Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
19 / 31
19 / 31

Mataupu 16 — Le Fe'au a le Agelu Lona Tolu

John Norton Loughborough

GSAM 247.1“Ua mulimuli atu le agelu lona tolu iā i la'ua, ua fa'apea atu ma le leo tele, Afai e ifo se tasi i le manu fe'ai ma lona fa'atagata, ma maua lona fa'ailoga i lona muaulu, po o lona lima, e inu fo'i o ia i le uaina o le to'asa o le Atua, ua liligiina e lē fa'afefiloi i le ipu o lona to'asa; e fa'atigāina fo'i o ia i le afi ma le teio i luma o agelu paia, ma luma o le Tama'i Mamoe; e alu a'e fo'i le asu o lo latou puapuagā e fa'avavau fa'avavau lava. E leai so latou mālōlōga i le ao ma le pō, o ē ifo i le manu fe'ai ma lona fa'atagata, ma sē na te talia le fa'ailoga o lona igoa. O le mea lenei o i ai le onosa'i o le au paia; o i latou nei o ē tausi i poloa'iga a le Atua ma le fa'atuatua ia Iesu.”1

GSAM 247O le Lapata'iga e Sili Ona Mamafa i le Tusi Paia

GSAM 247.2O le lapata'iga lenei e sili ona mamafa o lo'o i le Tusi Paia, ma e mautinoa e leai se molimau i tala fa'amaumau o lo tatou lalolagi e fa'apea na fa'alogoina lenei fe'au i aso ua mavae. Ona ua fa'amaonia o agelu muamua ma lona lua o lenei fa'asologa e patino i le tupulaga o le taimi nei, ua matuā manino ai e lē patino lenei fe'au i augātupulaga ua mavae.

GSAM 247.3Na fa'apea mai Toeaina J. V. Himes i le 1847:—

GSAM 247.4“O le mataupu e sefulufa [o le Fa'aaliga] o lo'o fa'ailoa mai ai se alaga e maofa ai, lea e le'i faia, e fai ma lapata'iga i tagata i lenā itula o tofotofoga malolosi. Fuaiupu 9-11. E leai se isi folafolaga o le to'asa e mata'utia fa'apenei e maua i le tusi a le Atua. Pe lē o fa'ailoa mai ea se tofotofoga malosi, ina ua mana'omia ai se apoapoa'iga e matuā mata'utia fa'apea?”2

GSAM 248Ua Tatala le Malumalu—Ua Iloa le Atolaau

GSAM 248.1Na fa'apea mai J. N. Andrews e uiga i lenei fe'au, “O le tatalaina o le mea e sili ona paia i le malumalu i le lagi, lea ua iloa ai le atolaau, o se mea e tupu a o ili le pu a le agelu lona fitu. Ma talu ai ua si'itia le galuega a lo tatou Ositaulaga Sili i lenā potu i le i'uga o aso e 2300, ua tatou malamalama ai o le i'uga o lenā vaitaimi e fa'ailogaina ai le tatalaina o le malumalu, e pei ona fa'ailoa mai i le folafolaga a le agelu muamua. O le ulufale atu o lo tatou Ositaulaga Sili i le mea e sili ona paia e auauna i luma o le atolaau a le Atua, ua liliu atu ai manatu o le ekalesia i poloa'iga a le Atua o lo'o i totonu o lenā atolaau. Talu mai lenā taimi ua susulu mai ai poloa'iga a le Atua mai le malumalu i le lagi.

GSAM 248Suiga o le aso Sapati

GSAM 248.2“O se mea moni e lē mafai ona finauina, i nisi augātupulaga ua mavae, na suia ai le poloa'iga lona fa mai le aso mālōlō o le Ali'i i le tausamiga fa'apaupau o le Aso Sa. Na faia lenei suiga e matuā fete'ena'i ma Tusitusiga Paia, lea e fa'ailoa mai i so'o se mea o le aso lona fitu e na o le pau lea o le aso Sapati o le Ali'i i vaiaso ta'itasi. Na faia e lē ua matuā liliu ese mai le fa'atuatua, o lē na valoia e Tanielu e ‘manatu e suia taimi ma tulafono.’ O lenei pule, i lona uiga moni, e tutusa ma le manu fe'ai o le a ifo i ai le lalolagi uma. Ma o se mea moni e matuā tāua, o lenei poloa'iga ua leva ona solia, ua puipuia nei ma fa'amaonia lona tonu, ma ua amata ona tausia e tagata o le Atua fa'atasi ma isi poloa'iga e iva. Ia fa'afetaia le Atua, auā o lo'o ia saunia ē na totoe mo la latou taua mulimuli ma le tarako, ma mo lo latou ulufale atu i faitoto'a o le a'ai paia. Fa'aaliga 12:17; 22:14. O le puipuia o le poloa'iga lona fa e tete'e atu i le aso Sapati o le liliu ese mai le fa'atuatua, ma le tala'iina o poloa'iga uma a le Atua, o se molimau iloga lea o le taimi nei o le vaitaimi lea o le onosa'i o le au paia, ma le lapata'iga a le agelu lona tolu.”3

GSAM 249.1Ua ta'ua i mataupu ua mavae le fe'au a le agelu muamua ma le fe'au a le agelu lona lua, e pei ona fa'ataunu'uina i le folafolaga tele o le toe afio mai lona lua se'ia o'o i le aso 22 o Oketopa, 1844. O le mau i le amataga o lenei mataupu e faitauina fa'apea, “Ua mulimuli atu le agelu lona tolu iā i la'ua,” o lona uiga, na mulimuli atu i le agelu muamua ma le agelu lona lua. Atonu e aogā, i lenei mataupu, ona tatou va'ai i le tula'i mai o le fe'au lona tolu.

GSAM 249O Ulua'i Adventist na tausi le Sapati

GSAM 249.2I le taimi o le “alaga i le vaeluaga o le po,” i le 1844, na amata ai ona ta'ita'iina e le Ali'i manatu o ona tagata i le tausia o le aso Sapati o le aso lona fitu. O le ala lenei na amata ai lenei a'oa'oga i totonu o le au Adventist: O Rachel Preston, o se Papatiso o le Aso Fitu, na si'itia atu i Washington, N.H., sa i ai se ekalesia o le au Adventist. Na ia talia le a'oa'oga o le toe afio mai, ma o lenā ekalesia, e tusa ma le fasefulu ona tagata, na talia le aso Sapati o le poloa'iga lona fa ona o ana galuega fa'amisionare.4 O lenei mea na māfua ai ona su'esu'eina lenā mataupu. I le Alaga o le aso 5 o Setema, 1844, tatou te faitau ai, “E to'atele tagata o lo'o matuā mafaufau loloto pe e moni ua tatau ona latou tausia le aso lona fitu.” O lenei fa'amatalaga sa i se tusitusiga a le fa'atonu, lea na fai ai se taumafaiga vaivai e fa'amaonia le tatau ona tausia o le Aso Sa. Sa fa'aauau le mataupu i le lomiga o le aso 12 o Setema, lea tatou te maua ai le fa'amatalaga tāua lenei, na ta'ita'iina ai le to'atele e su'esu'e ma le loto atoa ma le fa'aeteete:—

GSAM 249O le Aso Lona Fitu e Na o le Pau Lea o le Aso ua Tofia e le Tulafono

GSAM 249.3“O le vaiaso ua mavae na matou taunu'u ai i lenei fa'ai'uga: E leai se vaega patino o le taimi ua mana'omia ai Kerisiano e le tulafono ina ia tu'u ese e avea ma taimi paia. Afai e sesē lenei fa'ai'uga, ona matou manatu lea o le aso lona fitu e na o le pau lea o le aso o lo'o i ai se tulafono e mana'omia ai lona tausia.”

GSAM 250O le Tusitusiga a T. M. Preble

GSAM 250.1Na liliu atu manatu o le au Adventist atoa i le mataupu o le aso Sapati ona o se tusitusiga e uiga i lea mataupu mai iā T. M. Preble, na tusia i le aso 13 o Fepuari, 1845, ma lomia i le Fa'amoemoe o Isaraelu, i Portland, Maine, i le aso 28 o Fepuari, 1845. Ina ua uma ona fa'aalia le tatau ona tausia o le aso Sapati o le Tusi Paia, ma le mea moni na suia i le Aso Sa e le liliu ese tele mai le fa'atuatua, na ia fa'apea mai: “O lea ua tatou iloa ai le fa'ataunu'uina o le Tanielu 7:25, o le nifo itiiti ua suia ‘taimi ma tulafono.’ O lea ua foliga mai ai iā te a'u o i latou uma e tausia le aso muamua e fai ma aso Sapati, o tagata tausi Aso Sa a le pope ma tagata solitulafono i le aso Sapati o le Atua.”5

GSAM 250J. B. Cook i le Mataupu o le aso Sapati

GSAM 250.2E le'i umi mulimuli ane ae alia'e se tusitusiga ua lomia mai iā J. B. Cook, lea na ia fa'aalia ai e leai se fa'amaoniga i Tusitusiga Paia mo le tausia o le Aso Sa e avea ma aso Sapati. Sa ia fa'aaogāina lenei fa'amatalaga pu'upu'u: “E fa'apena le faigofie ona aveese le matagi uma mai lā o i latou o lo'o folau, atonu e aunoa ma lo latou iloa, i lalo o le fu'a o le aso Sapati a le pope.”

GSAM 250.3E ui lava e le'i umi ona tausia e nei tamāloloa e to'alua le aso Sapati, ae sa la fa'ata'avaleina se polo e lē faigofie ona taofia. O fa'aupuga, “tagata tausi Aso Sa a le pope,” “tagata solia poloa'iga a le Atua,” ma le “folau i lalo o le fu'a o le aso Sapati a le pope,” sa i laugutu o le faitau selau o ē sa naunau e iloa le mea moni i lenei mataupu. O le ala lea na tosina mai ai le mafaufau o Toeaina Joseph Bates, o Fairhaven, Mass., ma na ia talia le aso Sapati i le 1845.

GSAM 250Ua Talia e Joseph Bates le aso Sapati

GSAM 250.4O le mea lenei na tupu iā te ia: Ina ua fa'alogo i le fa'apotopotoga i Washington, N.H., o ē sa tausia le aso Sapati, sa tonu iā te ia e asiasi i lenā ekalesia ma va'ai po o le ā le uiga o lea mea. Ona alu lea o ia, ma ina ua su'esu'e fa'atasi ma i latou le mataupu, na ia iloa ua sa'o i latou, ma na vave ona ia talia le malamalama i le mataupu o le aso Sapati. Ina ua toe fo'i i New Bedford, Mass., sa ia feiloa'i i le alalaupapa i le va o New Bedford ma Fair Haven ma se uso iloga, o lē na fa'afeiloa'i iā te ia fa'apea, “Kapeteni Bates, o ā tala?” Na tali atu Toeaina Bates, “O le tala, o le aso lona fitu o le aso Sapati lea o le Ali'i lo tatou Atua.” Na fa'apea mai le tamāloa, “Ia, o le a ou alu i le fale ma faitau la'u Tusi Paia, ma su'esu'e i lenā mea.” Na ia faia fa'apea, ma i le isi a la feiloa'iga, ua talia e lenei uso le upu moni o le aso Sapati ma ua ia usiusita'i i ai.

GSAM 251O le Ulua'i Tusi e Uiga i le aso Sapati

GSAM 251.2Na amata loa ona tala'i e Toeaina Bates lenei upu moni mai lea setete i lea setete. E le'i umi ae ia iloa o se tusi, po o se tama'i tusi fo'i, e uiga i le mataupu o le aso Sapati, o le a matuā fesoasoani iā te ia i lana galuega, ma na fa'aosofia lona loto e le Agaga o le Atua e tusi ma lomia se mea e uiga i lenei mataupu. Peita'i, o le fesili, pe mafai fa'apefea ona faia e aunoa ma se tupe, auā e na o le tasi le seleni o York sa ia te ia (e sefululua ma le 'afa sene). Atonu e fia fa'alogo le tagata faitau i le mea na tupu iā te ia i lenei mataupu, e pei lava ona ia fa'amatalaina mai iā te a'u i le 1855.

GSAM 251O Pauna e Fa o le Falaoamata

GSAM 251.3Na ia fa'apea mai, a o ia tatalo i luma o le Atua, sa tonu iā te ia e tusi le tusi, ma sa ia mautinoa o le a matala le ala e lomia ai. Ona nofo lea o ia i lana laulau tusitusi, ma le Tusi Paia ma se tusi fa'asino upu o le Tusi Paia, e amata ai lana galuega. E le'i atoa se itula ae sau le Faletua o Bates i le potu ma fa'apea mai, “Joseph, e lē lava sa'u falaoamata e fa'auma ai le taoina o mea'ai,” ma sa ia ta'ua fo'i isi mea laiti sa ia mana'omia. Na fesili Kapeteni Bates, “E fia le falaoamata o lo'o e mana'omia?” Na tali mai o ia, “Pe tusa ma le fa pauna.” Na tali atu lana tane, “Ua lelei.” Ina ua alu ese le faletua mai le potu, sa alu o ia i se fale'oloa lata ane, fa'atau mai le fa pauna o falaoamata ma isi mea, ma aumai i le fale, ona toe nofo lea i lana laulau tusitusi. E le'i umi ae sau le Faletua o Bates, ma ua va'ai i mea i luga o le laulau, ona ia alaga lea, “O fea na sau ai lenei falaoamata?” Na fa'apea atu le kapeteni, “Pe ua lē lava ea? Na e fai mai e te mana'o i le fa pauna.” Na fai mai le faletua, “Ioe, ae o fea na e maua mai ai?” Na fai atu o ia, “Na ou fa'atauina; pe lē o le aofa'iga lenā sa e mana'o ai e fa'auma ai le taoina o mea'ai?” Na toe fai mai le Faletua o Bates, “Ioe, ae o oe ea, Kapeteni Bates, o se tamāloa sa folau i va'a mai New Bedford i itu uma o le lalolagi, ua e alu e fa'atau mai na o le fa pauna o falaoamata?” “Ioe, pe lē o le aofa'iga lenā sa e mana'omia e fa'auma ai le taoina o mea'ai?” Na fa'apea mai le Faletua o Bates, “Ioe, ae ua e fa'atau mai le fa pauna(!) o falaoamata?”

GSAM 252Ua Fa'aalu Tala e Sefulutasi Afe mo le Upu Moni

GSAM 252.1E le'i umi ae toe o'o mai le isi tofotofoga. Ina ua tu'ua e Kapeteni Bates lana galuega i le sami, na ia fa'atau atu lana sea i se va'a i le $11,000, ae o lea ua uma ona ia fa'aaluina ana mea uma e fa'alautele ai le galuega o le upu moni. Se'ia o'o i lenā taimi, e le'i iloa e le Faletua o Bates le tulaga moni o ana tupe, ae sa ia lagona ua tatau nei ona ta'u atu iā te ia. Ona ia fa'apea atu lea ma le to'afilemu, “Lo'u to'alua, na ou fa'aaluina i na mea le tupe mulimuli sa iā te a'u i lenei lalolagi.” Na fesili atu le Faletua o Bates ma le tagi lotulotu, “O le ā o le a ta faia?” Na tu i luga le kapeteni, ma le mamalu uma o se kapeteni o lo'o fa'atonutonuina lona va'a, ma fa'apea atu, “O le a ou tusi se tusi; o le a ou tufatufaina, ma fa'asalalau lenei upu moni o le aso Sapati i luma o le lalolagi.” Na fa'apea mai le Faletua o Bates, a o lilo ona mata i loimata, “Ae o le ā se mea e ta ola ai?” Na tali atu Kapeteni Bates ma le 'ata'ata, “O le a tatala e le Ali'i le ala.” Na fai mai le Faletua o Bates, “Ioe, o le a tatala e le Ali'i le ala! O lau tala lenā i taimi uma,” ona toe maligi lea o ona loimata ma alu ese mai le potu.

GSAM 252Ua Maua Mea e Mana'omia e aunoa ma le Fa'amoemoe i Ai

GSAM 252.2Ina ua fa'aauau le galuega a Kapeteni Bates mo le 'afa itula, sa o'o mai se lagona iā te ia e alu i le fale meli, auā sa i ai i inā se tusi mo ia. Na alu o ia, ma e moni lava sa i ai se tusi. I na aso, e lima sene le totogi o le meli mo tusi, ma sa pule le tagata pe totogi muamua pe leai. Ona o se māfua'aga, e le'i totogia e lē na tusia lenei tusi le totogi o le meli. Ma o i inā na toe fa'alotomaualaloina ai Kapeteni Bates, auā na tatau ona ia ta'u atu i le pule o le fale meli, le Susuga iā Drew, o lē sa masani lelei i ai, e lē mafai ona ia totogia le meli, auā sa leai sana tupe. Ae na ia fa'apea atu, “Pe e te fa'ataga mai se'i o'u va'ai po o fea e sau ai?” Na fai mai le pule o le fale meli, “Ave loa, ae totogi i se isi taimi.” Na fai atu le kapeteni, “Leai, ou te lē aveeseina le tusi mai le fale meli se'ia totogi le meli.” A o uu le tusi i lona lima, sa ia fa'apea atu, “Ou te manatu o lo'o i ai se tupe i lenei tusi,” ona liliu atu lea i le pule o le fale meli ma fesili atu, “Fa'amolemole, pe e te tatalaina? Afai o lo'o i ai se tupe, e mafai ona e ave mai ai le totogi o le meli; afai e leai, ou te lē faitauina.” Na talia e le pule o le fale meli lana talosaga, ma fa'auta! sa i ai i totonu se tupe pepa e sefulu tala. Ina ua faitau, na ia iloa ai o le tusi e mai se tagata na fa'apea mai sa matuā fa'aosofia lona mafaufau e le Ali'i e fa'apea sa mana'omia e Toeaina Bates se tupe, ma o lea na ia vave auina atu ai iā te ia; atonu o le fa'anatinati na galo ai iā te ia ona totogi le meli.

GSAM 253.1Ina ua uma ona totogi le meli, sa alu o ia i se fale'oloa o mea'ai, ma fa'atau mai se paelo falaoamata i le $4, fa'apea fo'i ma pateta, suka, ma isi mea e mana'omia. Ina ua ia fa'atonuina le mea e ave i ai, sa ia fa'apea atu, “Atonu o le a fai mai le fafine e lē o ni mea mo lenā fale, ae 'aua tou te amana'ia ana tala; tu'u i lalo mea i le fa'apaologa i luma o le fale.”

GSAM 253.2Ona alu lea o ia i le fale lomitusi ma fai fuafuaga e lomia ni kopi e tasi le afe o se tama'i tusi e tusa ma le selau ona itulau, ma le maliega, pe a tu'uina atu itulau ua tusia, e tatau i le au lomitusi ona fa'atulaga mata'itusi mo le lomiga i se vave e mafai ai, ma lafo atu iā te ia itulau fa'ata'ita'i e fa'asa'o. E tatau ona ia totogi le galuega pe a maua mai tupe, ma e lē tatau ona aveese tusi mai le fale lomitusi se'ia totogi uma pili.

GSAM 253.3Sa iloa lelei e Kapeteni Bates e leai se tupe o lo'o aitalafu ai se tasi iā te ia, ae sa ia lagona o lona tiute le tusi o lenei tusi, ma talitonu o le a fa'aosofia e le Ali'i loto o tagata e auina mai tupe pe a mana'omia. Ina ua uma ona fa'atau pepa, peni, ma isi mea, ma ua lava ai le taimi e muamua atu ai iā te ia mea mo le aiga, sa alu o ia i le amataga o le auala e aga'i atu i lona fale. Ina ua ia iloa ua i ai mea i inā, ona ulufale lea o ia i le faitoto'a i tua o le fale, ma toe nofo i lana laulau tusitusi. Na sau le Faletua o Bates ma fa'apea mai ma le ofo tele, “Joseph, se'i e va'ai i fafo i le fa'apaologa i luma! O fea na sau ai na mea? Na sau se tamāloa ma lana ta'avale uta ma finau e la'u i lalo. Na ou fai atu iā te ia e lē o ni mea mo lenei fale, ae na ia la'u lava i lalo.” Na fai atu Kapeteni Bates, “Ia, ou te manatu ua lelei mea uma.” Na fai mai le Faletua o Bates, “Ae o fea na sau ai?” Na fai atu le kapeteni, “Ia, na auina mai e le Ali'i.” Na fai mai le Faletua o Bates, “Ioe, na auina mai e le Ali'i; o lau tala lenā i taimi uma.” Ona ia tu'uina atu lea o le tusi i lana avā ma fa'apea atu, “Faitau lenei mea, ona e iloa ai lea po o fea na sau ai.” Na ia faitauina, ona toe alu ese lea e toe tagi, ae o lenei tagi sa ese lona uiga mai le tagi muamua; ma ina ua toe fo'i mai, sa ia talosaga ma le loto maulalo mo lana fa'amagaloga ona o le itiiti o lona fa'atuatua.

GSAM 254Ua O'o Mai Tupe mo le Tusi

GSAM 254.1A o aga'i i luma le tusia ma le lomia o le tusi, sa maua e Kapeteni Bates ni tupe mai lea taimi i lea taimi e ala mai i le meli ma isi auala, o nisi taimi mai tagata e le'i feiloa'i lava i ai. Pe a maua mai tupe, sa tu'uina atu i le au lomitusi e totogi ai le tau o le tusi. Mulimuli ane na o'o mai le aso ua uma ai ona lomia tusi uma, ma na totogi le vaega na totoe o le aitalafu mai se puna e le'i fa'amoemoe i ai Uso Bates; o lea e le'i tuai ai le tufatufaina o tusi e oo lava i se aso e tasi.

GSAM 254Ua Totogi le Pili Mulimuli

GSAM 254.2Na ta'u mai e H. S. Gurney, o Memphis, Mich., iā te a'u i le masina o Mati, 1884, e fa'apea, i le taeao lava na mae'a ai le tusi a Toeaina Bates, na ia maua ai le $100 mo se pepa aitalafu ua mavae le taimi e mafai ai ona toe tapa i le tulafono, mai se tamāloa na folafola mai o le a ia lē totogia lava lana aitalafu iā Gurney. Ina ua ia maua lenei tupe, sa ia fiafia e fa'aalu se vaega e totogi ai le pili mulimuli mo le tama'i tusi a Toeaina Bates e uiga i le aso Sapati. Na fa'apea mai le Susuga iā Gurney, “Peita'i, e o'o lava i le aso na maliu ai Uso Bates, e le'i iloa lava e ia po o ai na totogia le vaega na totoe o le pili o le tusi.” O lenei mea na tupu iā Toeaina Bates i le lomia o le upu moni o le aso Sapati, sa peisea'ī ua fai mai i o tatou tagata talu lava i le amataga o le lomia o le upu moni i le mataupu o le aso Sapati, “Ia outou aga'i i luma i lenei galuega, ma ia fa'amoemoe i le tausiga a le Atua e tatala le ala a o outou aga'i atu.”

GSAM 255Ua Masalosalo Toeaina Bates i Fa'aaliga

GSAM 255.1O le fa'amatalaga lenei, ua fa'apu'upu'uina mai Ata o le Olaga, o le a fa'aalia ai le ala na tu'ufa'atasia ai le meaalofa o valoaga ma le toe fuata'iga o le aso Sapati:—

GSAM 255.2A o asiasi atu i New Bedford, Mass., i le 1846, na masani ai le Tama'ita'i o Harmon ma Toeaina Joseph Bates. Sa vave talia e Toeaina Bates le fa'atuatua i le toe afio mai, ma sa avea o ia ma tagata galue malosi i lea galuega. O ia o se tamāloa Kerisiano moni, e fa'aaloalo ma agalelei. Sa ia tausia le Tama'ita'i o Harmon ma le alofa e peisea'ī o sana lava tama. I le taimi muamua na ia fa'alogo ai iā te ia o tautala, sa ia fa'aalia le naunau tele, ma ina ua uma lana tautalaga, sa ia tula'i ma fa'apea atu, “O a'u o se Toma masalosalo. Ou te lē talitonu i fa'aaliga. Ae ana mafai ona ou talitonu o le molimau ua fa'amatalaina e le tuafafine i lenei pō o le si'ufofoga moni lava lea o le Atua iā i tatou, semanū o a'u o le tagata e sili ona fiafia o lo'o soifua. Ua matuā ootia lo'u loto. Ou te talitonu e fa'amaoni lē o lo'o tautala, ae ou te lē mafai ona fa'amatalaina le fa'aali atu iā te ia o mea ofoofogia ua ia ta'u mai iā i tatou.”

GSAM 255Ua Talia e le Tama'ita'i Harmon le Aso Sapati

GSAM 255.3Sa tausia e Toeaina Bates le aso Sapati, ma sa ia fa'amamafa atu lona tāua. I lenā taimi, e le'i iloa e le tama'ita'i Harmon lona tāua, ma sa manatu o ia ua sesē Toeaina Bates i lona so'ona fa'amamafa o le poloa'iga lona fa nai lo isi poloa'iga e iva. Ae na tu'uina atu e le Alii iā te ia se fa'aaliga o le malumalu i le lagi. Na tatalaina le malumalu o le Atua i le lagi, ma na fa'aali atu iā te ia le atolaau o le Atua, ua ufitia i le nofoa o le alofa tunoa. Sa tutū agelu e to'alua, e ta'itasi i itu e lua o le atolaau, ua fofola o la apa'au i luga o le nofoa o le alofa tunoa, ma ua fa'asaga atu i ai o la mata. Na ta'u atu e le agelu sa fa'atasi ma ia, o lenei mea ua fa'atusaina ai 'au uma o le lagi o loo va'ava'ai atu ma le mata'u ma le migao i le tulafono a le Atua, na tusia e le tamatama'ilima o le Atua. Na si'i e Iesu le ufiufi o le atolaau, ona ia iloa lea o papamaa ua tusia ai poloa'iga e sefulu. Na ofo o ia ina ua ia va'ai i le poloa'iga lona fa i le ogatotonu tonu o poloa'iga e sefulu, ua si'omia i se li'o o le malamalama mālū. Na fai mai le agelu, “E na o lenei lava poloa'iga o le sefulu e fa'ailoa mai ai le Atua soifua na faia le lagi ma le lalolagi ma mea uma o i ai. Ina ua fa'ata'atia fa'avae o le lalolagi, na fa'ata'atia ai fo'i le fa'avae o le aso Sapati.” Na fa'aali atu iā te ia, ana tausia le aso Sapati moni, semanū e le'i i ai lava se tagata lē talitonu po o se tagata e fa'afitia le Atua. O le tausia o le aso Sapati semanū e puipuia ai le lalolagi mai le ifo i tupua.

GSAM 256.1Ua solia le poloa'iga lona fa; o lea ua vala'auina ai i tatou e toe fa'aleleia le mea ua malepe i le tulafono, ma ia finau mo le aso Sapati ua solia. O le tagata o le agasala, o lē na fa'asilisili iā te ia lava i luga o le Atua, ma manatu e suia taimi ma tulafono, na ia fa'atupuina le suiga o le aso Sapati mai le aso lona fitu i le aso muamua o le vaiaso. O lona faia o lenei mea na ia talepe ai le tulafono a le Atua.

GSAM 256.2A o latalata mai le aso tele o le Atua, e auina atu se fe'au e lapata'i ai tagata ina ia toe fo'i atu i lo latou usiusita'i i le tulafono a le Atua, lea ua talepeina e le anetikeriso. E tatau ona fa'asino atu le mea ua malepe i le tulafono, e ala i a'oa'oga ma fa'ata'ita'iga. Na fa'aali atu fo'i iā te ia, o le agelu lona tolu o le Fa'aaliga 14, o loo folafola mai poloa'iga a le Atua ma le fa'atuatua ia Iesu, ua fa'atusaina ai tagata e talia lenei fe'au, ma si'itia le leo o le lapata'iga i le lalolagi ina ia tausi poloa'iga a le Atua ma lana tulafono e pei o le tama'imata, ma o le tali atu i lenei lapata'iga e to'atele o le a talia le aso Sapati o le Alii.6

GSAM 256.3O lenei mea na o'o i le tama'ita'i Harmon ma Toeaina Bates sa ō gatasi ma le auala e galue ai le Alii. Na fa'asino atu e Toeaina Bates le mataupu o le aso Sapati i le tama'ita'i Harmon ma Toeaina White, ma fa'aali atu iā i la'ua mai Tusitusiga Paia tiute ua poloaiina e le tulafono lē masuia a le Atua. E ui ina ua fa'amanuiaina le tama'ita'i Harmon i fa'aaliga fa'apitoa mai le Alii pe tusa o le sefuluvalu masina, e leai se mea i lenei mataupu na fa'aali muamua atu iā te ia. O lenei ua o'o mai le taimi o le Alii, a o fa'atupuina ē talitonu e tausia lana tulafono, e tu'uina atu ai le malamalama iā i latou e ala i le meaalofa o valoaga. O lea, e ala i lana lava auala e galue ai, na tu'ufa'atasia ai le fe'au a le agelu lona tolu, “poloa'iga a le Atua, ma le molimau iā Iesu Keriso.”

GSAM 257Le Amataga o le Fe'au a le Agelu Lona Tolu

GSAM 257.1Talu mai lenā taimi na amata ai ona folafola atu le fe'au a le agelu lona tolu, ua feso'ota'i ma isi fe'au e lua. O le upu moni o le aso Sapati, ua feso'ota'i ma le atolaau o le Atua ma le malamalama sa fa'ateleina e fa'atatau i le malumalu, na fa'amaonia ai le mea na fa'aali muamua mai—o le gaoioiga o le toe afio mai na tuana'i sa sa'o, ma sa tusa ma le fa'atonuga a le Alii. Ua mafai nei ona latou malamalama atili nai lo se isi lava taimi i le uiga o “sitepu e tolu e a'e atu ai i le ala e aga'i atu i le aai o le Atua.”

GSAM 257Ua Talia e Toeaina Bates Fa'aaliga e Mai le Atua

GSAM 257.2I le masina o Novema, 1846, na faia ai se fonotaga i Topsham, Maine, sa i ai Toeaina Bates. I lenā fonotaga na maua ai e Mrs. White se fa'aaliga (ua uma ona ta'ua le fa'aipoipoga o le tama'ita'i Harmon iā Toeaina James White), lea na māfua ai ona matua talitonu Toeaina Bates o nei fa'aaliga e mai le Atua. O ia o se tagata sa galue i le sami mo le limasefulu tausaga, ua ia umia tulaga uma mai le tama e tautua i le potu o le va'a e o'o i le kapeteni ma le pule o va'a. O lona iloa o su'esu'ega o fetu, e pei ona ia ta'u mai iā te a'u, sa mafai ai ona ia iloa lelei le mea sa i ai i le sami, i le latitu ma le lonitu, e ala i lona mata'ituina o mea i le lagi. O se tagata fa'apea e masani lava ona fiafia e talanoa i su'esu'ega o fetu.

GSAM 257.3A o ma talanoa, na ia ta'u mai iā te a'u le ala na ia talitonu ai o fa'aaliga e mai le Atua. Na ia fai mai sa ia taumafai i se tasi aso e talanoa ma Mrs. White e uiga i fetu, ae na vave ona ia iloa e leai sona iloa i su'esu'ega o fetu; o le mea moni, e pei ona ia ta'u atu iā te ia, e le'i manatua e ia pe na ia faitau lava i se tusi e fa'atatau i lenā mataupu. E le'i fia talanoa o ia i lenā mataupu, ma na ia liliu le talanoaga i le lalolagi fou, ma mea na fa'aali atu iā te ia i se fa'aaliga e fa'atatau i ai.

GSAM 258Le “Lagi ua Matala”

GSAM 258.1I le tausaga na muamua atu, iā Aperila 19, 1845, na lomia ai e le Tala Fa'aataina o Lonetona se tala mai iā Alii Rosse na matua fiafia i ai tagata su'esu'e i fetu. Sa fa'atatau i mea ofoofogia na ia mauaina i lana meava'ai mamao telē lava, aemaise lava se va'aiga i le mea e ta'ua e tagata su'esu'e i fetu o “le avanoa i le lagi.” I se tasi afiafi, i le fonotaga ua ta'ua i luga, i le fale o le susuga Curtiss, ma i luma o Toeaina Bates, o lē sa le'i mautu lona manatu e uiga i nei fa'aaliga, na amata ai ona talanoa Mrs. White i fetu a o i ai i se fa'aaliga. Na ia fa'amatalaina ma le matagofie ni fusi lanu rosa na ia iloa atu i luga o se paneta, ma fa'aopoopo mai, “Ou te iloa atu masina e fa.” Na fai mai Toeaina Bates, “Oi, o loo ia va'ai iā Jupiter!” Ona ia faia lea o ni gaoioiga e pei o loo fealua'i i le vateatea, ma amata ona fa'amatala ni fusi ma ni mama i lo latou matagofie e fesuisuia'i pea, ma fai mai, “Ou te iloa atu masina e fitu.”7 Na alaga Toeaina Bates, “O loo ia fa'amatalaina Saturn.” Ona ia fai mai lea, “Ou te iloa atu masina e ono,” ma amata loa ona fa'amatala le “lagi ua matala,” ma lona mamalu, ma ta'ua o se avanoa e ulu atu ai i se itulagi e sili atu ona malamalama. Na fai mai Toeaina Bates, o lana fa'amatalaga sa sili mamao atu i so'o se tala e uiga i le lagi ua matala na ia faitau ai mai so'o se tusitala.

GSAM 258.2A o tautala o ia ma o loo i ai pea i le fa'aaliga, na tula'i Toeaina Bates ma alaga, “Ma'imau pe ana i ai Alii John Rosse i inei i lenei pō!” Na fesili Toeaina White, “O ai Alii John Rosse?” Na tali Toeaina Bates, “Oi, o ia o le tagata iloga mai Egelani e su'esu'e i fetu. Ma'imau pe ana i ai o ia i inei e fa'alogo i lenā fafine o talanoa i su'esu'ega o fetu, ma fa'alogo i lenā fa'amatalaga o le ‘lagi ua matala.’ E sili atu i so'o se mea ua ou faitau ai i lenā mataupu.” Mai lenā afiafi na matua mautinoa ai e Toeaina Bates, o fa'aaliga a Mrs. White sa i tala atu o lona lava iloa ma lana pule. O lenei mea, fa'atasi ma le uiga o a'oa'iga ma fa'atonuga na tu'uina mai, na fa'amautinoa ai iā te ia e mai le Atua ia fa'aaliga.

GSAM 259.1O lenei mea ofoofogia i le lagi, na fa'amatala fa'apenā e Mrs. White i lenā fa'aaliga, o se mea e seāseā ta'ua e tusitala o su'esu'ega o fetu. O Huygens, o lē na muamua maua lea mea, ua ia tu'uina mai lenei fa'amatalaga:—

GSAM 259Se Malamalama Mamalu i le Pelu o Orion

GSAM 259.2“Ua fa'atulaga e tagata su'esu'e i fetu ni fetu e tolu e felata'i i le pelu o Orion; ina ua ou va'ai i le fetu i le ogatotonu i se meava'ai mamao, i le tausaga e 1656, na iloa atu ai i le mea sa i ai lenā fetu ni isi fetu e sefululua. I ia fetu, e tolu na toetoe lava a pa'i le tasi i le isi, ma na iloa atu fo'i nisi e fa, o loo fe'ilafi mai e pei o loo i tua o se ao. O lea na foliga mai ai ua sili atu le pupula o le avanoa o loo si'omia ai i latou nai lo isi vaega o le lagi. O isi vaega o le lagi, sa matua pogisa ona o le lagi maninoa, sa va'aia e pei o se 'ie puipui ua matala, ma na mafai ai ona va'ai sa'oloto atu i se isi itulagi e sili atu ona malamalama.”

GSAM 259.3Ua fai mai William Herschel e uiga i lenei avanoa i le lagi:—

GSAM 259.4“Afai o lona lautele i lenei mamao e maua ai se tulimanu e 10 °, e pei lava ona toeitiiti i ai, e matua lē mafai lava ona mafaufauina lona telē. Ua fuafuaina e tatau ona lua tiliona taimi e sili atu ai lona telē nai lo le lā.”

GSAM 259E Sili Atu Ona Pupula nai lo le Lā

GSAM 259.5O Thomas Dick, le faifilosofia, ua fa'apenei lana tala e uiga i lenei ao susulu o fetu:—

GSAM 259.6“Afai e tu'u i tatou i se nofoaga e mamao ese mai ai e tutusa ma le 'afa o le mamao o le fetu e sili ona lata mai, e ui ina matuā telē lenā mamao, e iloa mai i lea nofoaga lona pupula e toetoe tutusa ma le lā. Ma mo ē o loo nonofo e sili atu ona latalata i ai, o le a ufitia ai se vaega tele o le lagi, ma fa'aalia ai se matagofie e lē mafa'amatalaina. Peita'i, o le fuafuaga mulimuli o se mea fa'apenei, i ona itu uma ma ona feso'ota'iga, atonu e fa'ato'a fa'aalia i tausaga o lumana'i o se olaga e leai sona gata'aga. Ma, e pei o le tele o isi mea i mea mamao o le foafoaga, e fa'atupuina ai i le mafaufau se mana'o naunau e iloa atili va'aiga matagofie ma lilo o le atulaulau ua fa'aalia mai.”8

GSAM 260.1I le fa'ai'uga o se tusitusiga a Toeaina Bates i lenei mataupu, na ia fai mai ai:—

GSAM 260.2“O lea ua tatou iloa mai molimau uma ua tu'uina mai (ma e mafai ona matou tu'uina mai nisi molimau e tele pe ana mana'omia), o loo i inei se mea e sili ona ofoofogia ma lē mafa'amatalaina i le lagi; o se avanoa i le lagi e sili atu i le sefulutasi piliona ma le tolu selau sefulufa [11,000,000,314] maila lona fa'ata'amilosaga. Ua fai mai le tagata lauiloa o Huygens, ‘Ou te le'i va'ai lava i se mea fa'apea i isi fetu tumau—o se va'aiga sa'oloto atu i se isi itulagi e sili atu ona malamalama.’”

GSAM 260Se Isi Molimau i le Fa'aaliga o Paneta

GSAM 260.3Ua matou toe si'i mai se tala a le faletua o Truesdail, o lē sa i ai i le taimi na tu'uina mai ai le fa'aaliga ua ta'ua. Ua ia fai mai:—

GSAM 260.4“Sa matuā vaivai le soifua maloloina o Tuafafine White, ma a o faia tatalo mo ia, na afio ifo le Agaga o le Atua i o matou luga. E le'i umi ae matou iloa ua lē toe lagona e ia mea fa'alelalolagi. O lana ulua'i va'aiga lea i le lalolagi o paneta. Ina ua uma ona ia faitau leotele masina o Jupiter, ma mulimuli ane ai masina o Saturn, na ia tu'uina mai se fa'amatalaga matagofie o mama o Saturn. Ona ia fai mai lea, ‘O tagata o loo nonofo ai o ni tagata maualuluga ma mamalu, e matua 'ese mai tagata o le lalolagi. E le'i ulu mai lava le agasala i inei.’ Sa manino mai i foliga 'ata'ata o Uso Bates ua vave ona alu ese ona masalosaloga sa i ai e uiga i le puna o ana fa'aaliga. Na matou iloa uma o Kapeteni Bates sa fiafia tele i su'esu'ega o fetu, auā e masani ona ia fa'asino mai nofoaga o le tele o mea i le lagi e a'oa'o ai i matou. Ina ua tali Tuafafine White i ana fesili ina ua uma le fa'aaliga, ma fai mai e le'i su'esu'eina lava e ia pe maua fo'i i se isi auala se iloa i lenei mataupu, na tumu o ia i le olioli ma le fiafia. Na ia vi'ia le Atua, ma fa'aali atu lona talitonuga na tu'uina mai lenei fa'aaliga e uiga i paneta ina ia lē toe masalosalo ai lava o ia.”9

GSAM 261Ua Fa'afuase'i Ona Fa'afilemuina se Solofanua Fe'ai

GSAM 261.1E le'i umi talu ona mavae lenei fonotaga i Topsham, ae tupu se isi mea mata'ina e feso'ota'i ma fa'aaliga, o le a ou fa'amatala atu e pei ona ta'u mai e Toeaina Bates iā te a'u:—

GSAM 261.2Na fa'atagaina Toeaina White e fa'aaogā se solofanua po'a talavou ua na o sina vaega ua fa'alata, ma se ta'avale solofanua e lua ona nofoa sa fa'aaogā e ave ai oloa i le maketi. Sa faia lea ta'avale e aunoa ma se laupapa puipui i luma, ae sa i ai se la'a e sopo'ia le pito i luma o le ta'avale, ma se la'a u'amea mai amo. Sa tatau ona matua fa'aeteete i le ta'ita'iina o le solofanua, auā afai e pa'i maea po o se isi mea i ona itu, e vave lava ona a'a ma le sauā. Ma sa tatau ona taofiofi pea o ia i le maea ua fa'amau ina ia lē momo'e. O lenei solofanua sa ana le tagata na latou manana'o e ō i lona fale, ma talu ai sa masani Toeaina White i le fa'atonutonuina o solofanua talavou e le'i fa'alataina, sa ia manatu o le a leai se fa'alavelave matuiā i lenei solofanua. Peita'i, ana latou iloa ua uma ona fasiotia e lenei solofanua ni tamāloloa se to'alua i ana gaoioiga fe'ai, o le tasi na ia oomiina i papa i autafa o le auala, semanū e itiiti ifo lona mautinoa.

GSAM 261.3I lenei taimi sa to'afa tagata i le ta'avale: o Toeaina White ma lana avā i le nofoa i luma, ma Toeaina Bates ma Israel Damon i le nofoa i tua. A o faia e Toeaina White le mea sili na te mafaia e taofiofi ai le solofanua, sa talanoa Mrs. White i le upu moni, ona afio ifo lea o le mana o le Atua i luga o le fa'apotopotoga, ma aveina atu o ia i se fa'aaliga a o nofo i le ta'avale. O le taimi tonu na ia alaga ai, “Ia vi'ia le Atua!” a o ulufale atu i le fa'aaliga, na fa'afuase'i ona tu le solofanua talavou e aunoa ma sina gaoioi, ma tu'u ifo lona ulu. I lenā lava taimi na tula'i ai Mrs. White, a o i ai pea i lenei tulaga, ma ona mata ua tepa a'e i luga, ma la'a atu i tua atu o le pito i luma o le ta'avale, ma ifo i luga o amo, ma ona lima i le pito i tua o le solofanua. Na vala'au atu Toeaina Bates iā Toeaina White, “O le a a'a e le solofanua lenā fafine ma oti ai.” Na tali Toeaina White, “O loo pulea nei e le Alii le solofanua; ou te lē fia fa'alavelave.” Sa tu le solofanua talavou ma le filemu e pei o se solofanua matua. I autafa o le auala sa i ai se auvai e tusa ma le ono futu lona maualuga, ma i tafatafa o le pa sa i ai se laufanua mutia. O Mrs. White, o loo tepa a'e pea ona mata i luga, e aunoa ma se taimi na te tilotilo ifo ai, na a'e i le auvai i le laufanua mutia, ona savali solo ai lea mo ni nai minute, ma tautala ma fa'amatala le matagofie o le lalolagi fou. Ona ia toe ifo mai lea i le auvai, ma lona ulu i le tulaga lava e tasi, ma savali atu i le ta'avale, ma a'e i la'a, ma lona lima i le papatua o le solofanua, ona alu lea i luga o amo ma toe ulu atu i le ta'avale. O le taimi tonu na nofo ifo ai o ia i le nofoa na uma ai lana fa'aaliga, ma i lenā lava taimi na amata ai ona savali le solofanua ma alu i lona ala, e aunoa ma se fa'ailo mai lē sa ta'ita'ia o ia.

GSAM 262.2A o i fafo Mrs. White o le ta'avale, na manatu Toeaina White e fa'ata'ita'i le solofanua, ma va'ai pe ua filemu moni lava. I le amataga sa na o le pa'i i ai o lana sasa; i isi taimi semanū e tali le solofanua i le a'a, ae o lenei e leai se gaoioi. Ona ia sasa lea ma le malosi, ma toe fa'amalosi atili, ma toe malosi atu fo'i. E le'i ano lava le solofanua talavou i sasa, ae sa foliga mai e lē afaina ai se tasi, e pei o leona na punitia e agelu o latou gutu i le pō na nofo ai Tanielu i lo latou lua. Na fai mai Toeaina Bates, “Sa tumu lenā nofoaga i le mata'u ma le migao, ma sa manino mai o le Mana lava lea na tu'uina mai fa'aaliga, na ia fa'ato'ilaloina fo'i mo lenā taimi le natura fe'ai o le solofanua talavou.”

GSAM 262.3Afai o lenei fa'aaliga sa na o se i'uga o nisi o ona ma'i fa'aletino, e tula'i mai ai le fesili: Pe na ma'i fo'i le solofanua i lenā lava ma'i?

GSAM 262Le Molimau a Israel Damon

GSAM 262.4O le a ou tu'uina atu i inei le fa'amatalaga lenei e fa'amaonia ai le tala na ta'u mai e Toeaina Bates iā te a'u:—

GSAM 262.5“Pe tusa o le luasefulu tausaga ua mavae, fa'ato'ā uma ona amata ona ou tausia le aso Sapati, na fa'amatala mai ai e Israel Damon iā te a'u mea na tutupu ina ua maua e Tuafafine White le fa'aaliga, a o ia, Toeaina Bates, ma Toeaina White ma lana avā sa ti'eti'e i le ta'avale māmā i tua o le solofanua talavou lē usiusita'i. O le asō ua ou faitau ai i le fa'amatalaga o lenei mea na tupu o loo i luga, e pei ona tusia e Toeaina Loughborough, ma e matua tutusa lelei ma le mea na ta'u mai e Toeaina Damon iā te a'u.” Sainia, “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, Fepuari 9, 1891.”

GSAM 263Le Molimau a Toeaina Bates i Fa'aaliga

GSAM 263.1Ua fa'amatala fa'apenei e Toeaina Bates le mea na ia iloa lava:—

GSAM 263.2“E ui ina ou le'i iloa i ia fa'aaliga se mea e fete'ena'i ma le upu, ae sa ou popole ma matua tofotofoina, ma mo se taimi umi sa ou lē fia talitonu o se isi mea lea e sili atu nai lo le mea na tupu ona o le vaivai umi o lona tino.

GSAM 263.3“O lea na ou sa'ili ai ni avanoa i luma o isi tagata, ina ua foliga mai ua filemu lona mafaufau ma ua lē toe fa'aosoina ona lagona (i fafo atu o le fonotaga), e fesili ma toe fesili ai iā te ia, fa'apea fo'i ana uō sa fa'atasi ma ia, aemaise lona uso matua, ina ia maua ai le upu moni pe a mafai. I le tele o ana asiasiga na faia mulimuli ane i New Bedford ma Fairhaven, a o i a matou fonotaga, sa ou va'ai ai iā te ia i le fa'aaliga i ni taimi se tele, fa'apea fo'i i Topsham, Maine. Ma o ē sa i ai i nisi o na mea mata'ina na tutupu ua latou iloa lelei le naunau ma le matuā toto'a na ou fa'alogo ai i upu uma, ma mata'itu gaoioiga uma, ina ia iloa ai se taufa'asese po o se a'afiaga o le fa'amoe fa'amaneta. Ma ou te fa'afetai i le Atua mo le avanoa sa ou maua fa'atasi ma isi e molimauina ai nei mea. Ua mafai nei ona ou tautala ma le mautinoa mo a'u lava. Ou te talitonu o le galuega e mai le Atua, ma ua tu'uina mai e fa'amafanafana ma fa'amalosia ai ona tagata ‘ua fa'ata'ape'apeina,’ ‘ua saeia,’ ma ‘ua fofo'eina,’ talu ona fa'ai'uina la tatou galuega ... iā Oketopa, 1844. O le fememea'i o le ‘Fa'auta, o i inei!’ ma le ‘Fa'auta, o i inā!’ talu mai lenā taimi ua matua fa'alavelave ai mafaufau o tagata fa'amaoni ma loto malilie o le Atua, ma ua matua faigatā ai mo ē sa lē mafai ona fa'amatalaina le tele o mau e foliga fete'ena'i na tu'uina atu iā i latou. Ou te ta'utino atu ua ou maua le malamalama ma a'oa'oga i le tele o fuaitau sa ou lē mafai muamua ona malamalama lelei i ai. Ou te talitonu o ia o se afafine o le Atua e loto taulaga, fa'amaoni, ma loto malie.”10

GSAM 263.4“E lē ‘maua e le tusitala manatu’ o ana fa'aaliga ‘mai a'oa'oga po o su'esu'ega na muamua atu.’ Ina ua ia maua lana ulua'i fa'aaliga, iā Tesema, 1844, sa lafoa'i e ia ma le vaega atoa i Portland, Maine (o le mea sa nonofo ai ona mātua i lenā taimi), le ‘alaga i le vaeluaga o le po’ o se mea ua tuana'i. O le taimi lea na fa'aali atu ai e le Alii iā te ia i se fa'aaliga le sesē na pa'ū i ai o ia ma le vaega i Portland. Ona ia fa'amatala lea o lana fa'aaliga i le vaega, ma na latou ta'utino ai o le mea na latou iloa i le masina lona fitu o le galuega lea a le Atua.”11

GSAM 264Le Manatu i Fe'au e Tolu i le 1847

GSAM 264.1O upu nei mai iā Toeaina James White, na tusia iā Aperila, 1847, o le a fa'aali mai ai le manatu sa i ai i fe'au e tolu i lenā taimi:—

GSAM 264.2“O vaega uma o ē talitonu i le toe afio mai lona lua ua latou ioe, o le agelu ua fa'aalia i fuaiupu lona ono ma le lona fitu o lenei mataupu (Fa'aaliga 14), ua fa'atusaina ai le fe'au o le toe afio mai i le ekalesia ma le lalolagi.... O le galuega a le agelu lona lua o le fa'aali atu lea i le 'au o ē fa'atalitali i le toe afio mai ua pa'ū Papelonia. Ma talu ai e le'i iloa e se vaega tele o i latou lenei mea se'ia fafaguina i latou e le mana o le ‘alaga i le vaeluaga o le po,’ i le taimi tonu na mafai ai ona latou sosola ese mai ekalesia a o le'i o'o mai le aso lona sefulu, ua iloa ai talu mai le masina lona fitu, 1844, o le fe'au a le agelu lona tolu sa avea, ma o loo avea pea, o se lapata'iga i le au paia ina ia ‘taofi mau,’ ma 'aua ne'i toe fo'i i tua ma ‘talia’ fa'ailoga na lafoa'i e le vaega o taupou i le taimi o le alaga a le agelu lona lua.

GSAM 264.3“Ma pe lē o le fe'au moni ea mo tagata o le Atua, talu mai le masina lona fitu, 1844, o se lapata'iga fa'apenā lava?—E mautinoa lava.... Ua fa'apea mai le fuaiupu lona sefululua, ‘O i inei le onosa'i o le au paia; o i inei i latou o ē tausi i poloa'iga a le Atua ma le fa'atuatua ia Iesu.’ O fea na e va'ai ai iā i latou, Ioane?—O ‘i inei’ lava, i le taimi o le fe'au a le agelu lona tolu. Talu ai o le taimi o le onosa'i ma le fa'atalitali sa i ai talu mai le masina lona fitu, 1844, ma talu ai ua alia'e talu mai lenā taimi le vaega o ē tausi i le aso Sapati, ma isi mea, ua manino ai o loo tatou ola i le taimi o le fe'au a le agelu lona tolu.”12

Notes

  1. Fa'aaliga 14:9-12. ↩
  2. Mea Moni e Uiga i le Lotu Roma, itulau 112. ↩
  3. O Agelu e To'atolu o le Fa'aaliga 14:6-12. itulau 131, 132. ↩
  4. Na maliu Rachel Preston i Vernon, Vt., i le aso 1 o Fepuari, 1868, ina ua 59 ona tausaga. ↩
  5. Talafa'asolopito o le aso Sapati, a Andrews, itulau 506, lomiga o le 1887. ↩
  6. Tala o le Soifuaga o Ellen G. White, itulau 95, 96. ↩
  7. I le Tula'i Mai ma le Alualu i Luma, ua fai mai na ia iloa atu masina e valu o Saturn. Na faia lenei suiga ina ua lē toe i o'u lima itulau mo le siakiina a o le'i lomia. Talu mai lenā taimi ua maua nisi masina o Jupiter ma Saturn. ↩
  8. Le Lagi o Fetu, a Dick, itulau 96. ↩
  9. Tusi a le faletua o Truesdail o Ianuari 27, 1891. ↩
  10. Se Upu i le Lafu Mamoe Itiiti, itulau 21. ↩
  11. O le tusi lava lea, itulau 22. ↩
  12. O le tusi lava lea, itulau 10, 11, Brunswick, Maine, Me 1847. ↩

Note

Back