Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Mataupu 17 — Ua Aga'i i Luma le Upu Moni i Lalo o Faigata

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“E pei ona saili e le leoleo mamoe lana lafu i le aso ua i ai o ia i totonu o ana mamoe ua faataapeapeina; e faapea foi ona ou saili i a'u mamoe, ma ou laveaiina i latou mai mea uma ua faataapeapeina ai i latou i le aso puaoa ma le pogisa.”1

GSAM 265.2O i latou na oo mai i lenei taimi (1847) ua latou talia le fe'au a le agelu lona tolu, sa matitiva i oloa o lenei lalolagi, ma o lea sa itiiti ai mea na mafai ona latou faia i mea tau tupe mo le faasalalauina o le fe'au. Na iloa e Toeaina White ma lona faletua, faapea ma Toeaina Bates, le tāua o galuega a le tagata lava ia i le va o le ʻauuso ua faataapeapeina, ma le tāua foi o le saunia o tusi faitau e tuu atu i lima o tagata, e fesoasoani ai i le taitaiina atu o i latou i le poto o le upu moni. Sa tele se fesoasoani na maua e Toeaina Bates mai lana tamaitusi i lea mataupu, i le folafolaina o le mataupu o le aso Sapati, a o malaga atu o ia i nuu eseese, ma e ala i le tufatufaina atu o lea tusi i meli. Sa galue o ia ma le tumau e aunoa ma le faavaivai.

GSAM 265Le Taulaga a se Tuafafine Talavou mo le Upu Moni

GSAM 265.3I se tasi taimi, ona e leai sana tupe e totogi ai lana pasese, sa sauni o ia e savali mai Massachusetts i New Hampshire. O le taimi tonu lena na ia maua ai se tusi mai se tuafafine talavou, o lē na malie e faia galuega i le fale mo le $1 i le vaiaso, ina ia maua ai se mea e fesoasoani ai i le galuega. Ina ua uma ona galue mo le vaiaso e tasi, sa matuā ootia o ia i le manatu e manaomia e Toeaina Bates se tupe, o lea na alu ai i lona pule ma maua ai se totogi muamua, ina ia mafai ai ona auina atu loa ia te ia le $5. O lea tupe na ia totogi ai lana pasese i New Hampshire i se taavale lautele. I nofoaga uma sa lelei fonotaga, ma e toatele agaga na talia le upu moni.

GSAM 266Tausia o le Aiga i Meafale Nono

GSAM 266.1Ina ia faaalia le agaga o le taulaga na uunaia ai paionia anamua i lenei fe'au, ua matou tusia le faamatalaga lenei mai le faamatalaga a Mrs. White e uiga i lo latou tulaga i le taumalulu o le 1847-48, ina ua latou nonofo i potu o le fale tele o S. Howland, Topsham, Maine, lea na latou faatulaga ai lo latou aiga i meafale na nonoina:—

GSAM 266.2“Sa matou matitiva, ma sa faigata o matou aso. Sa galue lo'u toalua i le tosoina o maa i luga o le auala nofoaafi, ma sa masaesae ai le pa'u o ona tamatamailima, ma tafe mai ai le toto i le tele o nofoaga. Sa matou filifili e aua ne'i faalagolago i isi, a ia tausia i matou lava, ma ia i ai se mea e fesoasoani ai i isi. Ae sa le'i manuia i matou. Sa galue malosi lo'u toalua, ae sa le mafai ona maua le totogi sa tatau ona ia maua mo lana galuega.

GSAM 266O Le Toeaina White o loo Tipi Fafie mo le Afi

GSAM 266.3“Na tuua e lo'u toalua le auala nofoaafi, ma alu atu ma lana to'i i le vao e tipi fafie mo le afi. A o tigaina pea lona itu, sa galue o ia mai le taeao po seia oo i le pogisa ina ia maua ai pe tusa ma le limagafulu sene i le aso. Sa taofia o ia mai le moe i po ona o le tiga matautia. E le'i umi ae matou maua tusi mai le ʻauuso i setete eseese, o loo valaaulia i matou e o atu e asiasi ia i latou; ae talu ai e leai ni a matou auala e aveesea ai i matou mai le setete, o la matou tali, e le'i tatalaina le ala mo i matou.

GSAM 266.4“Sa matou maua se tusi mai Uso Chamberlain, mai Connecticut, o loo uunaia i matou e auai i se fono i lena setete. Sa matou filifili e o pe afai e mafai ona maua se tupe. Sa faamautu e lo'u toalua lana faamatalaga ma lona pule, ma iloa ai e sefulu tālā o loo aitalafu ai ia te ia. O le afa o lea tupe na ou faatau ai ofu sa matuā manaomia, ona ou su'iina lea o le peleue o lo'u toalua, e oo lava i le su'iina o fasi ie i luga o isi fasi ie, ma faigata ai ona iloa le ie muamua i lima o le peleue. E lima tālā na totoe e ave ai i matou i Dorchester, Mass. Sa i totonu o la matou atopa'u toetoe lava o mea uma sa matou umia i le lalolagi. Ae sa matou olioli i le filemu o le mafaufau ma le loto fuatiaifo mamā, ma sa sili atu lo matou tāua i lenei mea nai lo faamāfanafanaga faalelalolagi.

GSAM 267.1“Sa matou asiasi i le fale o Uso Nichols, ma a o matou lei o ese, sa tuu atu e Tuafafine Nichols i lo'u toalua le lima tālā, lea na totogi ai la matou pasese i Middletown, Conn. O i matou o tagata ese i lena aai, ma matou te lei vaai lava i se tasi o le ʻauuso i le setete. E na o le limagafulu sene na totoe. Sa le'i lototele lo'u toalua e faaaoga lena tupe e totogi ai se taavale, o lea na ia tuu ai le atopa'u i luga o se faupuega laupapa, ma sa ma savavali atu e saili se tasi e tutusa lo ma faatuatua. E le'i umi ae maua Uso Chamberlain, o lē na ave i ma'ua i lona fale.”

GSAM 267Fono i Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Sa faia lenei fono i Rocky Hill, ma o le potu fono o se potu telē e le'i uma i le fale o Uso Belden. O le vaega lenei mai se tusi na tusia e Toeaina White ia S. Howland, ua aumaia ai ni faamatalaga tāua e uiga i le fonotaga:—

GSAM 267.3“I le aso 20 o Aperila [1848], na auina mai ai e Uso Belden lana taavale i Middletown e aumai ai i matou ma le ʻauuso ua faataapeapeina i lena aai. Sa matou taunuu i lona nofoaga [Rocky Hill] pe tusa o le ta o le fa i le aoauli, ma i ni nai minute mulimuli ane na taunuu mai ai Uso Bates ma Uso Gurney. Sa faia sa matou fonotaga i lena afiafi, pe tusa ma le sefululima tagata. I le taeao o le Aso Faraile sa faaopoopo mai ai le ʻauuso seia oo ina tusa ma le limasefulu i matou. E le'i atoatoa ona i ai i le upu moni i latou uma. Sa matuā tāua la matou fonotaga i lea aso. Sa faailoa manino mai e Uso Bates poloa'iga, ma sa faamamafaina lo latou tāua i molimau malolosi. Sa i ai le aafiaga o le upu e faatumauina ai i latou ua i ai i le upu moni, ma fafagu ai i latou e lei faia atoatoa se filifiliga.”2

GSAM 267Ua Valaaulia i le Itumalo o Oswego, N.Y.

GSAM 267.4O le iuga o le tufatufaina atu o le tamaitusi a Toeaina Bates i le ʻau Adventist, na amata ai e tagata i isi setete ona tausi le Sapati. Sa tusi atu Hiram Edson, mai Port Gibson, N.Y., e valaaulia Toeaina ma Mrs. White ma isi e auai i se fono a ē tausi le Sapati i Volney, i le Itumalo o Oswego, i Aokuso 1848. Na ia faapea mai, sa masani ona matitiva le ʻauuso, ma e le mafai ona ia folafola atu o le a tele sa latou fesoasoani i le totogiina o tupe faaalu. Sa maua e Toeaina White le $40 o se taunuuga o lana galuega i le fanua o vaomago. Sa faaalu se vaega e faatau ai ofu sa matuā manaomia, ae o le vaega na totoe na totogi ai le malaga atu i Volney ma le toe foi mai.

GSAM 268.1Sa faia lenei fono i le itu i sisifo o Niu Ioka i le fale taavale a Alii Arnold. E tusa ma le tolusefululima tagata na auai, o i latou uma na mafai ona faapotopotoina i lena vaega o le setete, ae toetoe lava a leai ni tagata e toalua na ioe faatasi. Sa finau malosi tagata taitoatasi mo ona lava manatu, ma tautino mai e tusa ma le Tusi Paia. Sa naunau uma e faalautele atu o latou manatu ma tala'i atu. Na ta'u atu ia i latou, e lei malaga mai Toeaina White ma lona faletua i se mamao faapena e faalogo ai ia i latou, ae na o mai e aoao atu ia i latou le upu moni. Sa taofi Alii Arnold e faapea, o le afe tausaga o le Faaaliga 20 ua mavae, ma o le selau fasefulu ma le fa afe o loo ta'ua i le Faaaliga, o i latou ia na toe faatuina i le toetū o Keriso.

GSAM 268Ua Tetee Alii Arnold i Sauniga

GSAM 268.2A o i ai i luma o lenei vaega o tagata faailoga o lo tatou Alii ua maliu, ma a o latou sauni e faamanatu ona puapuaga, sa tulai Alii Arnold ma faapea mai, e leai sona faatuatua i le mea o le a latou faia—o le tausamiga a le Alii o le faaauauina lea o le Paseka, ma e tatau ona tausia faatasi i le tausaga.

GSAM 268.3O nei eseesega uiga ese o manatu na avea ma avega mamafa i luga o Mrs. White. Sa ia iloa lelei ua sese Alii Arnold, ma sa matuā faanoanoa lona loto, auā na foliga mai ua faalumaina le Atua. Sa fefefe nisi ua lata ina oti o ia; ae sa tatalo Toeaina Bates, White, Chamberlain, Gurney, ma Edson mo ia, ma sa alofa mutimutivale le Alii ma faafofogaina tatalo a ana auauna, ma toe malosi ai o ia. Sa mapu le malamalama o le lagi i luga ia te ia, ma e le'i umi ae galo ia te ia mea faalelalolagi. A o i ai o ia i lenei tulaga, sa faaalia ia te ia nisi o mea sese a i latou na i ai iina, faapea ma le upu moni e faafeagai ma nei mea sese, ma faaalia ai o nei manatu feeseesea'i, na latou ta'ua e tusa ma le Tusi Paia, sa na o o latou lava manatu e uiga i le Tusi Paia, ma e tatau ona lafoai a latou mea sese, ma aufaatasi i le fe'au a le agelu lona tolu. Sa faaiuina mamalu le fonotaga; na manumalo le upu moni. O i latou na taofi i nei manatu eseese uiga ese na ta'utino a latou mea sese, ma aufaatasi i le upu moni o le taimi nei o le fe'au a le agelu lona tolu, ma sa matuā faamanuiaina i latou e le Atua.

GSAM 269O se Faaaliga ma le Faaaogāina Ofoofogia o le Tusi Paia

GSAM 269.1O le tala lenei i le fonotaga na tuuina mai e Alii Alexander Ross i le aso 4 o Ianuari, 1884, o lē o se tasi lea o le tolusefululima na faia ai le faapotopotoga itiiti. Na ia faapea mai:—

GSAM 269.2“A o i ai Tuafafine White i le faaaliga, sa tu i luga ma ave le Tusi Paia a le aiga i lona lima tauagavale; o le tusi e masani lona telē. A o uu matala ma sii maualuga, e aunoa ma le tilotilo i ai, sa ia faaaoga lona lima taumatau e liliu ai mai lea mau i lea mau, ma tuu lona tamatamailima i luga o le mau, ona ia taulotoina lea. Sa ou tilotilo i le tele o mau e iloa ai pe o loo ia taulotoina le mau tonu sa faasino i ai. O a'u po o nisi o le faapotopotoga na tilotilo i mau uma. I mataupu uma, e le gata sa ia taulotoina le mau sa faasino i ai, ae sa ia faia a o tilotilo ona mata i luga ma i le isi itu e ese mai le Tusi Paia. O mau ia sa ia taulotoina na faatoilaloina ai talitonuga sese o ē tausi le Sapati na faapotopoto i Volney i Aokuso 1848, ma mafua ai ona matou aufaatasi i le upu moni.”

GSAM 269.3E moni, e tatau ona maaa le loto o lē e le lafoaia le sese o aoaoga faavae ua faasa'oina i ni tulaga faapena, e ala i mau manino ua sii mai le Tusi Paia, ma i lenei auala ofoofogia. O lenei vaega o ē tausi le Sapati i le Itumalo o Oswego, ina ua faasa'oina a latou mea sese i lenei auala, ma ua latou aufaatasi i le upu moni, na o ese mai lena fonotaga e faasalalau atu le malamalama i isi. Sa mautinoa lava le molimau a iuga, o le galuega lea a le Atua. E sauni pea Satani e vaevae, faalavelave, ma faataapeape, i soo se auala e mafai ona ia faaaoga. “E le o le Atua o le fenumiai, a o le filemu, e pei ona i ekalesia uma a le au paia.”3

GSAM 270O Mataupu Ofoofogia o le Faamaloloina

GSAM 270.1Ina ua uma le fono na ta'ua muamua, sa faia fonotaga i Madison County, Port Gibson, Port Byron, ma le Aai o Niu Ioka. Mulimuli ane sa faia ai se fonotaga aoao i Connecticut. I nisi o nei nofoaga sa latalata mai le Alii i ana auauna, ma sa oo mai le mana faamalolo o le Foma'i Sili i ē mama'i e tali ai tatalo faatauanau a ona tagata, a o latou mulimuli i le tulafono ua faataatia i le Tusi a Iakopo.4 E oo lava i tagata na ta'ua e fomai e leai se faamoemoe, sa faamaloloina mai o latou ma'i. O mea tutupu faapea ua masani ona oo i ai i taimi eseese talu mai le 1845.

GSAM 270Ua Onosaia e Paionia Faigata

GSAM 270.2Na faapea mai Toeaina White i le Review and Herald o Fepuari 5, 1880, a o ia tautala e uiga i na aso o paionia:—

GSAM 270.3“I a matou galuega anamua sa matou mafatia i le fiaai ona o le leai o ni meaai talafeagai, ma le malulu ona o le leai o ni ofu talafeagai. Sa matou faafitia i matou lava e oo lava i mea e tatau ai o le olaga, ina ia faasaoina ai tupe mo le galuega a le Atua. I le taimi lava lea sa matou faavaivaiina ai i matou i se tulaga matautia, ina ia faataunuuina le tele o galuega na foliga mai e tatau ona faia i le tusitusi, faatonutonuina o tusitusiga, femalagaa'i, ma le tala'i mai lea setete i lea setete.”

GSAM 270.4Sa manatua le tausaga 1848, e le gata i le talafaasolopito o le toe afio mai, ae faapea foi i faiga faaupufai. Sa matuā manino upu moni o le fe'au a le agelu lona tolu, ma sa matala le ala i itu eseese mo le aga'i i luma o le galuega. I lena taimi, sa amata ona faia e mea tutupu i le lalolagi amio ma faaupufai se foliga e mafai ona toe fafaguina ai le manatu o tagata su'esu'e i valoaga. E le gata sa tele le fenumiai i nuu o le Lalolagi Tuai, ae i Hydesville, Wayne Co., N.Y., na amata ai faaaliga o faiga faaonaponei e fesoota'i ai ma agaga o ē ua maliliu, lea na faapea mai ai tagata su'esu'e i le Tusi Paia, e tatau ona avea ma “agaga o temoni, o ē ua o atu e faapotopotoina nuu o le lalolagi mo le taua o le aso o le Alii.”

GSAM 271Fenumiai o Nuu i le 1848

GSAM 271.1I le aso 21 o Fepuari, 1848, ina ua faapotopoto faataamilo i le tupu o Louis Phillippe o Farani ona alii o le maota, sa ia faapea mai: “Ou te lei nofo mau i luga o le nofoalii o le malo e sili atu nai lo lo'u nofo ai i lenei po.” I le tauafiafi o le afiafi na sosoo ai, ma lona “peleue mafiafia o seila,” ua faafoliga o ia o se avetaavale taavale totogi, sa sola ese i fafo atu o pa o le aai o Paris e saili se lafitaga mo lona saogalemu. Ua faapea mai, o le pogai o lenei suiga tele ma faafuase'i, o se gaoioiga a ia e lagolagoina ai le faoa faamalosi e le pope, lea na faatiga ai i ona tagatānuu ma ana fitafita. I lena aso sa ia faamaeaina i le aai o Paris se iloiloga tele faamiliteli o le autau a Farani; ma ina ua faaputu a latou auupega, sa ia toe foi atu i le maota, ae faafuase'i ona oso se tama itiiti i luga o se fana tele, ma talotalo se fu'a e tolu ona lanu, ma alaga, “IFO LE POPE! IFO LE POPE!!” Ona sii lea e fitafita o le alaga, ma vave ona salalau i luga ma lalo o laina, ma atili malosi a o alu, seia oo ina sosoo atu i ai le alaga, “MA IFO LE TUPU!” I ni nai itula, sa avea Paris uma ma vaaiga o le fenumiai valea. Sa taufetuli atu fitafita ma fana i o latou lima, faatasi ma se motu o tagata, i le maota o le tupu. Ina ua faailoa atu ia te ia le vevesi, sa faavave ona sola ese o ia ma faafoliga.

GSAM 271Malo na Aafia i le Tauiviga

GSAM 271.2O le vevesi ma le lē to'a o Falani na vave salalau atu i isi atunuu. Na maua fo'i e Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, ma Rome le agaga lava lea o le motu o tagata. I totonu o masina e tolu, sa vevesi ai Europa atoa, ma e silia ma le tolusefulu emepaea ma malo sa i ai i le lē maopoopo tele. Sa susunuina nofoalii i auala, ma sa sosola ma lalafi tupu ma emeperoa ona o le fefefe ne'i maumau o latou ola. Na valo'ia e le aufaipolokiki o le a tupu se fouvalega lautele o malo o le lalolagi.

GSAM 272.1O le to'atele o faife'au Adventist e le'i faalogo i le fe'au a le agelu lona tolu, na latou vaai i lenei fenumia'i, ma manatu o le faapotopotoina lea o malo mo le “taua o le aso tele o le Atua e ona le malosi uma lava.”5

GSAM 272Ua Mauaina le Fe'au o le Faamaufa'ailoga

GSAM 272.2I lenā lava taimi, sa a'oa'oina ai e le Adventist Aso Fitu mai Tusitusiga Paia, o le aso Sapati o le poloa'iga lona fā o le faailoga, po o le fa'amaufa'ailoga, a le Atua soifua, ma ua oo mai le taimi mo le folafolaina o le fe'au o le fa'amaufa'ailoga i le Faaaliga 7:1-4; ma sa latou saunia auala e avatu ai lenei fe'au i tagata. A o sauni le au tausi Sapati mo lenei galuega, sa faapea mai le Adventist o le aso muamua o le vaiaso, “Ua tuai tele la outou fe'au o le fa'amaufa'ailoga, auā ua latalata mai lava le taua o le aso tele ma le afio moni mai o le Alii.”

GSAM 272Ua Faafuase'i Ona Filemu le Vevesi

GSAM 272.3Pe tusa ma le tolu masina mulimuli ane, na filemu ai le osofa'iga i totonu o malo; e le'i ala i le faaleleia o a latou faitioga, ae i se auala e le'i mafai e tusitala lava ia ona faamatala. E uiga i lenei faalavelave, na faapea mai Horace Greeley i le nusipepa New York Tribune: “O se mea ofoofogia tele iā i matou uma le mea na amataina faafuase'i ai lenā fenumia'i i totonu o malo; ae e sili atu ona ofoofogia le mea na taofia ai.”

GSAM 272Senatoa Choate e Uiga i le Tulaga i le Lalolagi Tuai

GSAM 272.4Ua tatou oo atu i le 1851, ma tatou maua ai Senatoa Choate, i sana lauga i luma o le Konekeresi a le Iunaite Setete, o loo faasino i le tulaga o mea i le Lalolagi Tuai, ma fai mai:

GSAM 272.4“O le ā tonu lava lenā tulaga ma lenā foliga, ua foliga mai o loo taoto i ai ata lafoia, ao, ma le pogisa, ua outou malamalama atoatoa i ai; ua matuā lē mautu lava. Ua foliga mai iā te a'u e pei ua sauni le pule a palealii, ma aia tatau a tagata, ma le ita ua teuina mo le afe tausaga, e se'i mai ai le pelu mo se feteena'iga e tafe ai le toto, e pei o le fa'aaliga faavaloaga, ‘e oo i faagutu o solofanua,’ ma o le a mavae atu ai se ituaiga atoa o tagata; o le a tatagi ai le logo tele o taimi mo se isi itula; ma o le a tofotofoina ai le sosaiete lava ia i le afi ma le uamea, pe o ia o se mea na faia e le natura ma le Atua o le natura pe leai.”

GSAM 273“Molimau” o Novema 18, 1848

GSAM 273.1A o i latou na faapea mai o lenei vevesi i totonu o malo i le 1848 o le a aumaia ai le afio mai o le Alii, na oo i ai se faanoanoaga mataga, pe na faapefea la i le Adventist Aso Fitu, o ē na faapea mai ua oo mai le taimi e tuuina atu ai i tagata le “fa'amaufa'ailoga a le Atua soifua”? I le tali, matou te sii mai se pepa na lomia e Toeaina Joseph Bates i le masina o Ianuari, 1849. A o ia talanoa e uiga i se mea na tupu i le Novema 18, 1848, na ia faapea mai:—

GSAM 273.2“Sa potopoto se vaega to'aitiiti o uso ma tuafafine i se fonotaga i Dorchester, e latalata i Boston, Mass. A o le'i amataina le fonotaga, sa su'esu'e e nisi o i matou nisi o manatu o le fe'au o le fa'amaufa'ailoga; sa iai se eseesega o manatu e uiga i le sa'o o le faauigaga o le upu ‘a'e,’ ma isi mea; ma talu ai sa avea le lolomiina o le fe'au ma mataupu o a matou tatalo i le fono i Topsham [Maine] i se taimi puupuu ua mavae, ae e le'i lava le manino o le auala e lolomi ai, o lea na matou filifili autasi ai e tuuina atu mea uma i le Atua. Ina ua mavae sina taimi o tatalo faatauanau mo le malamalama ma le faatonuga, na foa'i atu e le Atua iā Tuafafine White le mea lenei i se fa'aaliga.”

GSAM 273.2Matou te sii mai upu na tautalagia e ia a o i ai i le fa'aaliga:—

GSAM 274Upu na Tautalagia i le Faaaliga

GSAM 274.1“O fea na oso mai ai le malamalama? Ia a'oa'o mai e lau agelu iā i matou le mea na oso mai ai le malamalama. Na amata mai i sina mea itiiti, ina ua e foa'i mai le malamalama ta'itasi ma le isi. Ua so'otaga le molimau ma poloa'iga; e lē mafai ona tuueseeseina; o le mea muamua o poloa'iga e sefulu na tuuina mai e le Atua. Sa matuā fiafia o Ia ina ua amata ona malosi mai Lana tulafono, ma ua amata ona toe fausia nofoaga ua faatafunaina. Na avea ma malosi mai le vaivai, ona o le su'esu'eina o Lana afioga. Sa na o sina taimi puupuu le tofotofoga i ai. O le fa'amaufa'ailoga lea! Ua aga'i mai! Ua tula'i mai, e amata mai i le oso a'e o le la. E pei o le la: e mālūlū muamua, ona faamāfanafana lea ma auina atu ona ave. Ina ua tula'i mai lenā upu moni, sa itiiti lava le malamalama sa i ai, ae ua faateleina pea. O le malosi o nei ave! Ua tupu lona malosi. O le mamafa ma le malamalama silisili o loo i lenā upu moni, auā e tumau e faavavau, pe a lē toe mana'omia le Tusi Paia. Na tula'i mai i le itu i sasa'e; na amata i se malamalama itiiti, ae o ona ave e faamālōlō ai. O le malosi tele o lenā upu moni; o le maualuga lea pe a latou ulu atu i le laueleele lelei, ae o le a faateleina pea se'ia avea i latou ma tagata e lē oti. Na amata mai i le oso a'e o le la, ma faaauau lona ala e pei o le la, ae e lē goto lava.”

GSAM 274.2“Ua taofia e agelu matagi e fā. O le Atua o loo taofia malosiaga. E le'i tatalaina e agelu, auā e le'i fa'amaufa'ailogaina uma le au paia. Pe a tula'i Mikaeli, o le a oo lenei faalavelave i le lalolagi atoa. Ua toeitiiti lava latou feula. Ua tuu le taofiofiga, auā e le'i fa'amaufa'ailogaina le au paia. Ioe, ia e lolomi mea ua e vaai ma faalogo i ai, ma o le a faatasi atu le faamanuiaga a le Atua. Vaai ia! Ua tula'i mai lenā mea ma le malosi, ma ua atili susulu pea.”6

GSAM 274.3Ina ua alu ese mai lenei fa'aaliga, na fai atu Mrs. White i lana tane,

GSAM 274.3“E iai la'u fe'au mo oe. E tatau ona e amata lolomi se tama'i pepa ma auina atu i tagata. Ia la'itiiti i le amataga; ae a faitau e tagata, latou te auina mai tupe e lolomi ai, ma o le a manuia mai lava i le amataga. Na faaali mai iā te a'u o lenei amataga itiiti e pei o vaitafe o le malamalama ua alu faataamilo i le lalolagi.”

GSAM 275Masalosalo pe a Vaai i le Manatu o Tagata

GSAM 275.1O nei valoaga na faia i le 1848 e uiga i le tula'i mai ma le salalau atu o le upu moni o le aso Sapati. Afai e vaai se tasi i le tulaga mai le manatu o tagata i lenā taimi, semanū e faapea mai le mafaufau, “E lē mafai lava ona faataunuuina lenā valoaga.” E le'i umi talu ona faia le valoaga ae fai atu se tasi tagata i se tasi o a matou tagata faigaluega, “E 144,000 tausaga e te mana'omia e faia ai le mea ua e fuafua i ai.” “O le ā!” latou te faapea mai ai, “o ni failauga se to'atolu—Toeaina White ma lona avā, ma Toeaina Bates—e leai se sene, e itiiti ifo i le selau tagata mulimuli, ma e leai se tupe a i latou uma, ua ō atu ma ni nai selau kopi o se pepa e valusefulu itulau e uiga i le mataupu o le aso Sapati, e avatu ai se fe'au lapata'i i le lalolagi atoa! O se manatu valea tele!” A o faapea mai i latou na mafaufau faapena, “E lē mafai!” na tali mai le faatuatua i le fe'au ma le molimau o le manuia mautinoa, “I le suafa o le Atua o Isaraelu, e faia lava! Ma o le faalagolago i Lona malosi, e tatau lava ona faia!”

GSAM 275Na Faapefea Ona Lolomiina le Pepa Muamua a le Adventist Aso Fitu

GSAM 275.2Mai le taimi na tuuina atu ai le molimau e uiga i le galuega lomitusi, e tele tatalo na faia e i latou na tausia le aso lona fitu, ina ia tatala e le Alii le ala mo le lolomiina o se “tama'i pepa.” O le faafitauli tele o le leai o se tupe e maua ai le lolomiina o le lomiga muamua. I le masina o Iuni, 1849, na maua ai e Toeaina White le avanoa e sele ai le fasefulu eka o le mutia timoti i le selesaito lima, i le fitusefulu lima sene i le eka; ma o lea na mafai ai ona ia gaosia le lomiga muamua o le tama'i nusipepa. Atonu e lē sesē le faaofi i inei o se kopi tutusa o le itulau muamua o le pepa itiiti. O le a matauina e le tagata faitau i le koluma muamua upu a Toeaina White, lea na ia faapea mai ai, “E le'i tatalaina le ala e amata ai le galuega se'ia oo mai i le taimi nei.” Ma e mafai fo'i ona e iloa, o lona faataulagaina o ia lava lea na “tatalaina ai le ala.”

GSAM 276Faamatalaga a Mrs. White e uiga i Pepa Muamua

GSAM 276.1Ua faapea mai Mrs. White e uiga i le amataga o le galuega lomitusi:—

GSAM 276.2“Na amata e la'u tane ona lolomi se pepa itiiti i Middletown, e valu maila mai Rocky Hill, Conn., ma sa masani ona savali i lea mamao ma toe fo'i, e ui ina pipili o ia i lenā taimi. Ina ua ia aumaia le lomiga muamua mai le fale lomitusi, sa matou ifo uma faataamilo i ai, ma ole atu i le Alii ma loto faamaulalo ma loimata e tele, ina ia tumau Lona faamanuiaga i taumafaiga vaivai a Lana auauna. Ona ia faasino atu lea o le pepa i ē uma na ia manatu o le a faitau i ai, ma ave i le falemeli i totonu o se ato malaga. O lomiga uma na ave mai Middletown i Rocky Hill, ma a o le'i saunia i latou mo le falemeli, sa fofola i luma o le Alii, ma faia tatalo faatauanau, fefiloi ma loimata, i le Atua ina ia faatasi Lona faamanuiaga ma avefe'au leoa. E le'i umi ae oo mai tusi o loo aumaia ai tupe e lolomi ai le pepa, ma le tala fiafia e uiga i le to'atele o agaga ua taliaina le upu moni.”7

GSAM 276Ua Faataunuuina le Valoaga o le Lagolagoina o le Pepa

GSAM 276.3O lagona e sili atu ona loloto nai lo le naunau masani ua matou tuuina atu ai lenei itulau muamua o le pepa muamua na lomia e le Adventist Aso Fitu. O le tusi atoa o le Upu Moni o le Taimi Nei sa aofia ai lomiga e sefulu tasi, e valu itulau ta'itasi ma koluma e lua. O mea faitau i le itulau e 4 5/8 i le 8 inisi lona telē. O lomiga Nu. 1 ma le 4 na lolomiina i Iulai, Aokuso, ma Setema, i Middletown, Conn. O lomiga Nu. 5 e oo i le 9 na lolomiina i Oswego, N.Y., ma o aso na tusia ai o Tesema, 1849, Mati, Aperila, ma Me, 1850. O le lomiga Nu. 11 e aso Novema, 1850, ma na lolomiina i Paris, Maine. I le Lomiga Nu. 6 na faapea mai ai Toeaina White, “A o lolomiina lomiga muamua e fā, sa sili atu le tupe na sau nai lo le mea na mana'omia e totogi ai pepa. Sa faaaogā e totogi ai a matou tupe faaalu i fonotaga na matou auai ai.” I le tausaga 1849, i lalo o le aafiaga o nei pepa ma galuega paeonia a Toeaina Bates, e to'atele na taliaina le fe'au i Vermont, Michigan, ma isi setete.

GSAM 278.1I le faatusatusaga ma le tulaga o le galuega i le 1848, lea sa foliga mai e lē manuia, se'i o tatou iloiloina ni nai mea moni o loo iai i le 1905, ina ia sili atu ai ona tatou faamasino i le i'uga mulimuli o lenei galuega—pe sa sa'o i latou na tetee i le amataga faamaulalo o le fe'au, po o le Atua o le lagi na fetalai e ala i Lana auauna fafine e uiga i le malosi “ua faateleina” o le galuega o le “fa'amaufa'ailoga.”

GSAM 278Alualu i Luma o le Galuega Lomitusi

GSAM 278.2Ua folafolaina ma lolomiina nei lenei upu moni i gagana ta'uta'ua e tusa ma le fasefulu o le lalolagi. Nai lo o ni faife'au se to'atolu, e silia ma le 600, pe a faitau faatasi faife'au fa'au'uina ma i latou ua laiseneina, e lē aofia ai le faitau selau o isi o loo galulue o ni foma'i, tagata faigaluega o le Tusi Paia, faia'oga, ma misionare faafoma'i. O tusitusiga a le ekalesia ua faatusaina i le silia ma le limasefulu lomiga eseese, ua lolomiina i le toetoe luasefulu fale lomitusi o loo i Europa, Asia, Aferika, Amerika i Matu ma Amerika i Saute, motu o le Pasefika, ma Ausetalia. I nei fale lomitusi ua lolomiina ai le silia ma le afe ma le selau o tusi eseese, tamai tusi, ma pepa. Ina ia maua se kopi o tusi ta'itasi, faatasi ai ma lomiga mo le tausaga e tasi, e mana'omia pe tusa ma le $340. Nai lo o le na o le selau tagata mulimuli, e lē mamao mai le 100,000 o loo olioli i lenei upu moni. E moni, o lenei fe'au, e pei o le la, ua “tula'i mai,” ma e mafai ona tatou faapea atu i le gagana o le molimau o le 1848, “O le malosi o nei ave!”

GSAM 278Le Tulaga o Malo

GSAM 278.3A o aga'i i luma faapena le fe'au, o le ā le tulaga o malo? Talu mai lenā taimi, i nusipepa lautele, ua masani ona matou faitau i faamatalaga e uiga i le taua lautele ua toeitiiti tupu i Europa. A o iai feteena'iga i inei ma osofa'iga i iinā, ua taofia le “asiosio” lautele—e lē faatagaina “matagi e fā” ona feula faatasi, “se'ia fa'amaufa'ailogaina auauna a le Atua.” Ua manino i tagata uma, o loo iai elemene o feteena'iga ma taua, ae e lē oso a'e ona o loo taofia.

GSAM 279.1O Henry Ward Beecher, e le'i leva a o le'i maliu, na ia ta'ua le tausia o ni autau tetele faapea i Europa o le “tosoina muamua o le toto ola, ona o le fefe ne'i masaa.” Na ia faatusaina le tulaga i totonu o malo, faatasi ma o latou ita ma feitaga'i ma o latou uiga taufaamata'u o le tasi i le isi, i se “taofi mau,” e mafua mai i se vaega o tagata o loo faasino naifi pupuu i fatafata o le tasi i le isi; e leai se tasi o i latou na lototele e ta, ona o le fefe ne'i taia o ia. “Ae,” na ia faapea mai, “e lē o toe umi ae iloa e se tasi o i latou le taimi talafeagai e ta ai, ona oo mai lea o le femisaa'iga lautele.”

GSAM 279Faatusatusaga o Meafaigaluega o Taua

GSAM 279.2Talu mai le 1848, ua fausia ai meafaigaluega o taua, pe a faatusatusa i ai, o meafaigaluega sili ona lelei o lenā taimi ua manatu nei o ni meataalo. Na faapea mai le Sosaiete o le Filemu a Amerika, i lana valaau mo sauniga o le filemu i le Aso Sa o le Filemu—Tesema 15, 1895—: “O lenei, a o iai se alualu i luma manino i le agaifanua, i le isi itu ua sili atu sauniuniga mo taua i totonu o malo nai lo se isi lava taimi muamua.”

GSAM 279Kenerale Miles e Uiga i Sauniuniga mo Taua

GSAM 279.3Na faapea mai Kenerale Nelson A. Miles, i sana lauga i se fono tele i Washington, D.C., Ianuari 12, 1904:—

GSAM 279.4“I lenei vaitaimi malamalama o le aga'iga'i i luma ma le agaifanua atamai ma faamamāina, semanū matou te fiafia e talitonu ua faaitiitia avega ma lamatiaga o taua; ae e ui lava ina ofo ai, e le'i iai lava se taimi i le talaaga o le lalolagi na faama'imau ai le tele o le tamaoaiga i sauniuniga mo taua, pe na aveesea ai mai ala o galuega filemu le faitau miliona o tagata ua a'oa'oina, tomai, ma aoa'ia, ua faaauupegaina i auupega e sili ona faatafunaina, e pei ona iai i le taimi nei.”

GSAM 280.1Ae o loo faatuai pea le asiosio o taua, a o faaauau pea le galuega o le fa'amaufa'ailoga.

Notes

  1. Esekielu 34:12. ↩
  2. Life Sketches of Ellen G. White, itulau 108. ↩
  3. 1 Korinito 14:32. ↩
  4. Ieremia 5:14, 15. ↩
  5. Faaaliga 16:13-15. ↩
  6. Le Faamaufaailoga a le Atua Soifua, itulau 24-26. ↩
  7. Tala o le Olaga o Ellen G. White, itulau 125-127. ↩

Note

Back