Mataupu 15 — Malamalama Ua Fa'ateleina ma Vavega Sili Atu
GSAM 235.1“Ia outou manatua aso ua mavae, ina ua uma ona fa'amalamalamaina outou, sa outou onosa'i i le tauiviga tele o puapuaga; o isi taimi na avea ai outou ma mea e matamata i ai ona o upu faifai ma puapuaga; o isi taimi fo'i na outou fa'atasi ai ma ē na fa'apea ona faia i ai.”1
GSAM 235.2O le vaitaimi mai le fa'anoanoa o le 1844 se'ia o'o ina fa'aalia le malamalama manino e uiga i le malumalu ma le fe'au a le agelu lona tolu, o se vaitaimi o tofotofoga fa'apitoa. O tagata Adventist na tumau pea i lo latou talitonuga sa sa'o i latou i le gaoioiga ua mavae, sa avea moni lava ma “mea e matamata i ai” i ē na manatu ua lē taunu'u lava le fe'au; o le mea lea na matuā faifai ai tagata ia i latou. Na mafai ona latou onosa'ia lenei mea ma le fiafia a o latou pipi'i atu i le Alii i le fa'atuatua, ma mafuta fa'atasi ma lona Agaga Paia.
GSAM 235O Itu Fa'apitoa e Lua o le Osofa'iga
GSAM 235.3E lua itu fa'apitoa na fa'aosoosoina ai e Satani tagata Adventist. O le muamua, ia fa'atalitonuina i latou sa mausalī i le talitonuga ua fa'ai'u le taimi ua valoia, e fa'apea o le toe afio mai lona lua o Keriso o se afio mai fa'aleagaga, ma sa ia afio mai fa'apenā i se auala i le fa'ai'uga o aso e 2300. O le lona lua, ia fa'aosoosoina i latou sa lē mautū lo latou talitonuga i mea na latou iloa ma o'o i ai i le taimi ua mavae, ina ia latou lafoa'i uma ia mea. O lea, a o fa'amatala fa'asolosolo mai le Tusi Paia le upu moni e uiga i le malumalu ma le fe'au a le agelu lona tolu, na fa'amaonia e fe'au a le Agaga o le Atua, e ala i le meaalofa o valoaga, le gaoioiga ua mavae. Na ta'ua o “se malamalama pupula” na fa'atūina e le Atua i le amataga o le ala, ina ia susulu atu i le ala atoa e o'o i le a'ai. Na fa'asino fo'i ia fe'au i fa'amaoniga mai le Tusi Paia o le toe afio mai lona lua o Keriso o le a afio moni mai ai o ia lava, o lea e lē mafai ai ona avea lea ma mea na tupu i le fa'ai'uga o “aso.”
GSAM 236O Fa'ailoaga Ofoofogia o le Mana
GSAM 236.1Afai e fetalai mai le Alii i lona nu'u e ala i fa'aaliga i nei aso e gata ai, pe tatou te lē fa'amoemoe ea e iai ni fa'ailoga manino o le Atua i le fa'ailoaga lava ia? E iloga ia fa'ailoga i fa'aaliga a Mrs. E. G. White. O mea e tutupu i fa'aaliga lava ia, e pei ona fa'amatala i le Mataupu 13, o ni vavega moni lava; peita'i e tele mea ofoofogia e feso'ota'i ma ana ulua'i fa'aaliga, o le a e mātauina a o fa'aauau lau faitau i lenei tusi. Pe tatou te fa'amoemoe ea e ese se mea e tupu i se meaalofa fa'apenei, ua finagalo le Atua e tosina mai ai manatu o tagata, ma ta'ita'iina ai i latou e fai mai e pei o Mose, “Ou te afe ane ma matamata i lenei va'aiga tele”? Ana na o le fa'amatalaga a se teine mativa, ma'i, ma vaivai, e foliga mai ua lata i le tu'ugamau, e fa'apea ua tu'uina mai e le Alii se fa'aaliga iā te ia, semanū e lē lava lea e faia ai lenei mea. O mea ofoofogia na tutupu fa'atasi ma fa'aaliga na fafaguina ai le naunau o tagata i ai, ma sa vala'auina le teine e alu atu i lea mea ma lea mea e ta'u atu mea na poloa'i mai le Alii iā te ia e fa'ailoa atu i isi.
GSAM 236O Fa'ailoaga Mata'ina o le Mana i le Fa'aaliga Lona Tolu
GSAM 236.2O le a ou ta'u atu i inei ni mea moni e uiga i lona fa'aaliga lona tolu, lea na tu'uina mai i le fale o lona tamā, e pei ona ta'ua i le Mataupu 13, itulau 212. Na fa'amatala mai nei mea iā te a'u e le tamā ma le tinā o Mrs. White, e lona uso, o Mrs. Sarah Belden, ma isi.
GSAM 236.3I le potu na tu'uina mai ai le fa'aaliga, sa ta'atia ai i luga o le kapoti se Tusi Paia tele lava a le aiga. O se tasi lea o se lomiga na lomia i Boston e Joseph Teale i le tausaga 1822. E 18 inisi le umi ma le 11 inisi le lautele o le tusi, e 4 inisi le mafiafia, ma e sili la'itiiti atu i le 18 pauna lona mamafa. A o iai o ia i le fa'aaliga, sa ia tula'i ma si'i lenei Tusi Paia mamafa i luga o lona lima agavale, o loo fofola le tusi, ma fa'aloloa atu lona lima i se tulimanu sa'o i lona tino. Ona ia fa'aaogā lea o lona lima taumatau mo le sili atu i le 'afa itula e susue ai le tusi i lea mea ma lea mea, ma fa'asino i mau eseese o le Tusi Paia, ma sa ia taulotoina a o tilotilo a'e ona mata i luga, i le itu fa'afeagai ma le tusi. O lona uso o Sarah (lea na mulimuli ane avea ma avā a Stephen Belden), po o se isi tagata na iai i nisi taimi, sa tilotilo i mau ta'itasi na fa'asino i ai lona tamatama'ilima, ma sa iloa lelei i taimi uma o le mau na ia taulotoina o le mau tonu lea sa i lalo o lona tamatama'ilima. Na fai mai Tinā Harmon, o lana tama teine o Ellen, i lona tulaga masani, “sa lē mafai ona si'i a'e lena Tusi Paia mamafa mai le kapoti, ona sa leai sona malosi e fai ai; peita'i, i le fa'aaliga sa ia uuina ma le faigofie, e foliga mai e pei ua na o se Feagaiga Fou la'itiiti e ofi i le taga.”
GSAM 237.1O se mea ofoofogia moni lava lenei!—o se teine tino vaivai, e na o le 70 pauna lona mamafa, sa uuina se Tusi Paia mamafa mo le sili atu i le 'afa itula i se tulaga e lē mafai e se tamāloa malosi ona uu ai mo le lua minute; e lē gata i lea, sa ia susue le tusi i mau o le Tusi Paia, ma na fa'amaonia i taimi uma o le mau tonu lea sa ia taulotoina, a o fa'asaga a'e ona mata i luga, i le itu fa'afeagai ma le tusi; ma le mea mulimuli, sa sau se leo mai se tagata e lē o gaioi ona māmā ma e lē o mānava lona tino, ma sa taulotoina sa'o ai mau na fa'asino i ai,—e mautinoa e lē mafai ona tu'ua'ia lenei mea e fa'apea na faia i le mana o tagata, pe na mafua ona o se ma'i. O ē na va'ai i ai na latou manatu o se fa'ailoaga manino lava lea o le Agaga o Lē na fetalai mai i le la'au talatala na mumū. O mea fa'apenei na tutupu i le fa'aaliga lona tolu a le tama'ita'i Harmon, i so o se mea na iloa ai, sa aumaia ai se fa'amaoniga mautinoa o se mana e sili atu i le mana fa'atapula'aina o tagata sa iai i fa'aaliga.
GSAM 237O le Fa'aaliga i Topsham
GSAM 237.2E le'i umi lava talu ona tupu lenei mea, ae fa'alogo le fa'apotopotoga o tagata Adventist i Topsham, pe ā ma le 30 maila i mātū sasa'e o Portland, Maine, i mea na faia e le Alii i le tama'ita'i o Ellen G. Harmon, ma sa latou vala'aulia o ia e alu atu i lea nu'u. Na talia le vala'aulia, ma o lea na faia ai lana ulua'i asiasiga i Topsham. Sa faia sauniga a tagata Adventist i lena taimi i le fale o le ali'i o Curtiss. Na tu'uina mai iā te a'u e Mrs. Frances Lunt (o le tama'ita'i sa ta'ua muamua o Frances Howland), o Oakland, California, le fa'amatalaga lenei, na tusia i le aso 19 o Ianuari, 1890:—
GSAM 238.1“Sa matou auai ma le aiga o lo'u tamā i sauniga a Tuafafine Harmon i Topsham i le 1845, ma i ia sauniga sa ia maua ai se fa'aaliga. O le ulua'i taimi lea na matou va'ai ai iā te ia a o iai i se fa'aaliga. Sa iai iā Uso Curtiss se tasi o na Tusi Paia o aso anamua [o le Tusi Paia a le Aiga na lomia e Teale, e 18 pauna lona mamafa]. Sa si'i a'e e Tuafafine Harmon lenei Tusi Paia tele mai le kapoti a o iai o ia i le fa'aaliga, ma sa ia fa'asino atu i mau o le Tusi Paia a o susue mai lea laupepa i lea laupepa, a o tilotilo a'e ona mata i luga, e 'ese mai le tusi. O mau na ia taulotoina o upu ia e a'oa'o ai, e fa'amalosi ai, pe e a'oa'i ai. O le isi mea uiga ese i lenei fa'ailoaga o le mana i lena taimi, o le tulaga sa iai le tusi. Sa ia uuina i luga o lona alofilima ua fofola, i se tulimanu e 45 tikeri, ma sa lē mafai e se isi ona uuina so o se tusi i se tulimanu fa'apenā e aunoa ma le vave se'e ese mai lima; peita'i, sa uuina e Tuafafine Harmon lenei Tusi Paia i lena tulimanu mo ni nai minute, ma le mausalī e peisea'ī ua pipi'i i lona lima, a o ia fealua'i i lea tagata ma lea tagata i totonu o le potu.”
GSAM 238O le Molimau a Mrs. Truesdail
GSAM 238.2O le isi fa'amatalaga e uiga i lenei lava fa'aaliga, e mai iā Mrs. M. C. Truesdail, o Trenton, Missouri, na tusia i le aso 27 o Ianuari, 1891. Ua ia fa'apea mai:—
GSAM 238.3“Sa 15 o'u tausaga i le 1845, ma sa ou iai i le taimi o le ulua'i asiasiga a Tuafafine Harmon i Topsham, ina ua ia maua le fa'aaliga i le fale o Uso Curtiss. O i inā na ia si'i a'e ai le Tusi Paia tele a le aiga ma uu i luga i se tulaga sa lē mafai ai e se isi o i latou na iai ona uu se tusi i ona lima e aunoa ma le vave se'e ese.
GSAM 238.4“Sa sili atu i le lua itula na iai Tuafafine Harmon i le fa'aaliga. O le fa'ailoaga aupito sili lea ona ofoofogia o le mana o le Atua ua ou molimauina, ma ua sili atu i le sefululua taimi na ou va'ai ai iā te ia a o iai i fa'aaliga. O taimi uma ia sa matuā pa'ia ma sa su'esu'e ai e tagata o latou lava loto, peita'i o lenei taimi sa sili atu i lo isi uma. Oi! sa matou tetete a o a'oa'o mai le Tupu Silisili o le lagi iā i matou e ala i lana auauna vaivai; a o ia faitau mai iā i matou mau sa matuā fa'amafanafana ma talafeagai mo lo matou tulaga faigatā; e pei o Eperu 2:2, 3; Iakopo 5:7, 8; Eperu 10:35, 39; 1 Peteru 1:7; Luka 12:32-37, fa'atasi ma le tele o isi mau. Sa ia uuina le Tusi Paia tele a le aiga i luga tele, o lea sa tatau ai ona ou tū i luga o se nofoa ina ia faitau ai i le mea na ia fa'asino i ai. Ou te lē manatu sa sili atu i le lua inisi le umi o Tuafafine Harmon nai lo a'u.”
GSAM 239.1O fa'ailoaga fa'apenei o le mana na fa'atalitonuina ai ē loto sa'o, o se mana e sili atu i le mana o tagata sa pulea lenei auauna lotomaulalo, ma na o'o mai vala'aulia mai vaega eseese o New England, ina ia alu atu o ia ma tu'uina atu lana molimau.
GSAM 239O le Galue i Lima o se Agasala
GSAM 239.2E le'i umi talu mai lenei mea, ae fa'atonuina le tama'ita'i Harmon i se fa'aaliga e asiasi atu i Paris, Maine, sa iai ni tagata na talitonu o se agasala le galue i lima. O Toeaina Stephens, o Woodstock, Maine, sa ta'ita'i i lenei sesē, ma sa malosi lona a'afiaga i isi. Sa avea muamua o ia ma faife'au Metotisi, ma sa manatu tagata o ia o se Kerisiano lotomaulalo ma fa'amaoni. Sa ia maua le fa'atuatuaga o le to'atele ona o lona maelega mo le upu moni, ma lona olaga sa foliga mai e pa'ia, o lea sa talitonu ai nisi ua ta'ita'iina fa'apitoa o ia e le Atua. Na tu'uina mai e le Alii i le tama'ita'i Harmon se a'oa'iga mo ia. Sa ia ta'u atu, ua tetee Stephens i le afioga a le Atua i lona lē galue, i lona fa'amalosia o isi e talia ana a'oa'oga sesē, ma i lona ta'usalaina o i latou uma e lē taliaina ia mea. Sa ia teena fa'amaoniga uma na tu'uina mai e le Alii e fa'atalitonu ai o ia i lona sesē, ma sa musu e ta'utino ana mea sesē. Sa ia mulimuli i uuna'iga o lona loto, ma alu i malaga vaivai, e savali ai i ala uumi i mea na na o upu leaga e maua ai e ia, ma sa ia manatu o nei mea uma sa mafatia ai o ia ona o Keriso. Sa ia tu'uese lona mafaufau lelei ma lona tomai e fuafua ai mea.
GSAM 239.3E uiga i le molimau a le tama'ita'i Harmon ma le i'uga o lenei mataupu, o le a ou si'itia mai ni upu mai se tusi na ou maua mai iā Mrs. M. C. Truesdail, sa nofo i Paris, Maine, i lena taimi. Ina ua uma ona ia ta'ua nisi mea e ō gatasi ma mea ua tusia i luga, sa ia fa'apea mai:—
GSAM 240.1“Sa ta'utino uma mai tagata i o latou sesē se'i vaganā ai lo latou ta'ita'i o Jesse Stephens. Sa lapata'i atu Tuafafine Harmon iā te ia, afai e lē fa'amaulalo o ia ma ta'utino ana a'oa'oga sesē, e lē umi ae o'o lona soifua i le i'uga. Sa malamalama tagata uma i lenei mea o se valo'aga e fa'apea o le a ia pule i lona ola i se auala.”
GSAM 240.2O le mea lenei na mulimuli ane tupu iā te ia:—
GSAM 240.3“Ina ua tu'ua o ia e lana lafu to'aitiiti, sa lofituina o ia i le fa'anoanoa, ma e le'i umi ae lē toe lelei lona mafaufau, ma sa musu e 'ai i se mea na kuka e tagata amioleaga. Sa le'i fa'alogo o ia ua ou toe fo'i mai Massachusetts ina ua ou avatu lana taumafataga. A o fa'aloaloa mai lona lima pa'e'e ua na o ivi i se avanoa la'itiiti o le fa'amalama, sa ia fesili mai, ‘Pe na auina mai oe e le Atua ma lenei mea, Tuafafine Marion?’ Ina ua ia mātauina lo'u tali fa'atalatū, sa musu o ia e tofo i ai. O lona tulaga pagātia, ua taofia i se potu la'itiiti i le fale o lona uso (o se tagata lē talitonu), na fa'amanatu mai ai iā te a'u le lapata'iga na auina mai ma le agalelei iā te ia mai le lagi, ae na ia teena ma le loto ma'a'a. Na ave o ia i lona aiga i le lua aso talu ona uma lenei asiasiga fa'anoanoa, ma e le'i umi ai ae pule o ia i lona ola, ina ua ia faia se maea i ie o lona moega.”2
GSAM 240O se Valo'aga ua Fa'ataunu'uina
GSAM 240.4I le tau mafanafana o le 1845, i le vala'aulia a Otis Nichols, sa asiasi atu le tama'ita'i Harmon i Massachusetts, ma sa fa'atasi atu lona uso o Sarah. Sa la nonofo ma le aiga o le ali'i o Nichols. Sa ō atu o ia ma lana avā i lo la ta'avale solofanua, ma ave i la'ua i nofoaga eseese e fai ai sauniga, lea sa tu'uina atu ai e le tama'ita'i Harmon ana molimau. O lea na mafai ai ona ia asiasi i Boston, Roxbury, ma Carver. I le taimi o le la asiasiga lona lua i Boston, Massachusetts, sa tupu ai se mea na matuā tosina mai ai manatu o tagata.
GSAM 240.5Sa iai i Boston ma nu'u lata ane se fa'apotopotoga o tagata maelega fa'atauaso, sa latou taofi fo'i o se agasala le galue, ma o la latou fe'au autū lenei, “Ia outou fa'atau atu a outou mea, ma foa'i atu i ē matitiva.” Sa latou fai mai ua latou iai i le iupeli, e tatau ona mālōlō le fanua, ma e tatau ona tausia ē matitiva e aunoa ma le galue. O Sargent, Robbins, ma nisi sa avea ma ta'ita'i. Sa latou ta'usalaina fa'aaliga e fa'apea e mai le tiapolo, auā ua fa'ailoa mai a latou lava a'oa'oga sesē. Sa latou matuā sauā i ē uma sa lē tutusa o latou talitonuga ma i latou.
GSAM 241.1A o asiasi le tama'ita'i Harmon ma lona uso i le fale o le ali'i o Nichols, sa ō mai Sargent ma Robbins mai Boston e talosagaina se fesoasoani mai iā te ia, ma sa la fai mai ua la ō mai e asiasi ma momoe ai i lona fale i lena po. Na tali mai le ali'i o Nichols ua fiafia o ia i lo la ō mai, auā o loo iai i le fale tama'ita'i o Sarah ma Ellen Harmon, ma ua ia mana'o ia la fa'amasani iā i la'ua. Sa suia loa o la manatu, ma sa lē mafai ona fa'atauanauina i la'ua e ulufale i le fale. Na fesili le ali'i o Nichols pe mafai ona ta'u atu e Ellen lana fe'au i Boston, ma pe la te fa'alogo i ai ona fa'ato'ā fuafua lea i ai. “Ioe,” sa la fai mai ai, “ia outou ō mai i Boston i le aso Sapati a sau [o lo la uiga o le Aso Sa, auā e le'i talia e i la'ua le aso Sapati]; matou te fia maua le avanoa e fa'alogo ai iā te ia.”
GSAM 241.2Na fa'amatala mai e le ali'i o Nichols lenei mea iā te a'u i lona fale i Dorchester i le 1858. Sa ia fai mai ua uma ona fai ana fuafuaga uma e alu i Boston i le taeao o le aso Sapati i lana ta'avale solofanua, e ave ai le tama'ita'i Harmon i le sauniga na fuafuaina. I lena afiafi, i le taimi o tatalo a le aiga, na maua ai e ia se fa'aaliga. Ina ua uma le fa'aaliga, sa ia fa'apea mai, “Uso Nichols, ou te lē alu i Boston taeao; ua fa'ailoa mai e le Alii iā te a'u e tatau ona ou alu i Randolph. E iai lana galuega mo a'u e fai i inā.” Sa matuā fa'atāua e le ali'i o Nichols lana upu. Sa ia folafola e ave o ia i Boston i le aso e soso'o ai, ma sa ia fesili atu ma le popole, “O le ā la se mea ou te faia i la'u upu iā Sargent ma Robbins?” “Aua e te popole i lena mea,” sa fai mai ai le tama'ita'i Harmon, “ua poloa'i mai le Alii iā te a'u e alu i le isi itu.” “Ia,” sa fai mai ai le ali'i o Nichols, “ou te lē malamalama i ai.” “Na fa'ailoa mai e le Alii iā te a'u o le a tatou malamalama i ai pe a tatou taunuu atu i inā,” sa fai mai ai le tama'ita'i Harmon. “Ia,” sa fai mai ai le ali'i o Nichols, “e leai se auala e te o'o ai i inā se'i vaganā ua matou ō ma ave oe, ae ou te lē iloa pe fa'apefea ona ou fa'amatala atu nei mea i uso i Boston.”
GSAM 241.2Na toe fa'amatala mai e le ali'i o Nichols iā te a'u e fa'apea, “Sa va'ai Tuafafine Harmon i lo latou pepelo i le fa'aaliga, e leai se sauniga o le a faia i Boston i le aso Sapati, ae o Sargent, Robbins, ma isi sa tetee mai o le a latou fa'atasi ma le fa'apotopotoga tele i Randolph (e 13 maila mai Boston) i le aso Sapati; ma e tatau ona matou feiloa'i ma ē tetee mai i Randolph, i la latou sauniga i le aso Sapati. O i inā o le a tu'uina mai ai iā te ia se fe'au mo i latou, o le a fa'atalitonuina ai ē fa'amaoni ma ē lē fa'aitu'au, pe mai le Alii ana fa'aaliga pe mai iā Satani.” Ana latou ō i Boston ona ō ai lea i Randolph, semanū e 22 maila le mamao o le malaga; peita'i, na latou ō sa'o lava i Randolph, ma taunuu ai pe ā o le taimi o le sauniga. Na latou maua ai i inā tagata tonu lava na malilie e feiloa'i ma i latou i Boston. Ona fai mai lea o le ali'i o Nichols, “O lenei ua ou malamalama i ai.”
GSAM 242.1O lenei taumafaiga a Sargent ma Robbins e 'alo ese mai le molimau a le tama'ita'i Harmon, ma le auala na ta'ita'iina ai o ia ina ia feiloa'i ma i la'ua, sa matuā a'afia ai manatu o nisi na iai. E uiga i le sauniga lava ia, o le a ou si'itia mai le tala e pei ona fa'amatala mai e le ali'i o Nichols:—
GSAM 242Mea Mata'ina na Fa'aalia
GSAM 242.2“Na maua e Tuafafine Ellen se fa'aaliga ma ni mea uiga ese na fa'aalia, ma sa faaauau pea ona tautala o ia a o i ai i le fa'aaliga, i se leo manino na malamalama lelei i ai tagata uma sa i ai, se'ia oo ina toetoe goto le la. Sa matuā feita ma atuatuvale Sargent, Robbins, ma French i le fa'alogo atu ia Tuafafine Ellen o tautala a o i ai i le fa'aaliga, lea na latou fai mai e mai le tiapolo; sa latou fa'aaogā uma lo latou aafiaga i tagata ma le malosi o o latou tino e fa'aleaogā ai le aafiaga o le fa'aaliga. Sa latou pepese fa'atasi ma le leo tele, ona feauaua'i lea e tautala ma faitau le Tusi Paia ma le leo tele, ina ia lē lagona ai Ellen, se'ia oo ina uma lo latou malosi ma gatete o latou lima, ua lē mafai ai ona latou faitau mai le Tusi Paia. Peita'i, i le lotolotoi o lenei vevesi ma le pisapisaō uma, sa lagona lelei e tagata uma sa i ai le leo manino ma le ma'ai o Ellen, a o tautala o ia i le fa'aaliga. Sa faaauau pea le tetee o nei tamāloloa i le umi na mafai ai ona latou tautala ma pepese, e ui ina a'oa'i atu nisi o a latou lava uō ma talosaga atu ia taofi. A ua fai atu Robbins, ‘Ua outou ifo i se tupua; ua outou tapua'i i se tama'i povi auro.’
GSAM 243.1“O le susuga ia Thayer, o lē e ana le fale, e le'i talitonu atoatoa o lana fa'aaliga e mai le tiapolo, e pei ona fai mai ai Robbins. Sa ia mana'o ia tofotofoina i se auala. Sa ia fa'alogo e taofia fa'aaliga mai le mana o Satani pe a tatala le Tusi Paia ma fa'ata'atia i luga o le tagata o loo i ai i le fa'aaliga, ma sa ia fesili atu ia Sargent pe na te tofotofoina i lena auala, ae sa musu o ia. Ona tago lea o le susuga ia Thayer i se Tusi Paia mo le aiga, e mamafa ma telē, i le lapo'a kuata, sa ta'atia i luga o le laulau ma e seāseā ona fa'aaogāina. Sa ia tatala ma fa'ata'atia le Tusi Paia ua matala i luga o le fatafata o Ellen a o i ai i le fa'aaliga, a o fa'asipa lona tino i tua ma fa'alagolago i le puipui i le tulimanu o le potu. O le taimi lava na fa'ata'atia ai le Tusi Paia i ona luga, sa tula'i o ia ma savali atu i le ogatotonu o le potu, ma le Tusi Paia ua matala i le lima e tasi, ma sii a'e i le maualuga e gata ai lona aapa. Sa taula'i pea ona mata i luga, ma sa ia folafola atu ma le fa'aaloalo tele, ‘O le molimau musuia mai le Atua,’ po o ni upu e tutusa lona uiga. Ona faaauau ai lea o ia mo se taimi umi, a o fa'aloaloa atu le Tusi Paia i le lima e tasi ma ona mata o loo va'ai i luga ae lē o le Tusi Paia, e su'e laupepa i le isi lima, ma tu'u lona tamatama'ilima i luga o nisi o mau, ma ta'u sa'o a latou upu i se leo mamalu. E to'atele sa i ai na tilotilo i mau sa fa'asino i ai lona tamatama'ilima, ina ia iloa pe sa'o lana ta'uina o upu, auā o le taimi lava lea sa va'ai ai ona mata i luga. O nisi o mau na fa'asino i ai sa fa'atatau i fa'amasinoga i ē amioleaga ma ē fai upuleaga; a o isi o apoapoa'iga ma fa'atonuga e fa'atatau i lo tatou tulaga i le taimi nei.
GSAM 243O Lana Fa'aaliga na Sili Ona Umi, e Sili Atu i le Ono Itula
GSAM 243.2“Sa tumau o ia i lenei tulaga i le aoauli atoa se'ia toeitiiti goto le la, ona uma ai lea o le fa'aaliga. Ina ua tula'i Ellen a o i ai i le fa'aaliga, ma le Tusi Paia mamafa ua matala i lona lima, ma savali solo i le potu, ma ta'u atu mau o le Tusi Paia, sa lē toe tautatala Sargent, Robbins, ma French. I le taimi na totoe, sa atuatuvale i latou, fa'atasi ma le to'atele o isi; peita'i, sa moeiini o latou mata ma taumafai e onosa'i se'ia uma, e aunoa ma le ta'utino atu o o latou lagona.”3
GSAM 244Le Faaipoipoga o le Tama'ita'i Harmon
GSAM 244.1I le aso 30 o Aokuso, 1846, na faaipoipo ai le tama'ita'i E. G. Harmon ma Toeaina James White, ma sa la galulue fa'atasi mo le alualu i luma o le fe'au. I le tausaga 1847, sa tele ina gata la la'ua galuega i Maine ma Massachusetts.
GSAM 244.2I le aso Sapati muamua o Aperila, na tu'uina atu ai i le faletua ia White se fa'aaliga e sili ona mata'ina, i le fale o Stockbridge Howland, i Topsham, o le nofoaga sa masani ona faia ai sauniga i lena taimi. O le fa'aaliga lenei o loo ta'ua i Ulua'i Tusitusiga, lea na ia va'aia ai le malumalu ma ona meaafale, le taimi o puapuaga, le au paia o sosola ese mai aai, o ē amioleaga o si'osi'omia i latou, lo latou lavea'iga i le si'ufofoga o le Atua, le iupeli, le afio mai o le Alii i le kariota o ao, ma isi mea. E lelei ona tatou mātau nisi o ana gaioiga a o i ai i lenei fa'aaliga.
GSAM 244E Tele Tusi Paia na Fa'aaogāina i se Fa'aaliga
GSAM 244.3Na fai mai ia te a'u le faletua ia Frances Lunt (o le afafine o S. Howland), i le aso 19 o Ianuari, 1890:
GSAM 244.3“Sa i le itu o le potu sa faia ai sauniga se laulau sa i ai tusi eseese, e aofia ai nisi Tusi Paia e masani lo latou lapopo'a. A o i ai i le fa'aaliga, sa tula'i le faletua ia White, alu atu i le laulau, ma tago i se Tusi Paia e aunoa ma le pa'i atu i se isi tusi. Sa ia uuina le tusi ua matala i luga a'e o lona ulu i lona lima agavale, ma fa'asino le tamatama'ilima fa'asino o lona lima taumatau i le mau o le Tusi Paia sa ia ta'u atu, a o tū o ia i luma o le tagata na fa'atatau i ai. Ona ia fa'ata'atia lea o le tusi ua matala i luga o le fatafata o le tagata na ia ta'u atu i ai le mau. Sa toe fo'i o ia i le laulau ma tago i se isi Tusi Paia, ma i le auala lava lea sa ia ta'u atu ai se isi mau o le Tusi Paia, ma fa'ata'atia le Tusi Paia ua matala i luga o le fatafata o le tagata sa ia tautala atu i ai. Sa ia faia lenei mea i ni tagata pe tusa ma le to'aono; ona nofo ifo lea o ia i se nofoa ma se gaioiga matagofie, a o taula'i pea ona mata i luga, e lē o tilotilo i le tusi, i lena taimi atoa.”
GSAM 245.1Ua fa'apea mai le faletua ia Truesdail e uiga i lenei mea:
GSAM 245.1“Sa ou i ai [Aperila, 1847] ina ua alu atu Tuafafine White i le laulau ma tago atu i Tusi Paia ta'itasi mai totonu o tusi sa i luga o le laulau, ma fa'ata'atia le Tusi Paia i luga o le fatafata o lē sa ia maua se mau o le Tusi Paia mo ia. Sa faia lenei mea a o fa'ae'e ona mata i le lagi. I lenei sauniga, sa ia uuina le Tusi Paia i luga a'e o lona ulu a o tautala mai ia te a'u; ona ia fa'ata'atia lea i luga o lo'u fatafata. O le mau na tu'uina mai ia te a'u o le 2 Korinito 6:17.”4
GSAM 245.2I se tusi mai le faletua ia Frances Lunt, ua ia ta'u mai ai igoa o tagata e to'atolu sa i ai i lenei sauniga, ma sa fa'ata'atia i o latou luga Tusi Paia a o talanoa atu le faletua ia White ia i latou e uiga i le mau mo tagata ta'ito'atasi, ma o se tasi o ia igoa o le faletua ia Truesdail.
GSAM 245O le Ulua'i Galuega sa i Ē Talitonu i le Toe Afio Mai
GSAM 245.3O le galuega a le tama'ita'i Harmon, i lalo o le ta'ita'iga a le meaalofa o valoaga, mai ia Ianuari, 1845, se'ia oo i le tau e totogo ai mea o le 1846, pe tusa ma le sefulu valu masina, sa faia i totonu o ē sa “talitonu” ua lata le toe afio mai o Keriso, o ē sa ia mafuta muamua i ai. Ina ua mavae le i'uga o aso e 2300 (22 Oketopa, 1844), a o le'i malamalama i le pogai o lo latou fa'anoanoa ma le uiga o le mea na tupu i lena taimi, sa i ai le lamatiaga o le aga'i atu o ē talitonu i manatu sesē, po o le lafoa'i atoatoa o lo latou poto masani ua mavae. O lana fe'au ia i latou nei: “O le gaoioiga ua mavae e mai le Atua. Ia taofi mau lo outou fa'atuatua. O loo i ai pea se galuega a le Alii mo ona tagata. Ia su'esu'e le Tusi Paia. Ia sa'ili i le upu, ona outou maua lea o le malamalama.”
GSAM 245.4O lenei fa'atonuga e tusa ma le fuafuaga a le Alii. O lona finagalo pea ia aumaia ana fe'au fa'apitoa mo ona tagata mai lana upu i le taimi e tatau ai, ona oo mai ai lea o le meaalofa o valoaga “i lona lua,” e fa'amautū ma ati a'e ai ē talitonu.
GSAM 246.1O se fa'ata'ita'iga mata'ina o lenei mea ua maua i le tala ia Konelio, e pei ona tusia i Galuega a le 'Au Aposetolo. Na fa'aali atu ia te ia se agelu a le Atua ma tu'uina atu ia te ia se fa'aaliga i lona lava fale. Sa iloa lelei e lena agelu upu moni o le tala lelei, ma semanū e mafai ona ia a'oa'o atu ia Konelio, ae sa auina mai o ia e auauna atu i se tasi ua fai ma suli o le faaolataga, e ala i le tu'uina atu o se fa'aaliga ia Konelio. Sa ia fa'amautinoa atu ia te ia ua talia e le Alii ana tapua'iga ma lona tu'uina atu o ia lava i le Atua. E le'i tala'i atu e ia le tala lelei ia te ia, ae sa na ona fai atu ia aami Peteru, o lē sa nofo i le fale o Simona le fai pa'u manu, i Iopa. Na sau Peteru, ma folafola atu ia Konelio le tala lelei ia Keriso mai le Tusi Paia.
GSAM 246Le Tulaga o le Meaalofa o Valoaga
GSAM 246.2I lenei vaega, e lelei ona mātau le fa'asologa o le alia'e mai o meaalofa, e pei ona fa'ata'atia e le Alii i lana upu. Ua fa'asino i ai Paulo i lana tusi i tagata Korinito, ina ua ia fa'apea mai, “Ua tofia e le Atua nisi i le ekalesia, muamua o aposetolo, lona lua o perofeta.”5
GSAM 246.3Pe a tatou va'ai i le saunoaga a le aposetolo e fa'atatau i le fesoota'iga o nei meaalofa i le galuega o le tala lelei, ua tatou iloa loa le pogai ua mulimuli ai i lenei fa'asologa. Ina ua fa'atusatusa e Paulo nei meaalofa, na ia fa'apea mai: “O lea la, o gagana eseese o le fa'ailoga ia, e lē mo ē talitonu, a o ē lē talitonu; a o le vavalo e lē mo ē lē talitonu, a o ē talitonu.”6 O le fa'asologa a le Alii, ia aumaia ana fe'au fa'apitoa i le lalolagi mai lana upu; o le mea lea na te uuna'ia ai tagata e su'esu'e le Tusi Paia, ma ō atu o ni aposetolo ua tauaveina le avega o fe'au a le Alii, ma folafola atu mai le Tusi Paia, lea ua tumau i tofotofoga o augātupulaga. A o fa'atula'i mai ē talitonu, e oo mai le meaalofa o valoaga “i lona lua,” ma fa'ataunu'u lana vaega “ina ia faaatoatoaina le au paia, mo le galuega o le auaunaga, e ati a'e ai le tino o Keriso.”7