Bo 1 — Biehmia
GSAM 21.1Zisu vy heihna rei eima reih nota, he bie he Khazohpa chyhsazy châta Adam nata Evi Eden hmâ tawhta a pua nona vâta hmeiseihpa a châ. Zâlâh hnohta Khazohpa ta sahrâhpa hnohta, nôta a sawchapawpa ta a lu a paphyu aw tahpa reih. He bie ta Sâtânâ a khopa a chhih awpa, avâ liata Khazohpa a khopa a tlôkhei awpa ta pahno pie. Adam nata Evi ta he rai he daihti rei leipa chhôh ta tao khai awpa ta, ama sawchapawpa pakha cha a pahnietuhpa a châ aw tahpa ama pachâ. Châhrasala Khazohpa a khopa liata, raona hawhta a lâpa tawhta a pachha awpa Pachhatuhpa kyh bietai cha, cha hnôh tawhta ano ta a tlôkheipa zydua a hlaopa a châ, “a khopa nata a ngiachhiena, khizaw a y naw lypa ta Krista Zisu liata eima hnohta miah a piepa.”1
GSAM 21.2Adam nata Evi ta khizaw a raona nata a paduapathina hra liata daihti rei hluhpi chhôh ta khizaw liata a y awpa pasataona nata nôpona cha thlai a hmô sala, ama châna cha reih thei leipa a châ aw. Khazohpa vârâh liata a zawngiahna nata a kyhpachâna ta cha hmôna cha ama hnohta a chhih ta, Khazohpa sawchapawzy a rônahna lymâpa liata a pua awpa hmeiseihna ama hnei ei. Pachhatuhpa a vaw tlô awpa daihti a hnai haw tahpa pachâna ta, cha daihti hmô awpa ta a hna ngaita ta ama tao.
GSAM 22.1Adam daihti tawhta a vaw ypa Khazohpa chyhsazy zydua ta chah hawhta a châ. Daihti vaw y awpa liata bie ngaitapa a y tahpa, Krista ta a vaw tlô ta a khinarâh a padi aw tahpa ama pahno. Adam nata Evi hawhta ama chhao a vaw tlô awpa daihti a hnai haw tahpa ama pachâ. Ama daihti nata cha thil a châ awpa hra liata khâpa a châ aw tahpa ama pahno leipa; pahno sala, thâhpa a tlâhpa lâta a tiama aw veih ei.
GSAM 22.2He pachâna he chhielie ngaitapa hmo a hmôtaopa tawhta a hmo thei. Rai ngaitapazy a chhuahpazy ta, ama pahno leipa tawh chhao, Khazohpa a khopa a taopa a tlôkhei. Châhrasala ama ngiapâna nata a hmo rei pazy cha ama rai a chhuahpazy hneipa hawhta a tlô lymâ leipa.
GSAM 22Columbus ta a hmôchhuahpazy vâta su hluhpi taihta a tlôpa hlaozy
GSAM 22.3Montgomery ta a America râh bie châbu liata2 Columbus ta a khopa a vaw taopa nata notla lâta siena ta East Indies lâ a tlô awpa a pachâzie rei ta he hawhta a reih:
GSAM 22.4“Columbus ta Portugal raja a khopa hlâta pha via awpa a pachâ. Diaz ta a pua rahlâ hlâta, Indies lâ a tlô awpa rahlâ reihsaipa nata pha via a y tahpa a pahno. Genoese siena chyhsa Columbus a khopa cha hmo chhielie ngaitapa nata chhâpa a châ. Nochhi lâta, a châ leipa khiah chho lâta nata nochhi lâta siena vyuh ta, notla lâta a do ngaitapa ta siena awpa a reih. A khopa châta bie thôh a y: pakha, a daihti bie avâ pahnona phapa hneipazy hawhta Columbus ta avâ cha patahta leipa, vâ liata a pavaw hawhta a y tahpa a pahno; panona, avâ pavaw cha a laizie hmeiseihpa hlâta a nawh via ngaita aw tahpa a pachâ, nata ti hlâta alei a hluh via aw tahpa a pachâ; pathôhna, America avâ nata Pacific Ocean a y tahpa a pahno leipa vâta, Asia khâi nata Indies cha Spain nata Europe notla lâta a y pahpa a châ aw tahpa a pachâ. Cipango, Japan tahpa lâta a rahlâ cha mile 4000 khâi a châ aw tahpa a khôna.”
GSAM 23.1“A khopa cha he hawhta a châ: Europe tawhta a chhuah ta, a law notla lâta Japan lâ a hru ta, avâ pavaw hawhta a vaw rahlâ ta a khohpa lâ a tlô aw. Ano pachâna liata he rahlâ he mathyu pakha ta epuh thei a chheipâh ta a siena hawhta a i ta a ru leipa a châ.
GSAM 23.2“A siena ta a tlô khiahta cha, he phahnaina rônah ngaitapa he a hnei aw: Indies lâ khâi hmia ta a tlô lymâ aw; Portugal chyhsazy hawhta khâi rahlâ ta a ngia awpa châ vei, khâi dâhthlohpa hawhta a tlô aw.
GSAM 23.3“He chyhsa he bie avâ khôna, avâ pahnona nata siena pahnona cha a daihti chyhsa hropa ahyrai hawhta a pahno ngaitapa a châ. Bie hmiatuapa, avâ a châzie kyh liata a pachâna a do, châhrasala a hropa pano liata a khazo ngaita.
GSAM 23Hmo tao chheina phahnai ngaitapa pakha
GSAM 23.4“A hmo tao chheina ta pakha lâta ano a chakao. Rahlâ a daina kyh liata a hmo tao chheina cha ano châta pha ngaitapa a châ. Columbus ta avâ pavaw a laizie nata cha siena rahlâ a seihna hmeiseihpa a reih do sala, ano cha a sie leipa awpa a châ, Portugal chyhsazy a khopa rahlâ cha a seihna a chyh via ngaita ta, tâkâ hmâ awpa chhao a chyh via tahpa thlai a hmô awpa a châpa vâta. America avâ a rahlâ liata a y tahpa a hmo thei sala chhao, cha pakha deita chata hmo hmôchhuah awpa ta sie awpa a pasyu leipa awpa a châ; ano a khopa cha râh thiehpa hmô awpa châ leipa ta, râh parohpa a tlôna lâpi thiehpa hmô awpa tlao a châ.”
GSAM 23Daihtizy zydua a hmeiseihna ngaitapa
GSAM 23.5Chah hawhta Khazohpa chyhsazy ta daihtizy zydua a vaw lie nota, Krista a vaw tlô awpa hmeiseihna “hro châta balyh thua cha-ia a i ngaitapa nata a bohpa” hawhta ama hnohta y. Rietheina nata chhâzawna hry liata ama awh ta, “Abeipa, khâ daihti a rei aw ta eima pachhatuhna a vaw tlô aw?” tah chhao, ama tlâh nota, Pawla hawhta, “Eima hmeiseihna, eima châhaina nata eima châhaina lakho cha khâpa ma a châ? Eima Beipa Zisu Krista a vaw tlôna liata a hmiakô liata nama chhao a y leipa?” tah ei.34
GSAM 24Hmeiseihna ta Pawla a chakao
GSAM 24.1He hmeiseihna ta chyhsa a chakao theina chhieliepa thokha dei rei châta eima reih aw. Pawla ta Felix hnohta pachiana ta a bie a reih pasaih nahta, “Ama ta reipasaona tahpa rahlâ hawhta, ei chhao ei manô Khazohpa chakao; ryhpa nata hrohsona bie liata a ypa zydua ei ngiapâ. Ama ta chhao cha a ngiah ei ta, athihpazy, pha chyhsazy nata pha leipazy pathyu aw tahpa Khazohpa hnohta ei hmeiseih,” tah ta.5
GSAM 24.2Agrippa hnohta a bie chho nota Pawla ta, “Khazohpa ta eima manôzy hnohta bie a taipa hmeiseihna vâta, tahmâ he liata ei ding ta, pachiana ei châ. Eima Israel pho pahrawhleino ta noh nata zâ phahnai ngaitapa ta Khazohpa chakao nota, cha bietai a tlô awpa ama hmeiseih. Abeipa Agrippa, cha hmeiseihna kyh vâta Juda chyhsazy ta kei pachiana. Khazohpa ta athihpazy pathyu aw tahpa pachâna liata nâmo ta khâpa ma ngiapâ leipa?” tah ta.6 Rome khih liata Cesar hnohta a pua awpa a y nota, Pawla ta Juda chyhsazy hnohta, “Israel chyhsazy a hmeiseihna kyh vâta he kypa ta kei a pua.”7
GSAM 24.3Pawla ta Titu hnohta cha hmeiseihna a reih lymâ: “Pachhana a tlôkheituhpa Khazohpa a ngiachhiena ta chyhsa zydua châta a vaw luah. Eima moleina nata khizaw khohpa a hnâina siesai ta, he khizaw liata eima tiama, ryhpa nata Khazohpa pachâna liata y awpa miah pachu. Cha hmeiseihpa rônah ngaitapa, Khazohpa ngaitapa nata eima Pachhatuhpa Krista Zisu a vaw luahna eima thlâh.”8
GSAM 24Pity ta hmeiseihna vâta a châhaina
GSAM 24.4Pity ta chah hmeiseihna he hawhta a reih: “Eima Beipa Zisu Krista Paw nata Khazohpa moh zachhih mawh sy. Ano a zawngiahna hluhpi vâta, Zisu Krista athihpazy hry tawhta a thyuheihna vâta hmeiseihna hrohpa liata miah a chhuah. Châna chhiesa leipa, hmaipi leipa nata liana leipa rao châna vâ liata nama kyh ta a pava. Daihti hnôh chaipa liata palâh awpa ta a mâ chiehpa pachhana châta, ngiapâna vâta Khazohpa a hmotaotheina ta vaihpa nama châ. Cha liata nama ta a ly ngaitapa a châ, châhrasala he daihti no cha nâma liata rietheina tlâh a châ khiahta, ngiapâna a chhieliepa cha mei ta a vaw paphyuhpa su hlâta a pha via, Zisu Krista a vaw luahna liata reithaina, palyupalihna nata rônahna a hmô aw.”9
GSAM 25Khazohpa a hmotaona liata a khopa
GSAM 25.1Biehrai ta avâ a sersiamna liata Khazohpa a khopa a palâh. Hrohsona bie ta daihti vaw y awpa liata a khopa chhao eima thei. “Vâ a sersiamtuhpa Beipa ta he hawhta a reih: avâ a sersiamtuhpa Khazohpa ta avâ a sersiam ta, a y awpa ta a khô ta, paraona vâta sersiam leipa ta, chyhsazy a y awpa ta a sersiam.”10 Ano ta avâ a sersiam nota chyhsazy hnohta a pie. Hla chhituhpa ta, “Vâ nata vâzy Beipa a châ; avâ cha chyhsazy sawchapawzy hnohta a pie.”11 Chyhsazy a pie nota, ama cha ryhpa a châ, chyhsa sopa ta a reipa hawhta: “He pakha ta ei hmôpa he Khazohpa ta chyhsa ryhpa a sersiam tahpa a châ; châhrasala ama ta khopa hluhpi a hmôtaopa.”12
GSAM 25.2Beipa ta chyhsa phopi chôta a taozie he hawhta eima reih: “Adam sawchapawzy a paphyuh nota, Israel sawchapawzy a châmiata râhzy a khô,”13 Cha Israel takpa a châpazy a vaw khâi ta avâ liata a khinarâh chyhsazy a châ awpa a châ. Pawla ta, “Khazohpa ta chyhsa zydua he thisaih pakha tawhta a sersiam ta, avâ zydua liata a y awpa a khô. Ama y awpa daihti nata a y awpa râh a khô, Khazohpa a hnohta a tlô awpa ta, a hmô thei awpa ta, ano cha eima pakha chyu tawhta a hla leipa ta, eima hrona nata eima siena nata eima ypa zydua ano vâta a châ,” tah ta.14 Cha Khazohpa a khopa a tlô nota, “Na chyhsazy zydua ta ryhpa a châ aw.”15 Cha daihti liata chhao, “A ypa chyhsa ta, ei pasana tah khah y; cha râh liata a ypa chyhsazy moleina a ngiahthai aw.”16 Cha daihti liata “pachâsa chyhsazy ta avâ ryu ta ama to aw ta, thlalôhna hluhpi liata ama châhaina a hmô aw.”17
GSAM 26Krista a vaw tlô awpa cha phichhyhpa châ leipa
GSAM 26.1Pity châbu panona liata he hawhta a y: “Eima Beipa Zisu Krista a hmotaotheina nata a vaw tlôna kyh nama hnohta bietai hmotaopa eima reih leipa. Keimo ta a rônahna hmô lymâ. Ano ta Paw Khazohpa tawhta rônahna nata reithaina a padi nota, rônah ngaitapa tawhta ao vaw pua ta, ‘He he ei Sawchapawpa, ei kyhpachâpa a châ; a chô liata ei ly ngaitapa a châ.’ Cha ao vârâh tawhta eima hia, ano nata tlâh pathaihpa liata eima y nota. Hrohsona bie a i viapa chhao eima hnei; cha bie he zohna liata mei a khaihpa hawhta, daihti a vaw pha ta deiva awhsi nama palôh liata a vaw pua hlâlei cha bie nama pachâ khiahta nama tao a pha.”18
GSAM 26.2He Biehrai liata apostle ta tlâh liata a hmia nano he Krista Zisu a vaw tlô awpa châta hmotaona a châ tahpa a palâh. He hmo a châ hmâi nota, eima Pachhatuhpa ta a pachupazy hnohta, “He liata a dingpa thokha ta thina a rakhôh lymâ leipa ta, Chyhsa Sawchapawpa a khinarâh a vaw tlôna a hmô aw.”19 Luka ta chah hawhta a reih: “He liata a dingpa thokha ta thina a rakhôh lymâ leipa ta, Khazohpa a khinarâh a hmô aw.”20
GSAM 26.3He bietai cha tlâh liata a hmia nano nona ta a tlô lymâ. He “Aluahna” liata ama ta Zisu rônahpa a hmô; ano a khinarâh a vaw padi aw nota ano a châzie. Elias, thina rakhôh leipa ta vâ lâ a pua he, a hroh thlâhpa chyhsazy, a thi theipa tawhta a thi thei leipa lâta panano ta vâ lâ a chhi awpazy a palâh. Cha pakhachâh liata “pakhachâh rei pakha, a mo a khâipa hawhta,” Beipa a vaw tlôna liata a châ aw.21 Moses chhao y, ano athihpa a châ ta, athihpazy ta Beipa hmô awpa a vaw pathyu awpa a châpa a palâh. Chavâta he “Aluahna” liata Krista ta a khinarâh a vaw padi awpa ama hmô; ano ta ama hnohta bie a taihpa hawhta.
GSAM 27Hrohsona bie he a i via
GSAM 27.1Apostlepazy ta tlâh liata rônah ngaitapa a hmô ta, Khazohpa a lyna ao a hia he chhao, Pity ta “Hrohsona bie a i viapa eima hnei” tahpa a reih. He bie ta ama hmô nata ama hia a ypa cha a hlâh leipa. Cha daihti liata ao pakha reih ta Khazohpa ao a hia; châhrasala Krista a vaw tlô heihna taihta a seihpa hrohsona bie ngaitapazy liata, Khazohpa ao ei hluhpi rei chaneipa eima hnei. Hrohsona bie a reipa pasiapazy, a tlôpa a châ leipa khiah chithâtih liata ropa ta a ypa maih cha eima hnohta Khazohpa ao a châ. Chavâta hrohsona bie he “a i via” tahpa châ. Revised Version ta “pa-ipa” tah ta a reih. Hrohsona bie a rei a taopa zydua a tlô nota a i. Hrohsona ta a reipa thil a tlô nota, a reipa a hropa zydua chhao a tlô aw tahpa ngiapâna miah pie.
GSAM 27Hrohsona bie a châzie
GSAM 27.2Biehrai pachutuhpa ngaitapazy ta hrohsona bie a châzie kyh liata ama reipa pahnokheina biezy cha a tha a tlô kaw; cha biezy cha he hawhta a châ:
GSAM 27.3Thomas Newton ta, “Hrohsona bie cha a vaw tlô hlâta reih chhieliepa nata pachyhpa chithâtih a châ; chithâtih cha a tlô hawpa nata palai pathlapa hrohsona bie a châ. Khizaw liata haipa ta hrohsona bie a phuahtuhpazy a y, châhrasala chyhsazy nata molei thlahpazy a pahnona nata a reipasaozie chhao Biehrai liata a ypa hawhta hrohsona bie a reih thei leipa.”
GSAM 27.4Sir Isaac Newton ta, “Hrohsona bie reituhpazy a bie a hia cha awnanopa takpa a châna hmiatuh biepi pakha a châ” tah ta.
GSAM 27.5Dr. A. Keith ta, “Hrohsona bie cha hmotaona pakha hawhta a châ ta, ano châta hmotaona a châ. Khazohpa hmotaotheina ao deita ta athihpazy thlâ tawhta a chhi thei; Khazohpa pahnona ao deita ta daihti vaw y awpa zohna liata a ypa zydua a palâh thei; cha daihti vaw y awpa cha chyhsapa châta athihpazy yna ozy hawhta pahno pha thei leipa a châ; he pano ta Khazohpa ao a châ” tah ta.
GSAM 28.1Matthew Henry ta, “Khazohpa daihti, daihti phapa liata, Khazohpa rahlâ, rahlâ phapa liata hrohsona bie a tlô lymâ aw. Krista a bie zydua cha pathaih ngaitapa a châ ta, chavâta a i ngaitapa a châ” tah ta.
GSAM 28Hrohsona bie a khopa
GSAM 28.2Krista ta a pachupazy hnohta a bie reipa tawhta, Khazohpa ta hrohsona bie a piepa khopa pakha eima thei. Judas a tao awpa hmo a vaw châ naw hmahta Zisu ta, “He hmo a vaw châ naw hmahta nama hnohta ei reih, a vaw châ nota ei cha ano a châ tahpa nama ngiapâ aw.”22
GSAM 28.3Isai hrohsona vâta Beipa ta, “Ei cha Khazohpa ei châ; kei hawhta khâpa a y vei. A rei hmâi tawhta a rei a tlô awpa ei palâh; a rei hlâ tawhta a châ nawpa ei palâh. Ei khopa a ding aw ta, ei khohpa zydua ei tao aw.”23
GSAM 28.4Chah hawhta, “Hmo hlâpa zydua ei hmâi tawhta ei palâh ta, ei ku tawhta a pua ta, ei palâh. Ei ta cha hmozy cha a rei chanei leipa ta ei tao nota a châ. A vaw châ naw hmahta nâ hnohta ei palâh ta, nâma ta ‘Ei khazoh nothlahpa ta cha hmozy a tao ta, ei tho khiepa nothlahpa nata ei thua leihpa nothlahpa ta cha hmozy tao awpa bie ama pie’ tahpa na reih lei nawpa ta. Na hia pi ta he zydua na hmô; nâma ta cha he palâh awpa nâma hnei ma? Tahmâ hmo tharipazy nâ hnohta ei palâh ta, nama pahno leipa hmo pahnâpazy chhao ei palâh. Ama he tahmâ a sersiam, hmâi tawhta a châ leipa; tanoh hlâta chazy na thei beih leipa, nâma ta ‘He hmozy cha ei pahno mâh tâh’ tahpa na reih lei nawpa ta.”24
GSAM 28.5He bie liata hrohsona bie a tlôna ta Khazohpa tawhta a pua tahpa a palâh; chhao, Khazohpa ta nothlahpazy khâi a chôta a hmotaotheina a y tahpa a palâh. Chavâta hrohsona bie he Biehrai takpa liata a rao ngaitapa a châ. He zydua a châ lymâ ta, chyhsa hluhpi ta Biehrai hrohsona biezy pachu awpa ta hmah a pachâ leipa he hmotaona ngaitapa a châ.
GSAM 29Hrohsona Bie Cha Chahnaopa Châ Vei
GSAM 29.1Pahnona a hnei leipazy ta châ thiam leipa ama châpa vâta hrohsona biezy cha ama pahno thai thei vei, ama tah tyh. A lâ hropa tawhta, châ a thiam ngaitapazy, âmo hry liata awnanopa mohôhtuhpa thokha chhao ta, ‘Hrohsona biezy cha chahnaopa châ ei ta, pahno thai theipa châ vei. Biephuah châbu cha chahnaopa châbu a châzie eima pahno khai,’ ama tah tyh.
GSAM 29.2Biephuah liata kyh a pachâpa Zawhana cha, cha châbu cha chahnao leipa awpa ta bie piepa a châ.25 He châbu liata chhao ‘he hrohsona biezy a theipa ta, a chhôh liata ârohpa hmozy a zyhpazy’ chô liata byhnâ piepa a châ.26 Chahnaopa châbu chhôh liata hmozy cha pahno thai leipa nata pahno thai thei leipa châ sala, kheihta e zyh theipa a châ aw? Abeipa ta Mosi zawhzi ta, ‘A thupazy cha Abeipa eima Khazohpa ta a hnei; châhrasala he ryhpa bie zydua eima tao thei nawpa ta, a palâsapa hmozy deikua cha keimo nata eima sawzy ta chhâzaw ta eima hnei,’ a tah.27
GSAM 29.3Abeipa ta Daniel hrohsona biezy pahno thai awpa a khohzie cha, cha biezy kyh liata a ziapazy hnohta a reipa tawhta a palâ. ‘Chavâta hrohsohtuhpa Daniel ta a reipa, paliepalâhsa awpa siaripa cha su pathaihpa liata a duahpa nama hmô tita (a reihtuhpa ta pahno thai mawh sy),’ tahpa eima reih.28 Cha cha, Daniel hrohsohtuhpa bie pahno thai teh u, tahna tlai a châ.
GSAM 29.4Hrohsona bie pahno thai theipa châ vei, tahpa cha bie doleipa a châzie Abeipa ta he biezy ta a palâsa: ‘Aluahna zydua cha nama châta chahnaopa châbu bie hawhta a vaw châ haw. Châ a thiampa hnohta cha châbu cha pie ei ta, “Ei châ haw, he he reih teh,” ama tah tita, ano ta, “Chahnaopa a châpa vâta reih thei va na,” a tah. Châ a thiam leipa hnohta châbu cha pie heih ei ta, “Ei châ haw, he he reih teh,” ama tah tita, ano ta, “Châ thiam va na,” a tah. Chavâta Abeipa ta, “He chyhsazy he ama pakah ta kei lâta a vaw hnia ei ta, ama hmophei ta na palyupalih ei ta, ama palôh deikua cha kei tawhta a hla kaw; kei ama china chhao cha chyhsapa biepiepa ta pachupa deita a châ. Chavâta moh teh, he chyhsazy hry liata noâhna rai, noâh ngaitapa nata pachâ tlâh rai, ei hria heih aw. Ama chyhsa novâpazy novâhna cha a chhi aw ta, ama pahno thaipazy pahnona cha nyupa a châ aw,” a tah.’29 Heta hrohsohtuhpa ta a reipa chyhsazy chata hrohsona bie ngâchhihpa cha chhih sala, Khazohpa ryhpa tawhta a hlâh awpa nata a pachuna biezy su liata chyhsapa biepiepazy a pahneih awpa byuh aw vei ei.
GSAM 30Hrohsona Bie Cha Pakha Tlai Pachâna Ta Reipasia Awpa Châ Vei
GSAM 30.1Chyhsapa hluhpi ta hrohsona bie ama pahno thai leina chhâpa cha, a bie awngia a rili kaw ta, a thu kaw ta, pahno thai thei leipa a châpa vâta châ vei. Lyuhchâpa Pity ta cha kyh cha, ‘He he pahno tua teh u: Biehrai liata hrohsona bie miakha hmah cha pakha tlai pachâna ta reipasiapa châ vei. Hlânopa daihti liata hrohsona bie cha chyhsapa khohna ta vaw pua vei; Khazohpa chyhsa pathaihpazy tlao ta Thlahpa Pathaihpa ta a pahmâh lymâpa hawhta bie ama rei,’ a tah haw.30 He bie tawhta hrohsona bie pahno thai nawpa ta a byuhpa cha, hrohsohtuhpazy zawhzi ta bie a reipa Thlahpa cha apyh awpa a châzie a palâ ngaita. Cha Thlahpa cha a tluapa zydua hnohta pie awpa ta bietai taopa châ ta, a kyh liata ‘Ano ta biehmeiseihpa zydua liata a châ chhihtha aw ei,’ tahpa âroh.31
GSAM 30Hrohsona Bie A Tlôna
GSAM 30.2Hrohsona bie achuna liata, a thei thlâh awpa hmo thokha a y: âdo lei beih leipa Khazohpa cha hrohsona bie a taotuhpa a châ; hrohsona bie a tlô nawpa daihti a tlô tita, a hrohsohpa hmo tlai cha a vaw châ aw. Chyhsa ta ama tao awpa hmo tlai a hmô lâ theipa Abeipa ta hmo miakha a châ awpa daihti a khô khiahta, cha daihti cha a tlô tita hrohsona bie cha a hmeiseihpa ta a tlô aw. Bie hropa ta reih awpa châ sala, a hmeiseihpa a tlô nawpa ta khôpa daihti tlai liata hrohsona bie tlôna hmeiseihpa su liata tlôna doleipa vaw y thei aw vei. He biehmeiseihpa hawhta, Abeipa ta a biehmeiseihpa Bietapa khizaw hnohta pie awpa daihti a tlô tita, cha Bietapa cha a vaw pua tyh, eima tah thei.
GSAM 30.3Daihti miakha liata, châ a rohtuhpa heta hrohsona bie a tlôna kyh a chho khai tawhta, chata a ypa Khazohpa a ngiapâ leipa pakha vaw hnia ta, ‘Nâmo hrohsona bie a reipasiatuhpazy cha vâhnei ngaitapazy nama châpa vâta, nama reithai awpa ei byuh. Thâtih hlôzy nama chu tita, hrohsona bie nata âhmie kawpa hmo cha alypa ta nama hmô tyhpa hawhta a palâ,’ a tah. ‘Âhmie na,’ tahpa ta eima chhy; ‘âhmie awpa ta taopa a châpa vâta âhmie. Ku khuhna pano choh awpa ta ku khuhna zuana su lâ sie chi sala, na ku nata âhmiepa hmô awpa hnabei a seih aw vei ma chi?’ eima tah. Ano ta, ‘Ei hnabei a seih na, âhmie awpa ta taopa a châpa vâta,’ a tah. Châ a rohtuhpa heta, ‘Cha hawh tlai chata, chyhsa ta ama tao awpa hmo tlai a pahno lâpa Khazohpa chata ama kyh a hrohsoh lâ. Cha chyhsazy cha raihria daihti liata a vaw pua ei ta, ano ta a hrohsohpa hmo tlai ama tao tita, thâtih hlô a dopa ta a rohtuhpa ta ama hmotaopazy cha a roh. A hrohsoh lâpa bie nata paboh khiahta, âhmie ngaita tyh,’ ei tah.
GSAM 31Hrohsona Bie Cha Zohna Liata Khaihna A Châ
GSAM 31.1Lyuhchâpa Pity ta zohna su liata khaihna a khaihpa hawhta hrohsona bie cha eima pachâ awpa a byuh, a tah. Hrohsona bie meiôh y leipa sala, a vaw y awpa daihti cha zohna deita a châ aw. Khaihna y chhâpa cha zohna pachhai awpa a châ—zohna su liata charei tina chata lâpi hmôsa awpa, lâpi cha pasia kawpa ta hmôsa ta, lâ a chareipa chata a keih chakâna to liata a hmôpa ta a lâpi a tlyh thei nawpa ta a châ. Hlaphôhpa ta, ‘Na bie cha ei pheizy châta meiôh nata ei lâpi châta khaihna a châ,’ a tah.32 Novâpa ta, ‘Chyhsa siapazy lâpi cha khaihna a khaihpa hawhta châ ta, noh a khaih pakina taihta a khaih pôh lymâ tyh.’ a tah.33 Chavâta daihti eima vaw pazih lymâ tita, Khazohpa bie cha, a hrohsona biezy a tlôna liata a hluh via ta, a vaw palâ pôh lymâ aw tahpa eima hmô. Chatanachata Biehrai a chutuhpa cha chhâzaw khaihna nata tlyzaw noh lâta a chhihthapa lâpi liata a y hmeiseihzie a pahno pasia pôh lymâ aw.
GSAM 31Eden Tawhta Achhâna Taihta Hmo Rônahpa Pathôh
GSAM 31.2Biehrai khaihna liata Eden tawhta achhâna taihta Abeipa chyhsazy lâpi eima pachâ tita, a palâ hleikhôpa hmo pathôh a y. A hmiatuapa cha Krista a vaw vy tua, sapa pôhpa a hnei, Emmanuel a vaw vy, Khazohpa sapa pôhpa liata a palâna a châ. Panona cha Zohna Chhâ, Abeipa bie cha chyhsa sâhpazy tawhta a châtao khaihpa, pasatapana kô 1260 a khai tawhta, Awnanopa Taopathina rônahpa a châ—awnanopa cha thlalôh liata a ypa duahmo tawhta a vaw pua ta, Biehrai cha chyhsa zydua ta ama reih thei ta, ano khohna ama pahno thei nawpa su liata a pahneihna a châ. Pathôhna cha khizaw âthaona tawhta a hrohsohtuhpa pathaihpa zydua pakah ta ama reipa hmo zydua a vaw taopathi heih nawpa daihti tlôsa awpa ta, eima Beipa Zisu vy heihna a châ. He he chhâ zydua ta ama pazypa rônahna chhâ tlôsa awpa, ‘chhâzy atyhna,’ moleina nata siana atyhna cha pachhaisa awpa a châ.
GSAM 32Hrohsona Bie Ta Achhâna Taih Lâpi Ngianazy A Pie
GSAM 32.1Hrohsona bie ngâchhihpa cha eima keih chakânazy a chhihtha awpa nata zohna hry liata lâpi dopa miah a hmôsa awpa khaihna hawhta eima pachâ khiahta, daihti a sie lymâpa liata Krista Zisu vy heihna taihta lâpi zydua cha hrohsona bie liata pasia kawpa ta ngiana pahneihpa a châzie eima hmô aw. Cha hawhta a châpa vâta, hrohsona bie khaihna cha a hnai kawpa ta a zituhpazy ta noh rônahpa a hniana ngianazy ama pahno awpa deita châ leipa ta, a vaw vy tita thlalôhna ta ano a hmaoh awpa chyhsazy a pachhuah awpa biehmeiseihpa bietapazy liata Abeipa raihria cha tiama ngaitapa ta a hmâh lymâzie chhao ama pahno hra aw.
GSAM 32.2Biehrai ta Abeipa noh cha chyhsa hluhpi chô liata ‘zâ liata rûkpa hawhta’ a vaw tlô aw, a tah.34 Châhrasala Abeipa chhoreina liata a duahpazy kyh liata chhao, ‘Nâmo deikua cha, unawh saih u, cha noh chata rûkpa hawhta a châ vaw tlô nawpa ei zohna liata y vei chi. Nama zydua cha khaihna sawzy nata noh sawzy nama châ,’ a tah.35
GSAM 32Abeipa Chhihthanazy A Thei Thlâh Teh U
GSAM 32.3Zisu vy heihna hmâhlana liata Abeipa chhihthanazy eima thei heih tita, a chyhsazy châta a mohôhna nata a hmotaotheina a palâsanazy ama thei thlâh awpa cha, Khazohpa ta a khoh tyhpa a châzie pachâ awpa a pha. Israel cha Khazohpa tawhta ama heihsaina chhâpa a rei tita, hlaphôhpa ta, ‘Egypt râh liata hmo rônahpazy a taopa, Ham râh liata noâhna rai a hriapa nata Tilaipi Sâhpa kiang liata hmo chi tlâhpazy a taopa, ama Pachhatuhpa Khazohpa cha ama my haw,’ a tah.36 Israel châta ama hnohta Abeipa chhihthanazy ama thei heih awpa a pha khiahta, keimo châta chhao pha hra vei ma? Lyna ta a biepa hlaphôhpa ta, ‘Hy ei thlahpa, Abeipa reithai la, a châtao phana zydua cha my khah y,’ a tah heih.37
GSAM 33.1Chhâ to liata Abeipa ta biehmeiseihpa sôh ngaitapazy a hnei tyh. Cha biehmeiseihpazy cha a ngiachhiena zawhzi ta chyhsazy moleina sal chânazy tawhta chhihtha papua awpa nata avâ Kana râh ngia awpa ta pachhuah awpa a châ. Cha biehmeiseihpazy a phuahtuhpazy hnohta Abeipa hmotaonazy cha eima pachâ khiahta a phahnai ngaita.
GSAM 33A Nahthei Chaipa Hmozy Ta Hmo Rônahpa Tlôsa—D’Aubigné Pahnokheina Bie
GSAM 33.2D’Aubigné ta a châbu, Awnanopa Taopathina Thâtih, liata, ‘Khazohpa ta a raihria cha chhâ hluhpi chhôh a pachhuah lâ tyh; a daihti a tlô tita deikua cha, hmotaotuhpa a thachhâ chaipazy ta a patlôsa tyh. A nahthei chaipa hmozy hmâpa ta hmo rônahpazy patlôsa awpa cha Khazohpa ryhpa a châ. Khizaw hmozy hry liata su to ta rai a hriapa he ryhpa he thâtih hlô liata chhao hmô theipa a châ,’ a tah.38
GSAM 33.3Hlânopa daihti liata Khazohpa ta a châta phopi hleikhôpa ta paduah awpa chyhsazy a tlyh pathao tita, Kaldi mozy Ur khih liata Khazohpa a pahno leipazy hry liata a ypa Abraham, chyhsa pakha, a awna tawhta âthaona a châ. Ano tawhta saw chi hluhpi a vaw pua. Châhrasala phopi rônahpa ta ama vaw y tita, avâ Khazohpa ta ama kyh cha, ‘Chyhsa hropa zydua hlâta nama hluh viapa vâta Abeipa ta kyh a châ pachâ ei ta, a châ tlyh ei châ vei; chyhsa zydua hry liata a tlê chaipazy tlao nama châ,’ a tah.39
GSAM 33.4Chatawhcha a chyhsazy Egypt râh liata sal ama châna tawhta a pachha awpa a khoh tita, ama chhihthatuhpa ta a tlyhpa cha a nawhchai ta thla 3 chhôh a no o liata nyupa, a hnoh tawhta hrothly ta taopa nata hnôhmoh ta thipa, a pahâsapa tilawng nawhpa liata pahneihpa, Nile chavah liata mohôh awpa ta thlahpa cha a châ. Cha Mosi tlai cha pahno thai daihti a vaw tlô tita, ‘daihti chyhpa chhôh moleina liata lyna’ to awpa hlâta Khazohpa chyhsazy hnohta pasataona lâpi a panyhpazy chhih awpa tlao a tlyh.40
GSAM 34Gideon A Nohthlâhna
GSAM 34.1A hnoh tawhta, ‘khaokhah zy hawhta a hluhpa ta’ Israel râh a vaw tlôpa, alei patheina a paraopa ta ‘Israel châta eih awpa, mietakubei tlyma, sâtaw tlyma, sabawtlyh tlyma, a siesai leipa’ Midian mozy nata Amalek mozy tawhta Israel pachha awpa Abeipa ta a khoh tita, Gideon hnohta vâlyuhchâpa a patôh. He Joash sawchapawpa he a reipah ngaitapa vâta vaichang chyhpa vypa ta a râlzy tawhta nyu awpa a byuh haw. Vâlyuhchâpa ta Israel a pachha awpa a châzie a chho tita, Gideon ta noâh ngaitapa ta, ‘Khahta e Israel ei pachha aw? Moh teh, ei chhôhkha he Manase liata a chhâpa a châ; kei chhao ei paw chhôhkha liata a nahthei chaipa ei châ,’ tahpa ta a hiah.41 Cha chyhsa panyhpa nata reipahpa tlai cha a chyhsa 300 zy hnohta, ama meiôh nata belzy phaopa ta, ama pua. Chyhsapa pahnona tawhta mo khiahta hrupa hmotao hawhta hmôpa a châ aw; châhrasala Khazohpa ama thatlôna ta ama pahneihpa ta nohthlâhna rônahpa ama to. Pachhana a vaw tlô hlâta, Gideon chhao ta hrohsohtuhpa Amosa ta, ‘Jakaw cha a nawhpa châ ta, ahy ta e a pathyu aw?’ a tahpa hawhta pachârôhna bie a rei thei aw.42
GSAM 34Beivaw Liata Naiteipa
GSAM 34.2Abeipa ta a khôpa daihti liata chyhsapa Pachhatuhpa cha a pi haw ta, mietakubei a mohôhtuhpazy ta beivaw liata a zâpa ta ama hmô. He alei liata a unawhzy cha palyupalih tlâh châ tarawpa ta a panyhpa hro hriapasanazy a hriatuhpazy ama châ. Alei liata a reipahna kyh Pachhatuhpa ta, ‘Sihâzy ta khoh hnei ei ta, avâ savâzy ta buh hnei ei ta; châhrasala Chyhsa Sawchapawpa ta a luh a pahâna su hnei vei,’ a tah.43 A lyuhchâpazy cha ‘a nahtheipa chyhsazy hry tawhta a tlyh; âmo cha a nahthei chaipazy châ vei ei, châhrasala a laihry liata a ypazy taih chhao a tlô leipazy ama châ. Cha hawhta hmo zydua ta he raihria he chyhsapa rai châ leipa ta, Khazohpa rai tlao a châzie khizaw hnohta palâsa awpa a châ.’
GSAM 35Novâpa Hluhpi Awpa Châ Vei Ei
GSAM 35.1Awnanopa âthaona daihti liata raihria kyh Paula ta, ‘Khazohpa hruna cha chyhsapa novâhna hlâta a novâ via; Khazohpa thachhâna chhao cha chyhsapa thatlôna hlâta a tlô via. Unawh saih u, nama awpa nama châna cha pachâ teh u: sapa pôhpa tawhta novâpa hluhpi, hmotaotheipa hluhpi, phunawh pha hluhpi awpa châ vei ei. Novâpazy maophyuhsa awpa ta Khazohpa ta khizaw liata a hrupa hmozy cha a tlyh; a thatlôpazy maophyuhsa awpa ta khizaw liata a thachhâpa hmozy cha a tlyh. A ypazy cha pahlei khai awpa ta, khizaw liata a nahtheipa hmozy, ama mohnaopa hmozy, a y leipa hmozy taih chhao Khazohpa ta a tlyh. Chyhsa ahy hmah ano hmiakô liata ama palai thei lei nawpa ta cha hawhta a tao,’ a tah.44
GSAM 35Awnanopa Taopathina Liata Chyhsa Panyhpazy
GSAM 35.2Kô zâ 16-na liata Awnanopa a taopathituhpa rônahpazy hro liata chhao cha ryhpa tlai a palâzie eima hmô. Thâtih hlô a rohtuhpa ta, ‘Awnanopa a taopathituhpa Zwingle cha Alps tlâh liata mietakubei a mohôhtuhpa o chyhpa tawhta a vaw pua; Awnanopa Taopathina liata Khazohpa kyh a pachutuhpa Melanchthon cha râlthuam a taotuhpa su tawhta a vaw pua; Luther chhao cha thisah a chohpa chyhsa reipahpa o chyhpa tawhta a vaw pua,’ a tah. Ano tlai kyh Luther ta, ‘Ei no nata ei paw cha ama reipah ngaita. Ei paw cha thing a taihpa chyhsa reipahpa a châ (a hnoh tawhta thisah a chohpa ta a vaw châ); ei no chhao ta a sawzy a pazao thei nawpa ta thing cha a chhâpiah liata a pho chanei tyh. Keimo vâta rai pasa chai a châpa cha ama hria,’ a tah.
GSAM 35.3Abeipa rai chakao awpa ta chyhsazy awna kyh a rei tita, lyuhchâpa Zami ta, ‘Ei unawh kyh ei pachâpazy, nahthlie teh u. Khazohpa ta he khizaw chyhsa reipahpazy cha ngiapâna liata a hneirôpazy châ awpa nata ano kyh a pachâpazy hnohta pie awpa ta a taihpa khinarâh a to awpazy châ awpa ta a tlyh leipa ma?’ a tah.45
GSAM 35Âthaona Daihti Liata Methodist Zy
GSAM 35.4A taopathituhpazy a hmâh lymâna cha eima chhihpa ta, atlyna ngiachhiena pachuna bie cha tiama ngaitapa ta phuahpa a châna, Methodist awnanopa âthaona daihtizy eima mo khiahta, cha raihria nata Khazohpa hmotaotheina cha â pahlypa ta eima hmô. Krista kyhpachâna nonawpa nata pahlâpa ta, chyhsazy hnohta ngâchhih kawpa ta cha bie cha pahneihpa châ ta, ngiapâna hrohpa ta ama patu tita, a ngiapâtuhpazy ta hlâno moleinazy ngiahthaina ama hmôpa deita châ leipa ta, pathaihpa ta ama hro thei nawpa hmotaotheina, pathaihsana hmotaotheina chhao ama hmô. Methodist awnanopa cha a panyhpa ta âthao ta, a mohôhtuhpazy nata awnanopa sâhpazy ngiapâna nata ngâna a pahâsapa hawhta byhnâ piepa a châ.
GSAM 36.1Zisu vy heihna hmâhlana nata âpahlâpa hmo a vaw ypa nata ama vaw tyhpa hmozy eima chhih lymâ tita, chyhsapa ta Khazohpa rai patlôsa awpa a baona raihria to hawhta, he raihria chhao cha a reipahpazy nata moh hnei leipazy hry liata âthaona a châzie eima hmô. Châhrasala he raihria rônahpa ângiana pahnokheinazy pasia kawpa ta a mo hlâta, cha chhâpa vâta a thei lei awpa ta ahy hmahta bie pachia khah se. Cha hawhta tao sala, Abeipa ta ‘Hmo nawhpazy noh he ahy ta e a mohnao?’ tahpa ta a hiahpazy hry liata a vaw y aw.46
GSAM 36Luther Hnohta Eck Chhyna Bie
GSAM 36.2Pachuna bie miakha a do tlyma, a do lei tlyma tahpa cha, a pyhtuhpazy ama tlê tlyma, ama hluh tlyma tahpa ta pahno awpa a khohpazy châta, Luther nata Eck bie a pathyuna su thokha he eima la. Luther cha Biehrai chô liata â i ta, chyhsapa ta ama pachânazy Khazohpa bie chô liata ama pahneih theina ryh a hnei ei tahpa cha a dô tita, Eck ta he pasipasawhna biezy ta a chhy: ‘Palyupalih tlâhpa pachutuhpa he ta panyh kawpa nata ama pahleipa ta, a mohnâh kawpa paw hluhpi he pakha deita dô a chhuahzie he ei noâh kaw. Papa rônahpazy, pakhypizy, pachutuhpa rônahpazy nata châ achuna o rônahpazy hlâta a pahno viapa hawhta ama pahneihzie chhao ei noâh kaw! ... Palyupalih tlâh Paw he a vaw pua hlâlei, mopathaihpa nata a ngiapâna vâta athipa hluhpi tawhta Khazohpa ta biehmeiseihpa a nyu chhôh sala, a noâh kaw aw na.’
GSAM 36.3He chhyna bie he cha Zurich liata John Faber hnohta Zwingle chhyna bie ta a chhy thei aw. Faber ta, ‘Kô zâ 12 chhôh a vaw ypa hrozie hlôpazy he tleisai châ ei ta, Krista a ngiapâpazy cha kô 1400 chhôh ama do leipa ta ama y, tahpa ta bie pachhâpa a vaw châna duahmo he ei noâh ngaita,’ a tah tita, Zwingle ta para kawpa ta, ‘Bie doleipa he kô 1400 chhôh ngiapâpa a châ tarawpa ta, a do leina cha tlê via vei; Khazohpa a chhyna liata, hrozie hlôpa a châna deita cha a hraohna y vei. Biehrai Pathaihpa liata cha hrozie a pahniehna tlyma, a pasaina tlyma hmô thei leipa sala, a hlôna deita cha a hraohna y vei,’ tahpa ta a chhy.47
GSAM 37Abeipa Bie Nata Chyhsapa Novâhna
GSAM 37.1‘Biehmeiseihpa cha a hma e?’ tahpa cha Abeipa bie ta pahno tlôsa awpa hlâta, chyhsapa pachânazy a ngâna chi tlâhzie cha hrohsohtuhpa Hosia ta a palâsa pasia ngaita. Ano ta, ‘Siarina cha taih u chi ta, doleina cha nama sâh; haipazy patheina cha nama nie haw. Na lâpi nata na chyhsa thatlôpa hluhpi cha na ngâpa vâta cha hawhta a châ,’ a tah.48 Chyhsapa palôh cha chyhsapa ngâ awpa lâta a hei tyh. Châhrasala Abeipa ta ‘thyu ta, alei he chi tlâh ngaitapa ta a patlyh’ awpa daihti eima vaw hnai lymâ tita, hrohsohtuhpa Isai ta, ‘A hnathô liata thâ a hneipa chyhsapa cha ngâ khao khah u; a hma vâta e ano cha pasô tlâhpa a châ aw?’ tahpa ta a chhorei.49
GSAM 37.2He lâ liata chi tlâhpa eima hneizie Biehrai ta cha hawhta miah a chhorei hapa vâta, Zisu vy heihna hmâhlana cha a panyhpa ta âthaona vâta tlyma, khizaw mo liata a rônahpazy tahpa chata cha raihria cha ama pyh leipa vâta tlyma, pachâ tlâh leipa a châpa hawhta ahy hmahta khâlâh kawpa ta bie pachia khah se. Chyhsapa zydua ta a reipa biezy cha a phapa ta ama pachâ pasia awpa a byuh. Biehmeiseihpa cha a thôh tlai thei leipa hmo sôh a châ; cha nata paboh khiahta, chyhsapa pachâna deita cha hraohna a hnei leipa sâh phei hawhta deita a châ.
Notes
- 2 Timawthy 1:9 ↩
- (David H. Montgomery, The Leading Facts of American History), 1902 châbu, pp. 8, 9, ↩
- Hebrai 6:19; ↩
- 1 Thysalawnika 2:19. ↩
- Hmotaopazy 24:14-15. ↩
- Hmotaopazy 26:6-8. ↩
- Hmotaopazy 28:20. ↩
- Titu 2:11-13. ↩
- 1 Pity 1:3-7. ↩
- Isai 45:18. ↩
- Hlazy 115:16. ↩
- Biechhotuhpa 7:29. ↩
- Ryhpa Chaneina 32:8. ↩
- Hmotaopazy 17:26-28. ↩
- Isai 60:21. ↩
- Isai 33:24. ↩
- Hlazy 37:11. ↩
- 2 Pity 1:16-19. ↩
- Mathai 16:28. ↩
- Luka 9:27. ↩
- 1 Kawrini 15:51, 52. ↩
- Zawhana 13:19. ↩
- Isai 46:9-10. ↩
- Isai 48:3-7. ↩
- Biephuah 22:10. ↩
- Biephuah 1:3. ↩
- Ryhpa Chaneina 29:29. ↩
- Mathai 24:15. ↩
- Isai 29:11-14. ↩
- 2 Pity 1:20, 21. ↩
- Zawhana 16:13. ↩
- Hlazy 119:105. ↩
- Biesozy 4:18. ↩
- 1 Thysalawnika Mozy 5:2; 2 Pity 3:10. ↩
- 1 Thysalawnika Mozy 5:4, 5. ↩
- Hlazy 106:21, 22. ↩
- Hlazy 103:2. ↩
- Awnanopa Taopathina Thâtih, châbu 2, bo 1, châhrâ 1. ↩
- Ryhpa Chaneina 7:7. ↩
- Hebrai Mozy 11:25. ↩
- Ryureihtuhpazy 6:4, 5, 15. ↩
- Amosa 7:2. ↩
- Mathai 8:20. ↩
- 1 Kawrini Mozy 1:25-29. ↩
- Zami 2:5. ↩
- Zakaria 4:10. ↩
- Wylie, Protestant Awnanopa Thâtih, bo 12, châhrâ 16, 17; Cassel papuapa, châhmia 458. ↩
- Hosia 10:13. ↩
- Isai 2:22. ↩