21-nji Bap — Işde ýol görkeziji el

GSAM 322.1"Men saňa barjak ýoluňy görkezjek we öwredjek."¹

GSAM 322.2Rebbe bil baglaýan adama Onuň aladasy hemişe aýan bolýar. Emma käwagt bu ideg aýratyn duýulýar: görünýän we görünmeýän ýamanlyklardan we howplardan halas edilmek, hakykatyny ýaýratmak üçin göni ylahy mümkinçilikler döremek ýaly. Bu bölüm şol temalary seljerýär.

GSAM 322Miçiganda Ilkinji Görnüş

GSAM 322.31853-nji ýylyň maý aýynda Pastor Uaýt we onuň aýaly Miçigana sapar etdiler. Bu olar üçin Nýu-Ýorkdaky Buffalo şäheriniň günbatar tarapyna ilkinji gezek barmakdy. Maý aýynyň soňky Şabat güni olar Tyrone şäherinde boldular we şol ýerde Uaýt hanyma ştatdaky Şabat saklaýjylaryň dürli toparlary olara garşy hereket edip biljek täsirler baradaky duýduryşlar bilen birlikde wiziýada görkezildi. 2-nji iýunda Jackson şäherinde ol sekiz sahypa foolscap kagyzda görkezilen käbir zatlary beýan etdi. Ol maňa wiziýanyň gara galam bilen ýazylan nusgasyny, meniň oňa pero we syýa bilen düşnükli ýazylan nusgasyny bermegim şerti bilen, berdi.

GSAM 322Mukaddesdigini Aýdýan Aýal

GSAM 322.4Görkezilen beýleki zatlaryň arasynda halkymyzyň arasyna girmäge synanyşýan bir aýalyň ýagdaýy hem beýan edildi. Ol bu aýalyň uly mukaddeslik dawa edýändigini aýtdy. Uaýt hanym hiç wagt onuň bilen duşuşmandy we bu wiziýada berlen maglumatyndan başga hiç hili habary ýokdy. Ol diňe aýalyň hereket usulyny däl, eýsem tankyt edilende özüni mukaddes görkezip, "Reb—ýüregimi—bilýär" diýjekdigini hem aýtdy. Ol aýtdy, bu aýal ýurduň dürli künjeklerinde bir ýaş ýigit bilen syýahat edýärdi, emma onuň garry eri öýde galyp, olaryň bu ýaman ýoluny dowam etdirmekleri üçin gazanç edýärdi. Uaýt hanym aýtdy, Rebbiň oňa görkezendigine görä, "aýalyň mukaddeslik talaplaryna garamazdan, ol hem-de ýaş ýigit ýedinji buýrugy bozmakda günäkärdi." Bu hadysanyň ýazma düşündirişini jübimde saklap, ýagdaýlaryň nähili ösjekdigini görmek üçin biraz aladaly garaşdym.

GSAM 323Vergennes, Miçiganda geçirilen ýygnak

GSAM 323.1Jackson, Battle Creek, Bedford we Hastings şäherlerinde ýygnak geçirdik, soňra Kent etrabynyň Vergennes şäherine geldik; şol ýerde aýalyň ýaşaýandygy belli boldy. 11-nji iýunda, Şabatdan biraz öň, gije galjak ýerimize geldik. Durýan ýerimiz öňler hristian mezhebiniň din gullukçysy bolup işleýän Pastor Uaýt atly bir adamyň öýi eken. Bu ýer täze ýerleşdirilen sebit bolany üçin, üç mil aralykdaky uly, täze gurlan ambarda duşuşyklarymyz üçin taýýarlyk görülipdi, we wiziýada görülen aýal, subut bolşy ýaly, duşuşyk ýerinden ýene iki mil aralykda ýaşaýardy.

GSAM 323Fanatige şaýatlyk

GSAM 323.212-nji iýun, sagat 10:30-da biz ýygnak üçin ambarda ýygnandyk. Uaýt hanym platformanyň çep ujunda oturdy, men onuň ýanynda, Pastor Cornell meniň ýanymda, Pastor Uaýt bolsa platformanyň sag tarapynda durup çykyş edýärdi. Ol takmynan on bäş minut gürrüň edeninden soň, bir garry adam we bir ýaş adam bilelikde girip, platformanyň golaýyndaky öňki oturgyja oturdular. Olaryň bilen bilelikde uzyn, inçe, gara tenli bir aýal hem gelip, gapynyň golaýyndaky oturgyja oturdy. Pastor Uaýtyň gysga çykyşyndan soň, Uaýt hanym turup, din gullukçylarynyň özlerine tabşyrylan işe zeper ýetirmezlik üçin nähili ünsli bolmalydyklaryny aýdyp, "Rebbiň gaplaryny göterýänler, arassa boluň" diýen aýaty ulanmak bilen çykyşyny başlady. Ol aýtdy: Hudaýyň buýrugy aýaly öz ýoldaşyndan başga bir erkek bilen ýurt boýunça syýahat etmäge çagyrmak däl. Ahyrynda ol açyk aýtdy,

GSAM 323.2"Derweze golaýynda az wagt mundan ozal oturan şol aýal Hudaýyň ony wagyz etmäge çagyrandygyny öňe sürýär. Ol şu wagt stolyň öňünde oturan bu ýaş ýigit bilen syýahat edýär, emma bu garry adam, onuň eri—Hudaý oňa merhemet etsin!—öýde zähmet çekip, olaryň ýamanlyklaryny dowam etdirmek üçin sarp edýän serişdeleri gazanýar. Ol özüni örän mukaddes, arassalanan diýip görkezýär, ýöne mukaddeslikdäki ähli görkezmesine garamazdan, Hudaý maňa onuň we bu ýaş ýigitiň ýedinji buýrugy bozmakda günäli bolandygyny görkezdi."

GSAM 324.1Şol ýerde bolan hemmeler Uaýt hanymyň bu adamlary ambar içine girýänçä hiç wagt görmändigini bilýärdiler. Olary tapyp, häsiýetlerini şeýle usulda beýan etmegi şol ýerde bolan adamlaryň aňyna täsir edip, olaryň ynamyny artdyrdy we wiziýalara bolan ynamyny berkitdi.

GSAM 324Çaklanan ýaly aýdylan sözler

GSAM 324.2Uaýt hanym şaýatlygyny aýdýan mahaly, tankyt edilen aýal Alkot hanyma tarap aladaly seredilerdi; aýdylanlary nähili kabul edýändigini we näme etjekdigini, näme diýjekdigini görmek üçin. Eger oňa goýlan aýyplama hakykatdanam ýalňyş bolsa, onda onuň turup, bu zatlaryň ählisini inkär etjekdigi garaşylýardy. Eger günäkär we örän bozulýan bolsa, onda hakykatdygyny bilse-de, hemmesini inkär etmekde hiç hili kynçylyk çekmezdi. Munuň ýerine, ol tankyt edilende şaýatlygyň aýdandygy ýaly hereket etdi. Her kimiň gözi oňa dikilen mahaly, ol haýal-haýal aýagyna durdy, özüni mukaddes görkezip, haýal-haýal: "Reb—ýüregimi—bilýär," diýdi we başga bir söz aýtman oturdy. Ol şaýatlygyň aýdandygy ýaly sözleri aýtdy we şol bir usulda aýtdy.

GSAM 325Günäni Boýun Almak

GSAM 325.1Hakykatdanam, Hudaý olaryň ýüreklerini bilýärdi we olar özlerine bildirilen aýyplama boýunça günäkärdiklerini bilýärdiler; sebäbi soňra ýigit şol ýerde ýaşaýan we bu mesele boýunça ondan jikme-jik soran jenap Gardnera şeýle diýdi: "Jenap Gardner, Uaýt hanymyň biziň barada aýdanlary gaty hakykata laýyk geldi;" hem-de aýal, 1862-nji ýylda Greenville-de Wilson hanyma "Gyz dogan Uaýta garşy bir söz aýtmaga gaýratym ýetmez, sebäbi onda Hudaýa garşy göreşýän hasaplanaryn" diýip aýdan soň, özü we ýaş ýigit barada görkezilen zatlaryň hakykatdygyny boýun aldy.

GSAM 325Habarçy Topary

GSAM 325.21853-nji ýylyň güýzünde Miçiganda käbir nägileler birleşip, Messenger of Truth diýlip atlandyrylýan bir neşiri çap etmäge başladylar. Bu neşiriň we ony alyp barýanlaryň wezipesi gurnamak ýerine ýykmak we garalamakdan ybarat ýaly görünýärdi. Onuň sahypalarynda köp ýalan maglumatlar ýerleşdirildi, bu bolsa habar işimizde bizi aladalandyrdy; şeýle aç-açan hüjüm bilen ilkinji gezek ýüzbe-ýüz bolanymyz üçin, biz olaryň böhtanly beýanatlaryny inkär etmegi borjumyz hasapladyk. Munuň üçin ynamymyza tabşyrylan hakykaty öňe sürmek üçin sarp edilmeli wagtymyz sarp edildi we bu iş şübhesiz bu garşylygyň gurnaýjysy bolan şeýtanyň maksatlaryna laýyk geldi. Şeýlelikde ýagdaý 1855-nji ýylyň 20-nji iýunynyň agşamyna çenli dowam etdi; şol gün Men, Pastor Uaýt we onuň aýaly hem-de Pastor Cottrell Nýu-Ýork ştatynyň Oswego şäherinde geçirilen ýygnagy tamamlapdyk. Ýygnagymyza Lillis atly bir adam gelip, şol ýalňyş aýyplama resminamalaryny adamlaryň arasynda paýlap, bizi alada goýdy. Bu meseläniň içinde biziň borjumyz näme diýen sorag ýene-de ýüze çykdy. Olaryň ýalanlaryna jogap bermek üçin öňki ähli synanyşyklarymyz diňe olaryň has köp ýalan döretmegine getiripdi.

GSAM 325Maslahat we çaklama

GSAM 325.3Şol agşam Oswego şäherindäki John Place-iň öýünde geçirilen doga ýygnagynda Uaýt hanyma bir wiziýa berildi; onda oňa görkezildi: eger biz "Habarçy topary" ýaly adamlara garamazdan hakykaty wagyz etmek işimizi dowam etdirsek, olar özara uruşarlar, olaryň gazetasy ýatyrylar we munuň bolmagy bilen sanymyzyň iki esse artandygyny göreris. Bu şaýatlygyň Rebden gelendigine ynanyp, biz derrew onuň ruhuna laýyk hereket etmäge başladyk.

GSAM 326Habarçy Partiýasynyň we Gazetiniň Çökmegi

GSAM 326.1Hakykatyň ösüşi çalt boldy, emma "Habarçylar partiýasy" özara kynçylyga uçrady. Gysga wagt içinde partiýa dargady, olaryň köp liderleri Şabatdan ýüz öwrüpdiler. Olaryň gazetasy goldaw ýetmezligi sebäpli çalt togtady, we wagtlaýyn redaktor bolup işleýän adam mekdepde mugallymlyk etmäge başlady; ýöne ilki özüni dolandyrmagy öwrenmän, okuwçylaryny dolandyrmakda düýbünden şowsuz boldy. Mekdebinde oglanlaryň birini düzetmäge synanyşanda, revolweri çykardy, ol şakyrdady, ýöne ok atylmady. Linçlenmekden gaçmak üçin ol gijede Kanada gaçmaga mejbur boldy.

GSAM 326Adwent işine täsiri

GSAM 326.2Şol wagt halkymyzda öň hiç haçan bolmadyk derejede sazlaşyk we birlik bardy; we habary ýaýratmak üçin tagalla edilende, her tarapda ýol açyldy.

GSAM 326.31858-nji ýylyň 14-nji ýanwarynda, Review žurnalynyň 11-nji tomynyň 10-njy sanynda redaktor Messenger işiniň netijesi barada şeýle diýdi: "Nägilelik döwründe, Review žurnalyny dargatmak synanyşygynyň edilýän mahaly, ofisdäki kilise mülkiýeti diňe 700 dollara bahalandy. Şondan bäri ol 5 000 dollara çenli ýokarlandy. Şonda tölegli abunaçylaryň sany takmynan bir müň töweregi bolupdy, häzir ol iki müňe barabar, şeýle hem ep-esli 'mugt' sanaw hem bar."

GSAM 326.4Biz häzir (1858) "Messenger topary" bölünüp, ýaýran we Messenger neşiri ýok bolan döwre gelip ýetendigimiz üçin, ýokardaky sanlar ähmiýetli. Review žurnalyna tölegli ýazylyjylaryň sany takyk iki esse köpelipdi, ynançlylaryň sany hem iki esseden hem köp köpeldi. Şeýlelik bilen, 1855-nji ýylyň iýun aýynda Uaýt hanymy arkaly berlen çaklama ýerine ýetdi.

GSAM 327Çadyr ýygnaklary ilkinji gezek teklip edildi

GSAM 327.1Habaryň ilkinji döwürlerinde, has amatly ýer tapylmadyk ýagdaýynda, mekdep jaýlarynda ýygnanyşyk geçirmek biziň däbimizdi. Şeýle bir jaýda bir gezek şonça köp adam ýygnandy, şol ululykdaky iki mekdep jaýy hem olar üçin ýeterlik bolmazdy. Hemmesiniň eşidip bilmegi üçin çykyş ediji açyk penjirä çykyp, jaýdaky adamlara we arabalarynda hem-de çemenlikde oturan has uly tomaşaçylara ýüzlendi. Şol uly ýygnagyň görünmegi çadyrda ýygnaklar gurnamak baradaky pikirleriň döremegine sebäp boldy.

GSAM 327Miçiganyň Battle Creek şäherindäki ilkinji çadyr ýygnagy

GSAM 327.2Şonuň üçin 1854-nji ýylyň 22-nji maýynda Pastor Jeýms Uaýt we beýleki geňeş agzalary ýygnaklar üçin çadyrlary ulanmagyň amaly plan boljakdygyna karar berdiler. Şol döwürde uly çadyrlar sirklerden, haýwanat sergilerinden we dürli tomaşalardan başga maksatlar üçin örän seýrek ulanylýardy. Miçigan Ýedinji gün Adwentistleriniň bu ugurda işe girişen ilkinji ştaty boldy. Ilkinji çadyr ýygnagy 1854-nji ýylyň 10-njy iýunynda Battle Creekde açyldy. Häzirki wagtda tomus möwsüminde ýygnaklary geçirip bolýan bu usul uly gerime öwrüldi.

GSAM 327Kamp ýygnaklary teklip edildi

GSAM 327.31868-nji ýylda başga bir işjeň ädim ädildi. Kamp-ýygnaklaryny geçirmegiň amatlylygy ýerlikli seljerilip, umumy ýygnaklarda halkymyzyň uly jemlenişlerini kabul etmek üçin bu usulyň örän amatly usul boljakdygy baradaky karara gelindi. Jemagat gulluklary üçin uly çadyr we maşgalalar üçin kiçi çadyrlar bolanda, adamlar amatly şertlerde bolup, birnäçe gününi maslahat we ybadat bilen peýdaly geçirip bilerdiler.

GSAM 328Wright, Miçiganda geçirilen ilkinji kamp-ýygnanyşyk

GSAM 328.1Ilkinji kamp-ýygnanyşyk 1868-nji ýylyň 1–7-nji sentýabry aralygynda Wright, Miçiganda geçirildi. Halkymyzyň bu möhüm umumy ýygnanyşyklary şonça ösdi welin, her ýyl meýdanyň dürli künjeklerinde ýarym ýüzden gowrak kamp-ýygnanyşyk geçirilýär. Bu kamp-ýygnanyşyklary diňe Amerikada däl, eýsem Ýewropa, Awstraliýa, Täze Zelandiýa we Günorta Afrikada hem geçirilýär.

GSAM 328.2Bu häsiýetli iň uly ýygnak halkymyz tarapyndan 1893-nji ýylda Lansing, Miçiganda geçirildi. Şol uly ýygnakda 500-den gowrak maşgalaly çadyrda jemi 3,400 adam ýaşaýardy. Kempdäki dürli çadyrlaryň gurluşygynda 150,000 ýardan gowrak kanwas ulanyldy.

GSAM 328Demir ýol betbagtçylygyndan halas bolmak

GSAM 328.3Ilkinji 60 futlyk çadyrymyzy satyn almak karary kabul edilenden ertesi gün (1854-nji ýylyň 23-nji maýy), şol wagt Jackson, Miçiganda bolan Pastor Uaýt we onuň aýaly Wisconsin ugruna syýahata çykmaga taýýarlandylar; ol ýerde olar belli bir döwür zähmet çekjekdiler. Günortan wagtyny stansiýadan gysga aralykdaky D. R. Palmeriň öýünde geçirdik. Günortan wagty birnäçe gezek Pastor Uaýt aýtdy: "Bu syýahata başlamak barada özümi geň duýýaryn; ýöne Ellen, biziň çagyryşymyz bar, şonuň üçin gitmeli. Eger çagyryşym bolmasady, men şu agşam gitmejekdim."

GSAM 328.4Gije gelende, tren geljek wagty golaýlanda, biz doga wagty geçirdik. Hemmeler bu syýahatyň dowamynda Pastor Uaýt we onuň aýalynyň howpsuzlygy üçin doga etmäge höweslendiler. Biz turanda, Pastor Uaýt Rebbiň olara ideg edip, olary gorajakdygyna bolan ynamyny beýan etdi.

GSAM 328.5Sagat sekizde men oturgyçlary üpjün etmek we bukjalaryny tertiplemek üçin olaryň bilen birlikde poezda bardym. Biz şol döwürde "ýatylýan wagon" diýlip atlandyrylýan, arkasy beýik oturgyçlary bolan wagona girdik. Uaýt hanym: "Jeýms, men bu wagonda galyp bilmerin, men bu ýerden çykmaly" diýdi. Men olara indiki wagonyň ortasynda oturgyç tapmaga kömek etdim. Uaýt hanym gutularyny dyzyna alyp oturdy, ýöne "Men bu poezdde özümi öýümde ýaly duýmok" diýdi. Jaň kakyldy we men çaltça "Hoş gal" diýip, gijäni geçirmek üçin Cyrenius Smithiň öýüne gitdim.

GSAM 329.1Sagat on töweregi biz hemmämiz geň galyp, Çikagoga barýan ýolda diýip pikir edýän Pastor Uaýtyň girmek üçin gapyny kakýandygyny eşitdik. Ol demir ýol ulagynyň Jackson şäheriniň günbatarynda üç mil uzaklykda ýoldan çykyp, maşyny we ulagyň köp bölegini düýbünden ýoka çykardygyny aýtdy; birnäçe adam heläk bolupdyr, ýöne ol we Uaýt hanym ýarasyz halda halas bolupdyrlar. Ol tiz at we araba tapdy we Abram Dodge bilen bilelikde Uaýt hanymy alyp gelmäge gitdi; Pastor ony eýýäm gujagynda biraz aralyga, çygly, batgalyk ýerden we kiçi derýaçadan geçirip, heläkçiligiň bolan ýerinden uzakdaky howpsuz ýere eltipdi.

GSAM 329.2Ertesi irden men jenap Dodge bilen heläkçilik ýerini görmek üçin gitdim. Ýol demir ýoluny çapraz kesýän bir ýerde bir öküz göni demir ýol üstünde dynç almak üçin ýatypdyr. Lokomotiwde mal urujy goranma enjamy bolmandygy üçin, haýwana urlanda ol demir ýoldan çep tarapa atyldy. Lokomotiw ýere ilkinji gezek urlanda, Pastor Uaýtyň kitap gutusyny özünde saklaýan ýük wagony doly demir ýoldan aýrylyp, zeper ýetmezden galdy; şol bir wagtyň özünde treniň arkasyndaky ýolagçy wagony adam kömeginiň zerurlygy bolmazdan treniň galan böleginden aýrylyp, demir ýolda sessizçe togtady. Lokomotiw we tender ýoldan çykyp, ýer boýunça takmynan alty ýa sekiz rod sürenden soň, lokomotiw diametri takmynan üç fut bolan dub töňňesine urdy. Treniň güýji şonça uly boldy ki, lokomotiw aşak tarapy ýokary öwrüldi we tenderiň arkasy demir ýoluň kese ugruna öwrüldi. Treniň esasy bölegi doly tizlik bilen gelip, bu lokomotiw galyndysyna urulyp, şonuň bilen ikinji zarba döretdi. Lokomotiw bilen urulan ilkinji wagon ekspres wagon bolup, ol owranyp odun döwüklerine öwrüldi. Ol we onuň içindäkiler tenderiň üstünde we töwereginde ýygnanan galyndylaryň bir topy boldy. Indiki ikinji synp wagon bolup, onda on sekiz ýolagçy bardy; olaryň biri heläk bolup, galanlaryň ählisi az ýa-da köp ýaralandy. Bu wagon, ýatylýan wagon ondan geçip baranda, iki bölege bölündi. Ýatylýan wagonyň öňki bölegi bölek-bölek bolup, Uaýt hanymyň oturyp galmaga göwni bolmadyk oturgyç bolsa düýbünden ezildi.

GSAM 330Ylahy halas bolmagyň subutnamasy

GSAM 330.1Biz heläkçilik ýerini we soňra heläkçilik wagtynda Pastor Uaýtyň we onuň aýalynyň içinde bolan wagony, heläkçilik ýerinden takmynan on bäş rod uzaklykda özbaşdak durup duran wagty synlanymyzda, ýüregimizde Hudaýyň doga diňleýändigini we belki-de şol wagonyň birikmesini açmak üçin öz perişdesini iberendigini, şonuň üçin gullarynyň ýaralanman halas bolup galandygyny duýduk. Bu pikir bize has-da güýçli täsir etdi, sebäbi bremseçi ony aýyrmandygyny, hadysa bolanda platformada hiç kim bolmandygyny we munuň nähili bolup geçendiginiň hem özüne, hem-de tren işgärleriniň hemmesine syr bolup galýandygyny aýtdy; Olar üçin has-da syrly bolan zat şudy: birikdiriji halka hem, bolt hem döwülmändi, bolt bolsa öz zynjyry bilen heläkçilige uçran wagonyň platformasynda edil seresaply bir el tarapyndan goýlan ýaly ýatyrdy.

GSAM 330.224-nji günüň agşamyna çenli demir ýol zibilden şonça arassalanyp, trenler adatça hereket etdi, Pastor we Uaýt hanym gaýtadan wagona oturyp, Wisconsin-däki bellenen duşuşyklaryna howpsuz ýetip baryp bildiler.

GSAM 330Garşydaşlaryň ýazgarylyşy

GSAM 330.3Gadymy Ysraýyl üçin hem her zat "ýumşak ýel" ýaly bolmady. Her ädimde olaryň öňüne päsgel goýmak isleýän daşary duşmanlary bardy. "Garyşyk köpçülik" we düşelgede mukaddes edilmedik adamlar şeýtanyň taýýar gurallarydy; şeýtan olaryň üsti bilen nägilelik, çekeleşme, şikaýat we gozgalaň döretmäge synanyşýardy. Hudaýyň bereketli eli ynanýanlaryň ýanynda bolup, olaryň tagallalary üstünlik gazananda, bu halkyň Onuň nazarynda merhemet tapandygyny we Rebbiň eli olary alyp barýandygyny subut etdi.

GSAM 331.1Şonuň ýaly-da, üçünji perişdäniň habarynyň ösmegi we ilerlemesi, hödürlenen hakykatlaryň adamyň tebigy ýüregine ýakymly bolmagy sebäpli däl. Tersine, habaryň esasy hakykaty — Rebbiň Şabat güni — şahsy we dünýewi bähbitler bilen çaknyşýar we oňa eýerýänleri hepdede iki gün dünýä işlerinden aýyrýar. Häzirki hakykatyň işi daşarky duşmanlaryň hüjümine sezewar boldy; olar bu işi agdarmak üçin berk we yzygiderli tagalla etdiler. Olar hakda psalmlaryň awtorynyň sözleri bilen şeýle diýilýär: "Eger biziň tarapymyzda Reb bolmasady, indi Ysraýyl şeýle diýsin; eger biziň tarapymyzda Reb bolmasady, adamlar bize garşy duranda, olar bizi diri-diri ýuwdardylar, bize garşy gahary tutanda."²

GSAM 331.2Öz bähbidini araýan we kanagatsyz adamlar aramyzda wagtal-wagtal ýüze çykyp, maksatlaryna ýetende nähili uly işleriň amala aşyryljagyny gürrüň berýärdiler; emma azdyryjy batgalyk ody ýaly olaryň çyralary uzak wagtdan bäri öçdi. Şol aralykda häzirki hakykatyň işi dünýäniň dört künjegine ynamly we yzygiderli ýaýrap, her öňe ädim bilen durnuklylyk we güýç gazanýardy.

GSAM 331Pastorlar Stephenson we Hall

GSAM 331.31855-nji ýylyň tomsunda Pastorlar Stephenson we Hall Wisconsin ştatynda gozgalaň döretmäge synanyşdylar. Başda duran doganlar olaryň ynanjymyzyň beýleki ähli ugurlaryny "Geljek asyr" doktrinasy bilen synap görmek isleýändiklerini we Ýedinji gün Adwentistlerine Mesihiň ikinji gelmeginden soň hem synag döwrüniň boljakdygy baradaky doktrinanyň öwredilmegini örän isleýändiklerini gowy bilýärdiler.

GSAM 331Olaryň Hakynda Pygamberlik

GSAM 331.41855-nji ýylyň 20-nji noýabrynda Uaýt hanyma olaryň hereketleri görkezildi we oňa olaryň hereketleriniň geljekdäki netijesine degişli şu sözler bilen çaklama berildi: "Gowşak adam, siz Hudaýyň işini togtadyp bilersiňiz diýip pikir edýärsiňizmi? Gowşak adam, onuň barmagynyň bir degmesi seni ýere ýykyp biler. Ol saňa diňe gysga wagtlap dözüp durar."

GSAM 332.1Garşydaşlarymyz bu ýerde bu adamlaryň ýakyn wagtda ölejekdigini yglan edýän bir wiziýa bardy diýip aýdyp, olar birnäçe ýyl ýaşandyklary üçin wiziýanyň ýerine ýetirilmedigini öňe sürýärler. Wiziýada olaryň ölmegi barada hiç zat ýok. Olar üçünji perişdäniň habarynyň işini togtatmaga synanyşýan adamlar hökmünde görkezildi. Hudaýyň olary togtatmagy nähili aňsat boljakdygy barada habar berleninden soň, goşmaça edilýär: "Ol saňa diňe gysga wagtlyk dözüp durar." Olar näme etdiler?—Özleriniň garaşandygy ýaly uruşlarynda üstünlik gazanmak ýerine, olar garaňkylykda ýol gözläp galypdyrlar ýaly boldular. Birnäçe hepde soň olar Şabatdan doly ýüz öwrüp, oňa garşy çykmaga başladylar. Olar özlerini ýolbaşçy edip, "Geljek asyr" partiýasyny döretjekdigine umyt edipdiler. Emma Şabatdan ýüz öwürmek bilen olar biziň halkymyz bilen aralaryndaky baglanyşygy doly ýitirdiler. Şeýlelikde, olar öz hereketleri bilen ilkinji meýilnamalaryny doly bozdylar. Halkymyz: "Hakykatdanam, Hudaý olara diňe gysga wagtlap çydady" diýdi.

GSAM 332Durmuşyň Gynançly Ahyry

GSAM 332.2Bu iki adamyň netijesine gelende, Şabaty taşlandan soň olar bilen bilelikde bolan "Geljek asyr" ynançdaşlarynyň olaryň gynançly ykbaly barada eden käbir beýanatlaryny bermek peýdalydyr. Otuz ýedi ýyl ozal jenap Hall biraz akylyndan azaşdy (beýniniň ýumşamagy netijesinde), bu ýagdaýyň sebäbi beýleki adamlaryň aldawçylygy netijesinde uly mukdarda mülkiýetiniň ýitirilmegidir. Ol daşary çyksa, ýeriň ýüzüne ýa-da ýere ýassyljakdygy baradaky aldanma astynda ezilipdi. Ol zyýansyz, ýöne elbetde, bu uzak ýyllar boýy gulluk işiniň hiç bir görnüşine asla ýaramady.³

GSAM 332.3Pastor Stephensonyň aradan çykanyna takmynan on alty ýyl boldy. Ölmezinden öňki birnäçe ýylyň dowamynda onuň akyl saglygy bozukdy (psihiki kesellidi), ýöne başgalar üçin howply däldi. Şeýle ýagdaýa gelmezden ozal, goldaýan kanunsyzlyk nazaryýetiniň özüne berýändigini çaklaýan erkinligine esaslanyp, ol aýalyny terk etdi; bu aýala hiç hili ahlak bozulmasy aýyplamasy goýulmandy (ol diňe dürs däl adwokat işe almak arkaly boşanyp bilýärdi) we öňki aýalyndan ep-esli ýaş başga bir aýal bilen öýlenipdi. Bu hereket ahlak düzgünleriniň gaty aç-açan bozulmagy bolup, onuň "Geljek asyr" doganlary onuň bu hereketini ret edip, mundan beýläk olara wagyz etmäge rugsat bermediler.

GSAM 333.1Bu adamlaryň soňky günleri barada öz doganlarynyň beýanatlary iň çuňňur gynanç duýgusyny beýan edýär; emma olar hiç hili ýaman niýet ýa-da önyargy goşulmadyk, bezelmedik hakykatlardyr. Munuň bilen okyjylarymyzy şaýatlygyň fiziki taýdan nähili amala aşyrylýandygy barada öz netijelerini çykarmaga goýýarys.

GSAM 333Pastor J. H. Waggoner Habary Kabul Edýär

GSAM 333.21852-nji ýylda Wisconsin ştatynda etrap gazetini dolandyrýan Pastor J. H. Waggoner häzirki hakykaty kabul etdi we indiki ýylda gulluk işine doly bagyşlandy. 1857-nji ýylda ol her biri takmynan iki ýüz sahypalyk iki örän möhüm broşýura ýazdy. Olaryň ilkinjisine The Nature and Tendency of Modern Spiritualism diýlip at berildi, ikinjisine bolsa A Refutation of the Age-to-Come diýildi. Ilkinjisi diňe bir köp adamy Şeýtanyň duzagyna düşmekden halas etmegiň serişdesi bolman, eýsem Hudaýyň ak patasy bilen bu häzirki zaman alamatlarynyň nämedigini bilmeýänleriň gözüni açdy.

GSAM 333.3Onuň Refutation of the Age-to-Come atly eseri Rebbimiziň ikinji gelmeginden soň günäkärleriň synag döwri baradaky ýalan nazariýalarynyň iň doly açylyşydyr. Bu doktrinanyň şonça doly inkary bolup, oňa jogap berilmän galman, jogap bermäge synanyşylan hiç bir synanyşyk hem häzire çenli gözümize ilmedi. Kitap häzirki döwürde Hudaý Atasynyň tagtynda (Melkisedek ruhanylygy) ruhany hökmünde Mesihiň ornyny, şeýle hem geljekki ebedi patyşalygynda öz tagtynda eýelejek ornyny iň düşnükli we gysgaça beýan edýär — bu tagta hiç hili araçylyk ruhanylygy baglanyşykly bolmaz.

GSAM 334.1Has soňra Pastor Waggoner takmynan şol bir ululykdaky üçünji broşýura ýazyp, ony The Atonement in the Light of Reason and Revelation diýip atlandyrdy. Takmynan 1884-nji ýylda ol gaýtadan gözden geçirildi we takmynan 400 sahypaly bir jild görnüşine giňeldildi. Bu, ady bilen görkezilen mowzuk barada düşnükli we gysgaça bir risaladyr.

GSAM 334.2Şondan başlap ol ýazyjy we redaktor hökmünde neşir işleri bilen ýakyn baglanyşykda boldy. Şeýle hem gulluk işlerini dowam etdirdi; soňky ýyllaryny Ýewropada geçirdi.

GSAM 334.31889-njy ýylyň 17-nji apreli, ol Şweýsariýanyň Bazel şäherinde, From Eden to Eden atly soňky kitabyny tamamlandan soň, garaşylmadyk ýagdaýda aradan çykdy. 16-njy gün ol doly bir gün ýazmak bilen işledi we gündeligine "Agyr bir günüň işini bitirdim" diýip ýazdy. Ýewropa doganlarynyň onuň ýagdaýy barada taýýarlanan hasabatyndan aşakdaky jikme-jiklikler alynýar:—

GSAM 334.4"17-nji güni irden sagat bäş ýarym töweregi, hiç duýduryşsyz ýürek paralizinden aşhanasynda ölüp galdy. Ol täze kitabynyň iňlis neşirini tamamlamak üçin örän agyr zähmet çekipdi we geljek ýekşenbe güni Londona ugrap, tomusda Amerika gaýdyp gelmezden ozal şol ýerde işde kömekleşmegi meýilleşdiripdi."

GSAM 334.51854-nji ýyldan bäri Pastor Waggoner hakykaty goramak ugrunda hem hutbada, hem-de metbugatda yzygiderli we göze ilýän derejede ilatyň öňünde boldy. Ölüm wagtynda onuň ýaşy takmynan 69-a barabar boldy. Ol 20-nji aprelde Bazel şäherinde jaýlandy. Şeýlelikde, bu işiň ilkinji işgärlerinden biri hem wezipesiniň ýerinde ýogaldy.

GSAM 334Imanly Şypa

GSAM 334.61858-nji ýylyň baharynyň başynda Uaýt hanym birnäçe günläp agyr keselläp, ýatagynda kömeksiz ýagdaýda bolupdyr. Bir agşam, gijäniň ortalarynda ol özüni ýitirdi; maşgalasy ony aňyna getirmek üçin elýeterli ähli serişdeleri ulanyp görse-de, başaryp bilmedi. Ol bu ýagdaýda ýarym sagatdan gowrak wagt galdy; şol mahalda Pastor Uaýt meni we Pastor Andrews-i duýduryş bilen çalt doga etmäge çagyrdy. Onuň ýatagynyň başyndaky çuň ýürekden edilen dileklere jogap hökmünde, Reb ony merhemet bilen aňyna getirdi we adaty saglygyna gaýtardy. Hudaýa şükür aýdýan mahaly, ol henizem ýatagynda ýatyp, wiziýada alnyp gidildi. Bu wiziýada oňa görkezilen käbir zatlary "Testimony for the Church", № 5-de okap bilersiňiz.

GSAM 335Ajaýyp Fiziki Görkezme

GSAM 335.1Bu wiziýa bilen baglanyşykly özboluşly fiziki alamat bardy, biz muňa aýratyn üns berýäris. Pastor Uaýt bilen men ýatagyň bir tarapynda, Pastor Andrews bolsa beýleki tarapynda oturýardyk. Onuň ellerini nobat bilen döşüniň üstünden çapraz goýýardy ýa-da görýän dürli sahnalaryna tarap adaty erkin we owadan hereket bilen uzadýardy. Onuň bedeniniň ýokarky bölegi ýatagyň üstünden göterilipdi, şonuň üçin onuň eginleri bilen ýassygyň arasynda takmynan sekiz ýa dokuz dýuým aralyk galypdy. Başgaça aýdylanda, belden ýokarky beden takmynan otuz dereje egilipdi. Ol şol ýagdaýda wiziýanyň dowam eden 30 minutynyň dowamynda galdy. El we gol goldawy bolmazdan, hiç kim tebigy ýagdaýda şol duruşy eýeläp bilmezdi, hem-de şol möhlete çenli şol ýagdaýda durup bilmezdi. Bu ýene-de subut edýärdi, onuň gözegçilik edip bilmeýän bir güýjüň bu wiziýa bilen baglanyşyklydygyny.

GSAM 335Ýene bir çaklama

GSAM 335.21858-nji ýylyň 1-nji oktýabrynda Nýu-Ýork ştatynyň Rochester şäherinde Pastor we hanym Uaýt hem-de ýazyjy tarapyndan umumy ýygnak geçirildi. Bu ýygnakdan soň ýazyjy olar bilen bilelikde Nýu-Ýork ştaty we Täze Angliýa ştatlary boýunça syýahata gatnaşdy. Bir Şabat güni Uaýt hanyma bir wiziýa berildi; onda, beýleki zatlaryň arasynda, meýilleşdirilen syýahatymyzyň haýsydyr bir ýerinde Şeýtanyň onuň üstüne güýçli hüjüm etjekdigi, we Pastor Uaýt bilen meniň ynanç bilen oňa goldaw berip durmalydygymyz, we Rebbiň ony halas etjekdigi görkezildi.

GSAM 336Uaýt hanymyň ejir çekmegi

GSAM 336.1Bu ýerde ýene-de boljak wakalaryň çaklamasy bardy. Dowamy onuň nähili takyk ýerine ýetirilendigini görkezjek. Rochester ýygnagyndan soňky ilkinji Şabatda biz Rooseveltde, indiki Şabatda bolsa Madison etrabynyň Brookfield şäherinde idik. Indiki hepde biz Mannsville şäherindäki Jefferson etrabynyň Ballou aganyň giň aşhanasynda ýygnaklar geçirdik. Brookfieldden Mannsville-e tren bilen barýan mahaly Uaýt hanymyň ýüzi gözleriniň aşagynda gyzaryp şişdi. Bu gaty agyryly bolup, Mannsville-e baranymyzda ol ýatmaga mejbur boldy. Şişme iki günläp artdy, ony ukudan mahrum edip, ýygnaklara gatnaşmagyna päsgel berdi. Onuň başy şişip, iki gözü hem ýapyldy, ýüzü şonça bozuldy welin adam ýüzüne meňzemedi. Bu agyr agyrylar we uky ýetmezliginden dörän güýçli nerwözlik arasynda duşman onuň Hudaýa garşy nägilelik bildirmegine sebäp bolmak üçin uly tagalla edýärdi. Şeýlelikde bellenen ýygnaklar gutarana çenli ýagdaý şol ýaly dowam etdi.

GSAM 336.2Ýygnaklar gutarandan soň Pastor Uaýt maňa şeýle diýdi:

GSAM 336.2"Doganym John, bu Rochesterde duýdurylan aýalyma garşy şeýtanyň takyk hüjümi. Seniň ýadyňdamy, wada şeýle diýilipdi: eger biz bilelikde hereket edip, ynanç bilen ony goldap, göreş wagty bir pursat hem elden bermesek, duşmanyň güýji syndyryljak we ol halas ediljek. Geliň, derrew içeri girip, doga wagty geçireliň."

GSAM 336Öňünden çaklanan halas bolmak

GSAM 336.3Biz derrew Uaýt hanymyň ýatagynda saklanýan otaga girip, onuň üçin çuňňur doga etdik, ýygnak geçirýän otagdaky doganlar bolsa sessiz doga etdiler. Doga etmäge başlanymyzdan takmynan on minut soň, Rebbiň güýji gelip otagy doldurdy. Uaýt hanym derrew ähli agyrydan halas boldy we derrew iýmit sorady. Bu günortan sagat bäş töweregi boldy. Sagat ýedä baranda onuň ýüzündäki şişler düýbünden ýitipdi we ol şol agşamky ýygnaga gelip, görnüşine görä öňküsi ýaly sagdyndy.

GSAM 337.1Raýatlaryň haýyşy boýunça agşam "Mukaddesleriň mirasy" barada bir söhbet geçirildi we onuň ahyrynda Uaýt hanym maslahat berdi. Pastor Uaýt kiçi ogly W. C. bilen daşarda bolan mahaly, ol şol uly ýygnakda wiziýada alnyp gidildi. Şol wagt oňa görkezilen käbir zatlary Mannsville, N.Y., 1858-nji ýylyň 21-nji oktýabryndaky Testimony Number 5-iň soňky makalasynda okap bilersiňiz.

GSAM 337.2Ýokarda agzalan waka mahalynda Uaýt hanymyň gazanan rahatlygy Rochesterde berlen wiziýada çaklanan ýaly netijeli boldy. Şol syýahatda şol görnüşli hiç hili kynçylyk gaýtadan ýüze çykmady we biz her ýerde hakykat üçin şöhratly ýeňiş gazandyk.

GSAM 337Amerikan raýat urşunyň çaklamasy

GSAM 337.31861-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda, Şabat güni, Fort Sumter-e ilkinji ok atylan gününden edil üç aý öň (bu hakykatda Amerikada 4 000 000 afrikan gullarynyň azat edilmegi bilen gutarýan uruşyň başlanyşy bolup), Miçiganyň Parkville şäherindäki Ýedinji gün Adwentist jemagat öýi bagyşlandy. Gullukda Pastor Uaýt we onuň aýaly, Pastor Waggoner, Pastor Smith we ýazyjy bardy. Pastor Uaýtyň sözi tamamlanandan soň, Uaýt hanym ruhlandyryjy öwüt berdi, soňra oturgyja oturdy. Şol ýagdaýda ol wiziýa ýagdaýyna geçdi. Öý adamlar bilen doly bolup, hakykatdan hem bu ýer dabaraly bir ýerdi. Wiziýadan çykansoň, ol turdy we öýe seredip, şeýle diýdi:—

GSAM 338.1"Bu öýde bu ýurda geljek kynçylyklar barada hatda bir gezek hem düýş görmändir hiç kim. Adamlar Günorta Karolina ştatynyň bölünip çykmak kararyny gülki bilen garşylaýarlar, ýöne maňa häzir görkezildi: köp sanly ştat şol ştata goşuljak we örän gorkunç uruş bolar. Bu wiziýada men iki tarapyň hem uly goşunlarynyň uruş meýdançasynda jemlenendigini gördüm. Men topyň gürleýşini eşitdim we her tarapda ölüleri we ölmekçi bolýanlary gördüm. Soňra men olaryň biri-biri bilen elme-el söweşip [biri-birine tüpeň naýzalaryny sanjyp] çalt-çalt hüjüm edýänlerini gördüm. Soňra men söweşden soňky meýdançany gördüm; ol meýdan ölüler we ölmekçi bolýanlar bilen doly eken. Soňra meni türmelere äkitdiler we mätäçlikden ejir çekýän, horlanyp barýan adamlaryň azaplaryny gördüm. Soňra meni uruşda ýoldaşlaryny, ogullaryny ýa-da doganlaryny ýitirenleriň öýlerine alyp gitdiler. Men olaryň aladasyny we azabyny gördüm."

GSAM 338.2Soňra ol öýi haýal-haýal synlap, "Bu öýde şol uruşda ogullaryny ýitirjek adamlar bar" diýdi.

GSAM 338Ensign hanymyň wiziýalar baradaky şaýatlygy

GSAM 338.3Ýokardaky hakykaty tassyklamak, çaklamanyň görkezilen günde edilendigini subut etmek we jemagat tarapyndan nähili düşünilip ýaýradylandygyny mysallaşdyrmak üçin aşakdaky şaýatlyk berilýär:—

GSAM 338.4"Bu şahadatnama meniň 1861-nji ýylyň ýanwar aýynda, Miçigan ştatynyň Sent-Joseph etrabynda, Parkville şäherinden takmynan alty mil uzaklykda ýaşaýandygymy tassyklap berýär. Men Adwentist däldim. Şol aýyň 12-nji güni birnäçe goňşum ýygnaklara gatnaşmak üçin Parkville şäherine gitdi. Olar öýlerine gaýdyp gelende maňa ýygnanyşykda transda bolan bir aýalyň bardygyny, onuň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda gorkunç uruşyň geljekdigini, günorta hem demirgazykda uly goşunlaryň düzüljekdigini, köp adamyň türmelerde azap çekjekdigini we uruşda ärlerini, ogullaryny we doganlaryny ýitiren köp maşgalada gyran garyplygyň duýuljakdygyny we öýde ogullaryny şol uruşda ýitirjek erkekleriň bardygyny aýtdy." Gol goýan: "Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno etraby, Kaliforniýa, 1891-nji ýylyň 30-njy ýanwary."

GSAM 339.1Şol gorkunç uruşyň çaklamasy bilen baglanyşyklylykda, Uaýt hanym mundan başga-da belledi: "Ýedinji gün Adwentistleri uruş netijesinde kyn ýagdaýlara salnarlar we geljekde olara garaşýan synag döwürlerinde näme etmelidigini bilmek üçin akyl-paýhas berilmegi üçin hemmeleriň yhlas bilen doga etmeli bolandygyny."

GSAM 339Raýat urşunyň gerimi

GSAM 339.2Wiziýa berlen mahaly Demirgazykdaky adamlaryň köpüsi geljekki uruş barada az-da bolsa düşünjä eýe däldi. Hatda Prezident Linkoln hem, üç aý soň (1861-nji ýylyň 12-nji aprelinde), birnäçe ştat Günorta Karolina bilen bilelikde aýrylmak kararyna goşulyp, Fort Sumter-e ilkinji ok atylan mahaly diňe 75 000 adama çagyryş etdi we olaryň hem diňe üç aýlyk gysga möhlet üçin boljakdygyny aýtdy.

GSAM 339.3Uruş döwründe Bileleşik tarapynda ýazylan goşunlaryň jemi sany 2 859 132-e barabar boldy. Encyclopedia Britannica "Konfederasiýa goşunynyň 1863-nji ýylyň başynda takmynan 700 000 adama barabar bolandygyny" belleýär, ýöne olaryň jemi näçe adamyň goşunda durandygyny anyklamak kyn. Ol olaryň ölüm sanawynyň "takmynan 300 000 adama" barabar bolandygyny çaklaýar. Soňky ensiklopedialaryň käbiri Birleşen tarapyň ýitgilerini (söweşde öldürilenler ýa-da ýaralaryndan ýa-da söweş meýdanynda ýa-da türmelerde ýolugan kesellerinden ölenler) 359,528 adama deňleýär. Birleşen tarapyň karzy barada Britannica şeýle diýýär:—

GSAM 339.4"Borç 1865-nji ýylyň 31-nji awgustynda iň ýokary derejä ýetip, 2,845,907,626.56 dollar boldy. Şeýle hem takmynan 800,000,000 dollar girdeji esasan uruşa sarp edildi; ştatlar, şäherler, etraplar we obalar öz salgyt serişdelerini ulanyp, uruş maksatlary üçin öz karzlaryny topladylar; pensiýa tölegleriniň jemleýji möçberi ähtimal ahyrynda 1,500,000,000 dollara barabar bolar. Konfederasiýanyň çykdajylaryny hiç haçan doly anyklap bolmaz; federal we konfederasiýa goşunlarynyň ýok eden emläkleri takyk hasaplamak gaty kyn; günortadaky gullar üçin pul bahasy (2,000,000,000 dollar) uruşda ýok edildi. Jemi, uruşyň çykdajylaryny takyk hasaplamak mümkin däl bolsa-da, 8,000,000,000 dollar ortaça çaklama hasaplanýar."⁴

GSAM 340Wiziýanyň başga bir tassyklamasy

GSAM 340.1Parkville ýygnanyşyk öýündäki erkekleriň uruşda ogullaryny ýitirjekdigi baradaky çaklama barada aýdylanda, men diňe şuny aýdýaryn: 1883-nji ýylyň güýzünde men Parkville kilisesiniň pastory bilen duşuşdym; ol 1861-nji ýylyň ýanwarynda, wiziýa berlen wagty hem pastordy; we men ondan wiziýany gürrüň berende Uaýt hanymyň uruş barada eden beýanatyny ýatda saklaýandygyny soradym. "Hawa," diýip ol jogap berdi, "men ýatda saklaýaryn." "Şol gün öýde bolup, uruşda ogullaryny ýitirenleriň näçe sanyny bilýändigiňizi aýdyp bilersiňizmi?" Ol derrew bäş adamyň adyny ýatlady we: "Men bilýärin, olar şol ýerde boldular we uruşda ogullaryny ýitirdiler; eger öýde bolsam we adamlarym bilen gürleşip bilsem, size has köp adamyň adyny aýdyp bilerdim. Meniň pikirimçe," diýip dowam etdi, "meniň agzanlarymdan başga ýene bäş adam hem bardy."

GSAM 340.2Günorta tarapynyň dört ýyldan gowrak dowam eden yzygiderli söweşleri, ýygnalan goşunlaryň takmynan ýarymynyň söweşde ýa-da kesellikden heläk bolmagy bilen, ýokardaky çaklamanyň täsin derejede durmuşa geçendigini görkezýär.

GSAM 340Köleçilik we Uruş

GSAM 340.31862-nji ýylyň 4-nji ýanwarynda berlen bir wiziýany gürrüň berende, Uaýt hanym şeýle diýdi:—

GSAM 340.4"Bu urşuň köleçiligi ýok etjekdigi düşünjesi bilen müňlerçe adam goşulmaga höweslendirilipdi; emma indi olar goşulandan soň aldanypdyklaryny, bu urşuň maksady köleçiligi ýok etmek däl-de, ony bardaky ýaly saklamakdygyny görýärler."

GSAM 341.1Ýokardakylaryň hemmesi esgerlerden Birleşik liniýalaryna gaçan ähli gullaryň eýelerine gaýtarylmagyna kömek etmegi talap edilýän döwürde aýdylan; esgerler "eger biz bu gozgalaňy basyp bilsek, näme gazanarys?" diýip aýdýan hökmünde görkezilýärler. Olar umytsyzlyk bilen jogap berýärler: "Hiç zat. Gozgalaňy döreden zat aýrylmandyr. Milletimizi heläk eden gulçylyk ulgamy ýaşaýar we başga bir gozgalaň döretmäge itergi berýär." Bu sözler "Köleçilik we Uruş" sözbaşysy astynda 7-nji Şaýatlykdan alnan bolup, ol ýerde uruşyň täsirli gürrüňi doly beýan edilýär; olar köleçiligiň hiç haçan ýatyrylmajakdygyny aýdmaýar, eýsem esgerleriň şol wagtky garaýyşyny görkezýär. Şol şaýatlygyň biraz soňunda aşakdaky çaklama bar:—

GSAM 341Demirgazyk üçin üstünlik çaklamasy

GSAM 341.2"Şeýle-de bolsa milli roza yglan edildi! Reb şeýle diýýär: 'Bu meniň saýlan rozam dälmi, ýamanlygyň baglanyşlaryny açmak, agyr ýükleri aýyrmak, ezilenleri azat goýmak we her bir boýunbaglylygy döwmek üçin dälmi?' Halkymyz Hudaýyň saýlan rozasyny tutanda, ol söweş bilen baglanyşykly dogalaryny kabul eder; emma häzir olar onuň gulagyna girmän galýar."

GSAM 341.3Urşyň taryhy bilen tanyş adamlar, azatlyk yglanatynyň kabul edilen gününe — 1863-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna — çenli Demirgazyk güýçleriniň Günorta güýçlerini basyp almaga synanyşýan döwürde başdan geçiren ýeňlişlerini, betbagtçylyklaryny, gijikmelerini we ş.m. bilýärler. Şondan soň uruş gutarýança gazanylan ýeňişler näderejede çalt boldy! Işiň ilerleýşini synlaýanlaryň gözüniň öňünde 1862-nji ýylyň 4-nji ýanwaryndaky şol çaklamanyň nähili aýdyň ýerine ýetendigi belli boldy. Agyr ýükler aýrylandan soň, gulçylyk baglanşygy gowşady we gul boýnundaky boýunbag söküldi! Hudaýyň halkynyň dogalaryny eşidendigi we Onuň hoşuna gidýän rozany saýlanlarynda olaryň uruşy bes etmek tagallasyny goldandygy nähili aýdyň boldy!

GSAM 342Öňki gubernator Sent-Jonyň şaýatlygy

GSAM 342.11891-nji ýylyň 29-njy iýunynyň günortanlygynda Illinoýs ştatynyň Ottawa şäherinde Kansas ştatynyň ozalky gubernatory Jon P. Sent-Jonyň çykyşyny diňledim; ol aşakdaky beýannamany aýtdy:—

GSAM 342.2"Men hiç haçan [Konfederatlar] bizi Bull Run-da ýeňende ýaly uly gynanç çekmändim. Emma munuň hemmesi Hudaýyň meýilnamasynyň bir bölegi eken. Eger biz [Konfederatlary] ýeňen bolsadyk, syýasatçylar parahatçylyk şertnamasyny düzüp, Bileleşik gullyk bilen dowam etjekdi we biz häzir hem şol ýagdaýda bolardyk. Iki ýyl [Konfederatlar] artykmaçlyk etdi; ýöne Linkoln meşhur azatlyk yglanatyny çykarandan soň biz Hudaýyň tarapyna geçdik we ýeňilip bilmezdik."