Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
16 / 31
16 / 31

Mataupu 13 — Fa'ailoga o le Ta'ita'iga Fa'ale-Atua

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“Po ua taumafai ea le Atua e alu ma ave mo ia se nu'u mai totonu o se isi nu'u, i tofotofoga, ma fa'ailoga, ma vavega, ma taua, ma le aao malosi, ma le lima fa'aloaloa, ma mea mata'utia e tele, e tusa ma mea uma na faia e Ieova lou Atua mo outou i Aikupito i luma o ou mata? Na fa'aali atu ia te oe ia mea, ina ia e iloa ai o Ieova o ia lava o le Atua; e leai lava se isi na o ia.”1

GSAM 198.2O le ala lea na galue ai le Alii i le aveina o se nu'u mai totonu o se nu'u fa'apaupau, ina ia ta'ita'i ese i latou i se mea e mafai ai ona ia fetalai atu lana tulafono ia i latou, ma tu'uina atu ai ia i latou ua togitogia i papamaa. E le'i faia ia vavega ina ia fa'amalie ai lo latou fia va'ai i mea fou; a ia latou iloa ma le mautinoa, o lē na “faia mea tetele i Aikupito; o galuega ofoofogia i le nu'u o Hamo, ma mea mata'utia i le Sami Ulaula,”2 ma na fetalai mai ia i latou mai totonu o le afi ma le asu i le tumutumu mumū o Sinai, o ia lava o le Atua soifua ma le moni, o Lē na faia mea uma.

GSAM 198Le Vala'auina o Mose mai le La'au Talatala Mumū

GSAM 198.3E le'i mafai e Mose lava ia ona fa'aoso tagata Isaraelu e tu'ua Aikupito i le na ona fai atu ia i latou, “A o ou leoleoina lafu i le vao, na ou mafaufau ma le alofa ia te outou i lo outou nofo pologa, ma o lenei ua ou alu ifo e ta'ita'i ese outou mai Aikupito, e pei ona ou taumafai e fai ina ua ou fasiotia le tagata Aikupito a o toeitiiti ou sola atu i le nu'u o Mitiana.”

GSAM 199.1Sa mana'omia le la'au talatala na mumū ae le'i mu uma, ma se si'ufofoga manino na sau mai totonu o le afi, ina ia fa'atalitonuina ai e oo lava ia Mose, o ia lea e “alu ma ta'ita'i ese le nu'u mai Aikupito.” O le auala ofoofogia lenei na ia maua ai lana tofiga, o lona vala'auina maualuga ma le paia; o le fa'aalia atu o lea mea o le a vave ona tosina mai ai manatu o ona uso, ma saunia o latou mafaufau mo mea e mulimuli mai, ma fa'apea ona ta'ita'iina ai i latou e talia Mose e fai ma o latou ta'ita'i i lalo o le Atua.

GSAM 199.2Afai sa i ai lava se taimi talu mai le toetū o le Faaola na mana'omia ai e ona soo fa'anoanoa ma loto nutimomoia le fa'amafanafanaga o lona fa'atasi mai ma ana afioga fa'alototele, o le taimi tonu lea na pipii mau ai pea nisi o ē talitonu fa'anoanoa ma sauāina i le fa'atuatua tumau, ina ua mavae le “alaga i le vaeluaga o le po” o le 1844; ma afai na fetalai sa'o mai le Atua i lona alofa mutimutivale i agaga fa'anoanoa i se taimi, e foliga mai e mautinoa lava o se taimi fa'apea, ma tagata fa'apea, e fetalai mai ai o ia.

GSAM 199Le Folafolaga o le Fa'atasi Mai o le Alii

GSAM 199.3O lē e le fa'atapula'aina ona ala ma mea e galue ai, ma o lē na tu'uina meaalofa a le Agaga i lana ekalesia “ina ua afio a'e o ia i luga,”3 na folafola mai o le a fa'atasi o ia ma ona soo i le tala'iga o le talalelei, “e oo lava i le gata'aga o le lalolagi.”

GSAM 199.4I taimi uma lava sa sauni le Alii e fa'aali lona mana ma ana meaalofa fa'atasi ma ē sa saili ia te ia ma o latou loto atoa. E le'i fetalai ea o ia, ina ua tu'uina atu le poloa'iga e tala'i le talalelei, “E mulimuli atu fo'i nei fa'ailoga i ē talitonu: latou te tulia temoni i lo'u igoa; latou te tautatala i gagana fou; latou te fetagofi i gata; afai fo'i latou te inu i se mea e oti ai, e le afaina ai lava i latou; latou te fa'ae'e o latou lima i luga o ē mama'i, ona malolosi ai lea o i latou”?4

GSAM 199Meaalofa a le Agaga i le Vaitaimi o le Toe Fuata'iga

GSAM 199.5Sa i ai ni fa'aaliga ofoofogia o le mana o le Alii ma le fa'aalia o le meaalofa o valoaga i le vaitaimi o le Toe Fuata'iga i le senituri lona sefuluono, ma taimi na mulimuli mai ai. Ua ta'ua e D’Aubigné valoaga a John Huss. Ua fa'amatala e Charles Buck i lana tusi, Tala Pupuu Fa'alelotu, le vavalo a George Wishart i le 1546. Ua fa'amatala e John Wesley i ana tusitusiga valoaga a Jonathan Pyrah ma lo latou fa'ataunu'uina. Ua fa'amatala e Toeaina J. B. Finley i le tala o lona soifuaga na ia tusia lava, se fa'aaliga mata'ina ma lona lava fa'amaloloina i le tau māfanafana o le 1842. Na lomia e le nusipepa O le Fautua Kerisiano (Metotisi) se tala e tosina i ai le mafaufau e uiga i se fa'aaliga mata'ina ma ona fua, na tu'uina atu ia Foma'i Bond, o lea ekalesia, a o fai lana galuega fa'afaife'au. O fa'ailoga ia mo ē sa saili ma le lotomaulalo i le Alii, e le'i suia lava o ia, ma o lo'o fetalai mai pea o ia i lona nu'u e ala i le meaalofa o valoaga.

GSAM 200E Maua e le Ekalesia o Ē na Totoe le Agaga o Valoaga

GSAM 200.1Ua i ai i Tusitusiga Paia ni fetalaiga manino ma patino, o le a fa'aalia fa'apitoa e le Alii meaalofa a lona Agaga, aemaise lava le meaalofa o valoaga, i tagata o le a maua o fa'atalitali mo lona afio mai. O le mau muamua tatou te fa'asino atu i ai o lo'o i le tusi i tagata Korinito, e fa'apea: “Ou te fa'afetai pea i lo'u Atua ona o outou, ona o le alofa tunoa o le Atua ua foa'iina mai ia te outou e Iesu Keriso; auā ua fa'atamaoaigaina outou e ia i mea uma, i upu uma ma le poto uma; fa'apei ona fa'amausaliina le molimau ia Keriso i totonu ia te outou; o lea ua le mativa ai outou i se meaalofa, a o fa'atalitali i le afio mai o lo tatou Alii o Iesu Keriso; o ia fo'i na te fa'amausaliina outou se'ia oo i le i'uga, ina ia le mata'uleagaina outou i le aso o lo tatou Alii o Iesu Keriso.”5

GSAM 200.2Ua tatou faitau i le Faaaliga e uiga i “ē na totoe”—le ekalesia mulimuli o le talalelei: “Ona ita ai lea o le tarako i le fafine [ekalesia], ona alu atu lea e tau ma ē na totoe o lana fanau, o ē tausi i poloa'iga a le Atua, ma ua ia i latou le molimau ia Iesu Keriso.”6 Tatou te fesili, o le ā lea “molimau ia Iesu,” lea e tatau ona maua e le ekalesia mulimuli, ma o lona fa'amausaliina e saunia ai le ala mo le fa'aalia o meaalofa uma a le Agaga? Ua tatou maua le tali i lenei fesili i le molimau a le agelu ia Ioane i le motu o Patamo: “Ona ou fa'apa'ū ai lea i ona vae e ifo atu ia te ia. A ua fai mai o ia ia te a'u, Ia e aua lava ne'i faia lena mea; o a'u o le auauna fa'atasi ma oe, ma ou uso o ē ua ia i latou le molimau ia Iesu; ia e ifo i le Atua; auā o le molimau ia Iesu o le Agaga o Valoaga.”7

GSAM 201.1O lenei fa'amatalaga na tu'uina mai e le agelu ua fa'aalia ai, o le “Agaga o Valoaga” o lo'o fa'aalia i le ekalesia o lo'o fa'atalitali mo Keriso, e saunia ai le ala mo meaalofa uma, ma ua tauina le taua i le ekalesia o “ē na totoe” ona o le i ai o lea meaalofa i totonu ia i latou.

GSAM 201Le Molimau a Paulo e Uiga i Meaalofa

GSAM 201.2Ua fa'aalia i le tusi a Paulo i tagata Tesalonia, o le aso o le Alii—le aso mulimuli e fa'ataunuu ai le fa'asalaga o le fa'amasinoga—o le a oo mai i le motu o tagata “e pei o le gaoi i le po;” ae o le a le fa'apea ona maua fa'afuase'i ai fanau fa'amaoni a le Alii, auā o i latou o “fanau o le malamalama, ma fanau o le ao.” I ana apoapoa'iga i lena nu'u o lo'o mataala, ua ia fai mai ai, “Aua tou te tineia le Agaga. Aua tou te fa'atauvaa i valoaga. Ia tofotofo i mea uma; ia taofi mau i le mea lelei.”8

GSAM 201.3E uiga i le upu Eleni o le propheteias, ua fa'aliliuina i inei o valoaga, ua fai mai Greenfield i lana Lomifefiloi Eleni, “O le fa'aaogāina o le meaalofa o valoaga; o le uiga lea i le 1 Tesalonia 5:20.” Ua ioe fo'i i lenei mea lomifefiloi a Parkhurst, Robinson, ma Liddell ma Scott. O lea la, o se molimau manino lenei o le a i ai le meaalofa moni o valoaga i le ekalesia o lo'o fa'atalitali mo le toe afio mai lona lua o Keriso. O le apoapoa'iga, ia aua ne'i fa'atauvaa i le meaalofa, a ia tofotofo i ai; a maua lona fa'aaliga lelei, ia “taofi mau” i ai.9

GSAM 201Se Fa'ataunu'uga o le Folafolaga

GSAM 201.4Ua tatou matauina muamua le ala na amata ai e le Alii ona fa'aalia le meaalofa o valoaga i le taimi na folafolaina ai le fe'au a le agelu muamua ma le fe'au a le agelu lona lua. Ua atili ona atoatoa le fa'aalia o lenei meaalofa talu ona mae'a aso e 2300. Na filifilia e le Alii lana lava meafaigaluega mo lenei fa'amoemoe, ma tofia e fai ma ona sui se tasi ua le gata ina tu'uina atu mea uma mo ia, ae ua toetoe fo'i ina uma lona ola, “o lē sili ona vaivai i ē vaivai.”10 E le'i atoa masina e lua talu ona mavae le taimi na fa'atalitali i ai, ae amata ona maua e le Tama'ita'i o Ellen G. Harmon, o Portland, Maine, o lē sa na o le tusa ma le sefulufitu ona tausaga i lena taimi, ni fa'aaliga mai le Alii.

GSAM 202.1Talu ai sa ou maua le avanoa e talanoa ai ma ē sa nonofo i Portland i le taimi o le ulua'i fa'aaliga, ma sa ou masani fo'i ma le Faletua o Haines, o lē na maua ai e le Tama'ita'i o Harmon lana ulua'i fa'aaliga i lona fale, o le a ou fa'amatala atu mea moni e pei ona ta'u mai e na tagata ia te a'u.

GSAM 202.2Sa matuā tigāina le soifua maloloina o le Tama'ita'i o Harmon i lena taimi. Mo ni vaiaso e tele, sa tau le mafai ona ia tautala i se leo e sili atu i le musumusu. Na manatu se tasi foma'i o lona ma'i o le mamapala fa'atasi ma le fula ona o le vai. Na ia fai mai ua pala lona māmā taumatau, ua matuā a'afia fo'i le māmā tauagavale i le ma'i, ma ua afaina lona fatu. Na ia fai mai, i lona manatu, e na o sina taimi puupuu lava e mafai ona toe ola ai o ia, ma e ono maliu i so'o se taimi. Sa matuā faigatā ona mānava o ia pe a ta'oto. I le po, sa faato'ā maua sona mālōlōga pe a fa'atu maualuga o ia i aluga i luga o le moega, ua toetoe lava nofo i luga. O le tale soo ma le puna mai o le toto mai ona māmā na matuā fa'aitiitia ai lona malosi fa'aletino.

GSAM 202Le Ulua'i Fa'aaliga a le Tama'ita'i o Harmon

GSAM 202.3I le taimi na ia maua ai lana ulua'i fa'aaliga, sa nofo o ia i le fale o le Faletua o Haines. O le taeao lea, ma sa latou faia le tapua'iga a le aiga. E toalima tagata sa i ai, o tuafafine uma i le fa'atuatua. Ua uma ona tatalo isi, ma sa tatalo le Tama'ita'i o Harmon i se leo musumusu, ae afio ifo le mana o le Atua i se auala e matuā ofoofogia lava, ua manino lona pa'ia o i latou uma sa i ai. I se taimi vave lava, ua ia le toe iloa mea uma sa tutupu i ona autafa—ua i ai o ia i se fa'aaliga.

GSAM 202.4I le isi sauniga na sosoo ai, na ia fa'amatala atu ai i ē talitonu i Portland mea na fa'aalia ia te ia. Sa latou talitonu atoatoa e mai le Alii ia mea. Pe tusa ma le to'aonosefulu i Portland i lena taimi na latou talia lea mea o le galuega a le Alii. Sa i ai se mana na fa'atasi ma le fa'aaliga, atoa ma lona fa'amatalaina, e na o le Atua e mafai ona sau ai. Sa i ona luga pea se lagona mamafa ma le paia e uiga i mea o le fa'avavau, ma sa foliga mai ua tumu o ia i le mata'u ma le migao e le mafai ona fa'amatalaina, ona ua filifilia se tasi e matuā talavou ma vaivai e pei o ia e fai ma meafaigaluega e fa'aoo mai ai e le Alii le malamalama i lona nu'u. Na ia ta'ua, a o i ai i le fa'aaliga, sa peisea'ī ua si'omia o ia e agelu pupula i lotoā mamalu o le lagi, o le nofoaga ua tumu i le olioli ma le filemu, ma o se suiga fa'anoanoa le toe ala mai i mea moni e le fa'amalieina ai o lenei olaga e i'u i le oti.

GSAM 203Aotelega o le Ulua'i Fa'aaliga

GSAM 203.1O le aotelega puupuu lenei o lana ulua'i fa'aaliga, e pei ona ia fa'amatala atu i ē talitonu i Portland, o le a maua ai se manatu i le uiga o ana fa'aaliga uma:—

GSAM 203.2“A o ou tatalo, na oo mai le mana o le Atua i o'u luga i se auala ou te le'i lagonaina muamua. Sa si'omia a'u e le malamalama, ma sa ou alu a'e maualuga ma atili maualuga ese mai le lalolagi. Na ou liliu e va'ai mo tagata o le toe afio mai i le lalolagi, ae ou te le'i maua i latou. Ona fai mai lea o se si'ufofoga ia te a'u, ‘Toe va'ai, ma va'ai teisi i luga.’ Ona ou tepa a'e ai lea, ma ou iloa ai se ala sa'o ma le vaapiapi, ua si'itia maualuga i luga a'e o le lalolagi. I lea ala sa savavali ai tagata o le toe afio mai aga'i i le aai, o lo'o i le isi pito o le ala. Sa tu'uina se malamalama pupula i o latou tua i le amataga o le ala, ma na ta'u mai e se agelu ia te a'u, o le ‘alaga i le vaeluaga o le po’ lea. Na susulu lenei malamalama i le ala atoa, ma fa'amalamalama ai o latou vae ina ne'i latou tautevateva. Afai fo'i sa taula'i pea o latou mata ia Iesu, o lē sa i o latou luma, ma ta'ita'iina i latou i le aai, sa saogalemu i latou. Ae e le'i umi ae vaivai nisi; na latou fai mai e matuā mamao lava le aai, ma sa latou manatu e tatau ona latou ulu atu i ai muamua atu. Ona fa'amalosi lea o Iesu ia i latou e ala i le si'i a'e o lona aao taumatau mamalu; ma sa sau mai lona aao se malamalama pupula, na fealualua'i i luga o tagata o le toe afio mai, ona latou alalaga lea, Aleluia! Na teena ma le lē mafaufau e isi le malamalama i o latou tua, ma latou fai mai e le o le Atua na ta'ita'i ese i latou se'ia oo mai i lea mea mamao. Ona tineia lea o le malamalama i tua o i latou nei, ua tu'u ai o latou vae i le pogisa atoatoa, ma latou tautevateva ai, ua liliu ese o latou mata mai le taula'iga, ua le toe iloa Iesu, ma ua pa'u'ū ese mai le ala i le lalolagi pogisa ma le amioleaga i lalo ifo. E le'i umi ae matou fa'alogo i le si'ufofoga o le Atua e pei o vai e tele, na ta'u mai ai ia i matou le aso ma le itula e afio mai ai Iesu. Na iloa ma malamalama le au paia ola i le si'ufofoga, a o ē amioleaga na manatu o le faititili ma le mafui'e lea. Ina ua fetalai mai le Atua i le taimi, na ia liligi ifo le Agaga Paia i o matou luga, ma amata ona pupula ma susulu o matou fofoga i le mamalu o le Atua, e pei o fofoga o Mose ina ua ia alu ifo mai le Mauga o Sinai.”11

GSAM 204Fa'amatalaga o le Tulaga o le Faletua o White a o i ai i le Fa'aaliga

GSAM 204.1A o le'i tatou faaauauina le tala e ootia ai le loto e uiga i lenei fa'aaliga ofoofogia o le Agaga o le Atua, o le a ou ta'ua ni mea moni e fa'atatau i fa'aaliga. O le taimi muamua na ou va'ai ai i le Faletua o E. G. White (o le Tama'ita'i o Harmon muamua) o Oketopa, 1852. I lena aso na ou va'ai ai ia te ia o i ai i se fa'aaliga na sili atu i le itula e tasi le umi. Talu mai lena taimi, ua ou maua le avanoa e va'ai ai ia te ia i fa'aaliga pe tusa ma le limasefulu taimi. Sa ou i ai i taimi na su'esu'eina ai o ia e foma'i a o i ai i lea tulaga, ma ou te fiafia e molimau atu i mea ua ou va'ai i ai ma ou iloa. Ou te fa'amoemoe o le tala o mea moni i lenei mataupu o le a le lafoa'iina ma le fa'atamala ona o taumatematega e leai se fa'avae a ē e le'i va'ai lava ia te ia i lenei tulaga.

GSAM 204.2Pe a amata ona oo o ia i se fa'aaliga, e fa'atolu ona ia alaga ma le olioli tele, “Mamalu!” E lagona pea le tagitagi o ia alaga; o le lona lua, aemaise lava le lona tolu, e vaivai atu lona leo, ae sili ona ootia ai le loto nai lo le muamua, ua pei o le leo o se tasi e mamao ese mai ia te oe, ma ua toetoe ina le toe lagona. Mo ni sekone se fa pe lima, e foliga mai ua pa'ū ifo o ia e pei o se tagata ua matapogia, po o sē ua leai sona malosi; ona foliga mai lea ua fa'afuase'i ona fa'atumuina o ia i se malosi e sili atu i le malosi fa'aletagata, ma o nisi taimi e tu a'e loa o ia i ona vae ma savalivali solo i le potu. E fegasoloa'i soo ona lima ma ona aao, e tusi i le itu taumatau po o le itu tauagavale a o liliu lona ulu. O nei gaoioiga uma e matuā matagofie ma mālie. Po o le ā lava le tulaga e tu'u ai lona lima po o lona aao, e le mafai e se tasi ona fa'agaoioi. E pupula pea ona mata, ae e le emo; e si'i a'e lona ulu, ma e tepa a'e o ia i luga; e le o se sioa e leai se uiga, ae o se va'aiga mālie, ua na ona ese mai le tulaga masani ona e peisea'ī o lo'o matuā va'ai toto'a o ia i se mea mamao. E le mānava o ia, ae e tātā pea lona uaua i se pao masani. E mālie ona fofoga, ma e mūmū le lanu o ona fofoga e pei lava o lona tulaga masani.

GSAM 205Ua Fa'atusatusaina i le Tulaga o Tanielu

GSAM 205.1O lona tulaga i le mānava, le mou atu o le malosi, ma le toe fa'amalosia ina ua pa'i atu le agelu a le Atua ia te ia, e tutusa lelei uma ma le fa'amatalaga a le perofeta o Tanielu i le mea na tupu ia te ia lava a o i ai i le fa'aaliga, ina ua ia fai mai: “O lea na tu'ua ai na o a'u, ma na ou iloa lenei fa'aaliga tele, a ua leai se malosi na totoe ia te a'u; auā ua liua lo'u tino lelei ia te a'u i le pala, ma sa leai so'u malosi na taofia.” “Auā pe fa'apefea ona tautala le auauna a lo'u alii nei i lo'u alii nei? Auā o a'u, ua vave ona leai se malosi na totoe ia te a'u, ua leai fo'i se mānava o totoe ia te a'u. Ona toe sau ai lea o lē e pei o se tagata i lona tino, ma pa'i mai ia te a'u, ma fa'amalosi mai ia te a'u, ua ia fa'apea mai, Le tagata e, ua alofateleina, aua e te fefe; ia ia te oe le manuia; ia e malosi, ioe, ia e malosi. Ina ua ia fetalai mai ia te a'u, ona fa'amalosia ai lea o a'u, ma ou fai atu, Ia fetalai mai lo'u Alii; auā ua e fa'amalosi mai ia te a'u.”12

GSAM 205MOLIMAU A Ē NA VA'AI I AI

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D.

GSAM 205.2E tusa ma le tulaga o le Faletua White a o i ai i le fa'aaliga, e talafeagai ona tu'uina atu ni nai fa'amatalaga a ē na va'ai i ai. O le fa'amatalaga muamua e mai ia M. G. Kellogg, M.D., o lē ua ta'ua le fa'aaliga muamua na tu'uina atu i Michigan, i le aso 29 o Me, 1853, i se fonotaga na faia i Tyrone, i le Itumalo o Livingston. Ua ia fai mai:—

GSAM 206.1“Sa i ai Tuafafine White i le fa'aaliga pe tusa ma le luasefulu minute po o le 'afa itula. A o amata ona ia maua le fa'aaliga, sa foliga mai ua lagona e tagata uma sa i ai le mana ma le fa'atasi mai o le Atua, ma o nisi o i matou sa lagona moni lava le afio mai ma le malosi o le Agaga o le Atua i o matou luga. Sa matou tatalo ma fa'atasitasi i se sauniga i le taeao o le aso Sapati pe tusa ma le itula e iva. Ua uma ona tatalo Uso White, ma lo'u tamā, ma Tuafafine White, ma o a'u sa tatalo i lena taimi. E leai se vevesi, e leai fo'i ni fa'aaliga fa'alagona. Peita'i, sa matou 'ai'oi atu ma le loto atoa i le Atua, ina ia ia fa'amanuia i le fonotaga i lona fa'atasi mai, ma ia fa'amanuia i le galuega i Michigan. A o alaga atu Tuafafine White i le alaga o le manumalo, ‘Mamalu! m-a-m-a-l-u-! m-a-m-a-l-u-!’ lea ua outou fa'alogo so'o i ai pe a amata ona ia maua se fa'aaliga, na tula'i ai Uso White ma fa'ailoa atu i le 'au fa'alogologo ua i ai lona faletua i le fa'aaliga. Ina ua uma ona ia fa'amatalaina le uiga o ana fa'aaliga, ma lona lē mānava a o i ai i le fa'aaliga, na ia vala'aulia so'o se tasi e fia sau i luma e su'esu'e o ia. O Foma'i Drummond, o se foma'i sa avea fo'i ma faife'au Adventist o le aso muamua o le vaiaso, o lē na ta'utino atu, a o le'i va'ai o ia ia te ia i le fa'aaliga, e mafua ana fa'aaliga i le fa'amoeina o le mafaufau, ma e mafai e ia ona fa'atupu se fa'aaliga ia te ia, na savali mai i luma. Ina ua uma se su'esu'ega māe'ae'a, sa matuā sesega ona foliga, ma fai mai, ‘E lē mānava o ia!’

GSAM 206.2“Ua ou matuā mautinoa sa lē mānava o ia i lena taimi a o i ai i le fa'aaliga, e fa'apea fo'i i isi fa'aaliga sa ia maua a o ou i ai. Sa iloga lona toe fo'i mai le fa'aaliga e pei fo'i ona iloga lona ulu atu i ai. O le fa'ailoga muamua na matou iloa ai ua uma le fa'aaliga, o lona toe amata lea ona mānava. O lana ulua'i mānava sa loloto, umi, ma tumu, i se auala na iloa ai sa matuā leai lava se 'ea i ona māmā. Ina ua uma le mānava muamua, na mavae ni nai minute ona fa'ato'ā ia toe mānava fa'alua lea, ma sa fa'atumu ai ona māmā e pei lava o le mānava muamua; ona toe taofi lea mo minute e lua, ona ia toe mānava fa'atolu lea, ma mulimuli ane sa toe mānava e pei ona masani ai.” Sainia, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 Tesema, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Ua matou tu'uina atu le fa'amatalaga lenei mai se tagata na molimauina se su'esu'ega fa'afoma'i o le Faletua White a o i ai i le fa'aaliga i Stowe, Vermont, i le tau māfanafana o le 1853. Ua ia fai mai:—

GSAM 207.2“Sa i ai se foma'i, ma sa ia su'esu'eina o ia e tusa ma lona poto ma mea sa ia a'oa'oina, ina ia maua ai le mafua'aga o lea mea na fa'aalia. Sa tu'u se moliga'o mumū e latalata i ona mata, sa matala lautele; e leai se maso o le mata na minoi. Ona ia su'esu'eina lea o le tātā o lona fatu, atoa ma lana mānava, a e leai se mānava. O le i'uga, na fa'amalieina ai o ia e lē mafai ona fa'amatalaina lea tulaga i mataupu fa'avae o le natura po o le poto fa'asaienisi.” Sainia, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3O molimau nei e uiga i se su'esu'ega na faia a o i ai le Faletua White i le fa'aaliga, i se fonotaga i le fale o Toeaina James White, i le Ala o Monroe, Rochester, N.Y., i le aso 26 o Iuni, 1854:—

GSAM 207.4“Sa sefulufitu o'u tausaga i lena taimi. E peisea'ī o loo toetoe lava ou fa'alogoina na alaga fa'aosofia loto, ‘M-a-m-a-l-u!’ sa ia fofogaina. Ona alu ifo ai lea o ia i tua i le fola, e lē o le pa'ū, a o le alu ifo mālie, ma sa lagolagoina o ia i lima o se tasi sa fesoasoani. Na ulufale mai ni foma'i se to'alua, o le toeaina ma le taule'ale'a. Sa matuā naunau Uso White ina ia la su'esu'eina ma le toto'a Tuafafine White, ma sa la faia lava. Sa aumai se fa'ata, ma sa uu e se tasi o i la'ua i luga a'e o lona gutu a o tautala o ia; ae e le'i umi ae la tu'ua lea su'esu'ega ma fai mai, ‘E lē mānava o ia.’ Ona la su'esu'eina lea ma le toto'a o ona itu a o tautala o ia, e sa'ili se fa'ailoga o se mānava loloto, ae sa la lē maua. A o la fa'ai'uina lenei vaega o le su'esu'ega, na ia tula'i i ona vae, a o i ai pea i le fa'aaliga, ua ia si'i maualuga le Tusi Paia, ma su'e mai le tasi vaega i le isi, ma ta'ua sa'o upu o iai, e ui sa tepa a'e ona mata i luga, e lē o tilotilo i le tusi.

GSAM 208.1“Sa ia va'aia mala mulimuli e fitu. Ona ia va'aia lea o le manumalo o le 'au pa'ia, ma e peisea'ī o loo ou lagona lava ana alaga o le manumalo e oo mai i le taimi nei. Ou te molimau atu ma lo'u loto malie i nei mea moni.” Sainia, “Toeaina D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 Fepuari, 1893.”

GSAM 208Faletua Drusilla Lamson

GSAM 208.2O le isi molimau e uiga i lea lava su'esu'ega fa'afoma'i ua tu'uina mai e le Faletua Drusilla Lamson, o lē ua maliu lona to'alua sa tausoga ma Toeaina Lamson. O ia fo'i o le pule o tausima'i i le Falema'i mo le Toe Fa'aleleia o le Soifua Maloloina i Clifton Springs, N.Y. A o tautala i le fonotaga o le aso 26 o Iuni, 1854, ua ia fai mai:—

GSAM 208.3“Ou te manatua le fonotaga na faia ai le su'ega, e fa'amaonia ai le mea sa ta'ua soo e Uso White, e lē mānava Tuafafine White a o i ai i le fa'aaliga, ae ou te lē manatua le igoa o le foma'i sa i ai.... E foliga mai o Foma'i Fleming lava, auā o ia le foma'i sa vala'auina i nisi taimi mo se fautuaga. Peita'i, ua oti nei o ia. O le mea lenei e mafai ona ou ta'u atu, sa faia le su'ega, ma sa leai se fa'ailoga o se mānava na iloa i luga o le fa'ata.” Sainia, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Mati, 1893.”

GSAM 208.4O le isi fo'i molimau mai se tasi sa i ai i le mea na tupu ua ta'ua i luga:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“O le tusi lenei e fa'amaonia ai ua ou faitau i molimau o loo i luga a David Lamson ma le Faletua Drusilla Lamson, e uiga i le fa'amatalaga a le foma'i a o su'esu'eina le Faletua E. G. White a o i ai o ia i le fa'aaliga, i le aso 26 o Iuni, 1854. Sa ou i ai i lena fonotaga, ma sa ou va'ai i le su'esu'ega. Ou te ioe i mea ua ta'ua e Uso Lamson ma Tuafafine Lamson, ma ou te fia ta'ua atili, o Foma'i Fleming ma le isi foma'i e la'itiiti ifo sa la faia le su'esu'ega. Ina ua tula'i le Faletua White i ona vae, e pei ona la ta'ua, ma ta'u mai mau o le Tusi Paia, sa talosaga atu Foma'i Fleming mo se moliga'o mumū. Sa ia uuina lenei moliga'o e matuā latalata i ona laugutu e aunoa ma le mū ai, ma sa tu'u tonu i le ala e alu atu ai lana mānava pe ana mānava o ia. E le'i i ai lava sina minoi o le mumū. Ona fai mai lea o le foma'i ma le fa'amamafa, ‘Ua fa'amautinoa ai lenei mea e fa'avavau, e leai se mānava i lona tino.’” Sainia, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Aokuso, 1897.”

GSAM 209Susuga A. F. Fowler ma Lona Faletua

GSAM 209.1O fa'amatalaga nei e uiga i se su'esu'ega na faia a o i ai le Faletua White i le fa'aaliga i le Maota o Waldron, Hillsdale, Mich., i le masina o Fepuari, 1857. O Foma'i Lord, o se foma'i i Hillsdale ua limasefulu tausaga o galue fa'afoma'i, sa ia faia se su'esu'ega ma le matuā fa'aeteete, ma o molimau nei ou te tu'uina atu e uiga i lea su'esu'ega:—

GSAM 209.2“Sa ma i ai ina ua maua e Tuafafine E. G. White se fa'aaliga i le Maota o Waldron, Hillsdale, ia Fepuari, 1857. Sa faia e Foma'i Lord se su'esu'ega, ma sa ia fai mai, ‘O loo tātā lona fatu, a e leai se mānava. O loo ola o ia, a e leai se gaoioiga o māmā; ou te lē mafai ona fa'amatalaina lenei tulaga.’” Sainia, “A. F. Fowler, Faletua A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 Ianuari, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3O le isi lenei fa'amatalaga e uiga i lea lava fa'aaliga:—

GSAM 209.4“Sa ou i ai ina ua maua e Tuafafine White le fa'aaliga ua ta'ua i luga i le Maota o Waldron, Hillsdale. E faaopoopo atu i le fa'amatalaga ua tu'uina atu i luga, sa ou fa'alogo i le foma'i o fai mai o le tulaga o Tuafafine White i le fa'aaliga sa ‘sili atu i le mea ua ia iloa.’ Sa ia fai mai fo'i, ‘O loo i ai se mea e sili atu i le natura i lena tulaga.’” Sainia, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 Ianuari, 1891.”

GSAM 209Susuga Carpenter ma Lona Faletua

GSAM 209.5O le fa'amatalaga lona tolu lenei e uiga i lea lava mea:—

GSAM 209.6“O le tusi lenei e fa'amaonia ai sa ma i ai i le Maota o Waldron, Hillsdale, Mich., ia Fepuari, 1857, ina ua maua e le Faletua E. G. White se fa'aaliga. A o i ai o ia i lena tulaga, sa su'esu'eina o ia e Foma'i Lord, ma sa ma fa'alogo i lana fa'amatalaga i luma o tagata e uiga i lea mea, e pei ona tu'uina mai i luga e Uso Fowler ma Tuafafine Fowler.” Sainia, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Aokuso, 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Ia outou silasila nei i se su'ega na faia a o i ai le Faletua White i le fa'aaliga i Buck’s Bridge, i le Itumalo o St. Lawrence, N.Y.:—

GSAM 210.2“I le aso 28 o Iuni, 1857, na ou va'ai ai mo le ulua'i taimi ia Tuafafine Ellen G. White a o i ai i le fa'aaliga. Sa ou lē talitonu i fa'aaliga; peita'i, o se tasi mea na tupu, mai isi mea e mafai ona ou ta'ua, sa fa'atalitonuina a'u e mai le Atua ana fa'aaliga. Ina ia mautinoa ai i lo'u mafaufau pe sa mānava o ia pe leai, sa muamua ona tu'u lo'u lima i lona fatafata mo se taimi umi e iloa ai sa leai lava se si'isi'i o māmā, e pei lava o se tino oti. Ona ou tu'u lea o lo'u lima i luga o lona gutu, ma oomi ona pogaisu i lo'u limamatua ma le tamatama'ilima e sosoo ai, ina ia lē mafai ona ia mānava atu pe mānava mai le 'ea, e tusa lava pe na ia mana'o e fai. Sa ou taofia o ia fa'apena i lo'u lima mo le pe tusa ma le sefulu minute, o se taimi e lava e mole ai o ia pe ana o se tulaga masani; ae e le'i afaina lava o ia i lenei su'ega faigatā. Talu ona ou molimauina lenei mea ofoofogia na tupu, ou te le'i toe maua lava se manatu e masalosalo ai i le pogai fa'ale-Atua o ana fa'aaliga.” Sainia, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 Fepuari, 1891.”

GSAM 210Ua Su'esu'eina le Fa'aaliga e se Foma'i e Fesoota'i ma Agaga

GSAM 210.3O le a ou ta'ua se isi su'esu'ega fa'afoma'i na ou molimauina i Parkville, i le Itumalo o St. Joseph, Mich., i le aso 12 o Ianuari, 1861.

GSAM 210.4I le i'uga o se apoapoa'iga na saunoa atu ai le Faletua White i se fa'apotopotoga to'atele sa potopoto i le fale sauniga Adventist, na matuā tele ai le fa'amanuia mai o le Atua i ona luga, ma sa maua o ia i se fa'aaliga a o nofo i lona nofoa. Sa i ai Foma'i Brown, o se tagata tino malosi ma soifua maloloina, o lē sa fesoota'i ma agaga. Sa ia fai mai e tutusa ana fa'aaliga ma le fesoota'i ma agaga, ma afai e maua o ia i se fa'aaliga a o i ai o ia, e mafai ona ia toe fa'afo'i mai o ia i totonu o le minute e tasi. Na vala'aulia so'o se tasi e mana'o ai e sau i luma ma su'esu'e o ia, ina ia fa'amalieina ai i latou lava i lona tulaga a o i ai i le fa'aaliga. Sa sau le foma'i i luma, ae a o le'i oo lana su'esu'ega i le 'afa, na matuā sesega o ia e pei o se tagata oti, ma tete e pei o se lau o le la'au o le asipeni. Sa fai atu Toeaina White, ‘E mafai ea e le foma'i ona ta'u mai lona tulaga?’ Na tali mai o ia, ‘E lē mānava o ia,’ ma vave ona alu atu i le faitoto'a. O i latou sa i le faitoto'a, o ē na iloa lana mitamitaga, na fai atu, ‘Toe fo'i, ma fai e pei ona e fai mai e te faia; toe fa'afo'i mai lena fafine mai le fa'aaliga.’ Sa matuā atuatuvale o ia ma tago atu i le 'au o le faitoto'a, ae sa lē fa'atagaina o ia e tatala se'ia fesili atu i latou sa latalata i le faitoto'a, ‘Foma'i e, o le ā lea mea?’ Na ia tali mai, ‘Ua na o le Atua lava na te silafia; tu'u mai a'u ou te alu ese mai lenei fale;’ ona alu ai lea o ia i fafo.

GSAM 211.1Sa manino mai o le agaga sa a'afia ai o ia a o fesoota'i ma agaga, sa lē maua se to'afilemu i luma o le mana sa pulea le Faletua White i le fa'aaliga, e pei lava o ē na ulufia e temoni i ona po o le Faaola, o ē na fesili mai, “Ua e maliu mai ea i inei e fa'atiga mai ia te i matou a o le'i oo i le taimi?”13

GSAM 211.2Ua iloa se mea e tutusa ai lenei mea na tupu ma le mea ua tusia e uiga i le mea na oo i le perofeta o Tanielu. Ina ua ia maua le fa'aaliga i le Agaga o le Alii, o tagata Kaletaia sa i ai—o tagata fa'apaupau sa lē iloa lena Agaga—sa matuā fefefe, ma “sosola e lalafi.”14

GSAM 211Ua Poloa'iina Tama'ita'i Harmon e Fa'amatala Ana Fa'aaliga

GSAM 211.3Pe tusa ma le tasi le vaiaso talu ona maua lana ulua'i fa'aaliga, i se fonotaga na faia i le fale o lona tamā, na maua ai e Tama'ita'i Harmon se fa'aaliga lona lua, lea na poloa'iina ai o ia e fa'ailoa atu i isi mea sa fa'aalia ia te ia. Sa matuā fememea'i o ia pe fa'apefea ona ia faia le poloa'iga a le Alii. Sa matuā leaga lona soifua maloloina, ma sa tiga moni lona tino, ma e foliga mai e na o sina taimi puupuu sa totoe e ola ai. Sa na o le sefulufitu ona tausaga, o se tagata la'itiiti ma vaivai, e le'i masani i le mafuta ma tagata, ma ona o lona mā ma lona fia nofo to'atasi sa masani ai, sa faigatā tele ia te ia ona feiloa'i ma ni tagata ese. Sa ia tatalo fa'atauanau mo ni aso, ma se'ia oo i le leva o le po, ina ia aveesea lenei avega, ma tu'u atu i se tasi e sili atu lona agava'a e tauave ai. Ae e le'i suia lava le malamalama e uiga i lona tiute, ma sa fa'alogoina pea upu a le agelu, ‘Ia e fa'ailoa atu i isi mea ua ou fa'aalia ia te oe.’

GSAM 212.1A o i ai Tama'ita'i Harmon i lenei tulaga fememea'i o le mafaufau, sa ia auai i se isi fonotaga na faia i le fale o lona tamā. I lenei fonotaga sa aufaatasi ai tagata uma i le tatalo fa'atauanau mo ia, ma sa ia toe fa'apa'iaina o ia lava i le Alii, ma lagona lona loto malie e fa'aaogāina mo lona mamalu. A o tatalo, na ta'ape le pouliuli mafiafia sa ufitia ai o ia; ma e pei ona ia fai mai mulimuli ane, na sau se malamalama pupula, e pei o se polo afi, aga'i ia te ia, ma ina ua pa'ū ifo i ona luga, sa aveesea lona malosi, ma sa peisea'ī ua i ai o ia i luma o Iesu ma agelu. Na toe ta'u mai fo'i, ‘Ia e fa'ailoa atu i isi mea ua ou fa'aalia ia te oe.’ Sa ia fai mai sa ia 'ai'oi ma le loto atoa, afai e tatau ona ia alu e fa'amatala mea ua fa'aali mai e le Alii ia te ia, ia puipuia o ia mai le fa'amaualugaina o ia lava. Ona ta'u atu lea e se agelu ia te ia ua taliina lana tatalo, ma afai e lamatia o ia i le fa'amaualugaina o ia lava, o le a taia o ia i le ma'i. Na fai atu le agelu ia te ia, ‘Afai e te ta'u atu ma le fa'amaoni le fe'au, ma tumau se'ia oo i le i'uga, o le a e 'ai i le fua o le la'au o le ola, ma inu i le vaitafe o le vai o le ola.’

GSAM 212Le Asiasiga a Tama'ita'i Harmon i Poland, Maine

GSAM 212.2Sa fa'aalia ia Tama'ita'i Harmon e tatau ona alu i Poland, Maine, ma fa'amatala lana fa'aaliga. I le aso na sosoo ma lenei fa'aaliga lona tolu, e le'i fa'atalitalia e se tasi, na sau ai le tane a lona uso i se ta'avale solofanua i le faitoto'a o le fale o lona tamā, ma fai mai e ave o ia i Poland. A o i ai i inā sa ia faia se fonotaga ma fa'amatala ai le fa'aaliga. O Hazen Foss,15 o lē sa matuā leai se fa'amoemoe, sa lē mafai ona fa'aosoina e auai i le sauniga, ae sa tu'u lona taliga i tafatafa o le faitoto'a i fafo, ma fa'alogo a o ia fa'amatala lana fa'aaliga, ma fai mai, ‘O le fa'aaliga ua ia fa'amatalaina e tutusa lelei ma le mea sa fa'aali mai ia te a'u, e pei o ni tagata se to'alua e fa'amatala le mea lava e tasi.’ I le taeao na sosoo ai, na fa'afuase'i ona la feiloa'i ma Tama'ita'i Harmon, ma sa ia fai atu ia te ia ia ‘fa'amaoni i le tauaveina o le avega, ma i le fa'amatalaina o molimau o le a tu'uina mai e le Alii ia te ia, ona lē tu'ulafoa'iina lea o ia e le Atua.’ Na ia fai atu i isi, ‘O ia lena o le meafaigaluega ua tu'u i ai e le Alii lenei avega.’ E mautinoa sa tatau ona ia iloa, auā sa ia va'ai i lea tagata i le fa'aaliga lea na ta'u atu ai ia te ia ua ‘aveesea’ le avega mai ia te ia.

GSAM 213.1O le galuega a Tama'ita'i Harmon mai lena taimi, o le alu atu lea mai lea nofoaga i lea nofoaga i setete o New England, ma fa'amatala mea sa fa'aalia ia te ia. I nisi taimi sa ta'u atu ia te ia i le fa'aaliga le mea e alu i ai, atoa ma faigatā o le a feagai ma ia. O ana fe'au, aemaise lava, o aoa'iga ia i ē ua aga'i malie atu i le a'oa'oga e uiga i le afio mai fa'aleagaga o Keriso, ma fa'amalosiau i tagata uma ina ia taofi mau i mea na latou iloa ma oo i ai i aso ua mavae.

GSAM 213.2Ua ia fai mai e uiga i mea na oo ia te ia: ‘O nisi sa matuā lē toe galulue lava, ma sa latou motusia le mafutaga ma i latou uma sa lē talia o latou manatu i lenei mataupu.... Na fa'aali mai e le Atua ia te a'u nei sesē i le fa'aaliga, ma auina atu a'u i lana fanau ua sesē ina ia ta'u atu ia mea; ae o le to'atele o i latou sa matuā teena le fe'au, ma tu'ua'ia a'u i le mulimuli i le lalolagi. I le isi itu, o Adventist sa na o le igoa na latou tauave, sa latou tu'ua'ia a'u i le maelega fa'alelotu ua lē pulea, ma sa fa'ailoa sesē a'u, ma sa faia fo'i ma le amioleaga e nisi, o a'u o le ta'ita'i o lea maelega fa'alelotu ua lē pulea, ae o le mea tonu lava lea sa ou galue e aveese.’16 O le a tatou iloa atili lenei mea i le mataupu o sosoo mai.

Notes

  1. Teuteronome 4:34, 35. ↩
  2. Salamo 106:21, 22, ↩
  3. Efeso 4:8-15, ↩
  4. Mareko 16:17, 18. ↩
  5. 1 Korinito 1:4-8. ↩
  6. Faaaliga 12:17. ↩
  7. Faaaliga 19:10. ↩
  8. 1 Tesalonia 5:5, 19-21. ↩
  9. Mo se su'esu'ega atoa o le molimau a le Tusi Paia e uiga i le tumau pea o meaalofa fa'aleagaga, taga'i i le Meaalofa o Valoaga i le Ekalesia o le Talalelei, o se tamai tusi e 120 ona itulau, e mafai ona maua mai so'o se tasi o a tatou fale lomitusi. ↩
  10. E pei ona fa'aalia ia Hazen Foss. Taga'i i le Mataupu 11. ↩
  11. Ulua'i Tusitusiga, itulau 14, 15. ↩
  12. Tanielu 10:8, 17-19. ↩
  13. Mataio 8:29. ↩
  14. Tanielu 10:7. ↩
  15. Taga'i i le Mataupu 11. ↩
  16. Ulua'i Tusitusiga, itulau 22. ↩

Note

Back