7-nji bap — Habaryň çalt ösüşi
GSAM 126.1"WE men başga bir güýçli perişdäniň asmandan aşak gelendigini gördüm; bulut bilen örtülen, başynyň üstünde älemgoşar bardy, ýüzü gün ýaly ýagty, aýaklary bolsa ot sütunlary ýaly; elinde açyk kiçijik kitap bardy; sag aýagyny deňize, çep aýagyny ýere goýdy we arslan gygyrýan ýaly ýokary ses bilen gygyrdy: Ol gygyransoň, ýedi gök gürrüldisi ses çykardy... Men deňiziň hem ýeriniň üstünde duran şol perişdäniň göge elini göterip, ebedi ýaşaýan, asmany we asmandaky zatlary, ýeri we ýerdäki zatlary, deňizi we deňizdeki zatlary döreden Hudaýa and içendigini gördüm; indi wagt galanok: Emma ýedinji perişdäniň sesi eşidilende, onuň trompetini çalyp başlanda, Hudaýyň syry tamamlanar; ol bu syry öz gullary bolan pygamberlerine öňünden habar beripdi."1
GSAM 126Perişde – Adam Elçileriniň Nyşany
GSAM 126.2Öň görkezilişi ýaly, Hoş Habary wagyz etmegiň işi adama tabşyryldy we Reb şol işiň üstünde "dünýäniň ahyryna" çenli ak patasyny berjekdigine wada berdi.2 Şonuň üçin bu habary getiren perişde ýer ýaşaýjylaryna wagyz ediljek wagt baradaky habaryň nyşany bolmalydyr. Habar "açyk" kitapdan yglan edilýär, bu bolsa onuň öň ýapyk bolandygyny aýdyň görkezýär. Bu habarçylar Hudaý tarapyndan gymmatly hasaplanýar; sebäbi Hudaýyň ähtiniň nyşany bolan "älemgoşar" olaryň üstünde durýar, olar Hudaýyň şöhratynyň nury bilen geýinip, ähli zadyň Döredijisiniň ygtyýary bilen habary yglan edýärler. Bu ýerde yglan edilýän zat wagt habarydyr; öň "möhürlenen", emma häzir "açyk" kitapdan yglan edilýär.
GSAM 127.1Öňki baplarda Rebbiň derňew suduna alyp barýan uly pygamberlik döwrüniň—2300 günüň—tamamlanmagyna degişli ýagtylygyň beriljek wagty takyk belläp goýandygy subut edildi; bilimleriň artjakdygy baradaky çaklama bolsa şol ýagtylygy açyp görkezilen köp adamyň peýda bolmagy bilen takyk ýerine ýetirildi; hem-de ol "injir agajynyň meseli" öwrenilmeli wagty hem takyk belläp, şol ýerde we şol pursatda öz mugallymlaryny turdurup, şol meseli dünýä ýaýratmaklaryny buýrdy. Şol bir takyklyk bilen ol wagtyň habarynyň güýçli çagyryşa öwrüljek pursatyny hem belledi we ol hem takyk ýerine ýetirildi.
GSAM 127Birinji Habaryň Sesli Çagyryşy
GSAM 127.2Bu yglanyň ýokary ses bilen yglan ediljek wagty gyzykly bir meseledir. Ol bu ýerde altynjy we ýedinji trompetleriň seslenişleriniň arasynda ýerleşdirilýär; munuň subutnamasy diňe Mukaddes Kitabyň ýazgylaryndaky ýerleşişi bilen däl, eýsem habaryň özünde hem bar, ol şeýle diýýär: "Ýedinji perişdäniň sesiniň eşidilýän günlerinde, ol ses çykaryp başlanda, Hudaýyň syry, ol öz gullukçylary bolan pygamberlerine mälim edeni ýaly, tamamlanmalydyr." Bu bolsa bu habarda yglan edilen wagtyň ýedinji trompetiň sesi eşidilýänçä dowam edýändiginiň aýdyň subutnamasy.
GSAM 127Ýokary Ses Döwri
GSAM 127.3Ýedinji perişde ses çykaranda, "Hudaýyň ybadathanasy gökde açyldy we onuň ybadathanasynda äht sandygy görüldi" diýlip okalýar.3 Ýer ýüzündäki mukaddes ýeriň gullugynda sandygy saklaýan otag — iň mukaddes ýer — ýylda diňe bir gezek, günäleri öçürmek we mukaddes ýeri arassalamak maksady bilen bagyşlanma gününde açylýardy. Pygamberleriň bu arassalaýyş işiniň Mesih tarapyndan ýerine ýetiriljek wagty barada aýdýan wagty, ol iki müň üç ýüz günüň ahyrynda bolýar.4 Şeýle hem aýdylýar, ýedinji perişde ses çykaranda, gökde sesler ölüleriň höküm edilmegi üçin wagt geldi diýýär.5
GSAM 128.1Ylham 10-daky bu pygamberlik nyşan bu habaryň "gür ses bilen" ýaýradyljak wagtyny, soňunda bolsa "arslan arlanda bolşy ýaly" görkezýär. Bu pygamberlikde habaryň "gür ses çagyryşyna" ýetjek wagty altynjy trompetiň gutarşyndan mukaddes ýeri arassalamaga alyp barýan şol pygamberlik döwrüniň ahyryna çenli, başgaça aýdylanda, iki müň üç ýüz günüň ahyryna çenli dowam edýär. Ilkinji dört trompet Gotlar, Wandallar, Hunlar we ş.m. uruşlarynda ýerine ýetirildi; olar Günbatar Rim imperiýasyny on bölege ýa-da patyşalyga bölüpdir.
GSAM 128Bäşinji Surna
GSAM 128.2Bäşinji surna ýalňyşlyklaryň buludy bilen musulmançylygyň ýokarlanmagyny görkezýär, ýöne esasan hem "bäş aýlyk" ýagny "olaryň üstünde patyşa bolan" wagtdan başlap ýüz elli hakyky ýyllyk döwri görkezýär. 1299-njy ýylyň 27-nji iýulynda Osman imperiýasynyň esaslandyryjysy Osman Nikomedýa sebitine hüjüm etdi. Şol wagtdan başlap Osmanlar 1449-njy ýylyň 27-nji iýulyna çenli, bäşinji trumpetiň seslenmeginiň ýüz elli ýyly dowam edýän döwründe, Gündogar Rim imperiýasyny bezdirip we "azap çekdirdiler". Şol wagt türkler güýçleri bilen Konstantinopol şäherine garşy gelip, söweşlerinde barut ulandylar; we taryhçy Gibbonyň aýtmagyna görä, çekmegi üçin altmyş öküz gerek bolýan agyr topdan Konstantinopol diwarlaryna uly gaýalary atdylar.
GSAM 128Altynjy Surnaň Ahyry
GSAM 128.3Şol döwürde taryhçylaryň aýtmagyna görä, soňky grek imperatory hasaplanýan Ioann Palaiologus aradan çykdy. Konstantin Dekozes tagta kanuny mirasgärdi, ýöne onuň bu uruşy oňa garşy alyp barýan türk sultan Amuradyndan gorkmagy, tagta çykmak üçin Amuradyň rugsadyny soramaga mejbur etdi diýlip aýdylýar. Şeýle hereket tagty türkleriň eline bermek ýaly görünýärdi. Hakykatda, gysga wagt geçmänkä Osmanlylar Konstantinopol şäherini we Gündogar Rim imperiýasyny eýelediler. Şeýlelikde olar (syýasy taýdan) öň "azap eden" şol imperiýany "öldürdiler". Olar ony "bir sagat, bir gün, bir aý we bir ýyl" möhlet üçin "öldürmeli" boldular.
GSAM 129.1Muny pygamberlik wagty hökmünde, bir gün bir ýyla deň diýip kabul edersek, bu näçe wagt bolar? Mesele ýönekeý: bir ýyl 360 gün ýa-da ýyl; bir aý 30 gün ýa-da ýyl; bir gün bir ýyl — jemi 391 gün ýa-da hakykatda 391 ýyl. Bir sagat günüň 24-nji bölegi bolup, nyşan hökmünde ýarym aý ýa-da 15 gün bolar. Şonuň üçin Gündogar Rim territoriýasynda musulmanlaryň garaşsyz dolandyryşynyň jemi dowamlylygy 391 ýyl we 15 gün bolar. Bu san 1449-njy ýylyň iýulynyň 27-si bilen goşulanda, altynjy trompetde görkezilişi ýaly türk garaşsyzlyk döwrüniň gutarşy 1840-njy ýylyň awgustynyň 11-ine gabat gelýär.
GSAM 129Dr. Josiah Litch Osman imperiýasynyň çökmegini çaklaýar
GSAM 129.21838-nji ýylda Filadelfiýadan (Pensilwaniýa) doktor Josiah Litch Wiliam Miller tarapyndan öňe sürlen hakykaty kabul edip, bu habary giňden ýaýratmak işine goşuldy. Ol Ylham ýazgylarynyň ýedi surnudy barada köpçülikleýin neşirler üçin makalalar taýýarlady. Ol şertsiz we şübhesiz pozisiýa eýeläp, altynjy surnudyň 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda ses çykarmagyny togtadjakdygyny we Osman imperiýasynyň şol gün agdaryljakdygyny öňe sürdi; munuň bolsa dünýäniň öňünde simwolik pygamberlikde bir günüň hakyky wagt boýunça bir ýyla deň gelýändigini subut etjekdigini aýtdy.
GSAM 129.3Käbir doganlar, hatda bu meselede onuň bilen ylalaşanlar hem, wakalar onuň aýdyşy ýaly "amala aşmasa", netijesinden gorkup titrediler. Emma bu zat ony gorkutmady; ol türk meselesi boýunça garaýyşlaryny köpçülige ýetirmek üçin elinden gelen ähli zady etdi. Köpçülikleýin neşirler onuň bu meseläniň üstünde öňe süren iddiasyny ýaýratdy. Dindär däl klublar bu meseläni ýygnaklarynda ara alyp maslahatlaşdylar we şeýle diýdiler: "Ine, bir adam bir zat synanyşýar; eger bu iş onuň aýdyşy ýaly çyksa, onda pygamberlikde bir günüň bir ýyly aňladýandygyny, iki müň üç ýüz gün bolsa şonça ýyl aňladýandygyny we olaryň 1844-nji ýylda tamamlanjakdygyny şübhesiz subut eder."
GSAM 130.1Dr. Litch-iň leksiýasynyň neşir edilmegi giňden täsir galdyrdy we şonuň netijesinde Müsür paşasy Mehmed Ali bilen türk sultanynyň arasynda dörän kynçylyklaryň gutarşyna gözegçilik etmäge müňlerçe adam çagyryldy. Ýüzlerçe adam: "Eger bu iş doktor aýdyşy ýaly gutarýan bolsa, onda simwolik wagty düşündirmegiň 'bir ýyl-bir gün' ýörelgesini tassyklap, biz Adwentistler bolarys" diýdi.
GSAM 130Türkiýe Sultanynyň Müsür Paşasy bilen Urşy
GSAM 130.21840-dan öňki birnäçe ýyl içinde sultan Müsür paşasy Mehmed Ali bilen uruş alyp baryp gelýärdi. 1838-nji ýylda sultan bilen onuň Müsür wassaly arasyndaky dartgynlyk wagtlaýynlykda daşary ýurt ilçileriniň täsiri bilen saklanyp galdy. Emma 1839-njy ýylda duşmançylyklar täzeden başlady we sultan bilen Mehemetiň goşunlarynyň arasynda geçirilen umumy söweşde sultanyň goşuny düýbünden ýok edildi we onuň flotiliýasy Mehemet tarapyndan eýelenip, Müsüre alnyp gidildi. Şeýdip sultan doly peseldilipdi; awgustda uruş täzeden başlanda, bir wagtlar güýçli bolan türk flotasynyň gynançly galyndylary hökmünde diňe iki birinji derejeli harby gämi we üç fregat galypdyr. Mehemet bu flotany sultana gaýtaryp bermekden berk ýüz öwürdi we eger güýçler ony ondan almak synanyşsa, ony ýakjakdygyny yglan etdi. Şol ýagdaýda, 1840-njy ýylda Angliýa, Russiýa, Awstriýa we Prussiýa bu işe gatyşyp, kynçylygy çözmek üçin ylalaşyk baglaşmaga karar berdiler; sebäbi eger goýberilse, Mehemetiň tiz wagtda sultan tagtynyň eýesi boljakdygy aýdyňdy.
GSAM 131Bileleşen güýçleriň müdahalesi
GSAM 131.1"Sultan bu bileleşen güýçleriň müdahalesini kabul etdi we meseläni öz islegi bilen olaryň eline tabşyrdy. Bu güýçleriň konferensiýasy Londonda geçirildi; şeýh Effendi Bey Likgis Osman imperiýasynyň doly ygtyýarly wekili hökmünde gatnaşdy. Müsür paşasyna gowşuryljak ultimatum taýýarlanyldy; şol ultimatuma görä sultan oňa Müsüri nesilden-nesle geçýän esasda dolandyrmak hukugyny, Suez körfezinden Tiberiýa kölüne çenli bolan Siriýanyň ähli sebitlerini we Akre welaýatyny bolsa ömürlik berjekdi; ol bolsa öz tarapyndan sultanlygyň şol wagt onuň basyp alan beýleki ähli sebitlerinden çekilip, Osman imperiýasynyň flotiliýasyny gaýtaryp berjekdi. Eger ol bu teklibi ret etse, dört güýç meseläni öz ellerine alyp, ony şertlere boýun egdirmek üçin ýerlikli hasaplan beýleki serişdelerini ulanmalydy.
GSAM 131.2"Bu ultimatum Mehmed Aliniň eline ýetende, meseläniň öňki [sultan]yň gözegçiliginden hemişelik çykjakdygy we onuň işleriniň dolandyrylyşynyň şol pursatdan başlap daşary ýurt güýçleriniň eline geçjekdigi aýdyňdy.
GSAM 131Pygamberlik ýerine ýetdi—Türkiýäniň garaşsyzlygynyň ahyry
GSAM 131.3"Sultan Rifat Beýi hökümet parohody bilen Aleksandriýa iberdi, ultimatumy paşa ýetirmek üçin. Ol 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda onuň eline gowşuryldy we ol ony kabul etdi! Şol bir günde sultan dört güýçli döwletiň ilçilerine hat ugradyp, paşa ultimatum şertlerine boýun bolmazlyk ýagdaýynda nähili çäre görmelidigini soraýar; olar bolsa ähli zerur çäreleriň göz öňünde tutulandygyny we onuň hiç hili howply ýagdaý üçin alada etmegine zerurlyk ýokdugyny jogap berdiler. Şu gün Osman imperiýasynyň dowam etmegi üçin bellenen 391 ýyl 15 günlük döwür tamamlandy; sultanyň garaşsyzlygy nirede galdy? — Ýok boldy!"6
GSAM 132.1Şol günden bäri sultan güýçleriň diktaty astynda hereket etmeli boldy we patyşalygynyň bölekleýin-bölekleýin olaryň peýdasyna eýelenýändigini synlamaly boldy.
GSAM 132Pygamberlige Jemagat Gyzyklanmasy Artdy
GSAM 132.2Bu çaklamanyň täsin ýerine ýetmegi jemgyýet pikirine uly täsir etdi. Bu, ýerine ýetirilen we ýerine ýetirilýän çaklamalar barada adamlaryň gyzyklanmasyny artdyrdy. Dr. Litch aýtdy: 1840-njy ýylyň 11-nji awgustyndan soň birnäçe aýyň dowamynda ol bir müňden gowrak abraýly ynançsyzlardan, olaryň käbiri ynançsyzlar klublarynyň liderleri bolup, hat aldy; olar Mukaddes Kitaba garşy göreşi bes edendigini we ony adam üçin Hudaýyň wahyýy hökmünde kabul edendigini aýtdylar. Olaryň käbiri Hudaýa doly iman getirdi we olaryň birnäçe sanysy uly ikinji gelmek hereketinde ukyply çykyş edijilere öwrüldi. Käbirleri Dr. Litch-e şeýle diýdiler: "Biz pygamberlik düşündirişçileriniň pygamberlikleriň ýerine ýetendigini subut etmek üçin taryhyň tozan basyp galan sahypalaryndan sitata getirýändiklerini aýdýardyk; emma bu ýagdaýda janly hakykatlar gözümiziň öňünde dur."
GSAM 132.3Altynjy trompetiň ahyrynda Mesihiň gelmegi baradaky habaryň "gür ses bilen" ýaýramaga başlandygyny düşündirmek üçin, bu habaryň gatnaşyjylarynyň birinden eşiden bir hadysany belläp geçerin.
GSAM 132.41840-njy ýylda Nýu-Ýork ştatynyň Rochester şäherinden uly möçberde çadyr we ýelken öndürýän E. C. Williams bu habary kabul etdi we Pastorlar Miller bilen Himesi Rochester şäherine gelip, şol ýerdäki müňlerçe adama sözläp bermek üçin çagyrdy. Olar adamlary ýerleşdirip biljek ýeterlik uly zaly kireýine almak üçin zerur pulyň ýokdugyny aýtdylar. Ol bolsa jogap berdi: "Meniň diametri 120 fut bolan tegelek çadyrym bar. Men ony mugt guraryn, içine oturgyçlar ýerleşdirerin we oňa ideg ederin. Geliň we habary yglan ediň." "Olar geldiler," diýip ol maňa aýtdy, "we çadyr diňlemäge gelenleriň ýarysyny hem sygdyryp bilmedi, şonuň üçin men 40 futlyk goşmaça bölek goýdum we çadyry 160 x 120 futlyk etdim. Bu çadyr her gün adamlar bilen doldy, daşynda ýüzlerçe adam sözleri eşitmäge sabyrsyzlyk bilen ýygnanýardy."
GSAM 133Ýüzlerçe adam habary yglan edýär
GSAM 133.1Artýan gyzyklanmany kanagatlandyrmak üçin uly çadyrlar ulanyldy we tomus paslynda bagyň içinde ýygnaklar geçirildi. Gyş paslynda iň uly ybadathana binalarynyň we jemgyýetçilik zallarynyň käbiri ulanyldy we hemmesi gyzyklanýan diňleýjiler bilen doly doldy. 1840-njy ýyldan öň habary ýetirmekde "takmynan ýeke" duran Pastor Millere indi üç ýüz töweregi adam goşulyp iki müň üç ýüz günlük döwrüň ahyryny aç-açan yglan edip, "Indi wagt galmaz" we "Onuň höküm sagady geldi" diýen çagyryşlary etdiler. Şeýlelikde, Rebbiň bu habaryň dünýä derejesinde ýaýramagy üçin bellenen wagty gelende, Onuň sözi ýerine ýetirildi we millionlar bu çagyryşy eşitmek islegi bilen hereket etdiler.
GSAM 133.2Amerikadaky hereket barada aýdylan zat beýleki ýurtlarda hem dogrydy. 1840-njy ýyldan başlap, birnäçe adamyň neşirlerini ýaýratmagynyň ýerine, onlarça adam öňe çykyp, bu çagyryşy yglan etmäge başlady. Angliýada diňe Angliýa Kilisesiniň ýedi ýüz din gullukçysy bu habary yglan edýärdi, şol bir işi alyp barýan başga onlarça adamy hasaba almanyňda-da. Ýeriň ýigrimiden gowrak dürli öňdebaryjy ýurtlarynda bu habar şonça höwes bilen ýaýrapdy, tomaşaçylar "Bu halk gaty çynlakaý" diýip aýtdy.