5-nji Bap — Ikinji Geliş Habary

GSAM 93.1"Indi injir agajynyň meselini öwreniň: Onuň budagy ýumşak bolup, ýapraklary çykaranda, tomus ýakyn diýip bilýärsiňiz; şeýle hem sizem bu zatlaryň ählisini göreniňizde, onuň [marginada 'ol'] ýakyn, gapylaryň öňünde durandygyny bilersiňiz. Hakykatdan hem size aýdýaryn: bu nesil geçmez, bu zatlaryň ählisi ýerine ýetirilmänçe. Asman we ýer geçer, emma sözlerim geçmez."¹

GSAM 93.2Bu ýazgyda ünsümiz Mesihiň gelmeginiň "gapylaryň öňünde" bolandygyny öwrenmäge mümkinçilik berýän wagta gönükdirilýär; bu, ilkinji ýumşak ýaş ýapraklaryň çykandygyny görende tomusyň golaýdygyny bilýän ynamymyza meňzeýär. Şeýle hem, Mesihiň özi gelýänçä hereket sahnasyndan geçmejek nesle gelendigimizi hem bilip bileris. Meseli öwrenmek wagty gelende, meseli öwretjek mugallymlary döretmek üçin bu Rebbiň wagtydygyny berk nygtamak gerekdir. Başga bir pursatda resulyň soragy hem şu ýere degişlidir: "Wagyzçy bolmazdan olar nädip eşidip bilerler? we olar iberilmedikçe nädip wagyz ederler?"²

GSAM 93Belgiler üçin Wagt

GSAM 93.3Öňki bapda biz 2300 günlük döwrüň gutarşy barada maglumatyň nähili alynandygyny we onuň "Onuň höküm sagadyna" çenli uzalýandygyny gördük. Bu ýerde hödürlenýän meselde bolsa, bu meseli yglan etmek we "höküm" habaryny dünýä ýaýratmak üçin Rebbiň wagtynyň gelendigini görýäris. Öz halkyna geljek uly "gynançlyk" barada, onuň "gysaldyljakdygyny" aýdyp bolansoň, Halasgär şeýle diýdi: "Şol günleriň gynançlygynyň derrew yzyndan gün garaňky bolar, aý bolsa öz ýagtylygyny bermez, ýyldyzlar asmandan düşer, asman güýçleri titrer; şondan soň Ynsan Oglunyň alamaty asmanda görünjekdir."³

GSAM 94.1Üns beriň, soňky agzalan alamat hakda onuň gelmeginiň alamaty diýilmeýär; ýöne Ynsan Oglunyň şol ýerde bardygyny, gelýärkä görünýändigini görkezýän alamatdyr. Bu tekstde onuň ýakyn gelmegine ynanmak üçin alamat hökmünde görkezilen wakalar gün, aý we ýyldyzlardaky alamatlardyr. Soňra gelýän beýleki wakalar bolsa onuň gök bulutlarynda hakyky gelmegi bilen baglanyşyklydyr. Şonuň üçin bu alamatlaryň üçünjisinden—ýyldyzlardaky alamatdan—derrew soň Rebbiň öz mugallymlaryny Mesihiň gelmeginiň gapylaryň öňünde bolýandygyny öwretmek üçin turuzjak wagty gelýär.

GSAM 94.2Bu alamatlaryň çykyş wagty barada: gün garaňkylaşmagy kynçylykdan derrew soň bolmaly eken.⁴ Markyň ýazmagyna görä, bu "şol günlerde, şol kynçylykdan soň" bolmaly eken.⁵ Halasgärimiz günleriň gysaldyljakdygyny aýdypdyr. Maria Terezanyň karary we 1773–1776-njy ýyllar aralygyndaky Dini ynançlara çydamlylyk baradaky kanunlar bilen kilisä garşy gazaply yzarlamalaryň dowam edýän wagty gysgaldyldy. Gysyş güýji 1798-nji ýyla çenli raýat häkimiýetini öz gözegçiliginde saklasa-da, gysyş işleri takmynan 1773-nji ýylda bes edildi. Halasgäriň beýanatlaryny deňeşdirenimizde, bu alamatlaryň ilkinjisini 1773–1798-nji ýyllar aralygynda ýerleşdirmek bolýar.

GSAM 94Gara Gün we Gara Gije

GSAM 94.31780-nji ýylyň 19-njy maýynda gün tebigatdan daşary ýagdaýda garaňkylaşdy. Bu aýyň öňki gün doly bolmagy sebäpli gün tutulyşy däldi. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň demirgazyk-gündogar sebitiniň üstünde ir sagat 11-den agşam sagat 11-e çenli garaňkylyk boldy. Şol wagt diňe gün garaňkylaşman, aý hem günüň şöhlesini aks etdirmekden ýüz öwürdi. Bu, günüň aý diskine şöhle saçmagynyň öňüni alýan garaňkylykdy. We Noah Websteriň birnäçe ýyl soň aýtmagyna görä, "Bu garaňkylyk üçin hiç haçan kanagatlanarly düşündiriş berilmändir."

GSAM 95.1Bu garaňky gün barada astronom Herschel şeýle diýdi: "Demirgazyk Amerikadaky Garaňky Gün tebigatyň hemişe gyzyklanma bilen okaljak ajaýyp hadysalarynyň biri bolup, filosofiýa ony düşündirip bilmeýär."

GSAM 95.21780-nji ýylyň 19-njy maý gijesiniň garaňkylygyny beýan edenler, doly aý bardygyna garamazdan, "eger älemdäki ähli ýagtylykly zatlar ýok edilse-de, garaňkylyk mundan has doly bolmazdy" diýdiler.

GSAM 95Ýykylýan ýyldyzlar

GSAM 95.3Bu alamatlaryň üçünjisi, ýyldyzlaryň düşmegi, 1833-nji ýylyň 13-nji noýabrynda ýerine ýetdi. Şol gije, ýa-da takyk aýtsak, gün dogmakdan bäş sagat öňden başlap, käbirleri tarapyndan gökden aşyp gelýän ot akymlaryna, beýlekileri tarapyndan bolsa uly bir feýerwerkden uçup çykýan ot uçgunlaryna meňzedilen meteoroid ýagyşy boldy. Bu hadysa demirgazyk Amerikanyň hemmesini, günortada Meksika körfezinden demirgazykda Hadson körfezine çenli, günbatarda Sandwich adalaryndan gündogarda Liverpuldan birnäçe ýüz mil golaý aralyga çenli ýaýrapdy. Haýsy ýerde synlansa-da, ol birmeňzeş, yzygiderli ýyldyz ýagyşy bolup, garly boran wagtynda gar däneleri ýaly galyň düşýärdi.

GSAM 95.41833-nji ýyldaky bu ýyldyz ýagyşy barada, 1833-nji ýylyň 25-nji noýabryndaky Connecticut Observer neşirinden mundan beýläk sitata getirýäris:—

GSAM 95.5"Old Countryman žurnalynyň redaktory 'ýyldyzlaryň düşmegi' meselesini örän jiddili kabul edýär. Ol şeýle diýýär: 'Geçen çarşenbe güni irden gören ot ýagyşyny biz şol uly we gorkunç günüň, ýagny altynjy möhür açylanda ýer ýüzüniň ýaşaýjylarynyň şaýat boljak günüň haýbatly alamaty, şertsiz öňden duýdurmasy, rehimdar nyşany diýip yglan edýäris. Wagt golaýda, diňe Täze Ähtnamada däl, Eski Ähtnamada hem beýan edilýär; we güýçli ýel urlanda miwelerini döken injir agajynyň has takyk suratyny görmek mümkin däldi.'"

GSAM 96Tomas Burnett-iň çaklamasy

GSAM 96.1Adamlar geçmiş döwürleriň adamlary tarapyndan bu alamatyň hakyky manyda ýerine ýetirilmegine garaşmaga öwredilenlerdi. Tomas Burnett 1697-nji ýylda Londonda çap edilen Theory of the Earth atly eserinde Matta 24:29-a degişli şeýle diýdi:—

GSAM 96.2"Şübhesiz, şol wagt dürli ýangyn meteorlary bolar; we olaryň arasynda düşýän ýyldyzlar diýlip atlandyrylýanlar hem bolar, olar ýeke-ýekeden uly ähmiýete eýe bolmasa-da, eger-de olaryň sany köpeldilip, pygamberiň aýdşy ýaly, üzüm ýapragy ýa-da injir miwesi ýaly düşse, olar haýran galdyryjy bir manzara dörederdi.... Biz bu zatlary artykmaç we şahyryýetli beýanatlar hökmünde däl-de, aç-açan çaklamalar we hakykatdanam bolup geçjek wakalar hökmünde kabul etmelimiz gerek."

GSAM 96Professor Olmstead-iň şaýatlygy

GSAM 96.3Massachusetts ştatynyň Yale kollejiniň professory Olmstead, "Amerikanyň iň beýik meteorology" diýlip atlandyrylýan, 1833-nji ýylyň 13-nji noýabryndaky ýykylýan ýyldyzlar barada şeýle diýdi:—

GSAM 96.4"1833-nji ýyldaky ýagyşyň gerimi Ýer ýüzüniň uly bölegini örtüpdi: gündogarda Atlantikanyň ortasyndan günbatarda Pasifik okeanyna çenli; Günorta Amerikanyň demirgazyk kenaryndan demirgazykdaky Britaniýanyň eýeçilikleriniň kesgitlenmedik sebitlerine çenli. Uçýan ýyldyzlaryň bu görkezilmegi diňe görünýän däl, eýsem her ýerde birmeňzeş görnüşde boldy."

GSAM 96.5Bu görkezme 12-nji noýabryň agşam sagat 11 töweregi başlap, 13-nji noýabryň ir sagat 4 töweregi çenli dowam etdi; professor munuň barada şeýle diýýär:—

GSAM 96.6"1833-nji ýylyň 13-nji noýabrynda irden bolan ýyldyz ýagyşyny synlamak bagty miýesser bolan adamlar, ähtimal, dünýä döredileninden bäri ýa-da iň bolmanda taryh sahypalarynda ýazylan döwürde görülýän iň uly asman atylýan ýagtylyk şowhunyny gördüler."

GSAM 97Ýyldyz ýagyşy Ýewropada hem görüldi

GSAM 97.11835-nji ýylda Germaniýanyň Stuttgart şäherinde Leonard Heinrich Kelber tarapyndan neşir edilen kitapda bu alamat Atlantikanyň şol tarapynda şol aýyň içinde, ýöne birnäçe gün soň gaýtalandygy habar berilýär. Ol şeýle diýýär:—

GSAM 97.2"1833-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Ýewropa kontinentinde ýyldyz dökülmeleriniň owadan görkezilişi boldy," we "Sileziýanyň Minsterburg şäherinde ýyldyzlar ot ýagyşy ýaly düşdi. Olaryň bilen birlikde ot topçalary hem düşdi, gijäni şonça ýagtylandyrdy, adamlar golaýdaky öýleriň ýanýandygyny pikir etdiler.

GSAM 97.3"Şol bir wagtyň özünde Awstriýanyň Prin şäherinde ýyldyzlaryň ýagyşy bäş ýüz kwadrat milden gowrak meýdany örtdi. Käbirler ony asmandan aşak akýan ot akymlary ýaly suratlandyrdy. Käbirler ony ot ýagyşy diýip atlandyrdy. Atlar ondan gorkup, ýere ýykyldy. Köp adam gorkudan keselledi."

GSAM 97Meseliň Ulanylyşy

GSAM 97.4Bu pygamberlik silsiläsi boýunça üçünji alamat — ýyldyzlaryň düşmegi — ýerine ýetirilenden soň, Halasgärimiz aýdýar: "Indi injir agajynyň meselini öwreniň." Bu sözler Rebbimiz bu öwütleri berende ýaşaýan nesle däl-de, bu zatlaryň ýerine ýetirilendigini — ýerine ýetirilýändigini däl-de, eýýäm ýerine ýetirilendigini — görjek nesle degişlidir. Mesihiň gapynyň öňünde durýandygyny görkezjek alamatlaryň hatarynda onuň hakykatdan gelýändiginiň göze ilýän pursatyndaky asmanlaryň titremegi ýok. Onuň golaý gelýändigini görkezýän bu alamatlaryň hatarynda üçünji alamat, ýagny ýyldyzlarda bolýan alamat bar. Rebbiň adamlara injir agajynyň meselini öwrenmek üçin bellenen wagty 1833-nji ýyldan soňa düşýär. Bu, dünýäniň Onuň gelmeginiň gapyda durandygy baradaky uly hakykata oýanmagy üçin Rebbiň bellenen wagtydyr, we bu gelmek meseli eşiden nesil geçip gitmezden öň bolar. Şonuň üçin biz bu pygamberlikde uly gelmek yglanatynyň dünýä berilmegi üçin wagtyň nähili kesgitlenendigini görýäris.

GSAM 98Dünýä Boýunça Ýaýlym

GSAM 98.1Bu çaklamanyň ýerine ýetirilmeginiň netijesinde biz 1833-nji ýylda Rebbiň dünýäniň dürli künjeklerinde öz elçilerini ýa-da din gullukçylaryny ýetişdirýändigini görýäris; olar 1833-nji ýyldan 1844-nji ýyla çenli Mesihiň gelmeginiň golaýda, "hatda gapylaryň öňünde" diýen çagyryşyny ýaýratdylar; we olar Mesihiň gelmeginiň alamatlaryna ünsi çekýän injir agajynyň meselini öwretdiler, Mesihiň olara bu işi etmegi buýurany ýaly. Bu habar, ýa janly mugallym arkaly ýa-da çap edilen sahypa arkaly, dünýäniň her bir missiýa stansiýasyna we ýer ýüzündäki her bir deňiz portuna ýetdi.

GSAM 98.2Bu habaryň gerimi Nýu-Ýork ştatynyň Rochester şäherindäki Voice of Truth neşiriniň 1845-nji ýylyň ýanwar sanynda redaktor tarapyndan anyk beýan edildi:—

GSAM 98.3"Ebedi Hoş Habar, Ylham 14:6–7-de beýan edilişi ýaly, her bir millet, nesil, dil we halkyň arasynda wagyz edildi; sesini ýokary galdyryp şeýle diýdi: 'Hudaýdan gorkuň we Oňa şöhrat beriň; sebäbi Onuň höküminiň sagady geldi; asmany, ýeri, deňizi we suw çeşmelerini döredene ybadat ediň.' Geçen birnäçe ýylyň dowamynda Mesihiň 1843-nji ýylda [1843, ýahudi wagty — biziň wagtymyz, 1844] ýa-da golaýda geljekdigi baradaky bu habaryň asmanyň astyndaky her bir millete we dile ýetirilendigini faktlar bilen has aýdyň subut etmek mümkin däl. Dersler we neşirler arkaly bu ses tutuş ýer ýüzüne, sözler bolsa dünýäniň çetlerine ýetdi."

GSAM 98.4Faktlardan habarsyz käbir adamlar ikinji gelmegiň hereketini belli bir ýere çäkli hasaplap, ony ABŞ-nyň demirgazyk sebitlerinde Wiliam Miller we onuň bilen baglanyşykly birnäçe ýüz din gullukçysy bilen çäklendirilýän iş diýip pikir etdiler. Şeýle adamlar üçin, Pastorlar Miller we Himesiň öňdebaryjy lider bolup çykyş eden Amerikadaky hereketiň, ýokarda aýdylşy ýaly "dünýäniň çetlerine" ýetýän uly hereketiň diňe kiçi bir bölegi bolandygyny bilmek geň galdyryjy bolup biler.

GSAM 99HEREKETIŇ DÜRLI ÝURTDA NÄME HILDE BAŞLANANDYGY

GSAM 99.1Bu yglanlaryň dünýä ýaýramagy üçin Rebbiň wagty geldi, we takmynan şol bir wagtyň özünde ýer ýüzüniň 20 ýa-da ondan köp dürli künjeginde biri-biriniň işinden habarsyz adamlar peýda bolup, bu habary ýer ýüzüniň ähli künjeklerine ýetirmek üçin işe girişdiler. 4-nji bapda agzalýan, iki müň üç ýüz günüň gutaryşy baradaky ýagtylygy kabul eden adamlar, bir istisna—A. Campbell—ondan başga, Ylham 14-de beýan edilýän birinji perişdäniň habaryny yglan etmäge höweslendirilipdirler; bu hem göni Hudaýyň Ruhynyň täsiri bilen bolup, biri-birine ýagtylygy paýlaşmak arkaly däl.

GSAM 99Reformasiýa bilen deňeşdirilende

GSAM 99.2Eger biz D'Aubignéniň on altynjy asyryň uly Reformasiýasynyň ýüze çykmagyna ulanan şol bir düzgüni bu hereketde hem ulansak, ony şübhesiz Rebbiň wagtynda gelen Rebbiň habary hökmünde hasaplamaly. Taryhçy şol Reformasiýanyň tutuşlygyna şeýle diýdi:—

GSAM 99.3"Germaniýa hakykaty Şweýsariýa bilen paýlaşmady, Şweýsariýa Fransiýa bilen, Fransiýa hem Angliýa bilen. Bu ýurtlaryň ählisi ony Hudaýdan kabul etdi, dünýäniň bir bölegi ýagtylygy başga bir bölegine geçirmeýän ýaly; ýöne şol bir şöhle saçýan küräniň özi ony göni bütin ýer ýüzüne ýetirýär. Mesih, ýokardan çykýan gün şöhlesi, adamzatdan çäksiz belent tutulýan, Reformasiýa döwründe, hristianlygyň esaslandyrylan döwründäki ýaly, dünýä jan beren ylahy ot boldy. On altynjy asyrda iň uzak we dürli halklaryň öýlerinde we kiliselerinde bir we şol bir doktrin bir wagtda ornaşdy. Sebäbi şol bir Ruh her ýerde işläp, şol bir ynamy döretdi.

GSAM 99.4"Germaniýanyň we Şweýsariýanyň Reformasiýasy bu hakykaty subut edýär. Zwingliniň Luther bilen aragatnaşygy bolmady. Şübhesiz, bu iki adam arasynda bir baglanyşyk bardy; ýöne ony ýerden ýokaryda gözlemeli. Asmandan Luthera hakykaty beren, ony Zwingliýa hem berdi. Olaryň arasyndaky aragatnaşyk serişdesi Hudaýdy. 'Men Hoş Habary wagyz etmäge 1516-njy ýylda, başgaça aýdanyňda, ýurdumyzda Lutheriň ady hiç eşitilmänkä başladym. Men Mesihiň öwütini Lutherden däl-de, Hudaýyň sözünden öwrendim. Eger Luther Mesihi wagyz edýän bolsa, ol meniň edýänimi edýär; şondan başga zat ýok' diýýär Zwingli."⁶

GSAM 100.1Farel we Lefèvreniň Fransiýadaky işi barada taryhçy şeýle diýýär:—

GSAM 100.2"Şonuň üçin Fransiýadaky Reformasiýa daşary ýurtdan getirilen zat däldi. Ol Fransiýanyň topragynda doguldy; Parižde ösdi; ilkinji köklerini Rim hristian dünýäsiniň ikinji güýji bolan uniwersitetde tapdy. Hudaý bu işiň ýörelgelerini başga bir ýurtda başlamazdan ozal Pikardiýa we Dauphininiň adamlarynyň dogry ýürekli ýüreklerine goýdy.

GSAM 100.3"Şweýs Reformasiýasynyň nemes Reformasiýasyndan garaşsyzdygyny gördük. Fransiýa Reformasiýasy hem öz gezeginde ikisine-de garaşsyz boldy. Bu iş dürli ýurtlarda biri-biri bilen aragatnaşyk bolmazdan bir pursatda başlandy; söweşde armiýany düzýän dürli güýçleriň hemmesi bir pursatda hereket edýär, biri-birine 'ýöriň' diýmeýär, sebäbi şol bir Baş serkerdäniň buýrugy hemmelere eşidilýär. Wagt doly boldy, halk taýýar boldy we Hudaý hemme ýurtlarda bir wagtda öz kilisesiniň reformasyny başlady. Şeýle wakalar on altynjy asyryň uly reformasynyň ylahy işdigini görkezýär."⁷

GSAM 100.4Tos. Bilney, Fryth, Tyndale we beýlekileriň ýolbaşçylygyndaky Angliýadaky Reformasiýa barada D'Aubigné mundan beýläk şeýle diýýär:—

GSAM 100.5"Şonuň üçin Angliýadaky Reformasiýa Lutherden we Zwingliden garaşsyz, diňe Hudaýdan gelip çykyp başlandy. Hristian dünýäsiniň ähli ýurtlarynda ylahy sözüň bir wagtda hereketi boldy. Oksfordda, Kembridžde, Londonda Reformasiýanyň başlanmagynyň çeşmesi Erasmyň neşir eden grekçe Täze Ähtnamasy boldy. [Tyndale we Tomas Bilney 1519-njy ýylda Kembridji terk etdiler.] Bir gün gelip ýetdi, Angliýa Reformasiýanyň bu belent başlangyjy bilen buýsandy."⁸

GSAM 101.1Mesihiň gelmegi baradaky yglan hem ýokarda Reformasiýa barada beýan edilen tertibe meňzeş ýagdaýda ýüze çykdy. Adamlar dünýäniň dört esseden hem köp sebitinde bir wagtda hereket etdiler; biri-birinden habarsyz we pikir alyşmazdan, diňe bir dört ýurtda däl-de, eýsem tutuş medeni dünýäde şol bir Mukaddes Ýazgy hakykatlaryny yglan etmäge başladylar.

GSAM 101Joseph Wolffuň Zähmetleri

GSAM 101.2Bu pursatda Mesihiň gelmegi baradaky yglanyň gerimi baradaky faktlara ünsi çekmek peýdalydyr:—

GSAM 101.3"1831-nji ýylda D.D. Joseph Wolff Beýik Britaniýadan Palestina ýewreýleriniň arasynda işleşmek üçin missioner hökmünde ugradyldy. Ol, gündelik ýazgylaryna görä, 1845-nji ýyla çenli Palestina, Müsür, Gyzyl deňziň kenarlarynda, Mesopotamiýa, Krym, Persia, Gruziýa, Osman imperiýasynyň ähli ýerlerinde, Gresiýa, Arabiýa, Türkiýe, Buhara, Owganystan, Kaşmir, Hindistan, Tibet, Gollandiýa, Şotlandýa, Irlandiýa, Konstantinopol, Iýerusalim, Sent-Helena, şeýle hem Ortaýer deňzindäki gämilerde we Nýu-Ýork şäherinde ähli dini akymlara Rebbiň tiz geljekdigini yglan etdi. Ol židleriň, türkleriň, musulmanlaryň, parsileriň, hindileriň, kaldheýleriň, ýezidileriň, surýalylaryň, sabeleriň, paşa we şeýhleriň, şahlaryň, Organtsh we Buhara patyşalarynyň, Gresiýanyň şa aýalynyň we ş.m. arasynda wagyz edendigini yglan edýär."⁹

GSAM 101.4Ýemende, Musanyň gaýynatasy Hobabyň nesilleriniň ýaşaýan sebitinde, Joseph Wolff şeýle bir kitaby gördi: "Bu ýerdäki araplaryň 'Seera' diýlip atlandyrylýan bir kitaby bar, ol 'Mesihiň Ikinji Gelmegi we Onuň Şöhratly Patyşalygy!' barada gürrüň berýär."¹⁰

GSAM 102.1Ýemende ol Rehabitler bilen alty gün geçirdi, olaryň barada şeýle diýýär: "Olar şerap içmeýärler, üzüm ekmeýärler, ekinem ekmeýärler, çadyrlarda ýaşaýarlar we Rehawyň ogly bolan gowy goja lonadawy ýatlaýarlar. Men olaryň arasynda Ysraýylyň Dan taýpasyndan bolan Hatramawtda, Terim ýakynynda ýaşaýan ogullaryny tapdym. Olar Rehawyň ogullary bilen bilelikde mesihiň tizara gögüň bulutlarynda gelerine garaşýarlar."

GSAM 102.2Ýokardakylardan görşümiz ýaly, şol on dört ýylyň dowamynda Wolff özü Mesihiň gelmeginiň gapynyň agzyndadygy baradaky habary ýigrimiden gowrak dürli ýurtda yglan edipdi. Şol bir wagtyň özünde bu öwretme Germaniýada, esasan Günorta sebitindäki Morawiýalylaryň arasynda giňden ýaýrapdy.

GSAM 102Germaniýada we Russiýada Habar

GSAM 102.3Iňlis ýazyjysy Mourant Brock bize habar berýär: "Würtembergde ýüzlerçe adamyň düzüminden ybarat bir hristian koloniýasy bardy, olar Mesihiň çalt gelmegine garaşýardylar." Bu doktrinany Germaniýanyň beýleki sebitlerinde şol döwürde Germaniýanyň iň zehinli teologiýaçysy hasaplanýan Hengstenberg yglan etdi.

GSAM 102.41892-nji ýylyň 13-nji dekabrynda Review and Herald neşirinde Germaniýadan pastor L. R. Conradi şeýle diýýär:—

GSAM 102.5"Germaniýada Bengel köp ýürekde Rebbimiziň gelmegine bolan söýgini ýakdy, bu bolsa müňlerçe adamy öň hiç wagt bolmadyk derejede pygamberlik sözüni öwrenmäge iterdi.... Germaniýada ýagtylyk şöhle saçdy we iki müň üç ýüz günüň ulanylyşyny görkezýän neşirler ýaýradylýardy. Esasanam Würtembergde dini oýanyşyk ýüze çykdy, we gysyş başlanda ýüzlerçe maşgalalar Günorta Russiýa göçüp, köp ýyl ozal şol ýere göçen ýurtdaşlarynyň arasynda ony ýaýratdylar. Pastorlar kiliselerini ýapanda, az sanly istisna bilen olar 'stunden' ýa-da 'saat' ýygnaklaryny hususy öýlerde geçirip, ýüzlerçe adam ynanmaga başlady. Şol döwürde hem Şabat meselesi olaryň arasynda ara alnyp maslahatlaşyldy, ýöne hiç kim başlangyç bermänkä, ol mesele basylyp galdy. Bir rus daýhan 'stunden'de imana geldi we soň ruslar arasynda şol bir işi başlatdy. Bu bolsa ahyrynda häzirki döwrüň uly 'Stundist' hereketine getirip, onuň täsiri Sibiriniň we Trans-Kawkazyň iň uzak künjeklerine çenli ýetýär."

GSAM 103.11891-nji ýylyň 31-nji iýulyndaky Review and Herald gazetinde Pastor Conradi tarapyndan Awstraliýaly dogan Şähe barada beýanat berilýär; ol şol döwürde Sileziýada ýaşaýardy we belli nemes ewangelist ilahiyatyçysy Ata Gosneriň içerki missiýasynyň bähbidine belli bir döwür işledi. Dogan Şäheden ol Kelberiň kitaby barada aşakdakylary getirýär:—

GSAM 103.2"1836-njy ýyldan soň, ýa-da Bengeliň Hasaplamasynyň möhleti gutaranda, Şwidnitz etrap gazetinde, şol ýerdäki jenap Sommerfeldtiň kitap dükanyndan L. Henry Kelberiň 1843 we 1844-nji ýyllarda boljak uly we şatlykly wakalar barada kitaby baradaky bildiriş çykdy. Kitabyň takyk adyny ýatda saklamaýaryn. Biz şol kitaby aldyk we 1839–40-njy ýyllarda gyzyklanýan birnäçe adam bilen gapylary gulplap okadyk. Kitap Daniýel, Ylham we Matta 24-den ahyryň golaýda bolandygyny görkezdi we ýokardaky senäniň nähili hasaplanandygyny görkezýän hasap tablisasyny hem öz içine alýardy."

GSAM 103Beýik Britaniýadaky Habar

GSAM 103.3The Millennium atly iňlis neşirinde "Angliýa Kilisesiniň ýedi ýüz din gullukçysy halas edijiniň gaýdyp gelmegi baradaky çagyryşy ýokarlandyrýardy" diýlip bellenýär. Şol döwrüň iň zehinli din gullukçylarynyň käbiri 1840–1844-nji ýyllarda Angliýada Mesihiň gelmegi baradaky taglymaty yglan etdiler. Olaryň arasynda Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings ýaly atlary belläp geçsek bolýar. J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [özüniň Look to Jerusalem atly kitabynda, 114-nji sahypada Matta 24-nji bapyň meselini şu nesle degişli edýär], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry we ş.m.

GSAM 104Gollandiýadaky Habar

GSAM 104.1Ikinji gelmegiň doktrinasy Gollandiýada Hentzepeter tarapyndan yglan edildi; ol şol döwürde şol ýurduň iň ukyply din gullukçysy hasaplanýardy. Ol patyşanyň bellemegi bilen Haag şäherindäki Patyşa muzeýiniň sakçysy bolup işledi. Ol 1844-nji ýylyň iýun aýynda Midnight Cry žurnalynyň redaktoryna ýazan hatynda bu mowzuga ünsüniň ilkinji gezek örän täsirli bir düýş arkaly çekilendigini aýdýar. Ol bu mowzukdaky Mukaddes Ýazgylary öwrenip, 1830-njy ýylda bu ögiti düşündirýän bir buklet çap etdi. 1841-nji ýylda ol dünýäniň ahyry barada başga bir buklet çap etdi. Şol hatda ol, Mesihiň ýakyn gelýändigi baradaky doktrinany aç-açan yglan edýän Wiliam Miller we beýleki adamlar barada ilkinji maglumaty 1842-nji ýylda Amerikadan Gollandiýa gelen bir adam bilen söhbetdeş bolmak arkaly alandygyny aýdýar.

GSAM 104Tartaryýadaky Habar

GSAM 104.21821-nji ýylda hem Tartaryýada Rebbiň gelmegi baradaky doktrinanyň ynanylýandygy we öwredilýändigi belli boldy. Şol döwürde bu ýurda bir irland missioneri iberildi we bir tatar ruhany oňa "Mesih ikinji gezek haçan geler?" diýen soragy berdi. Ol munuň barada hiç zat bilmeýändigini aýtdy; munuň üstüne ruhany Mukaddes Kitabyň doktrinalaryny öwretmäge gelen bir missioneriň şeýle jogap bermegine uly haýranlyk bildirdi we "Mukaddes Kitaby bolan her kim muny bilip biler" diýdi. Soňra ruhany öz pikirini aýdyp, Mesihiň milady 1844 töwereginde geljekdigini aýtdy. Bu maglumat 1821-nji ýylda Irish Magazine žurnalynda ýerleşdirilipdir.

GSAM 104Amerikada, Hindistanda we kontinental Ýewropada Habar

GSAM 104.31844-nji ýylda, Advent Tracts neşiriniň 2-nji tomynyň 135-nji sahypasynda Angliýadan Mourant Brock şeýle diýýär:—

GSAM 105.1"Halas edijiniň ýakyn gaýdyp gelmegine garaşmak we duýduryş sesi diňe Beýik Britaniýada däl, eýsem Amerikada, Hindistanda we Ýewropa materiginde hem ýokarlanýar. Amerikada takmynan üç ýüz Hudaý sözüniň gullukçysy 'patyşalygyň bu Hoş Habary'ny wagyz edýär; bu ýurtda bolsa Angliýa Kilisesiniň takmynan ýedi ýüz din gullukçysy şol bir çagyryşy ýokarlandyrýar."

GSAM 105Ýer ýüzündäki her deňiz portuna

GSAM 105.2Nýu-Ýork ştatynyň Seneka Falls şäherinden bolan, gelmegiň öwretgisini yglan etmäge ömrüni bagyş eden bagyşlanan baptist din gullukçysy E. R. Pinney, Exposition of Matthew 24 atly eseriniň 8–9-njy sahypalarynda şeýle diýdi:—

GSAM 105.3"1842-nji ýylda-da, Ikinji gelmegiň neşirleri Ýewropa, Aziýa, Afrika we Amerikadaky, Rokki daglarynyň iki tarapyndaky ähli missiýa stansiýalaryna iberilipdi.... Gämilerimiziň komandirleri we deňizçiler bize aýdýarlar: bu yglan gelmedik hiç bir portda olar durmaýarlar we olar bu barada köplenç soraglara sezewar bolýarlar."

GSAM 105Üç müň adam habary yglan edýär

GSAM 105.4Zanesville, Ohio şäherinden bolan pastor G. W. Mitchel, bu doktrinany özü hem yglan eden başga bir gullukçy, 1894-nji ýylyň 8-nji awgustynda Newark, Ohio şäherinde geçirilen söhbetdeşlikde ýazyja pastor Wiliam Milleriň 1844-nji ýylyň sentýabrynda McConnellsville, Ohio şäherinde geçirilen söhbetdeşlikde özüne dünýäniň dürli künjeklerinde «Hudaýdan gorkuň we Oňa şöhrat beriň; sebäbi Onuň höküminiň sagady geldi» diýip yglan edýän üç müň gullukçynyň atlarynyň we salgylarynyň özünde bardygyny hem-de bu gullukçylaryň köpüsiniň Demirgazyk Amerikada we Beýik Britaniýada bolandygyny aýdandygyny aýtdy.

GSAM 105.5Wiliam Miller bu "çagyryşyň" giňden ýaýramagy barada gürrüň berende şeýle diýdi:—

GSAM 105.6"Dünýäniň her künjeginde biri ýa-da ikisi bu habary yglan etdi we hemmeler wagtyň birdigine ylalaşýarlar — Aziýadan Wolff; öň Angliýada bolan Irving; Şotlandiýadan Mason; Günorta Karolinadan Davis; we bu sebitde hem kän adamlar häzir ýa-da öň bu çagyryşy edýärler."¹¹

GSAM 106Hutchinsonuň Voice of Elijah ýaýradylýar

GSAM 106.11837-nji ýylda Pastor R. Hutchinson Angliýadan Wesliýan missioneri hökmünde Kanadaya ugradylan. Ol soňunda Monreala ýerleşdi. Daşary ýurtlarda örän giň tanyşlyklary bardy. 1843 we 1844-nji ýyllarda ol Voice of Elijah atly gazet çap etdi, onda geljekki gelmek doktrinasy barada gürrüň berdi. Daşary ýurtlara gidýän gämilere aňsatlyk bilen elýeterlilik we gazetleriniň uly bukjalaryny poçta tölegi tölemän ibermek hukugyna eýe bolup, ol olary dünýäniň ähli künjeklerine köp mukdarda iberdi. Ol öz işi barada şeýle diýdi: olary Nova Skotiýa, New Brunswick, New Foundland, Angliýa, Irlandiýa, Şotlandiýa, Uels, Fransiýa, Germaniýa, Konstantinopol, Rim we Britaniýanyň patyşalygynyň hem-de onuň koloniýalarynyň ähli künjeklerine mugt iberdi.

GSAM 106Sandwich adalarynda

GSAM 106.21843-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda çap edilen Midnight Cry neşirinde Sandwich adalarynyň Kaui adasynyň Kaloa şäherinden O. S. Burnham adyndaky bir aýalyň haty çap edildi. Ol we onuň eri şol ýerde mekdep mugallymlarydylar. Olar Mesihiň gelmegi baradaky taglymaty kabul edip, ony yglan etdiler we adalardaky ynançdaşlaryň bir topary olaryň bilen bilelikde ybadat edýärdi.

GSAM 106Habaryň Çokundyrýan Ýahýanyň habary bilen deňeşdirilmegi

GSAM 106.3Şeýlelik bilen biz adwent ögütiniň onuň hakyndaky mukaddes ýazgy çaklamalaryny ýerine ýetirmek üçin doly ýeterlik derejede yglan edilendigini görýäris.

GSAM 106.4Mesihiň ilkinji gelmeginiň habaryny yglan etjek habar Işaýa pygamberiň bu sözleri bilen beýan edilýärdi: "Çölde gygyryp: Rebbiň ýoluny taýýarlaň, çölde Hudaýymyz üçin giň ýoly dogrulaň diýýäniniň sesi. Her wadi belent tutuljak, her dag we tepe peseldiljek; egriler düzeldiljek, büdür-südür ýerler tekizleşdiriljek; we Rebbiň şöhraty aç-açan görünjek, we ähli bedenler ony bilelikde görerler; sebäbi Rebbiň agzy şeýle diýdi."¹² Bu pygamberlik "Çokundyrýan Ýahýanyň Yudeýa çölünde Töwbe ediňiz; sebäbi gökleriň patyşalygy golaýda" diýip wagyz edişi bilen ýerine ýetirildi.¹³

GSAM 107.1Bu adam ýeke özi, Ýahudanyň ýurdunda alty aýlap zähmet çekip, bu ajaýyp çaklamany ýerine ýetirdi. Bu çaklama Ýahýanyň işini wagt we ýer taýdan çäklendiripdi, emma ikinji gelşiň yglan edilmegi bilen baglanyşykly çaklamalar şeýle däl, sebäbi ol iş "gür ses bilen" we dünýäniň ähli künjeginde amala aşyrylmaly eken.

GSAM 107.2Şeýlelikde, hödürlenen faktlaryň ýagtylygynda Mesihiň gelmegi baradaky habar hakyndaky pygamberligiň nähili takyk ýerine ýetirilendigi görünýär. Injir agajynyň meseliniň öwredilmegi we birinji perişdäniň habarynyň ilkinji gezek yglan edilmegi üçin Hudaýyň wagty geldi, we ol ähli halklara, milletlere we dillerde bu çagyryşy yglan etmek üçin öz habarçylaryny döretdi.