27-nji Bap — Beýleki Şaýatlyklar Tassyklanyldy
GSAM 442.1"Ýehosafat durup şeýle diýdi: 'Meni diňläň, Ýehuda we Iýerusalim ýaşaýjylary; Hudaýyňyz Rebbe ynanyň, şonda berk durarsyňyz; onuň pygamberlerine ynanyň, şonda rowaç bolarsyňyz.'"1
GSAM 442.2Ýyllar ozal pygamberlik sowgady arkaly şaýatlyk berildi: ahyryndan öň bu hakykatyň çap edilen sahypalary "güýzüň ýapraklary ýaly saçralar." Hakykata ynanýan adamlar işi ýerine ýetirmek üçin haýsydyr bir tertipde gurama goýulmasa ýa-da birleşdirilip gurama goýulmasa, munuň nähili amala aşyryljagy köp adamyň aklynda ýüze çykan sorag boldy. Hudaýyň aladasy bilen iň pes başlangyçlardan hem köplenç uly netijeler gazanylýar; biziň aramyzda dörän iş ulgamynyň ösüşinde hem şeýle boldy.
GSAM 442Tract and Missionary Society
GSAM 442.3Takmynan 1870-nji ýylda Massachusetsiň South Lancaster şäherindäki birnäçe bagyşlanan dogan aýal tarapyndan trakt we missiýa jemgyýeti döretmek pikiri ilkinji gezek öňe sürüldi. Bu dogan aýallar belli bir döwür üçin mezhebimize degişli gazetleriň we traktatlaryň nusgalaryny ynançymyzdan daşardaky dürli adamlara poçta arkaly ibermek we soňra olara hat ýazmak usulyny synap gördüler. Bu, birnäçe adamyň hakykaty kabul etmegine getirip, Pastor S. N. Haskelliň aklyna şeýle sorag geldi: "Näme üçin halkymyzyň hemmesi birnäçe dogan aýalyň eden işini edip bilmesin?" 1871-nji ýylda, esasan hem, bu mesele Review žurnalynyň sahypalarynda köp ýa az ara alnyp maslahatlaşyldy. 1871-nji ýylyň 29-njy dekabrynda geçirilen Baş Konferensiýanyň ýörite mejlisinde, Pastor Haskell hereketiň amaly peýdalydygyny görkezip, traktat jemgyýetlerini döretmegi maslahat berýän karar kabul edildi. Pastorlar S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner we I. D. Van Horn şeýle jemgyýetleri döretmek boýunça meýilnamalary kämilleşdirmek üçin komitet hökmünde bellenildi.
GSAM 443.1Bu hereket habaryň işini alyp barmakda täze bir döwri başlatdy. Şol wagta çenli hakykaty öwretmek işleri esasan diri wagyzçylaryň tagallalary bilen çäklendirilipdi. Birnäçe ýylyň dowamynda Pastor Haskell Tract and Missionary Society-ni üstünlikli etmek üçin planlary öwrenmek we ornaşdyrmak işinde örän zähmet çekdi. Oňa adalatly baha bermek üçin aýdyp bolar: ol bu ugurda hakykatdanam öňdebaryjy boldy. Bu diňe ştatlaryň broşýura we missiýa jemgyýetleri babatynda däl, eýsem 1878-nji ýylda Battle Creekde ýygnanan Baş Konferensiýada umumy (soňra Halkara diýlip atlandyrylan) Broşýura Jemgyýeti üçin meýilnamany hödürläp, onuň iş meýdanynyň biziň konferensiýalarymyzdan daşarky territoriýa, diňe Amerikada däl, daşary ýurtlarda hem boljakdygyny teklip eden adamdy.
GSAM 443Netijeli sekretarlar—Maria Huntley
GSAM 443.2Reb öz providensiýasynda bu hereketde Pastor Haskell-e uly kömek eden netijeli sekretarlary döretdi. Gyz dogan Maria Huntley soňky ýyllarda bedeni uly azap çekýän hem bolsa, çekinmän işläp, takmynan on dört ýyl ozal iş ýerinde aradan çykdy. Onuň tagallalary arkaly daşary ýurtlardaky häzirki köp mümkinçilikler ilkinji gezek tapyldy. Başga sekretarlar hem şol işlere goşuldy, we iş meýdany giňelensoň dürli dillerde sekretarlara zerurlyk ýüze çykdy.
GSAM 444Ýerli Kiliseler Üstündäki Täsir
GSAM 444.1Emma biziň aramyzda trakt jemgyýetiniň işiniň döredilmeginiň iň möhüm netijesi ýerli kilise guramalarynda missiýa ruhuny döretmek we artdyrmak ugrunda ýetirilen täsir boldy. Ol her bir adama hatlaşyk arkaly we okamak üçin niýetlenen neşirleri paýlamak arkaly bir zat etmäge hem-de ruhlaryň halaslygy ugrunda gönüden-göni zähmet çekmegiň ylhamyny duýmaga mümkinçilik berdi.
GSAM 444Trakt işleri baradaky şaýatlyk
GSAM 444.2Pygamberligiň ruhy arkaly trakt we missiýa işleri baradaky berlen görkezmeleriň häsiýetini görkezmek üçin, Testimonies-iň 29 we 30-njy sanlaryndan sitata getirýäris:—
GSAM 444.3"Eger-de bir iş beýlekilerden has möhüm bolsa, ol neşirlerimizi ilata ýetirmek, şeýlelik bilen olary Mukaddes Ýazgylary öwrenmäge alyp barmakdyr. Missionerlik işi — neşirlerimizi maşgalalara ýetirmek, olar bilen gepleşmek hem-de olar bilen we olar üçin doga etmek — gowy işdir we bu erkekleri we aýallary pastorlyk işine taýýarlap ösdürer.
GSAM 444.4"Her kim hem bu işe laýyk däl. Iň gowy zehin we ukyplylyga eýe bolan, işi düşünjeli we tertipli ýerine ýetirip, ony yzygiderli tagallalar bilen öňe sürjek adamlar saýlanmalydyr. Iň kämil tertipleşdirilen meýilnama bolmaly we ol ynamly ýerine ýetirilmelidir. Her ýerdäki kiliseler broşýura we missiýa işine iň uly gyzyklanma bildirmelidirler."
GSAM 444.5"Warak paýlamak we missionerlik işi gowy işdir. Bu Hudaýyň işidir. Ol hiç hili peseldilmeli däldir; ýöne ony hakyky maksadyndan sowdyrmak howpy hemişe bar. Missionerlik meýdanynda işlemek üçin kitap satyjylar gerek. Edepsiz adamlar bu işe laýyk däl. Adamlar bilen ýerlikli gatnaşmagy başarýan, gowy çykyşly, uzakgörüşli we akylly, ruhlaryň gymmatyny duýýan erkekler we aýallar üstünlik gazanyp bilerler."
GSAM 445.1On iki ýylyň dowamynda kiliselerimiz we kitap satyjylarymyz tarapyndan 8 million dollardan gowrak bahaly kitaplaryň, bukletleriň we broşýuralaryň paýlanylmagy Tract and Missionary Society-niň işiniň amaly gymmatynyň subutnamasy bolup durýar.
GSAM 445Pygamberlik Dünýewi Akyla Garşy
GSAM 445.2Ýewropa meýdanyndaky iş bilen baglanyşykly berlen bir pygamberlik sözi bardy, ol şonça hakykatdanam doly ýerine ýetirilýärkä, şu ýerde üns bermäge mynasypdyr. Zähmetkeşler we adamlar işiň şol ýerde, esasan Skandinawiýada, Amerikadaky ýaly alnyp baryp bolmajakdygyny öňe sürüpdiler. Olary geň galdyryp, Uaýt hanym diňe bir işi üstünlikli alyp barmak mümkindigini däl, eýsem ony Amerikada bolşy ýaly dowam etdirmek hem mümkin diýdi we Rebbiň oňa görkezendigini aýtdy: eger olar, hatda alýan az girdejileriniň hem onda birini bermäge girişseler, Hudaý olaryň garaşýanlaryndan hem ýokary derejede bereket berer. Şeýle hem ol olara Skandinawiýada kitap satyjylaryň abuna esasynda kitap satyp biljekdigini we munuň üstünlikli boljakdygyny aýtdy. Şol ýurtlardaky neşirýat öýleriniň dolandyryjylary "Muny edip bolmaz;" "biz kitaplary hiç haçan şeýle satmadyk" diýdiler. Soňrak bolup geçen wakalar, bu meselede Rebbiň perişdesiniň oňa görkezen zatlarynyň dünýälik kitap söwdagärleriniň we neşirýatçylaryň akylyndan has ýokarydygyny subut etdi. Şol ýerde alnyp barylýan kitap satuw işi ilkinji günlerinden bäri üstünlik gazandy. Az girdejileriniň onda birini bu işe bagyşlamak üçin hereket edenleriň käbiri kitap satyjy boldy; olar diňe özlerini üpjün etmek bilen çäklenmän, öňküsinden hem köp girdeji gazanyp, netijede has uly onda bir bölegini hem bagyşlap bilýärler.
GSAM 445.31895-nji ýylda Norwegiýanyň Kristiana şäherindäki neşir öýümizde çap edilen kitaplaryň 40 000 dollardan gowrak bahaly bölegi kitap satyjylar tarapyndan satyldy. Muny başga bir ýerine ýetirilen pygamberlik hökmünde belläň; hem-de bu, hem kilisede, hem-de ondan daşarda muny edip bolmaz diýip edilen ähli protestlere garamazdan boldy.
GSAM 445.41871-nji ýyldan başlap döredilen traktat jemgyýetleriniň işine degişli aýtsak, şeýle işgärleriň tagallalary arkaly hakykata getirilen adamlaryň sany din gullukçylarynyň şahsy tagallalary arkaly getirilen adamlaryň sanyna golaýdyr. Bu gurama arkaly ýer ýüzindäki ähli milletlere we dillerine bu habar ýaýradylýar.
GSAM 446Şaý-sepler we Broşýura Işi
GSAM 446.1Kaliforniýadaky Tract and Missionary Society 1873-nji ýylyň aprelinde gyzykly bir habar berdi. Habara görä, şol ştatda hakykaty kabul eden adamlar tarapyndan şol wagta çenli jemgyýete bagyşlanan zergär önümleri eridilip, synagdan geçirilip we hakyky altyn we kümüş bahasy boýunça 200 dollar möçberinde satylypdyr; munuň ählisi traktatlara, bukletlere we döwri neşirlere maýa goýulyp, paýlanyldy we jemgyýetiň şol bezeg zatlarynyň girdejisinden satyn alnan edebiýat arkaly hakykaty kabul eden ýigrimi adamyň anyk maglumaty bardy. Okuw arkaly hakykaty kabul edenleriň arasynda Kaliforniýanyň Oakland şäherinden John I. Tay hem bardy.
GSAM 446San-Fransisko – Missioner nokady
GSAM 446.21875-nji ýylda San-Fransisko ýygnagyna möhüm bir şaýatlyk berildi, häzirki wagtda ol ajaýyp derejede ýerine ýetirilendigi sebäpli üns çekýär. Bu ýygnak ilkinji döwürden bäri gulluklar üçin zallary kärende almak zerurlygy bilen ýüzbe-ýüz boldy; munuň üçin uly çykdajy we käbir kynçylyklar ýüze çykdy, sebäbi ol zallarda yzygiderli duşuşyklar geçirmek mümkin däldi, olar köplenç başga maksatlar üçin gerek bolýardy.
GSAM 446.31875-nji ýylyň 14-nji we 20-nji aprel agşamlarynda San-Fransisko ybadathanasynyň öňdebaryjy agzalary Market Street köçesiniň golaýyndaky Fifth Street köçesinde ýerleşýän J. L. James hanymyň öýünde jemlendi we Uaýt hanym bize ýagdaý barada wiziýada görkezilenleri gürrüň berdi: San-Fransisko hemişe missiýa nokady bolup, işini dowam etdirjek; we eger bu iş akylly dolandyrylan halatynda, ruhlar hakykaty kabul etmegi dowam etdirerler. Eger adamlary çagyrmak we zähmet çekmek üçin ybadathana gurulsa, olaryň sanyna ruhlar goşular we olar öz gezeginde ýygnanyşyk öýüni taýýarlamak üçin çykdajylary ödemäge hem-de alynmaly karzy üzmäge kömek ederler.
GSAM 447.1Uaýt hanym dowam edip, San-Fransisko ýygnagyna ybadat jaýyny gurmagyň ähmiýetini nygtap aýdansoň, bu garyp ýygnak üçin bu iş garaňkylykda ädim ädmek ýaly görünjekdigini görendigini, ýöne oňa şeýle diýmeli bolandygyny aýtdy: olar ädim ädip ilerledikçe, Hudaýyň providensiýasynyň olaryň öňünde ýoly ädimme-ädim açýandygyny we ýolda kömek berjek dostlaryň peýda boljakdygyny, ahyrynda bolsa karzlarynyň doly üzüljekdigini görerler.
GSAM 447.2Öňde agzalan ýygnaklara gatnaşan az sanly adamlaryň biri hökmünde aýdyp bilerin: agzalarynyň tas hemmesi dünýäniň garyp gatlagyna degişli bolan şol topar üçin 35 × 80 fut ölçegdäki ýygnak öýüni gurmak, üstesine-de, ýer üçin iň pes çykdajynyň hem azyndan 6 000 dollar talap edýän bir şäherde, hakykatdanam "garaňkyda ädim ädmek" ýaly görünýärdi. Olar bu ädimi diňe Uaýt hanym tarapyndan olara berlen şaýatlygyň Rebden gelendigine we hökmany ýerine ýetiriljekdigine bolan doly ynam bilen ätdiler.
GSAM 447.3Taslamanyň başyndan bäri az-da köp gatnaşyp gelýän adam hökmünde aýtmak isleýärin: ýokardaky şaýatlyk ähli tarapdan doly ýerine ýetirildi. Ýer gözleýänimizde 6 000 dollarlyk ýeri 4 000 dollara satyn almagy başardyk. Bir dogan aýal ýerini satyp bilse, 1 000 dollar berjekdigini aýtdy. Ol derrew emlägini emläk agentiniň eline berdi, agent bolsa bahanyň gaty pesdigini aýtdy. Iki hepdäniň içinde onuň ýeri ilkin baha bereninden 1 000 dollar gymmat satylyp, wada ýerine ýetirildi. Ýene bir garyp dogan kilisäniň nähili gurlup bilinjekdigini görmese-de: "Eger Reb munuň edilmelidigini aýtsa, ol ýoly nädipdir açar" diýdi. Ol bir garyndaşynyň mirasynyň paýlanandygy we şonuň netijesinde 20 000 dollaryň eýesi bolandygy barada bilip, geň galdy. Ol gurluşyk üçin 1 000 dollar berdi we özüniň ýaşaýan jaýyny gurmak üçin kilisäniň ýer böleginiň üçden birini satyn aldy, şeýlelik bilen jemgyýete iki ugurdan kömek etdi.
GSAM 448San-Fransisko üçin möhüm kömek
GSAM 448.1Şeýlelik bilen, gurluşygy dowam etdirýän mahaly komitet köp sanly sadaka we kömekler bilen üpjün edildi. Diňe şunu aýtsak ýeter: kilise binasy ýer bölegi bilen bilelikde takmynan 14 000 dollar çykdajy bilen guruldy we bu çykdajynyň ýarysyndan gowragy bina tamamlanmazdan ozal sadakalar arkaly üpjün edildi. Binanyň gurlan Laguna köçesiniň ýerleşýän şäher böleginde mekdep binalarynyň ýetmezçiligi sebäpli, mekdep geňeşi jaýyň damy goýulmazdan ozal aşaky otaglary mekdep geçirmek üçin kärende almak kararyna geldi. Aýlyk 75 dollar möçberinde kärende tölegi takmynan iki ýyl dowam etdi; bu girdeji faýz we işlediş çykdajylaryny ödeýärdi we jemgyýete galan karzyny azaltmak üçin gazanan serişdelerini ulanmak mümkinçiligini berdi.
GSAM 448Hidriatik Dispanser
GSAM 448.2Häzirki wagtda şol döwürde ýüze çykan karzyň kiçi bir bölegi galýar, we kilisäniň aşagynda doly enjamlaşdyrylan gidriatik dispanser bar; ol maliýe kynçylyklaryndan azat we galan karzdan has gymmatlydyr; şol karz bolsa ýakyn wagtda geçmişde galar.
GSAM 448.3Ruhlaryň hakykaty kabul etmegine degişli şaýatlygyň bölegi örän ajaýyp ýerine ýetirildi. Diňe onlarça däl, eýsem ýüzlerçe adam şol şäherde hakykatyň ýagtylygyny kabul etdi we häzirki wagtda dünýäniň dürli künjeklerinde ýaýran. San-Fransisko şäherine her gezek baranymda, soňky gezek duşuşanymdan bäri hakykaty kabul eden ikiden on adama çenli duş gelýärin; we bu iş heniz tamamlanmady.
GSAM 449Pastor Uaýtyň ölümi
GSAM 449.1Takmynan 1880-nji ýylda Pygamberligiň ruhy arkaly Uaýt hanyma ömür ýoldaşy, Pastor Jeýms Uaýta şeýle diýmegi buýruldy: ol göterip gelýän köp aladalaryndan we jogapkärçiliklerinden el çekip, olary başga, has ýaş adamlara tabşyrsyn we "soňky üýtgemäge taýýarlan" — bu onuň dünýewi ýolunyň ýakynda tamamlanjakdygyny aňladýar. Ol bu görkezmä eýerip başlady, we bu gaty wagtynda boldy, sebäbi 1881-nji ýylda onuň zähmetleri bes boldy we ol Isada uka gitdi. 31-nji iýulda ol malariýa gyzgynlygy bilen kesellendi. 3-nji awgustda ol öýünden alnyp, Battle Creek Sanitariumyna äkidildi, ol ýerde mümkin bolan ähli ideg we üns berildi, ýöne netije bermedi. Onuň ýagdaýy has-da erbetleşdi. Keseliň başyndan başlap, ol özüniň "soňky üýtgemesiniň" gelendigini öňünden duýdy.
GSAM 449Pastor Smithiň beýanaty
GSAM 449.2Bu wakanyň üstünde gürrüň berende, Pastor Uriah Smith şeýle diýýär: "Onuň ölüminiň şertleri has amatly bolup bilmezdi. Keseliň soňky üç güni dowamynda aňy ýerinde bolan mahaly ol hiç hili agyry çekmeýändigini tassyklady. Şol ýakymly Şabat güni günortadan soň onuň ömrüniň haýal-haýal akyp gidýän mahaly, binanyň içinde we töwereginde çyn ýürekli we gözýaşly köp sanly dost durdy. Ol sakit ukyga batýan ýaly, ölüme geçdi; we hemmesi tamamlananda, ýüzüniň her bir çyzygynda şirin parahatlyk saklanyp galandygy ýaly boldy. Bu doga jogap berlen ýaly boldy:
GSAM 449.4Ölüm wagtynda onuň ýaşy altmyş ýyl iki gün boldy. Battle Creek-de oňa bildirilýän hormat 13-nji awgustdaky jenazesine azyndan iki müň bäş ýüz adamyň gatnaşmagy bilen subut boldy; soňra ony Oak Hill mazarystanyndaky soňky dynç alyş ýerine doksan bäş araba we köp sanly pyýada adamlar ugratdy.
GSAM 450.1Onuň ölüminiň yzysüre berlen we Review žurnalynda çap edilen köp sanly şahadatnamalardan Pastor S. N. Haskelliň kaleminden aşakdakylary getirýäris:—
GSAM 450.2"Men onuň her bir diýen ýaly kyn ýagdaýda berýän dogry hökümine, ýalňyşýanlara we hatda oňa erbetlik edenlere hem olaryň töwbekar bolandygynyň subutnamalaryny görende görkezýän ýürek mährine we ruhy belentlige, şeýle hem dogry diýip hasap edýän zatlara bolan söýgüsine seredýänimde, hakykatdanam aýdyp bilerin: Ysraýylda bir ata ýykyldy. Ol dynç alýan mahaly, iş hem-de köp adamlar onuň öňünden görmeginiň we atalyk ideginiň ýetmezçiligini duýarlar."
GSAM 450.3Ol aradan çykanda, duşmanlarymyz bu habaryň indi togtajakdygyny öňe sürüpdiler. Emma şeýle däl; ylahy eliň kömegi bilen onuň esaslandyran guramalary has-da uly derejä ýetmäge, "Rebbiň eken agaçlary" bolmaga we olardan köp sanly we miwe berýän şahamçalaryň ýaýramagyna niýetlenipdi.
GSAM 450Din kanunçylygynyň çak edilmegi
GSAM 450.4Üçünji perişdäniň habaryny ýetirýänleriň Ylham kitabynyň 13-nji babyndaky pygamberlige görä, Hudaýyň buýruklaryny saklaýandyklary üçin adamlaryň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda we beýleki ýerlerde yzarlanjak wagtynyň geljekdigini aýdaly bäri elli sekiz ýyl geçdi. Uaýt hanymyň Early Writings atly kitabynda bu öwrediş barada aşakdakylary okaýarys:—
GSAM 450.5"Perişde: 'Görüň!' diýdi. Ünsüm ýamanlara, ýagny ynanmaýanlara gönükdirildi. Olar hemmesi hereketde idiler. Hudaýyň halkynyň şowhunlylygy we güýji olary oýandyrdy we gaharyny getirdi. Her tarapda çaşmaçylyk, çaşmaçylyk bardy. Men Hudaýyň ýagtylygyny we güýjüni alýan topara garşy çäreleriň görülýändigini gördüm. Olaryň töwereginde garaňkylyk galyňlaşdy; ýöne olar berk durdular, Hudaý tarapyndan makullanýardylar we Oňa ynanýardylar. Men olaryň aljyraňdygyny gördüm; soňra olaryň Hudaýa ýürekden ýalbarýandygyny eşitdim. Gije-gündiz olaryň ýalbarşy bes bolmady: 'Ey Hudaý, islegiň ýerine ýetsin! Eger bu Adyňy şöhlelendirip biler bolsa, halkyň üçin gaçyp biljek ýol aç! Bizi daş-töweregimizdeki paganalardan halas et. Olar bizi ölüme höküm etdiler; ýöne Seniň eliň halaslyk getirip biler.'"2
GSAM 451.1"Soňra men dünýäniň öňdebaryjy adamlarynyň bilelikde maslahatlaşýandygyny we şeýtan bilen onuň perişdeleriniň olaryň töwereginde meşgul bolýandygyny gördüm. Men bir ýazgy gördüm; onuň nusgalary ýurduň dürli künjeklerine ýaýradylan bolup, mukaddesler aýratyn ynançlaryny terk etmese, Şabatdan ýüz öwürmese we hepdäniň birinji gününe eýermezse, belli bir wagtdan soň adamlar olary öldürip biler diýlip buýruk berilýärdi."3
GSAM 451Amerikada gysyş
GSAM 451.2Garşydaşlarymyz bu ýurtda hiç haçan dini basyş bolmaz diýip aýdýarlar, sebäbi ABŞ Konstitusiýasy "Kongres haýsydyr bir dini döwlet dini hökmünde bellemek ýa-da onuň erkin ýerine ýetirilmegini gadagan etmek barada hiç hili kanun kabul etmez" diýýär. Mundan başga-da, ştatlaryň köpüsiniň "Hukuklar hakyndaky kanunlary" dini kanunçylygy gadagan edýär. Bu beýanatlaryň öňünde halkymyz duýduryş habaryny we çaknyşyga taýýarlyk görmegiň zerurdygyny yglan etmegi dowam etdirdi.
GSAM 451.31863-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Konstitusiýasyny we ýurduň kanunlaryny dini ýörelgeleri berjaý etmegi üpjün etmek maksady bilen üýtgetmek üçin bir gurama döredildi. Bu pikirler gaty çalt tarapdar tapdy we adamlary dogry işi etmäge mejbur etmegiň, esasan hem ýekşenbe günlerini berjaý etmegiň prinsipi giňden ýaýrap, köp ştatlarda hakykatdan hem gysmaçylyk başlady; hatda ýekşenbe kanunlarynda wyždanlaryna görä başga bir güni berjaý edýän adamlar üçin ýörite düzgünler bar bolsa-da, ýekşenbe günlerini berjaý etmändikleri üçin adamlar türmä basyldy.
GSAM 452Ýüz on alty tussaglyk
GSAM 452.1Meniň öňümde 1878-nji ýyldan 1896-njy ýylyň martyna çenli Amerikada Ýedinji gün Adwentistleriniň 116 sany tussag edilmeginiň sanawy bar. Olaryň 109-sy günäli tapyldy. Olaryň köpüsi ýigrimden altmyş güne çenli türmä basyldy, we olaryň takmynan on ikisi ganhorlar, ogrular we iň erbet jenaýatçylaryň hatarynda "zynjyr toparynda" işlemäge mejbur edildi. Her bir ýagdaýda, olara höküm çykaranlar olaryň iň gowy raýatdygyny boýun aldy.
GSAM 452Religious Liberty Association
GSAM 452.21889-njy ýylyň 21-nji iýulynda Miçiganyň Battle Creek şäherinde National Religious Liberty Association diýlip atlandyrylýan gurama döredildi; onuň maksady dini kanunçylyga garşy çykmak, halky din bilen graždan hökümetiniň hakyky gatnaşyklary barada maglumatlar bilen üpjün etmek we wyždanlary sebäpli yzarlanýanlara kömek bermekdi. Bu birleşik edebiýat paýlamak we halkyň öz ýurdumyzda döwrüň borçnamalary we howplary barada düşünjesini artdyrmak işinde uly möçberde iş alyp bardy. Hakykatdanam, ol Ylham 14:9-12-de berlen duýduryşlaryň ýaýramagyna uly goşant goşdy.
GSAM 452Dünýewi žurnallaryň kömegi
GSAM 452.3Şol wagt Ýedinji gün Adwentistlerine garşy alnyp barylýan gysyşlar New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean we ş.m. gazetleriň redaksiýa sütünlerinde beýan edildi. Özüniň içki sesi boýunça hereket edendigi we buýrukda görkezilen gününi saklaýandygy üçin Birleşen Ştatlaryň raýatyna garşy alnyp barylýan adalatsyz çäreler barada aç-açan ýazylan makalalar çap edildi. Şol häsiýetli gazet makalalary arkaly bu tema millionlarça okyjynyň ünsüne getirildi. Bir aýyň içinde üçünji perişdäniň habarynyň esasy hakykaty biziň ýigrimi ýyldan gowrak wagtyň içinde ýetip bilen adamlarymyzdan has köp adama ýetirildi.
GSAM 453Adam gaharynyň Rebbi öwgülendirmek üçin ulanylmagy
GSAM 453.1Şeýlelikde, adamlaryň Hudaýyň işini togtatmak we dördünji buýrukda görkezilen Şabatdan tapawutly bir Şabaty goldamak üçin kanunlary kabul etdirmek ugrunda edýän tagallalarynyň hakykatyň has çalt öňe gitmegi üçin ýol açmagyna hyzmat edendigi görünýär.
GSAM 453.2Bu usullar bilen birnäçe aýyň içinde gazanylanlaryň üstünde pikir edeniňde, iki mukaddes ýazgy aňymyza güýçli gelýär. Birinde şeýle diýilýär: "Biz hakykata garşy hiç zat edip bilmeris, ýöne hakykat üçin edip bileris;"4 beýlekisinde bolsa: "Elbetde, adamyň gahary seni medh eder; gaharyň galan bölegini bolsa sen saklarsyň."5
GSAM 453Ýekşenbe Kanunlary Hakynda Çaklama
GSAM 453.31885-nji ýylda çap edilen Testimony No. 32-de ABŞ-da ýekşenbe kanunlarynyň nähili kabul ediljekdigi barada beýanat berilýär. Onda şeýle diýilýär: "Meşhurlyk we goldaw gazanmak üçin kanun çykaryjylar ýekşenbe kanunyny talap edýän isleglere boýun egerler."6 Biz bir pursat üçin munuň eýýäm nähili amala aşyrylandygyny seljereris.
GSAM 453Dünýä ýarmarkasy baradaky kanunçylyk
GSAM 453.41892-nji ýylda Kongrese şol ýylyň maýyndan oktýabryna çenli Illinoýs ştatynyň Çikago şäherinde geçiriljek Dünýä sergisiniň ýekşenbe güni açylmagyny gadagan etmek baradaky talap bilen ýüzlenildi. Şeýle kanun 1892-nji ýylyň 19-njy iýulynda, öňden çaklanan şol basyş astynda kabul edildi. Şeýle hem ýatda saklanylmalydyr, bu Demirgazyk Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Kongresiniň Şabat meselesi boýunça ilkinji gezek kanun çykarmagy boldy.
GSAM 453.5Kiliseler uly sanly atlar we petisiýalar iberdiler, we telegramlar iberdiler; diňe Kongrese ýüzlenmek bilen çäklenmän, eýsem kongresmenlere mähirliçe (?) şeýle habar berdiler: "Biz şu ýerde özümizi we biri-birimizi borç edýäris we şu wagtdan başlap, bu kararlarda agzalan şertlerden başga Dünýä sergisine haýsydyr bir görnüşde goşmaça kömek bermegi goldaýan Kongresiň haýsydyr bir agzasyna — senatora ýa-da wekile — ses bermekden ýa-da haýsydyr bir wezipä ýa-da ynam bildirilýän orna saýlamagy goldamakdan ýüz öwürjekdigimizi wada berýäris." Şertler şundan ybaratdy: ýarmarka ýekşenbe güni ýapylmalydy.
GSAM 454Kongresde gepleşikler, 1892
GSAM 454.1Kanun taslamasy kabul edilende Kongresiň mejlislerinde alnyp barlan gürrüňleriň nusgasy hökmünde aşakdakylary okaň:
GSAM 454.1"Men bu inkär beýanatynyň ýazmaça beýan edilmegini we ABŞ Kongresi tarapyndan teklip edilmegini görmek isleýärin. Ony ýaz. Ony nähili ýazarsyňyz? ... Eger gaýratyňyz bar bolsa, ony söz bilen beýan ediň; eger gaýratyňyz bar bolsa, ony goldaň; oňa ses berenleriň näçesi gaýtadan şu ýere gelip biler? Umuman hiç kim, diýip umyt edýärin. Oňa garşy çykmak bilen özüňizi howp astyna salýarsyňyz."
GSAM 454Kilise tarapyndan edilen buýsanç
GSAM 454.2Bu kanunyň kabul edilmegini Kongresden talap edip, üpjün edenleriň ony dini kanunçylyk meýilnamalarynda möhüm ýeňiş hasaplandygy şu ýagdaýdan aýdyň görünýär: şol abraýly din gullukçylarynyň biri, kanun kabul edilenden az salym soň Pennsilwaniýanyň Pittsburg şäherinde geçirilen hutbasynda şeýle diýdi:—
GSAM 454.3"Kilisäniň uly syýasy ýa-da dolandyryş edaralarynda agramlydygy iň täsirli görnüşde soňky Dünýä sergisi meselesinde subut boldy; şol wagt ABŞ Senaty, ýurduň iň ýokary edarasy, diniň sesine gulak asyp, Dünýä sergisine 5 million dollar möçberinde serişdeler bölüp bermek baradaky kanuny, kiliseler tarapyndan teklip edilen şert bilen kabul etdi: uly serginiň gapylary ýekşenbe güni açylmasyn. Bu uly we oňyn hakykat hristianlaryň aňyna şeýle pikir salýar: eger munuň ýaly iş amala aşyrylyp bilse, onda beýleki deň derejede zerur çäreleri hem durmuşa geçirmek mümkin. Kilise yzygiderli güýçlenýär we onuň sesi geljekde geçmişdäkiden has köp eşidiler."
GSAM 454.3Şeýlelik bilen, 1885-nji ýylda berlen şol şaýatlygyň nähili ýerine ýetirilenini we häzir hem ýerine ýetirilýändigini görýäris.
GSAM 455Katolik we Protestan Birligi
GSAM 455.1Bu baglanyşykda 1885-nji ýylda edilen we Testimony No. 32-de hem tapylýan başga bir çaklama seredeliň:—
GSAM 455.2"Protestantçylyk eli bilen uçurumy geçip Rim güýjüniň elini tutjak; spiritizm bilen uçurumy geçip elini tutjak; Bu üçlü birleşigiň täsiri astynda ýurdumyz protestant we respublikan hökümet hökmünde Konstitusiýasynyň ähli ýörelgelerini inkär eder we papanyň ýalanlarynyň we aldanşyklarynyň ýaýramagy üçin çäreler görer; şonda biz şeýtanyň ajaýyp işleriniň wagtynyň gelendigini we ahyryň golaýda bolandygyny bilip bileris."7
GSAM 455.3Bu çaklamanyň ilkinji böleginiň eýýäm durmuşa geçýändigini görkezmek üçin diňe daş-töweregimizde bolup geçýän wakalara ünsi çekmeli. Protestantlaryň, hem din gullukçylarynyň, hem-de halkyň katolikleriň hoşniýetini gazanmaga çalşyp, olary öz jemgyýetlerine gatnaşmaga çagyrýandygyny görüň. Ýatda saklaň, häzirki wagtda bu ugurda görünýän zatlaryň sähelçe yzy hem 1885-nji ýylda, ýokardaky şaýatlyk berlen mahaly, zordan görünýärdi.
GSAM 455.4Protestantlaryň papistleriň elini we kömegini nädip gözleýändigini görkezmek üçin men 1896-njy ýylyň martyň 18-i seneli Kansas City (Mo.) Star gazetinden bir parçany getirýärin.
GSAM 455Metodistler we St. Patrick güni
GSAM 455.51896-njy ýylyň 17-nji martynda, St. Patrick güni mynasybetli, Kansas City, Mo. şäherindäki Coates Opera House-da şäheriň öňdebaryjy metodist ybadathanasynyň pastory Dr. Mitchell çykyş etdi. Star bu çykyşyň bir bölegini "dramatik kiçi sahna" diýip atlandyrýar. Dr. Mitchell aşakdaky sözleri aýdanynda, oňa şowhunly el çarpyldy:—
GSAM 455.6"Bigotlik bilimsizligiň çagasy. Biz goňşularymyzy ýeterlik derejede tanamaýandygymyzdan bigot bolýarys. Protestantlar hökmünde bize katolikler barada aýdyp bolmajak zatlara ynanmagy öwretdiler. Katoliklere protestantlar barada aýdyp bolmajak zatlara ynanmagy öwretdiler. Indi bolsa biri-birimiziň gözüne seredip, elini tutmak üçin ýeterlik ýakynlaşanymyzda, biri-birimiz barada ýalňyş düşünjelerimiz bardygyny görýäris; eger biri-birimizi has gowy tanasadyk, biri-birimizi has gowy söýerdik. Biz biri-birimizden daşlaşyp, tankyt etdik. Mukaddes Mesihiň yzarlaýjylary üçin bu utanç. Ähli hristianlar şol bir gymmatly gan bilen halas edildi; biz şol bir ylahy merhemet bilen goldanylýarys we şol bir jennete ýetmegi umyt edýäris. Doganlar, geliň, şu ýerde biri-birimiz bilen tanyş bolalyň."
GSAM 456.1The Star gazetiniň dowamy şeýle:—
GSAM 456.2"Dr. Mitchell soňra onuň arkasynda oturan Ata Daltona [katolik ruhanysy] tarap öwrüldi we elini uzadyp: 'Dogan Dalton, bu meniň elim' diýdi. Ata Dalton turup, uzadylan eli gysdy we Dr. Mitchell ony gysýan mahaly, ol şeýle diýdi: 'Ýer ýüzünde bir şäherde şeýle uzak ýaşap, asmana baranymyzda bir perişdäniň bizi bir-birimiz bilen tanyşdyrmagyna mätäç bolsak, bu örän gynandyryjy bolar. Gel, şu ýer ýüzünde bir-birimiz bilen tanyşalyň.' Diňleýjiler alkyş etdiler, we Ata Dalton oturgyja oturandan soň, Dr Mitchell çykyşyny dowam etdirdi."
GSAM 456Uly we Karar beriji Bir Zat
GSAM 456.3Awstraliýanyň Melburn şäherinden, 1892-nji ýylyň fewralyň 18-i seneli başga bir habardan sitata alýarys:
GSAM 456.3"Meniň gözümde ähli asman wakalaryň ösüşini synlaýar. Ýer ýüzünde Hudaýyň hökümdarlygy baradaky uly we uzak dowam eden çekeleşikde bir krizis ýüze çykmalydyr. Uly we aýgytlaýjy bir zat bolup geçmeli, we ol gaty ir bolup geçmeli."
GSAM 456Hakim Breweriň "Hristian Millet"
GSAM 456.4Bu resminama ýazylandan on bir gün soň we ol ABŞ-a ýetmezden ozal, protestantlar hem-de katolikler bu ýurduň geljeginde karara getiriji hasaplaýan bir waka boldy. Men ABŞ-nyň Baş sudunyň sudýasy Brewer tarapyndan 29-njy fewralda çykarylan "Bu hristian döwletidir" diýen karary nazarda tutýaryn. Öňem görkezilişi ýaly, şol ýylyň 19-njy iýulynda Dünýä sergisini ýekşenbe günleri ýapmak baradaky kanun kabul edildi. Onuň kabul edilmegini berk goldaýan din gullukçylary, Ýokary kazyýetiň bu ýurduň hristian döwletidigini yglan edendigine salgylanyp, hristian ýekşenbe gününi hapalanmakdan goramak zerurdygyny çuňňur ynam bilen öňe sürdiler. Şonuň ýaly hem Milli Reform partiýasy şeýle pikir etdi. Bu hristian döwletidigine görä, hökümetiň binýady hökmünde Hudaýy we onuň kanunlaryny ykrar etmeli, we ş.m. Hakykatdanam, bu soňky çekeleşikde uly we kesgitli bir wakanyň bolandygyny görkezýär, "we ol hem örän ir boldy."
GSAM 457Eski Pygamberler
GSAM 457.1Hudaýyň gullaryna, ýagny pygamberlere berlen wiziýalaryň iki görnüşi bardygy görünýärdi — biri "açyk wiziýalar" diýlip atlandyrylýan, wiziýada şahsyň özüni görüp bolýan wiziýalar; beýlekisi bolsa "gije wiziýalary" diýlip atlandyrylýan. Birinji görnüşdäki wiziýalara 1 Şemuwil 3:1-de salgylanylýar; onda çaga Şemuwiliň tejribesi şeýle beýan edilýär: "Şol günlerde Rebbiň sözi gymmatlydy; açyk wiziýa ýokdy."
GSAM 457Açyk Wiziýalar
GSAM 457.2Bu häsiýetli (açyk wiziýa) bir wiziýa bolup, onda Rebbiň eli pygamber Ezekiýelde boldy. Ýehuda garrylary onuň öňünde oturanda, olar ony açyk wiziýada gördüler.8 Başga bir gezek pygamber Daniýel Kaldeýa hökümdarlarynyň arasynda wiziýada alnyp gidildi. Eger olar galyp dursalardy, ony wiziýada görüp bilerdiler, ýöne munuň ýerine "uly bir titreme olaryň üstüne gelip, şonuň üçin olar gizlenmek üçin gaçdylar."9
GSAM 457Uaýt hanymyň Gije Wiziýalary
GSAM 457.3Uaýt hanymyň öňki wiziýalarynyň ählisi açyk wiziýalardy. 1884-nji ýyldan bäri wiziýalaryň häsiýeti bu babatda üýtgedi; häzirki wagtda olar Mukaddes Ýazgylarda "gije wiziýalary" diýlip atlandyrylýar, diňe düýş däl, eýsem öňki ýyllarda açyk wiziýalarda bolşy ýaly şol bir ýagty perişde peýda bolup, oňa görkezme berýär. "Gije wiziýalarynyň" köp mysaly Mukaddes Kitapda ýazylan, munuň mysalyny Gelip çykyş 46:2; Daniýel 2:19; 7:13; Işler 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25 aýatlaryny okaýan wagty aňsatlyk bilen görmek bolýar.
GSAM 458.1Bu gije wiziýalarynda Uaýt hanym tarapyndan köp möhüm çaklamalar beýan edildi, olar öňden bellenilişi ýaly iň takyk ýerine ýetirildi. Häzir men soňky döwürde beýan edilen käbir wiziýalara ünsi çekjek.
GSAM 458Waşingtona Göçürme
GSAM 458.21893-nji ýylda Uaýt hanym şeýle diýdi:
GSAM 458.2"Häzir Battle Creekde gaty köp işler jemlenýär. Eger şol işler bölünip, başga şäherlerde ýerleşdirilse, ýagny ýagtylyk we bilim beýleki ýerleri hem bereketlendirip bilerkä, bu Hudaýyň tertibine laýyk geljekdi. Reb Battle Creekde ikinji Iýerusalimi islemeýär. Hudaýyň islegi ýerine ýetiriljek bolsa, berk reformasiýalar, üýtgeşmeler we desgalaryň hem-de edaralaryň geçirilmegi zerur bolar."
GSAM 458.31903-nji ýylyň martynda Kaliforniýanyň Oakland şäherindäki Baş Konferensiýada ol şeýle diýdi:
GSAM 458.3"Ýyllar boýy halkymyza duýduryş berildi: 'Battle Creek-den çykyň.' Emma şol ýerde ýola goýlan köp işler sebäpli galmak amatly boldy we adamlar näme üçin göçmeli boljakdygyny görmändiler."
GSAM 458.4"Başga ýerde ýerleşmek baradaky soraga jogap hökmünde men: 'Hawa' diýýärin. Baş Konferensiýanyň ofislerini we neşir işini Battle Creek-den göçüriň. Men şol ýeriň nirede boljakdygyny, Atlantika kenarynda ýa-da başga ýerde boljakdygyny bilmeýärin. Emma şuny aýdýaryn: 'Review' ofisini täzeden gurmak üçin Battle Creek-de bir daş ýa-da kerpiç goýmaň. Hudaý onuň üçin has gowy ýer saýlap goýdy."
GSAM 458.5Bu görkezmäni eşiden ynançlylaryň konferensiýasy ses berdi: "Baş konferensiýanyň ofisleri Miçiganyň Battle Creek şäherinden Atlantik kenaryndaky bir ýere göçürilsin."
GSAM 459.1Baş Konferensiýanyň sessiýasynyň tamamlanmagyndan soň, Battle Creekde geçirilen Baş Konferensiýa geňeşinde "Baş Konferensiýanyň ofisiniň baş edarasyny New York şäheriniň golaýynda ýerleşdirmegi goldaýarys" diýlip ses berildi. Şonuň esasynda amatly ýer tapmak üçin uly bir komitet saýlandy. Komitet planlaryny Uaýt hanyma habar berdi we ondan goşmaça ýagtylyk bardygyny soraýandyklaryny aýtdy. Ol bolsa şeýle jogap berdi:—
GSAM 459.2"Reb bize düşünjeli we doga bilen hereket etmäge kömek etsin. Men onuň biziň neşir öýümiziň nirede ýerleşjekdigini örän tiz bilmegimizi isleýändigine ynanýaryn. Meniň pikirimçe, bulut hereket eden badyna hereket etmäge taýyn bolmak – biziň ýeke-täk howpsuz ýolumyzdyr. Oňa ýol görkezmegini haýyş edeliň. Ol öz providensiýasy bilen biziň Battle Creek-den çykmagymyzy isleýändigini görkezdi....
GSAM 459.3"Nýu-Ýorkda iş gerek, ýöne neşir öýümizi şol ýerde gurmalymy, muny aýtmak kyn. Meniň alan ýagtylygym bu hereketi goldamak üçin ýeterlik anyk däl diýip hasaplaýaryn."
GSAM 459.4New York şäheri we töwerekdäki şäherçelerde takmynan iki hepde gözleg geçirenden soň, komitet neşir öýi üçin amatly ýer tapyp bilmedi. Şu pursatda 30-njy maý seneli bir hat geldi, onda Uaýt hanym şeýle diýdi:—
GSAM 459.5"Doganlarymyz Review and Herald neşir öýi üçin ýer gözleýänlerinde, olar Rebbi çuňňur gözlemeli. Olar uly üns, gözegçilik we doga bilen, öz gowşaklyklaryny hemişe duýup hereket etmeli. Adam pikirine daýanmaly däldiris. Hudaýyň berýän akyl-paýhasyny gözlemelidiris....
GSAM 459.6"Bu edarany Nýu-Ýorkda döretmek barada aýtsam, ünsli boluň. Men onuň Nýu-Ýorka golaý bolmagynyň tarapdary däl. Häzirki wagtda ähli sebäplerimi aýdyp bilmerin, ýöne şol şäherden 30 mile çenli aralykdaky islendik ýer gaty golaý bolar diýip ynanýaryn. Beýleki ýerleriň töweregini öwreniň. Men Waşington, D.C.-niň artykmaçlyklarynyň jikme-jik seljerilmelidigine doly ynanýaryn.
GSAM 460.1"Bu edarany şäherde ýa-da şäheriň eteklerinde däl-de, oba etrabynda, ýer bilen gurşalan ýerde döretmeli."
GSAM 460Oňaýly teklip çaklamasy
GSAM 460.2Bu maglumat bilen komitet Waşingtonyň töweregini doga bilen gözlemäge başlady, şonda üçünji hat gelip, onda şu görkezme bardy:
GSAM 460.2"Biz Gündogarda işimiziň ýerleşjek ýeri barada ýagtylyk üçin doga edýärdik we bize örän anyk ýagtylyk geldi. Maňa anyk ýagtylyk berildi: bize satmak üçin teklip ediljek ýerler bar, puly erkin harçlap bilýän adamlar şol ýerlere köp pul sarp edipdirler. Bu saraý eýeleri ölýär ýa-da ünsleri başga bir zada çekilýär we emläk örän pes bahadan satylmaga teklip edilýär....
GSAM 460.3"Meniň alýan ýagtylygymdan bilýärin, häzirlikçe Review and Herald neşiriniň baş edarasy Waşingtonyň golaýynda bolmalydyr."
GSAM 460Çaklanan ýer tapyldy
GSAM 460.4Bu habar elinde bolan mahaly komitet Kolumbiýa sebitinde ýer gözlemäge başlady, ýöne akry bir müň dollardan arzan ýer tapylmady. Ahyrynda olaryň ünsi Takoma Parka çekildi. Aşakdaky komitetiň hasabaty:—
GSAM 460.5"Distriktiň çäginden biraz daşda, Takoma Park şäheriniň çäginde, takmynan elli akr meýdany alty müň dollara, ýagny akr başyna 120 dollardan satyn alyp boljak ýer tapdyk. Biz bu ýeri doly barladyk. Biz birnäçe ýyl mundan ozal Bostondan bir lukmanyň ony sanatoriýa ýerleşdirmek üçin saýlandygyny bildik. Onuň satyn almak we ýeri ähli gyrymsy agaçlardan, agaç kütüklerinden we galyndylardan arassalamak üçin takmynan altmyş müň dollar çykdajy edendigini aýdýarlar. Maliýe kynçylyklary onuň meýilnamalaryny durmuşa geçirmegine päsgel boldy we ýer ipotekasyny eýeleýän bir adamyň eline on bäş müň dollara geçdi.
GSAM 461.1"Takoma Parkyň raýatlary, özlerine wekilçilik edýän şäher häkimi we käbir öňdebaryjy şahslar arkaly, bize bu ýere örän samimi garşylama berdiler we meýilnamalarymyzy durmuşa geçirmekde dostlukly hyzmatdaşlyk edjekdiklerine kepillik berdiler.
GSAM 461.2"Ähli syýahatlarymyzyň we gözleglerimiziň dowamynda şaýatlyklaryň spesifikasiýalaryna bu ýerden başga doly laýyk gelýän ýer tapmadyk. Biz Hudaýyň providensiýasynyň bizi eýelemegimizi isleýän ýere alyp gelendigine ynanýarys."
GSAM 461.3Bu we öňki baplarda getirilen şaýatlyklaryň köp berjaý bolandygyny nazara alyp, geljekde boljak wakalara taýýar bolup, olar biziň üçin garaşylmadyk bolmasyn diýip, "Hudaýymyza, Rebbimize ynanalyň we şonuň bilen berkidileliň; onuň pygamberine ynanalyň we şonuň bilen rowaçlanalyň."