsazy cha thâtihbu 2 papua awpa ta a pathoh haw. Sakha cha Holland reih ta De Wachter (Movâhtuhpa) tahpa a châ; a hropa cha Monyuh reih ta The South African Sentinel and Gospel Echo tahpa a châ. A hnoh chaipa he bu 4,000 ama palâsah tyh.
GSAM 427South Africa Bia Awnanopa Pakhypizy Pôhkhana
GSAM 427.1Kô 1903, thla 1 liata South Africa Bia Awnanopa Pakhypizy Pôhkhana cha paduapa châ ta, Cape Colony nata Natal-Transvaal Bia Awnanopa Pakhypizy, nata Pôhkhana ry liata a ypa Basutoland nata Matabeleland Thâtihpha chhona raihriazy ta taopa a châ. He pakhypi liata awnanopa padua chiehpa 15, sahlao 595 hneipa, apôhkha leipa a la châpa sahlao 9, chyhsa 90 hneipa, nata pahra pakhâpa Pahânoh a zyhtuhpa 30 ama y. Ama zydua cha 715 châ ei ta, Su hrawh su kha $7,850 ama pie. Raihriatuhpa 39 ama y ta, ama hryta 21 cha Bia Awnanopa Pakhypi nanopazy tawhta hlawh a hmôpazy ama châ.
GSAM 427POLYNESIA RAIHRIA BIA
GSAM 427.2Kô 1876 liata Pastor James White nata he châbu a rohtuhpa ta Pitcairn liahpahlô lâta Daihti Ngianazy châbu mia kha nata châbu chyhpa thokha, châ khapa nata eima paphao. He châbuzy he Cape Horn zaw pakuapa ta New York lâ a sie awpa sabaw sakha liata sopa a châ. Sabaw cha Pitcairn liata a châh aw ta, cha su liata hmo phohpa he piepa a châ aw tahpa maniah rei pasia piepa a châ. Cha liahpahlô liata chyhsa pakha hmahta pahno leipa pi ta, cha liahpahlô kyh chhao, Khazohpa lâta âhlâpa nata ano a chi kawpa chyhsa zy yna su a châ tahpa a mohpathâhna leipa ta khâ hmahta pahno mapi. Thâtihbuzy cha a phahnai vei ma tahpa ta eima paphao tlymaipa a châ.
GSAM 427Pitcairn Tlyna
GSAM 427.3Kô 10 a liapa, kô 1886 liata Puhpa John I. Tay ta cha liahpahlô a tly hlâ taihta cha chyhsazy tawhta tlyma, eima châbuzy kyh tlyma khâ hmahta thei mapi. Cha nota eima pahno cha, Daihti Ngianazy châbu nata châbu chyhpazy reihna vâta, daihti khapa liata cha liahpahlô chyhsa zydua ta achhyna noh cha Hâta noh hmiatuapa tawhta noh sarina lâ thlai awpa nata Abeipa Pahânoh zyh awpa ta bie ama châh dai haw tahpa a châ. Châhrasala Puhpa Tay a vaw tly daihti taihta cha ama tao hry vei. Ano cha cha liahpahlô tly awpa kyh a palôh liata a hlao kawpa a châ tawhta daihti a rei haw, châhrasala cha chyhsazy sasyh kyh tlyma, biehmeiseihpa kyh pachâna ama hnei chiehpa kyh tlyma pahno vei.
GSAM 428.1America lâ a kua heih tawhta, Pacific Tilaipi liata liahpahlô kha tawhta liahpahlô hropa lâta Thâtihpha chhotuhpazy a phao awpa sabaw sakha sâ awpa ta, a paro ngaitapa ta a saohiah. Kô 1889 liata hneipa Khizaw Awnanopa Pakhypi liata he pachâna he a palôh liata a peimawh chaipa ta a hlao ta, cha liata Polynesia liahpahlôzy châta a saohiah. Pakhypi chata cha raihria a phahnai awpa a châzie a hmôpa vâta, Pacific Tilaipi liahpahlôzy hry liata raihria awpa sabaw sâ nawpa tlyma, chalei nawpa tlyma châta, hmohlâna ta $12,000 thyu awpa ta bie a châh.
GSAM 428Pitcairn Sabaw Sapa
GSAM 428.2Cha biechâhna nata ahmiepa ta, kô 1890, khâ a sâ daihti liata, Oakland, California tawhta mel 30 rachhôh a hla, Benicia kiah liata Pitcairn sabaw cha sapa châ ta, $12,035.22 a hmao patlô. Kô kha su 4 liata su 3 chhôh ta he sôh he thyu pakhypa châ ta, Pahânoh sikuzy ta he raihria châta deita ama hlâpa a châ. He hmohlâna hlâta aly kawpa nata thapasapa ta hlâpa hmo a y beih vei. Kô 1890, thla 9, noh 25 liata Oakland, California liata sabaw cha Khazohpa lâta hlâpa a châ. Cha hlâna a mo awpa ta chyhsa 1,500 rachhôh cha sabaw chô nata sabaw lâhlana su liata ama pakhy.
GSAM 428Pitcairn Lâzawna Hmiatuapa
GSAM 428.3Thla 10, noh 20 liata sabaw cha a lâzawna hmiatuapa châta San Francisco tawhta a raihria bia hla kawpa lâ a zaw thao. Sabaw chô liata Thâtihpha chhotuhpa ta Pastor E. H. Gates nata a lahpinô, Pastor A. J. Read nata a lahpinô, John I. Tay nata a lahpinô, sabaw hyutuhpa Marsh ry liata Thâtihpha chhona rai a hriapa sabaw raihriatuhpa sahlao nata ama y. Sabaw he a hmiatua chaipa ta San Francisco tawhta chhim lâ mel 4,000 a hla Pitcairn liahpahlô lâ sie ta, thla 11, noh 25 liata a tlô. Thla 12, noh 17 liata sabaw ta liahpahlô a siesai nota patlohpa 82 ta bâti ama cha haw ta, Noh sarina Adventist awnanopa ta apôhkhasapa ama châ haw. Cha khai tawhta sabaw cha Society, Hervey, Samoa, Friendly nata Fiji liahpahlô pôhkhazy lâ sie ta, Monyuh reih a reihpazy hnohta zyhna châbuzy nata tlâhna nata asohsina kyh ropa châbu chyhpazy ama siesai. Thla 8 chhôh, kô 1891 thla 9 taihta, Thâtihpha chhotuhpazy ta manei leipa ta châ reih awpa hluhpi piena chô liata $1,900 mana châbu ama zuah.
GSAM 429.1Thâtihpha chhotuhpazy he hawhta sopa ama châ: Pastor Read cha Tahiti liata; Pastor Gates cha cha su liata pathao chiehpa raihria patlô awpa ta Pitcairn liata a châh. Puhpa Tay deikua cha Fiji liahpahlô liata raihria awpa a tlyh. Kô 1904, thla 4, noh 14 liata Mopasiana nata Bietapa Phuahtuhpa thâtihbu liata Pastor Fulton ta Fiji raihria kyh he hawhta a reih: “Atahmâ he Thâtihpha chhona bia liata Pahânoh a zyhtuhpa 150 hlâta a hluh viapa ama y haw.” Fiji tawhta sabaw cha, ângiahpa pari pathina nata paphana tao nawpa, châbuzy chhao la nawpa ta New Zealand liata Auckland lâ a sie.
GSAM 429Thâtihpha Chhotuhpazy Thina
GSAM 429.2Kô 1, thla 11 nata noh 18 chhôh a y lei tawhta Pitcairn cha San Francisco lâ a kua heih ta, kô 1892, thla 10, noh 9 liata a tlô. He daihti chhôh liata sabaw hyutuhpa Marsh cha thi haw ta, New Zealand liahpahlô liata phuhpa a châ. Puhpa Tay chhao sôhpih achhiena a tyh ta, cha tawhta tlâh heih khao vei. Ano chhao adyh kawpa ta thi haw ta, Fiji râh hla kawpa liata pahâsapa ta a y; he hawhta Polynesia Thâtihpha chhona raihria châta hrona a manei kawpa 2 cha a hmaoh ngaitapa ta hlâpa a châ.
GSAM 429.3Tahiti liahpahlô, Papaete liata a ypa Thâtihpha chhotuhpazy cha ama raihria thei a thlai tlai ta ama hmôpa vâta ama ly kaw. He daihti liata ama râh lâta, chyhsa 40 ta palôh a thlai hawpa nata Noh sarina Adventist awnanopa ta apôhkhapa ama châ haw tahpa, palôh a pasatuhpa thâtih ama paphao thei haw.
GSAM 429Pitcairn Lâzawna Panona
GSAM 429.4Kô 1893, thla 1, noh 17 liata sabaw cha a lâzawna panona châta San Francisco tawhta a sie thao ta, he Thâtihpha chhotuhpazy he a hlao: B. J. Cady nata a lahpinô, J. M. Cole nata a lahpinô, E. C. Chapman nata a lahpinô, nata dawhty M. G. Kellogg, M.D. Ohio tawhta Satlia Hattie Andre chhao Pitcairn liahpahlô châta pachutuhpa ta a zi hra. Kô 1893, thokô hna tla daihti liata Puhpa Cady ta Society liahpahlô pôhkhazy hry liata Raiatea liata achuhaipa 60 hneipa siku sakha a pahy. Achuna daihti hmiatuapa a chhâna liata ama hluhzie cha 105 a vaw châ haw. Achuna daihti panona âthaona liata achuhaipa 120 ama vaw hlao.
GSAM 430Pitcairn Lâzawna Pathôhna
GSAM 430.1Sabaw lâzawna pathôhna cha kô 1893-94 liata taopa a châ. He lâzawna liata Thâtihpha chhotuhpazy cha Michigan tawhtapa G. O. Wellman nata a lahpinô, Lillian White zy châ ei ta, Pastor Cady a raihria liata bao awpa ta Raiatea lâ sie awpazy ama châ. Puhpa Stringer nata a lahpinô cha amo nata amo apachâpa Thâtihpha chhotuhpa ta sie ei ta, Rurutu liata ama châh. Raratonga liata chyhsazy cha Noh sarina cha Hâta noh hmiatuapa vyuh ta ama zyh ta, cha su liata dawhty Caldwell nata a lahpinô cha sopa ama châ. California tawhta Pastor Buckner nata a lahpinô deikua cha Pitcairn liata siesaipa ama châ. He chyhsazy nata a y chhôh ta, ku raihria thiehpa hluhpi a pathao ta, ama pahratuhpazy châta lâpi hluhpi ta a phahnai zie hmôpa a châ. A hmiatua chaipa ta, atahmâ liahpahlô liata ama chhôpa vaimim rapa nawpa, thlih tha hmâpa chariehna khaw sakha taopa a châ. Cha thlih tha thotho ta raihriana chhaichhi a phie chyhpazy chhao siekheipa châ ta, liahpahlô chyhsazy ta hlâno ta ama pahno leipa ku raihria hropazy cha pathaopa a châ haw.
GSAM 430Pitcairn Lâzawna Palihna
GSAM 430.2Kô 1895, thla 12, noh 15 liata râh hropa Thâtihpha chhona raihria châzyhpa ta he hawhta a reih:—
GSAM 430.3“Pitcairn cha a lâzawna palihna tawhta atahmâ sabaw chawlhna su liata a y haw.... Liahpahlô pôhkha nano 9 liata raihria cha pathaopa a châ haw ta, cha suzy liata he raihriatuhpazy he ama chakao hai:—
GSAM 430.4“Pitcairn liahpahlô liata pachutuhpazy cha E. S. Butz nata a lahpinô, nata Hattie Andre zy ama châ. Norfolk liahpahlô liata Australia tawhta a vaw siepa, amo nata amo apachâpa Thâtihpha chhotuhpa thokhazy ta rai ama hria hai. Society liahpahlôzy liata awnanopa mohôhtuhpa cha B. J. Cady; tlâhna ta Thâtihpha chhotuhpazy cha Puhpa R. A. Prickett nata a lahpinô ama châ. Raratonga liata tlâhna ta Thâtihpha chhotuhpazy cha dawhty J. E. Caldwell nata a lahpinô, Satlia Lillian White nata Satlia Maude Young; pachutuhpazy cha G. O. Wellman nata a lahpinô, Pastor J. D. Rice nata a lahpinô ama châ. Fiji liata Pastor J. M. Cole nata a lahpinô ama y. Friendly liahpahlôzy liata Pastor E. Hilliard nata a lahpinô ama y. Rurutu liata Puhpa Stringer nata a lahpinô, amo nata amo apachâpa Thâtihpha chhotuhpazy ama y. Hawaii liata Pastor E. H. Gates nata a lahpinô; pachutuhpazy cha H. H. Brand nata a lahpinô ama châ. Samoa liata dawhty F. E. Braucht nata a lahpinô ama y. Pastor D. A. Owen nata a sawchapaw, a sawchanô zy cha amo nata amo apachâpa Thâtihpha chhotuhpazy ama châ.
GSAM 431.1“Pitcairn ta a lâzawna eipali chhôh ta châbu hluhpi a zuah ta, manei leipa ta chhao a pie hluh kaw. Cha vâta su hluhpi liata Pahânoh a zyhtuhpazy ama vaw pua haw. Pitcairn liahpahlô, Norfolk nata Tahiti liata awnanopazy padua châ haw ei ta.”
GSAM 431Pitcairn balyh zuapa a châ
GSAM 431.2Balyh ama tao nota a y leipa, Polynesia raihria su tlôna dâhzy cha tahmâ a y hawpa vâta, balyh cha zuapa a châ haw ta, raihria pazao nawpa ta dâh hropazy hmâpa a châ. Pastor E. H. Gates cha tahmâ Polynesia raihria su hyutuhpa a châ ta, tikâh py nanopa liata raihria a hmâhsiezie a chho.
GSAM 431NOTLA INDIES
GSAM 431.3Kô 1889 khâ daihti liata America tawhta Puhpa Wm. Arnold ta Notla Indies liata Châbu zuahtuhpa raihria a pathao. Cha hawhta a hria hai nota, chyhsa 1,200 mohzy nata ama yna suzy a la thei ta, khizaw râhzy châta Châbu Chyhpa Py hnohta, Thâtihpha chhona raihria liata hmâ awpa ta, paphaopa a châ. Châ rohpa ta bie â chhohna nata ama yna suzy lâta châreipa paphaona tawhta biehmeiseihpa chu khohna vaw thyu ta, cha hawhna chata Khazohpa Bie chhona tawhta Thâtihpha pachho nawpa lâpi pahypa a châ.
GSAM 431.4Bie chhotuhpazy raihria awpa ta ama awpa chhy nawpa ta, kô 1890 thla 11 liata Pastor D. A. Ball cha raihria awpa ta Barbadoes nata su hropazy lâ a sie. A hriapasana vâta chyhsa thokha ta biehmeiseihpa ama dy. Kô 1892 liata California tawhta Puhpa Patterson ta tikâhzy liata Biehrai Châreipazy tahpa châbu a zuah ta, a zuah phapa a châ. Kô 1893 liata, Puhpa Arnold a y lei chhôh ta châbu zuana raihria hyu awpa ta, B. B. Newman cha Florida tawhta Jamaica lâ a sie. Puhpa Evans nata Puhpa Hackett chhao cha raihria py liata hria awpa ta cha kô liata Indies lâ sie hra ei ta. Thla 5 liata Pastor Haysmer nata a lapinô cha lâpi a pahy hawhta hria awpa ta he raihria su lâ ngia ei ta. Cha hnôh reileipa ta Puhpa Arnold a vaw kua heih ta, he ei cha tlâhna kyh a reipa châbuzy zuah awpa a châ. Kô 1895 thla 7 taihta he hawhpa châbuzy Jamaica ngâlâh liata ama zuapa mâ cha $8,200 a châ ta, sakhâ châbuzy ama zuapa mâ cha $7,654 a châ; azydua cha $15,854 a châ. Cha tlu ta châbu hluhpi pachhohna chata Kingston liata chyhsa 75 a hneipa awnanopa phapa ta apôhkha awpa nata tikâh su hropa liata bie chhotuhpazy raihria theina lâpi pahy awpa ta a bao ngaita.
GSAM 432Trinidad
GSAM 432.1He su liata raihria pathaona cha Jamaica liata pathaona nata âlyupa a châ. Kô 1889 liata Puhpa F. B. Grant nata a lapinô cha eima awnanopa châbuzy pachho awpa ta cha tikâh lâ sie awpa ta awpa ama châ. Ama awpa hawhta Pastor Flowers nata a lapinô chhao reileipa ta ama hnôh lâ sie ei ta, lâpi a pahy hawhta rai ama hria. Phapa ta ama hlaotloh chhôh ta Pastor Flowers cha sikhâ ta a patu ta, cha vâta kô 1894 thla 6 noh 29 ta a thi. Ano zytuhpa châta Pastor E. W. Webster tlyhpa a châ ta, kô 1895 thla 8 liata New York tawhta balyh ta a pua.
GSAM 432.2Kô 1896 liata Notla Indies raihriatuhpazy cha he hawhta ama châ: Jamaica liata Pastor A. J. Haysmer nata W. W. Eastman y ei ta, Bahama tikâhzy liata Châbu zuahtuhpa thokha ama y. Antilles Chyhpa liata Pastor E. Van Deusen nata a lapinô, Biehrai pachutuhpazy ta C. F. Parmlee nata a lapinô, Châbu zuahtuhpazy ta Puhpa Bean nata Puhpa Hackett ama y. Trinidad liata Pastor E. W. Webster nata a lapinô y ei ta, Nôlâ Stella Colvin chhao thohna ta Thâtihpha chhotuhpa ta a y. Ama raihria thei cha: Jamaica liata Pahânoh a zyhtuhpa 110, Trinidad liata Couva chheipâh liata a pakhypa Pahânoh a zyhtuhpa 50; Barbadoes liata awnanopa pakha nata Antilles Chyhpa, Antigua liata ngiapâtuhpa py pakha ama y.
GSAM 432AMERICA ALAIPÂH
GSAM 432.3Pastor F. J. Hutchins nata a lapinô cha kô 1891 thla 11 noh 16 ta Bay tikâhzy lâ sie awpa ta America Râhzy Pakhypa ama puasai. Cha daihti liata, a hluh via chaipa Ruatan liata, biepiepa 10 chhôh liata a ypa biepiepa palihna hawhta Pahânoh a zyhpazy chyhsa 20 daima ama y. Ama hnohta châpaphao ta ama paphaopa châreipazy vâta he biehmeiseihpa kyh ama pahno tua. Kô 3 hnôh, kô 1894 liata, W. A. Miller nata a lapinô cha California tawhta Bonacca lâ sie ei ta, cha liata achuna raihria liata pachutuhpazy ta rai ama hria. Cha siku cha Noh sarina Adventist zy ta ama paduapa siku o liata kô 1894 thla 7 noh 4 ta pahypa a châ. Achuna daihti hmiatuapa chhôh a kiapazy cha, alaipâh rei zie ta, 34 ama châ. Kô 1895 liata siku hawti 45 taihta a pôh hawpa vâta, siku cha ano tlai ta ama châhsa thei haw tahpa ta reipa a châ.
GSAM 433.1Kô 1895 liata ama hneipa Khizaw Awnanopa Pakhypi liata, Pastor Hutchins ta tikâhzy chô liata Bietapa a zyhpa chyhsa 100 ama y tahpa a chho. Achhyna o 2 paduapa châ haw ei ta, chazy cha Noh sarina Adventist zy hneipa a châ tahpa chhao a reih. Alei a chyhpa vâta, lyu châta a mâ rupapa vâta, cha achhyna ozy hry liata pakha cha ti chô liata paduapa a châ. Cha o 2 nata siku o cha Khizaw Awnanopa Pakhypi Py hneipa a châ awpa ta hneina châ taopa a châ. Cha tikâh liata Pakhypi hneina mâ cha $1,789.60 daima a châ aw tahpa ta chhâpa a châ. Kô 1895 taihta ama zuapa châbu mâ cha $2,243 a châ.
GSAM 433America alaipâh châta balyh chyhpa
GSAM 433.2Thâtihpha chhotuhpazy tikâh pakha tawhta tikâh hropa lâ a chhitheipa balyh chyhpa hneina ta a châhsana nata a phahnaina kyh cha Pakhypi ta a pachâ. Chavâta Bay tikâhzy hry liata raihria châta cha hawhpa balyh tao awpa ta biepathluhpa a châ ta, a mâ cha $3,000 hlâta hluh awpa a châ vei.
GSAM 433.3Kô 1896 liata America alaipâh liata raihriatuhpa 4 deita ama y: Pastor F. J. Hutchins nata a lapinô, Spanish Honduras liata Pastor J. A. Morrow nata a lapinô zy ama châ. British Honduras khihpi Belize liata biepiepa palihna hawhta noh sarina a zyhpa ngiapâtuhpa py pakha ama y. He raihria su liata raihria a hluh via chaipa cha Caribbean Tilaipi tikâhzy liata taopa a châ. Cha liata dôla sâh hluhpi mâ a tlohpa châbuzy zuapa a châ haw ta, chyhsa 60 cha Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa biehmeiseihpa liata ama ly hai.
GSAM 434Pastor Hutchins thihna
GSAM 434.1Pastor F. J. Hutchins ta America alaipâh raihria su liata kô 12 daima, ngâchhih ngaitapa ta nata tiamâ ngaitapa ta rai a hria. A chhâna liata a deichâna a lei ta, a tlâhleina vâta a thi haw. Tahmâ cha a môpa ta a pahâ haw ta, Abeipa awna cha a hâ hai; cha awna chata ngâchhihpazy a pathyu aw ei.
GSAM 434CHHO AMERICA
GSAM 434.2Noh sarina Adventist zy pachuna bie cha châ papuapazy tawhta Chho America lâ pahno tua pasaipa a châ. Kô 1891 thla 10 liata Puhpa Snyder, Puhpa Stauffer nata Puhpa Nowlin ta Argentina liata Châbu zuahtuhpazy ta ama raihria ama pathao. Kô 1893 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi biepathluhna hawhta Illinois tawhta Pastor F. H. Westphal, Germany râh tawhta biechhotuhpa pakha, he Thâtihpha chhona su raihria liata a pahlao. Kô 1894 liata California tawhta Frank Kelley cha ano tlai ta a châhsa Thâtihpha chhotuhpa ta Colombia Râhzy Pakhypa lâ a sie. Thla chyhsa hnôh ta raihriatuhpa hropazy ta ama zi ei ta, cha hawhna chata he Thâtihpha chhona thiehpa pathaopa a châ. Kô 1896 liata he su raihria kyh chhohna he hawhta piepa a châ: Chile liata biechhotuhpa pakha, kô 1895 thla 10 noh 19 ta a tlôpa Pastor G. H. Baber, nata Châbu zuahtuhpa 2, F. W. Richards nata F. H. Davis, ama y. Argentina liata biechhotuhpa 2, F. H. Westphal nata Jean Vuilleumier, nata Châbu zuahtuhpa 2, O. Oppegard nata C. A. Nowlin, ama y hra. Chazy hlâta Biehrai pachutuhpa 4, Lucy Post, Puhpa Snyder nata a lapinô, John McCarthy zy ama y. Brazil liata biechhotuhpa 2, Pastor W. H. Thurston nata H. F. Graf, nata Châbu zuahtuhpa 3, A. B. Stauffer, J. F. Berger nata J. A. Berger, ama y. British Guiana liata biechhotuhpa 2, Pastor W. G. Kneeland nata Pastor P. Giddings, nata thohna ta Thâtihpha chhotuhpa 2, Dr. B. J. Fercoit nata a lapinô, ama y.
GSAM 435.1Kô 1896 liata Chile liata dôla 1,000 mâ a tlohpa châbuzy zuapa a châ haw. Pahânoh a zyhtuhpa 30 ta Châbu zuahtuhpazy hnohta ama chawpa châbuzy rei tawhta Pahânoh nata a zaopa biehmeiseihpa hropazy ama dy haw. Brazil nata Argentina liata dôla 10,000 mâ a tlohpa châbuzy zuapa a châ haw ta, a pha via chaipa cha, Pahânoh a zyhpa chyhsa 100 ama y. Awnanopa pakha nata Pahânoh siku 5 apôhkhapa a châ haw. Argentina liata apôhkha chiehpa awnanopa 3, Buenos Ayres, Crespo nata San Cristobal liata pakha chyu ama y. British Guiana liata chhao apôhkha chiehpa awnanopa pakha nata Pahânoh a zyhtuhpa 50 ama y. Chatanachata Chho America liata Noh sarina Adventist zy 150 ama y.
GSAM 435CHHO LÂ THÂTIHPHA CHHONA PY
GSAM 435.2Bie âdo hmeiseihpa ta reih awpa châ khiah, he py he râh hropa py tahpa ta aw theipa châ vei. Eima râh liata râh hropa chyhsazy (Africa chyhsazy) hnohta Thâtihpha chhona raihria a hria hry hra sala chhao, cha hawhta a châ. Tahmâ taihta ama hmô chiehpa atheizy châta Khazohpa byhnâna ry liata Pastor J. E. White ta chatlie leipa ta a hriapasa lymâna cha palyupalih âbyuh ngaita.
GSAM 435.3Kô 1893 khâ daihti liata, Illinois Bia Awnanopa Pakhypi hyutuhpa ta ei chakao nota, Pastor White cha Chho lâ râhzy liata a ypa chyhsa voduhpazy kyh pachâna a hneipa ta ei hnohta a vaw vy. Chicago liata hawta khazie tlyma a châh chhôh ta, cha khihpi liata a ypa chyhsa voduhpazy châta raihria phalna a na haw. A ly ngaitapa ta a hawpa cha phalpa a châ ta, cha liata he vâchheihpa chyhsazy châta a raihria a pathao hmeiseih.
GSAM 435Pastor White Thâtihpha chhona meibalyh
GSAM 435.4Cha daihti tawhta Chho lâ raihria su châta thlah a chhâ ta, raihria awpa dâh a paryh. A pachâ lymâ hawhta a paryhpa cha a pitloh lymâ ta, a chhâna liata Michigan tili kiah liata Morning Star ama tahpa meibalyh taopa a châ. Cha ti chô liata a tlâhpa “Bethel” cha a hnei tawhta Chicago lâ sie ta, cha tawhta Illinois Chavah nata Mississippi Chavah liata a zu ta, kô 1895 thla 1 noh 10 ta Vicksburg, Miss., a tlô. Cha liata a paraohpa chyhsa khazie tlyma nata raihria pathao beih leina su liata a raihria a pathao.
GSAM 436Chho lâ Thâtihpha Chhona Py raihria
GSAM 436.1Kô 1903 thla 4 noh 9 ta Khizaw Awnanopa Pakhypi liata Pastor White ta a chhopa kyh tawhta eima la. Cha chhohna chata raihria atheizy nata cha daihti liata Chho lâ Thâtihpha chhona raihria duahmo cha he hawhta a palâsa:—
GSAM 436.2“Eima Py ta Mississippi liata siku 5 padua haw ta, tahmâ chhao a mohôh hai.... He sikuzy he Vicksburg, Yazoo City, Columbus nata Jackson liata ama y.... Eima raihriatuhpazy ta Tennessee liata Nashville, Memphis nata Edgefield Junction, Kentucky liata Louisville nata Bowling Green liata chhao raihria ama pazao haw.
GSAM 436Chho lâ raihriatuhpazy
GSAM 436.3“Tahmâ liata Py raihria py nanopa liata raihriatuhpa 27 ama y. Chho lâ Thâtihpha Chhona Py raihria tawhta Chahnaopa Awnanopa mohôhtuhpa 5 ama vaw y haw.... Siku pachutuhpa 13 cha dâh nanopa ta ama raihria châta patohpatiana ama vaw hnei haw.... Thyutlia pakha cha Py ta Nashville liata Meharry thohna achuna siku liata thohna saya a châ awpa ta a pachusa hai ta, a hropa pakha chhao cha siku tlai liata achu hai ta baona piepa a châ hai.... Biehrai pachutuhpa phapa thokha ama vaw y haw. Pachutuhpa thokha chhao he raihria py liata thaina a hneipa raihriatuhpazy ta ama vaw châ lymâ hai.
GSAM 436Morning Star meibalyh
GSAM 436.4“Morning Star cha kei eih hneina a châ ta, kei tlai ei sôh ta taopa a châ. Cha hlâta, he balyh pasiena liata a hluhpa mâ zydua chhao kei tlai ei sôh hmôna tawhta piepa a châ. Balyh chô liata hrona châta a hluhpa mâ zydua chhao kei tlai ta ei pie tyh tahpa ei reih aw. Raihriatuhpa 10 tawhta 18 taihta ama y tyh.... Kô hluhpi chhôh Py ta rai a pahriapazy zydua hlao chhao hmopiena tawhta piepa châ leipa ta, kei tlai ei sôh hmôna tawhta piepa tlao a châ.
GSAM 437Chho lâ Thâtihpha chhona châta sôh a vaw yna dâh
GSAM 437.1“‘He sôh he khatawhpa na hmô?’ tahpa ta zie theipa a châ aw. Abeipa ta miah a piepa a châ. Châbu chyhpa thokha papuapa a châ. A hmiatuapa cha Thâtihpha Chutuana Bu a châ ta, âthaona ta chyhsa voduhpazy pachu nawpa ta taopa a châ. Châbu sâh chyhsa zuah thei awpa ta pachâpa a châ; châhrasala eima noâh tahna ta, tahmâ cha châbu 1,000,000 tlô haw deita a châ.
GSAM 437.2“Eima nô [Pihno White (E. G.)] ta Krista eima Pachhatuhpa tahpa châbu ta miah a bao; cha châbu cha 300,000 tlyma 400,000 tlyma zuapa a châ haw. Thâtih Pha Chaipazy tahpa châbu 200,000 tlyma 300,000 tlyma zuapa a châ haw. A Vaw Vy Awpa Abei tahpa châbu ama pachho chiehpa zydua a chô a chô ta sopa châ khiah, âsâhna liata maili 4 a tloh aw tahpa ta chhâpa a châ. Cha châbuzy tawhta eima hmôpa a rohtuhpa sôh tovyuh ta raihria hropa hluhpi nata raihria py hropazy eima châhsana hlâta, Morning Star chhao eima tao.”
GSAM 437RÂH HLUHPI LIATA
GSAM 437Mexico
GSAM 437.3He râh liata eima raihria cha kô 1894 liata Guadalajara khihpi liata thohna ta Thâtihpha chhona su paduana ta pathaopa a châ. Kô 1896 liata raihriatuhpa sahlao cha he hawhta chhopa a châ: Pastor D. T. Jones nata a lapinô ta Thâtihpha chhona raihria cha ama hyu. Pachutuhpazy cha Ora A. Osborne, Pihno A. Cooper, Kate Ross nata cha râh chyhsa baotuhpa pakha ama châ. Thohna ta Thâtihpha chhotuhpazy cha Dr. J. A. Neal, A. Cooper, Pihno A. J. Rice, Pihno Bartlett nata Pihno Rachel Flowers zy ama châ. Tlâhleipa 40 ta noh chareih ta thohna su liata baona ama la tyh ta, siku hawti 40 ta Thâtihpha chhona siku ama kia. Cha daihti liata tlâhna châta o thiehpa pakha padua haipa a châ ta, a hluh awpa mâ cha $12,000 a châ.
GSAM 437Africa alaipâh
GSAM 437.4Kô 1893 liata Vâlyuhchâpa pathôhna bietapa raihria cha a hmâhsie ngaita tawhta, Khizaw Awnanopa Pakhypi biepathlutuhpa py ta Africa alaipâh liata Thâtihpha chhona su padua awpa ta achhohna tao cha a tlâh haw tahpa ta ama pahno. Chavâta, “A châ thei tôpa ta Matabeleland liata Thâtihpha chhona su pahy awpa a châ,” tahpa ta biepathluhpa a châ. He biepathluhna hawhta kô 1894 liata Noh sarina Adventist zy py pakha ta cha râh cha ngia ei ta, eka 12,000 a hluhpa lyu ama tlyh. Kô 1895 pakhypi liata he a hlapa raihria su châta Thâtihpha chhotuhpazy ta Pastor C. B. Tripp nata a lapinô, W. H. Anderson nata a lapinô, Dr. A. S. Carmichael zy tlyhpa ama châ. Lâsiereipa châta thlai ama patohpatia ei ta, balyh ta phapa ta sie ei ta, kô 1895 thla 7 noh 26 ta ama tlô awpa su cha ama tlô.
GSAM 438Ngôh Tilaipi Kiah
GSAM 438.1Kô khazie tlyma chhôh ta Africa notla tilaipi kiah tawhta Mâsidônia awna hawhpa baona awna cha Noh sarina Adventist zy hnohta a vaw tlô lymâ. Adventist châbu papuapazy reina tawhta biehmeiseihpa chu khohna thyu haw ta, châhrasala kô 1894 tlyma cha daihti chheipâh taihta baona tuapa châ vei. Cha daihti liata Khizaw Awnanopa Pakhypi biepathlutuhpa py ta Pastor Sanford nata Puhpa Rudolph cha rei ngaitapa ta a hâ chiehpa raihria cha hria awpa ta a aw. Âmo cha tiamâna nata riahphana ta cha raihria su liata ngia ei ta. Châhrasala reileipa ta Pastor Sanford cha sikhâ ta a patu. Cha râh liata sikhâ a y hluh ngaitapa vâta “chyhsa vongyuhpazy thlâ su” tahpa ta cha râh cha awpa a châ. Ei 3 a vaw tlâhlei ta, a hroh thei nawpa ta America lâ kua heih a byuh. Chyhsa hropazy cha notla tilaipi kiah lâ tuapa ama châ; ama hry liata Pastor D. U. Hale, Geo. F. Kerr nata a lapinô, G. P. Riggs zy ama pahlao. Châhrasala a hnôh chaipa cha tlâhleina vâta thatlô khao leipa ta, a hroh awpa chhao hnabeiseih thei leipa a châ. Khirâh a panano khiah a tlâh via aw tahpa hnabeiseihna ta England lâ a sie. Cha kyh liata ano nata a viasazy hnabeiseihna tlô leipa ta, a thapa a chhâ via lymâ ta, a chhâna liata a thi haw; cha liata a phûpa a châ. Ano chhao Hro Pietuhpa vaw yna cha a hâ hai.
GSAM 438India
GSAM 438.2Kô 1890 thla 1 noh 12 ta Pastor Haskell cha Africa nochhi-chho tilaipi kiah Port Durban tawhta India liata Calcutta, China nata Japan lâ sie awpa ta balyh ta a pua. Cha noh hlâta a châziekheituhpa Percy T. Magan cha a hnohta a vaw pahlao chieh. India lâ cha lâsiena chhuahna cha su nata duahmo mopasiana a châ. Noh sarina Adventist zy ta cha raihria su liata Thâtihpha chhona raihria âthaohna daihti a tlô tita, achhohna nata achuna bie pie thei nawpa ta pahnona hmô awpa ta siepa a châ. India liata Thâtihpha chhona su padua awpa pachâna ta, kô 1893 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi ta Wm. Lenker cha Châbu zuahtuhpa ta cha râh lâ sie awpa ta a chho. Cha achhohna hawhta India lâ sie ta, Noh sarina Adventist zy châbuzy a pachho. A hnôh lâ daihti liata Puhpa Lenker ta, ano nata chyhsa hropa 4 ta kô 1896 taihta India su nanopa liata châbu zuana raihria ama hria haw ta, $10,000 mâ a tlohpa châbu papuapazy ama zuah haw tahpa a chho. Ama zuapa châbuzy vâta a thyu haipa chu khohna palâsa nawpa ta, India notla tilaipi kiah Madras chheipâh liata châbu a zuah chhôh ta, “cha râh biechhotuhpa pakha cha Dâniah nata Biepalâsana kyh Pachânazy tahpa châbu pakha chaw awpa ta maili 60 phei ta a vaw sie,” tahpa chhao a chho.
GSAM 439India liata Georgia Burrus
GSAM 439.1Kô 1895 liata Nôlâ Georgia Burrus cha India lâ sie awpa ta California a puasai. Cha liata a tlô nahta Bengali reih a chu thlai ta, reileipa ta Thâtihpha chhona raihria liata a ngia. Kô 1896 taihta eima raihriatuhpazy nata ama paraohna tawhta chyhsa thokha ta Abeipa Pahânoh ama zyh pathao haw.
GSAM 439.2Kô 1896 liata cha raihria su liata raihriatuhpazy cha Pastor D. A. Robinson nata a lapinô ama châ. Nôlâ May Taylor nata Nôlâ Georgia Burrus cha Biehrai pachutuhpazy ama châ. Puhpa Lenker nata Puhpa Masters cha Châbu zuahtuhpazy ama châ. Thâtihpha chhotuhpazy yna o châta a tlâhpa o pakha cha hmô chiehpa a châ. Ama chô liata raihriana a byuhpa a pôh lymâpa zydua hria thei nawpa ta thohna sayazy, tlâhleipa mohôhtuhpazy nata baotuhpa hropazy tuah awpa ta eima râh lâ ama aw haw. He awna cha Pastor Brown nata chyhsa hropazy ta ama chhy. Ano nata Pastor D. A. Robinson cha India, Bengal liata Karmatar khih liata kô 1899 thla 12 chhâna lâta ama thi veih.
GSAM 439Hawaii, Sandwich tikâhzy
GSAM 439.3Kô 1884 liata Puhpa La Rue nata Henry Scott cha âmo tlai sôh ta Thâtihpha chhotuhpazy ta Hawaii lâ ama sie. Chyhsa pakha chyu hnohta Thâtihpha chhona nata châbu zuana ta ama raihria ama pathao. Cha raihria vâta tikâh liata chu khohna a thyu ngaitapa vâta, kô 1885 thla 11 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi ta Pastor Wm. Healy cha a vaw y awpa daihti liata Hawaii lâ raihria awpa ta sie awpa, cha raihria châta California Bia Awnanopa Pakhypi cha poh o pakha chhie awpa ta haw awpa tahpa biepathluhna a tao. Cha hawhta hmo a hnei tawhta Pastor Healy nata tikâh chô liata a y chiehpazy ta kô 1886 khih a lâ daihti liata Poh o liata apakhyna ama hnei. He hriapasana thei ta chyhsa thokha ta Bietapa ama dy. Puhpa La Rue cha kô 1889 taihta Honolulu liata a y ta, cha kô liata China liata Hong Kong lâ balyh ta a pua.
GSAM 440Hawaii liata China chyhsazy châta raihria
GSAM 440.1Kô 1895 thla 3 liata Khizaw Awnanopa Pakhypi a pakhy hlâ taihta tikâh châta biechhotuhpazy raihria cha chyh ngaitapa deita piepa a châ. Cha pakhypi liata, “Pastor Gates nata a lapinô, China chyhsazy pachutuhpazy ta Puhpa Brand nata a lapinô chhao Honolulu lâ Thâtihpha chhona raihria liata hria awpa ta sie awpa,” tahpa biepathluhna taopa a châ. Pachuna raihria cha thlai pathaopa a châ ta, Pastor Gates cha a tlâhna a chakha hra sala chhao raihria hmâhsie nawpa ta a tao thei tôpa a tao. Thohna saya pakha nata tlâhleipa mohôhtuhpazy cha reileipa ta Thâtihpha chhotuhpazy hnôh lâ sie ei ta, Bietapa raihria cha he lâ liata phapa ta pathaopa a châ.
GSAM 440Thâtihpha chhona raihria sypahmaohna, kô 1903 thla 1 noh 1
GSAM 440.2Kô 1902 thla 12 noh 31 ta Râh hropa Thâtihpha chhona Châziekheituhpa ta a piepa raihria chhohna chata America Râhzy Pakhypa khôtho liata hria haipa Bietapa raihria cha he hawhta a palâsa:—
GSAM 440.3Australia Bia Awnanopa Pakhypizy Pakhypa cha Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Australia chho lâ, Tasmania nata Australia notla lâ liata Bia Awnanopa Pakhypizy ta apôhkhapa a châ.
GSAM 440.4Europe Khizaw Awnanopa Pakhypi cha Germany Bia Awnanopa Pakhypizy Pakhypa, Germany notla lâ, Germany nochhi lâ, Germany chho lâ, Holland nata Flemish Belgium, Austro-Hungary nata Balkan râhzy, Switzerland liata Germany reih sahlao, Russia chho lâ, Russia maw lâ nata Russia alaipâh zy ta apôhkhapa a châ.
GSAM 440.5Scandinavia Bia Awnanopa Pakhypizy Pakhypa cha Denmark, Norway, Sweden, Finland nata Iceland zy ta apôhkhapa a châ.
GSAM 441.1Britain Bia Awnanopa Pakhypizy Pakhypa cha England maw lâ, England chho lâ, Ireland, Scotland nata Wales zy a pahlaopa a châ.
GSAM 441.2France-Latin Bia Awnanopa Pakhypizy Pakhypa cha Switzerland liata France reih sahlao, France nata Italy zy a pahlaopa a châ.
GSAM 441.3Nochhi lâ Thâtihpha chhona su cha Izi, Syria nata Turkey zy a pahlaopa a châ.
GSAM 441.4Chho Africa Bia Awnanopa Pakhypizy Pakhypa cha Cape Colony, Natal-Transvaal, Basutoland nata Matabeleland zy a pahlaopa a châ.
GSAM 441.5A hropazy: Bermuda, Brazil, British Guiana nata Dutch Guiana, America alaipâh (Chho lâ), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Antilles Chyhpa, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Society tikâhzy, Sumatra, Tonga, Trinidad, Notla tilaipi kiah (Chho America) nata Notla tilaipi kiah (Africa).
GSAM 441.6He raihria su nanopa liata rai a hria haipa chyhsa maluh cha 754 a châ. Cha liata biechhotuhpazy, raihria phalna a hneipa biechhotuhpazy, Biehrai pachutuhpazy nata Châbu zuahtuhpazy ama pahlao.
GSAM 441Raihria châta su peimawhpazy paduapa a châ haw
GSAM 441.7Eima Thâtihpha chhona raihria kyh he bie chyhpazy tawhta, kô 1896 liata Râh hropa Thâtihpha chhona Châziekheituhpa ta a reipa hawhna khata keimo chhao eima reih thei:—
GSAM 441.7“Tahmâ khizaw su to deikua liata Bietapa ta he raihria châta su peimawhpazy a patu hawpa vâta, Khazohpa ta a chhâ leipa a thapatlôna ta daihti reileipa ngaita liata raihria rônahpa nata thapatlôpa a patlô thei. Ano ta dona liata a raihria cha daihti reileipa ta a patlô aw.”
Notes
- Româ 15:21. ↩