4-bap — Ahyr Zaman

GSAM 77.1"Şonda men: 'Eý, Rebbim, bu zatlaryň ahyry nähili bolar?' diýdim. Ol bolsa: 'Ýoluňa git, Daniýel; sebäbi sözler ahyr zamana çenli ýapyk we möhürlenen. ... Erbetler erbetlik ederler; erbetleriň hiç biri düşünmez; ýöne akyllylar düşünjekler' diýdi."¹

GSAM 77.1"Ol maňa şeýle diýdi: 'Eý ynsan ogly, düşün; sebäbi bu wiziýa ahyrky döwür üçin.'"²

GSAM 77.1"Emma sen, Daniýel, sözleri ýapyp, kitaby möhürle, hatda ahyrky wagta çenli; köp adam gezip-ýörer we bilim artar."³

GSAM 77.1Bu ýerde "ahyr wagty" diýlip näme göz öňünde tutulýar? Bu hakyky ahyr bolup bilmez, sebäbi şol ýagdaýda Daniýeliň pygamberliginiň "möhürlenen" bölegi adamzada peýdasyz bolar. "Aýan edilen zatlar bize degişlidir" diýilýän ýaly,⁴ bu bölek haçan-da bolsa bir wagt peýdaly bolmalydyr. Şonuň üçin "ahyrky döwür" ibarasy ahyryň özünden hut öňki döwre degişlidir; şol döwürde Daniýele aýdylan zatlara düşüniler.

GSAM 77Onuň Taýýarlyk Güni

GSAM 77.2Bu şübhesiz, Nahum pygamberiň "onuň taýýarlyk güni" diýip atlandyran şol döwre degişlidir. Bu ýerde pygamber Nineweniň heläkçiligi barada "kamçy sesi, tigirleriň şygyr-şygyr sesi, atlaryň tiz ädim urmagy we arabalaryň sekip geçmegi" bilen gürrüň berýärdi.⁵ Pygamberiň ünsü ilki bilen ähli dünýäni basyp aljak has uly betbagtçylyga çekilýär: "daglar onuň öňünde titräp, tepelikler eräp, ýer onuň hüzurunda ýanyp gidýär; hakykatdanam, dünýä we onda ýaşaýan hemmeler. Kim onuň gaharynyň öňünde durup biler? Kim onuň gyzgyn gaharynyň içinde galyp biler? Onuň gahary ot ýaly dökülýär, we daşlar onuň tarapyndan aşak atylýar.... Ol düýbünden ýok eder; ejir ikinji gezek döremez."⁶

GSAM 78Alawly meşalaly arabalar

GSAM 78.1Pygamber bu taýýarlyk güni barada has-da aýdýar: "Onuň taýýarlyk gününde arabalar alawly meşalalar bilen bolar, pihta agaçlary gorkunç derejede silkinýär. Arabalar köçelerde gahar-gazap bilen hereket ederler, giň ýollarda biri-birine urulyp durarlar; olar meşalalara meňzeş bolup, ýyldyrym ýaly çalt gaçar. Ol öz edermenlerini sanar; olar ýörişlerinde süýşüp galýarlar; diwaryna çalt ýetmäge çalyşarlar we gorag taýýar bolar."⁷

GSAM 78.2Bu häzirki zaman ýyldyrym ýaly çalt poýezd üçin nähili takyk beýanat: konduktor duralgadan duralga ýolagçylaryny yzygiderli sanap, gaýtadan sanap, poýezd hereket edende olar ýöränlerinde büdreýärler. Soňra demir ýol şpallary, köpri gurluşygy, gardan goraýan bassyrmalar we ş.m. üçin pihta agaçlarynyň uly möçberde sarp edilmegi bar. Aýdylmagyna görä, Sierra Nevada daglarynyň üstünden geçýän bir demir ýolda pihta agaçlaryndan gurlan, umumy uzynlygy 47 mil bolan gardan goraýan bassyrmalar bar. We pygamber munuň "onuň taýýarlyk gününde" boljakdygyny aýdypdyr.

GSAM 78.3Bu ahyr zaman hakda hem Ýoýel pygamber gürrüň berýär; Rebbiň gullaryna şeýle buýruk berilýär: "Sionda surnaý çalyp, mukaddes dagymda duýduryş sesi çykaryň; ýurtdaky ähli ýaşaýjylar titremeli; sebäbi Rebbiň güni gelýär, ol gaty golaýda."⁸

GSAM 78.4Ýene-de pygamber Sefania tarapyndan şeýle diýilýär: "Ýygnanyň, ha, ýygnanyň, islenmeýän halk; karar ýerine ýetmezden ozal, gün çöpler ýaly geçmezden ozal, Rebbiň gazaply gahary siziň üstüňize gelmezden ozal, Rebbiň gaharynyň güni siziň üstüňize gelmezden ozal. Ýer ýüzündäki ähli ýumşak ýürekli adamlar, Rebbiň hökmüni ýerine ýetirýänler, Rebbi gözläň; dogrulygy gözläň, ýumşaklygy gözläň; belki-de Rebbiň gaharynyň gününde gizlin bolarsyňyz."⁹

GSAM 79.1"Ahyrky döwür" diýen söz bilen näme göz öňünde tutulýandygyny we onuň haçan başlaýandygyny has doly anyklamak üçin şol bir sözüň ulanylýan başga bir mysala seredeliň. Daniýeliň on birinji babynda ahyrky döwre çenli hökmranlygyny saklajak bir eziji güýç görkezilýär. Reb şol eziji güýç barada şeýle diýdi: "Olaryň arasynda düşünjeli käbirleri düşer, synag etmek, arassalamak we akartmak üçin, hatda ahyrky wagta çenli; sebäbi ol [ahyrky wagt] henizem bellenen bir wagta çenli galýar."¹⁰

GSAM 79Kiçi Şahyň Işi

GSAM 79.2Protestant düşündirişçiler adatça bu güýji we Daniýeliň 7-nji babyndaky "kiçi şahy" "belgilenen" wagtlap graždan häkimiýetini elinde saklan Rim kilisesine degişli diýip kabul edýärler. Ol bellenen wagt "bir wagt, iki wagt we ýarym wagt" boldy.¹¹ Bu kiçi şahyň 538-nji ýyldan 1798-nji ýyla çenli dowam eden 1260 pygamberlik güni ýa-da 1260 ýyllyk graždan dolandyryşydy. Soňky senede, "belgilenen wagtynda", kiçi şahyň graždan häkimiýeti aýryldy. Şol wagt adamlar mundan öňki ýaly şol güýjüň eli bilen "ýykylmaýardylar". Şeýlelikde, 1798-nji ýyl bu pygamberlikde "ahyr zaman" diýlip atlandyrylýan döwrüň başyny belledi.

GSAM 79.31798-nji ýyl Rebbiň "Iki Şaýadynyň" (Köne we Täze Ähtnamalaryň) "gödek matadan eşik geýip... pygamberlik etmelidigi" aýdylýan "1260 gününi" (1260 ýyly) tamamlady.¹² Yzarlamalaryň zulmat asyrlarynda Mukaddes Ýazgylar grek we latyn dillerinde saklanyp, bu dillere adaty halk düşünmeýärdi. Ýazgylary saklamak olara "gödek matadan eşik geýdirmek" bilen deňeşdirilýär.

GSAM 80Iki Şaýat Öldürilýär

GSAM 80.1"Şeýdibem, olar öz şaýatlyklaryny [gödek matadan eşik geýen ýagdaýda] tamamlanda, düýpsüz çukurdan çykýan jandar olara garşy uruş eder [şeýtan dünýewi adamlary höweslendirip we olaryň üsti bilen iş alyp barýar], olary ýeňip, öldürer. Olaryň ölü bedenleri ruhy taýdan Sodom we Müsür diýlip atlandyrylýan uly şäheriň köçesinde ýatar, şol ýerde hem biziň Rebbimiz haçlandy ["haçlanýar," Daniýa we Täzeden Seredilen Terjime]. Halkdan, maşgalalardan, dillerden we milletlerden bolan adamlar olaryň ölü bedenlerini üç ýarym günläp görüp, olaryň ölü bedenlerini mazarlara goýmaga rugsat bermezler."¹³

GSAM 80Terror hökmranlygy

GSAM 80.2Bu Şaýatlaryň öldürilmegi Fransiýada 1792-den 1795-e çenli dowam eden "gorku hökmranlygy" döwründe amala aşyryldy — üç ýarym ýyl. Fransiýa ynkylaby takmynan alty ýa ýedi ýyl dowam etse-de, Mukaddes Kitaby, dini we olaryň haýsydyr biriniň tarapyny tutup çykyş etmäge het edenleriň ählisini ýok etmek ugrunda iň uly tagallalary ilkinji üç ýarym ýylda etdiler. Fransuz ynkylaby monarhiýa we ruhanylyga garşy göreşýändigini öňe sürse-de, hakykatda ol Hudaýy we Mukaddes Kitaby ýok etmek ugrunda söweşe öwrüldi. Ynkylabyň hut öň ýanyndaky döwür barada biz şeýle okýarys,

GSAM 80.2"1792-nji ýyldaky ynkylapdan öň Fransiýada ynançsyzlygy öňe sürenleriň, aýdylmagyna görä, öz aralarynda bir ýylda, hatda gaýta-gaýta 900,000 funt sterlin [4,500,000 dollar] ýygnap, ony halkyň aňyny bozmaga we olary ýowuz çäreler görmäge taýýarlamak üçin kitap satyn almaga, çap etmäge we ýaýratmaga sarp edendigini hiç haçan unutmaly däldiris."¹⁴

GSAM 80Ynançsyz ýazyjylar

GSAM 80.3"Şeýle ynkylap üçin ýol Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau we ş.m. ýazgylary arkaly taýýarlanyldy; olar tebigy hem-de ýüze çykarylan dinleri agdaryp biljek ýörelgeleri ýaýratmaga synanyşdylar. Wahy diňe bir inkär edilmän, eýsem düýbünden ýatyryldy; Hudaý älemden kowuldy we onuň ornuna Akyl taňryçasy diýlip atlandyrylýan hyýaly bir keşp goýuldy."¹⁵

GSAM 81.11793-nji ýylda halkyň garaýyşlary şonça boldy: teatr çykyşçylary Hudaýa we Mukaddes Kitaba garşy hakaretli gülki sözleri üçin ýokary ses bilen alkyşlandy. Mysal üçin, şulary getirýäris:

GSAM 81.1"Komediýaçy Monert Sent-Roş kilisesinde [Pariž], dinsizlikde iň ýokary derejä ýetdi. 'Hudaý! Eger Sen bar bolsaň, onda Öz adyňa dil ýetirilendigi üçin ar al. Men Saňa garşy çykýaryn! Sen dymýarsyň, Sen gök gürrüldisiniň ala-gopguny bilen jogap bermäge het edip bilmeýärmiň? Mundan soň, Seniň bardygyňa kim ynanar?' diýdi."¹⁶

GSAM 81Fransiýanyň Lyon şäherindäki Hudaýa dil ýetirýän işler

GSAM 81.2Şaýatlary öldürenleriň, "Hudaýyň Oglyny täzeden haçladyp, ony aç-açan utanja goýýarlar" (Ibraniýler 6:6), Lyonyň öldürilen gubernatory Chalier hormatyna Lyonyň şäherinde Fouché tarapyndan guralan baýramçylyk çäresinde muny nähili edendikleri görner. Lyonyň şäherine gelmezden ozal, Fouché buýruk berdi

GSAM 81.2"Ähli dini nyşanlar ýok edilmeli; we gonamçylyklaryň derwezeleriniň ýokarsyna 'Ölüm ebedi uky' diýlip ýazylmalydygyny.... Chalieriň büstü köçelerden geçirildi, onuň yzyna öldürijilerden we fahişelerden ybarat uly bir topar düşdi. Soňra bolsa Injil, haç we mukaddes kommunýa gaplaryny göterýän bir eşek geldi; olara çalt ot berildi, eşek bolsa mukaddes kommunýa kubogyndan mukaddes şeraby içmäge mejbur edildi."¹⁷

GSAM 81.3Parižde geçirilen Akyl baýramy şeýle beýan edilýär:

GSAM 81.3"Olar parad görnüşinde konwensiýa gitdiler, we halk ... dini däpleri iň gülkünç görnüşde karikatura etdiler.... Surplis we köpel geýen erkekler hallelujalar aýdyp, Carmagnole tansyny edip, konwensiýanyň mejlis otagyna geldiler. Olar hostiýany, ony saklaýan gutulary we altyn hem kümüş heýkelleri goýdular. Olar gülkünç çykyşlar etdiler.... 'Eý siz,' diýip Sen-Denisden gelen wekiliýet gygyrdy, 'eý siz, fanatizmiň gurallary, her görnüşli mukaddes azizler, ahyrynda watansöýer boluň, köpçülikleýin turuň we ýurda pul zikgelenýän zawoda baryp eridilmek arkaly gulluk ediň.'"¹⁸

GSAM 82Hudaýyň Sözüniň Gizlinlikden Çykmagy

GSAM 82.1"Üç ýarym gün soňra Hudaýdan gelýän jan ruhy şolara (Şaýatlara) girdi" we olar "bulutda asmana çykdylar."¹⁹ Hudaýyň wagty gelip ýetdi, Onuň sözi garaňkylykdan çykyp, dünýäniň öňünde ýerleşdirilsin. Bütin dünýäde missiýa işleriniň alnyp barylmagy üçin 1798-nji ýylda wagt gelip ýetdi. 1804-nji ýylda British Bible Society döredildi. Munuň yzysüre onlarça beýleki Mukaddes Kitap jemgyýetleri hem döredildi we häzirki wagtda Mukaddes Kitap dünýäniň ähli esasy dillerine terjime edildi. Şeýlelikde, Mukaddes Ýazgylar, Iki Şaýat, hemmäniň görüp okaýan ýaly göze ilýän derejä gelip, bulutda asmana çykmagy bilen deňeşdirilýär.

GSAM 82.2Fransiýa ynkylaby döwründe Voltaire ýüz ýyldan soň Mukaddes Kitabyň ulanylmaz boljakdygyny aýtdy. Şol seneden ýüz ýyl soň diňe Fransiýada Voltaire bu boş öwgüsini edende bar diýlip bilinýän nusgalardan has köp Mukaddes Kitap nusgasy paýlandy. Hatda onuň bu sözleri aýdan jaýy häzir Mukaddes Kitap öýi hökmünde ulanylýar diýlip aýdylýar.

GSAM 82Rozetta daşy tapyldy

GSAM 82.31798-nji ýyl we fransuz halky bilen baglanyşykly iki nokady bellemeli: Birinji, şol ýylda general Berthieriň ýolbaşçylygyndaky fransuz goşuny Rimde papalyk hökümetini agdardy we (özleriniň habarsyzlygyna garamazdan) söweşen şol kitabyň içinde ýerleşdirilen bu wakanyň çaklamasyny ýerine ýetirdi; ikinjiden, şol bir ýylda, Niliň Rozetta şahamçasynda ýerleşýän Fort St. Julien-de fransuz goşuny galyndy gazmak işlerini geçirýän mahaly meşhur Rozetta daşyny tapdy; ol häzir Britaniýa muzeýinde saklanýar. Bu daşda üç görnüşde ýazgy bar: hieroglifler (ruhanylaryň ulanýan ýazuwy); demotik (adaty adamlaryň ulanýan ýazuwy); we grek dilinde. Bu, häzire çenli syr bolup gelýän demotik we hieroglif ýazgylary açan açar boldy. Indi bolsa, başga biriniň aýtmagyna görä, "demotik ýazuwyndaky bu ýazgylary ýüze çykarýan kazma guraly we bel, Mukaddes Kitabyň gadymy ýazgylarynyň dogrydygyna, Mukaddes Kitabyň özünden başga hiç bir çeşmeden gelýän subutnamalardan hem has köp delil berýär." Şonuň üçin Mukaddes Kitaby ýok etmekçi bolan adamlar, özleriniň hem habarsyzlygynda, 1260 ýylyň ahyrynda papalygyň hökmranlygyny aýyrmak arkaly pygamberligiň ýerine ýetirilmegine sebäp boldular we şol bir wagtda ýok etmek üçin uly tagalla eden mukaddes ýazgylaryň hakykydygyny tassyklaýan ýazgylaryň açaryny tapdylar.

GSAM 83"Öz paýyňda durarsyň"

GSAM 83.1²⁰Perişde Daniýele ahyr zamanlaryň geljekde boljak wakalary barada näme aýtdy? Mukaddes adamyň "iki müň üç ýüz gün soň mukaddes ýer arassalanar" diýendigini eşideninden bäri, onuň aňy "bu zatlaryň ahyry näme bolar" we "näçe wagt dowam eder" diýen aladalar bilen doldy.²¹ Ahyrynda oňa wagtyň biliminiň onuň döwri üçin däldigi düşündirilýär. Oňa şeýle diýilýär: "Git-de, ahyryna çenli ýoluňdan git; sebäbi dynç alarsyň we günleriň ahyrynda paýyňda durarsyň."²²

GSAM 83.2Käbirleri bu sözleriň dünýäniň ahyryna degişlidigini pikir edipdirler we şol wagt Daniýel Rebbiň beýleki halky bilen bilelikde öz baýragyny alyp, miras paýynda durjakdygyny çaklaýarlar. Miras paýy, ýurt sebitleri we ş.m. üçin iýewreý dilindäki söz, bize aýdylmagyna görä, gheh-veldir. Bu ýerde lot diýip terjime edilen söz däl; bu ýerdäki söz goh rahl. Ibrani alymlary bize aýdýarlar, bu söz, goh rahl, Eski Ähdde 76 gezek duş gelýär we ol mukaddes ýeri simwolik arassalamak barada gürrüň edilende ulanylýan şol bir sözdür; şol ýerde iki geçiniň haýsysynyň öldüriljekdigini kesgitlemek üçin bijeler çekilýärdi. Baş ruhany Rebbiň geçisiniň ganyny alyp, arassalaýyş işini ýerine ýetirmek üçin mukaddes ýere girende, ähli Ysraýyl daşarda durup, ruhlaryny ejirledip, günälerini boýun aldylar, şonda olar arassa durup, baş ruhany mukaddes ýerden çykanda onuň ak patasyny alyp bilerler. Şonuň üçin şol gün Ysraýyl öz paýynda durdy.

GSAM 84.1Mukaddes ýeriň soňky arassalanmagy, 2300 günüň ahyrynda gelende, Daniýeliň işi hem ähli dogry ýol tutup ölenleriň işleri bilen bilelikde Hudaýyň öňünde gaýtadan gözden geçiriljekdi. Şonuň üçin Daniýel hem öz paýynda durýar.

GSAM 841798-nji ýyla çenli möhürlenen sözler

GSAM 84.2Daniýeliň "Eý, Rebbim, bu zatlaryň ahyry näme bolar?" diýen soragyna jogap hökmünde²³, oňa şeýle aýdylýar: "Bu sözler ahyr zaman gelýänçä ýapyk we möhürlenen."²⁴ Daniýeliň aňyny iň köp aladalandyran soraglar "haçan?", "näçe wagt?" we "soňy nähili bolar?" diýenlerdi. Bu soraglar pygamberi çaşdyrdy we aladalandyrdy, we diňe şol soraglar "soňky döwür" gelýänçä ýapyk we möhürlenen bolmaly eken, käbirleriniň pikir edişi ýaly Daniýel kitabynyň hemmesi däl. 1798-nji ýyla çenli pygamberlik öwrenijileri ýetmiş hepde barada ýagty düşünjä eýe bolup, olaryň biziň eramyzdan öňki 457-nji ýylda başlandygyny, Mesihiň jemgyýetçilik hyzmatynyň, onuň ölüminiň we ş.m. şol seneden başlap hasaplanan altmyş dokuz we ýetmiş hepde hasaplamasy bilen takyk gabat gelýändigini düşündiler. Halasgäriň bu hasaplama laýyk takyk ýerine ýetirilen wezipesi olara onuň hakyky Mesihdigine we ýetmiş hepdäniň başlanýan senesiniň üýtgedilmez derejede kesgitlenenligine berk subutnama boldy. Olaryň ýetmiş hepdäniň 2300 günüň ilkinji bölegi bolandygyny anyklap bilmezlikleri, çaklanan ýaly, bu meseläni 1798-nji ýyldan soňra çenli möhürlenen ýagdaýda galdyrdy.

GSAM 842300 Günüň Açary

GSAM 84.3Indi bolsa meseläniň faktlaryna seredeliň. 1798-nji ýyla çenli pygamberlik düşündirijileri iki müň üç ýüz günüň haçan gutarjakdygy barada hiç hili ýagtylyk almandylar. Olar Daniýel kitabyndaky nyşanlara, surata we haýwanlara düşünip bildiler, ýöne iki müň üç ýüz günüň haçan gutarjakdygyny aýdyp bilmediler, sebäbi günleriň haçan başlandygyna henizem düşünmediler. Bu nokadyň subutnamasy hökmünde şol döwürde Nýu-Ýork şäherinde neşir edilýän Adwentist gazetasy Midnight Cry-de 1842-nji ýylyň 15-nji iýunyndaky sanynda şeýle okaýarys: "1798-nji ýyldan bäri dürli garaşsyz ýazyjylaryň öň hiç kim tarapyndan duýulmadyk bir zady — ýetmiş hepdäniň iki müň üç ýüz gün üçin açar bolandygyny — görmegi hakykatdanam gyzyklydyr."

GSAM 85Köp adam ýagtylygy tapýar

GSAM 85.1Bu bilim, Rebbiň halkynyň düşünjesi üçin onuň bellenen wagty gelýänçä "möhürlenip saklanylýardy", şonuň ýaly hem "ahyr zaman" gelende, köp adamlar Mukaddes Ýazgylaryň arasynda bu zatlary gözläp "bir ýerden başga ýere gaýdyp-gaýdyp" gözlejekdiler. Tekstiň birnäçe terjimesini deňeşdirmek arkaly bu pikir örän düşnükli bolar.

GSAM 85.2Dr. Adam Klark aýdýar: "Köp adamlar manyny gözlemäge synanyşar; we bu ýol bilen bilim artar."

GSAM 85.3Lutheriň täzeden gözden geçirilen nemes Mukaddes Kitabynda şeýle diýilýär: "Şonuň üçin köp adam ondan geçip, uly düşünje tapar."

GSAM 85.4Alman paralel Mukaddes Kitaby şeýle diýýär: "Köp adam ony başdan-aýak okar, şeýdip bilim artar."

GSAM 85.5L. Van Ess tarapyndan taýýarlanan nemes Mukaddes Kitaby, katolik okyjylary üçin papa tarapyndan hem tassyklanan, ony şeýle terjime edýär: "Köp adam ony gözden geçirer we bilim uly bolar."

GSAM 85.6Şwed Mukaddes Kitaby şeýle diýýär: "Köp adam onda gözleg eder we bilim uly bolar."

GSAM 85.7Daniýa-Norwejiýa täzeden gözden geçirilen Mukaddes Kitabynda şeýle diýilýär: "Köp adam höwes bilen gözlär, bilim hem köp bolar."

GSAM 85.81842-nji ýylyň 15-nji iýunyndaky Midnight Cry neşirinde 1798-nji ýyla çenli möhürlenen zatlar barada bilim gözlemek we almak barada şeýle okaýarys: "Bir-birinden hiç habarsyz şonça köp ýazyjynyň takmynan şol bir wagtyň özünde şol bir netije çykarmagy ajaýyp gabat gelme dälmi?"

GSAM 86.1Şu ýerde biz biri-biri bilen aragatnaşyk gurman, eýsem Hudaýyň Ruhynyň täsiri astynda Mukaddes Ýazgylary yhlas bilen öwrenmek netijesinde iki müň üç ýüz günüň gutaryşy baradaky hakykaty tapan ýigrimi dürli toparyň sanawyny hödürleýäris. Bu sanawyň başynda Nýu-Ýork ştatyndan Wiliam Miller durýar; soňra Filadelfiýa, Pensilwaniýa ştatyndan A. J. Krupp; David McGregor, Falmouth, Maine; Edward Irving, Angliýa; Archibald Mason, Şotland; W. E. Davis, Günorta Karolina; Aziýanyň dürli künjeklerinde zähmet çeken Joseph Wolff; 1829-njy ýylda Robert Owen bilen çekişmesinde Aleksandr Kampbell; Angliýanyň Liverpul şäherinden kapitan A. Landers; Germaniýanyň Stuttgart şäherinden Leonard Heinrich Kelber; Ispaniýadan Lacunza; Gollandiýanyň Haaga şäherinden Hentzepeter; Gollandiýanyň Amsterdam şäherinden Dr. Capadose; Bawariýadan Rau; 1821-nji ýylda Tatar ruhanylary; Ýemeniň Mukaddes Kitap öwrenijileri, özleriniň "Seera" atly kitabynda; Germaniýanyň başga bir sebitinden Hengstenberg; Kaspian deňzi boýundaky ruslar; Baltika deňzi kenaryndaky Molokanlar we ş.m.

GSAM 86.2Bu mowzugyň wagtal-wagtal pygamberlik öwrenijilerine nähili açylanlygyny we olar biri-birini tanamadyk ýagdaýda hem munuň bolandygyny aşakdakylar görkezer:—

GSAM 86.31842-nji ýylyň 15-nji iýunyndaky Midnight Cry neşirinde şeýle sözler bar: "Indi elime düşdi, aşakdaky ady göterýän kitap: 'Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, awtor: Şotlandyň Wishawtown şäherinden Hoş Habaryň gullukçysy Archibald Mason, Newberg. Glasgow neşirinden, Ward M. Gazeley tarapyndan 1820-nji ýylda çap edilen.' Bu kitapda Mason şeýle diýýär: 'Men soňky wagtlarda Amerikada ilkinji gezek neşir edilen, Günorta Karolina ştatynyň ruhanysy Wm. E. Davis tarapyndan taýýarlanan we 1818-nji ýylda Angliýanyň günortasyndaky Warkington şäherinde gaýtadan neşir edilen kiçi bir broşýurany gördüm. Bu awtor 2300 günüň 70 hepde (9-njy bap:24) bilen başlandygyny öňe sürýär. Men bu pikir bilen ylalaşmaga mejbur boldum.'"

GSAM 87Günorta Karolina ştatyndan Davis

GSAM 87.1Midnight Cry žurnalynyň şol bir sanynda redaktor şeýle diýdi: "Davis-iň kitaby takmynan 1810-njy ýylda ýazylan bolmaly." Kitapda beýan edilen delillere degip, ol şeýle belleýär: "Okyjy hakykatdan hem Milleriň, Litch-iň, Stores-iň ýa-da Hale-iň eserlerini okaýan ýaly duýup biler, ýöne biz pikir edýäris, häzirki ikinji gelmegiň awtorlarynyň hiç biri geçen hepdä çenli bu kitabyň bardygyny bilmeýärdi. Bu gazetanyň [Midnight Cry] redaktory mundan ozal hiç eşitmändi. Mason tarapyndan goldanýan Davis-iň wagt baradaky garaýşy şundan ybaratdy: iki müň üç ýüz gün ýahudi 1843-nji ýylda—biziň 1844-nji ýylymyzda—tükenjekdi."

GSAM 87Joseph Wolff we ýigrimi beýleki adam

GSAM 87.21843-nji ýylyň 31-nji awgustyndaky Midnight Cry neşirinde "1822-nji ýylda Angliýadan Joseph Wolff 'He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven' atly kitap çap etdi" diýlip okalýar. Mundan başga-da, "1826-njy ýylda ähli ortodoksal mezheplerden bolan ýigrimi adam Londonda jenap Wolff bilen Mukaddes Kitaby öwrenmek üçin ýygnandy diýlip bellenýär. Olar biragyzdan şol bir netije çykardylar. Olar 1260-a 45 ýyl goşdylar." 1798-de gutaran 1260 ýyla 45 ýyl goşmak bizi 1843-nji ýahudi ýylynyň ahyryna, ýagny hakykatda biziň 1844-nji ýylymyza getirýär.

GSAM 87Aleksandr Kampbelliň pozisiýasy

GSAM 87.3Şol gazetanyň şol sanynda Aleksandr Kampbell barada şeýle aýdylýar: "1829-njy ýylda ol ynançsyz Robert Owen bilen meşhur çekişmesini geçirip, onda Daniýeliň wiziýalarynyň zaman ahyryna çenli dowam edýändigini, iki müň üç ýüz günüň ýyl bolup, Mesihiň doglanyndan bäri takmynan 1847 ýyl soň gutarjakdygyny öňe sürdi; bu bolsa onuň öz görkezmesine görä, umumy hasapdan dört ýyl öň bolupdyr." Şonuň üçin onuň hasaplamasyna görä, milady döwri hasaplanýan 1843 ýylyň ahyrynda, ýagny doly 1843 ýahudi ýylynyň ahyrynda, 2300 gün hakykatda 1844-nji ýyla gabat gelýärdi.

GSAM 88.11843-nji ýylyň 21-nji sentýabryndaky Midnight Cry neşirinde "Liverpul şäherinden kapitan A. Landers tarapyndan ýazylan we 1839-njy ýylda S. Kent and Co. tarapyndan neşir edilen A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, 'Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,'"²⁵ atly alnan kitap barada beýanat berilýär.

GSAM 88.2"Ol, beýlekiler ýaly, wagtyň hasaplamasyny berýär we iki müň üç ýüz günüň ahyryny Mesihiň hakyky doglan pursadyndan bäri 1847-nji ýyl diýip kesgitleýär." Bu bolsa biziň 1844-nji ýylymyz, sebäbi ol umumy hasaplamadan dört ýyl öň doglan.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.31892-nji ýylyň 17-nji maýyndaky Review and Herald neşirinde Germaniýanyň Hamburg şäherinden pastor L. R. Conradi tarapyndan ýazylan bir makala bar, onda ol şeýle diýýär:—

GSAM 88.4"Okyjylarymyzyň köpüsi belki-de meşhur lüteran ruhany Bengel barada eşiden bolmaly [Schaff-a görä, Bengel 1751-nji ýylda aradan çykdy], ol geçen asyrda Rebbimiziň peýda boljak wagtyny 1836-njy ýyla kesgitledi, onuň hasaplamalary Ylhamda görkezilen 666 sanyna esaslanypdy. Emma bu wagtyň gutarmagyndan has öň başga bir adam, baş mugallym Leonard Heinrich Kelber atly adam ýazmaga başlady. Onuň ilkinji broşýurasy 1824-nji ýylda çap edildi we 'Ahyr ýakyn' diýip atlandyryldy we onda Matta 24 we 25-nji baplaryň düşündirişi berildi. Ol Bawariýada çap edildi. Emma 1835-nji ýylda şol bir atly, 126 sahypaly has uly broşýura Stuttgartda çap edildi. Bu aýratyn gyzykly bolar, we okyjylarymyza has gowy düşünje bermek üçin men at sahypasynyň terjimesini goşýaryn: 'Ahyr gelýär, Hudaýyň sözi we iň soňky wakalardan doly we ynandyryjy usulda subut edilýär; Rebbiň gelmegine garaşmaga ýa-da wagty hasaplamaga garşy ähli öňden dörän ýalňyş garaýyşlary doly inkär edýär; prelat Bengeliň uly kesgitlendiriji ýyl barada ýedi ýyl nädogry çaklaýandygyny aç-açan görkezýär; sebäbi 1836 däl-de, 1843-nji ýyl, şol terminusdyr, şol ýerde ýagtylyk bilen garaňkylyk arasyndaky uly göreş tamamlanar we Rebbimiz Isa Mesihiň uzak wagtdan bäri garaşylan parahatçylyk hökmranlygy ýer ýüzünde başlar.'

GSAM 89.1"Ikinji neşir 1841-nji ýylda, Stuttgartda-da çykdy, we meniň bilşimçe, Saksoniýada hem başga bir neşir çykdy. At sahypasynda görkezilişi ýaly, bu broşýura giňden ýaýran öňden dörän ýalňyş garaýyşlara jogap berenden soň, Daniýel 8-de agzalan iki müň üç ýüz gün bilen Daniýel 9-daky ýetmiş hepde arasyndaky bar bolan baglanyşygy düşnükli we anyk görnüşde görkezýär we olary 1843-nji ýyla (ýahudi hasaby boýunça 1843—biziň hasaby boýunça 1844) getirýär. Kitabyň galan böleginde ol döwrüň alamatlary arkaly bu wakanyň golaýda bolmalydygyny görkezýär.

GSAM 89.2"Birnäçe neşiriň çykmagy öz-özünden onuň döredýän gyzyklanmasynyň subutnamasy bolup durýar. Häzir Awstraliýada ýaşaýan dogan Schäche, hatda uzakdaky Sileziýa welaýatynda hem onuň reklamasyny görüp, sargyt edip, gapylary kilitläp uly gyzyklanma bilen okady. Kitapda awtoryň dünýäde meňzeş hereketlerden habarlydygyny görkezýän hiç bir yz ýok, ýöne Hudaýyň Ruhy arkaly ol şol bir netijelere gelipdir.

GSAM 89.3"1842-nji ýylda ol Stuttgartda-da 286 sahypaly has-da uly bir broşýura ýazdy: 'Dünýäniň döremegi we dowamlylygy barada Esasy we Mukaddes Ýazgy Pikirler; ýa-da soraga doly jogap: Näme üçin Hudaý dünýäni alty yzygiderli günde döretdi—Rebbiň Antikristi höküm etmäge golaýlygy—1843-nji ýylyň uly we şatlykly wakalary.'"

GSAM 89"Ben Ezra" (Lacunza)

GSAM 89.4Takmynan 1812-nji ýylda Ispaniýada Lacunza The Coming of Messiah in Majesty and Glory atly kitap çap etdi. Awtor anonim "Ben Ezra" adyny ulanyp, onuň mesihilige geçen ýewreý bolandygy çaklanylýar. Angliýaly Edward Irving, ikinji gelmek baradaky işine başlanyndan soň, ýokardaky kitaby iňlis diline terjime etdi. Şonuň üçin ol öz hekaýasyny azyndan iki dilde gürrüň berdi.

GSAM 89.5Hakykatdanam gyzykly, ýyllar geçenden soň, geçen asyryň başyndan 1840-njy ýyla çenli iki müň üç ýüz günlük döwri hasaplan we ýetmiş hepdäni şol döwrüň ilkinji bölegi hökmünde kesgitlän dürli öwrenijileriň netijelerini bir ýere jemläp, soňra olaryň hemmesiniň şol döwrüň 1844-nji ýylda tamamlanandygyny ykrar edýändigini görmek.

GSAM 901844 – 2300 günüň hakyky gutarşy

GSAM 90.1Sorag ýüze çykyp biler: 1844-nji ýyl iki müň üç ýüz günüň hakyky gutarşygynyň senesi diýip ynanyp bilerismi? Hawa! Sebäbi pygamberligiň ýalňyş ýerine ýetirilmeginiň onuň hakyky ýerine ýetirilmeginiň dogry wagtynda bolup bilmejekdigi nähili anyk bolsa, 1844-nji ýylyň iki müň üç ýüz günüň dogry gutarýan senesidigi barada netije çykarmalydygymyz hem şonça anykdyr. Hudaý, bu bilimi 1798-nji ýyla çenli möhürläp, şol wagt yşyk ýüze çykjakdygyny wada edipdi; ýalňyşsyz Ruhy arkaly wagtyň dogry düşünjesi üçin Ony çyn ýürekden gözleýänlere ýol görkezdi. Şol mowzukdaky "bilim"iň "artmagy" üçin onuň wagty gelip ýetdi we ol hakyky yşyk berdi.

GSAM 90.2"Ahyr zaman" döwründe adamlaryň düşünjesine getirilen şol wagtyň gutarnyk nokadyny tapandan soň, bu tapyndynyň ähmiýetini öwrenmek gerekdir. Şol döwürde, Hoş Habar işleriniň tamamlanmagy bilen, höküm maslahatynyň geçiriljek wagty takyk yglan edilmeli bolýar. "Men gördüm," diýýär Ýahýa, "başga bir perişdäniň asmanyň ortasynda uçup barýandygyny; onuň elinde ebedi Hoş Habar bar, ol ýer ýüzünde ýaşaýanlara, ähli halklara, nesillere, dillere we milletlere seslenip, ýokary ses bilen: 'Hudaýdan gorkuň we Oňa şöhrat beriň; sebäbi Onuň höküm çagy geldi; asmany, ýeri, deňizleri we suw çeşmelerini döredene ybadat ediň' diýýärdi."²⁷ Hakyky perişdeler adamlara Hoş Habary wagyz etmeýärler. Adam bolsa, Rebbiň özüniň dünýäniň ahyryna çenli Hoş Habaryny wagyz etmek üçin saýlanan wekilidir.²⁸ Bu perişde bolsa, "Hudaýyň öýünden başlaýan" höküm wagtynyň gelendigini yglan edýän Hoş Habar habarynyň nyşanydyr.²⁹ Şeýle bir habar Mukaddes Ýazgylardan hökme alyp barýan wagtyň Mukaddes Ýazgylarda anyklanmagyna çenli berilip bilmezdi. Öňden hem bellenilişi ýaly, 2300 günlük döwür Hudaýyň halkynyň derňew suduna çenli uzalýar.

GSAM 91Günäni bagyşlama güni – höküm çykarma wagty

GSAM 91.1Günäni örtme güni, ýer ýüzündäki mukaddes ýeri arassalaýyş güni, ýewreýler tarapyndan häzir hem höküm güni hökmünde düşünilýär. We häzirki wagtda hem, ýaýran ýagdaýynda, şol mukaddes güne bagly gadymy däpleriň hemmesini ýerine ýetirip bilmeseler-de, ony höküm güni hökmünde belleýärler. Munuň subutnamasy hökmünde ilki bilen Kaliforniýanyň San-Fransisko şäherinde neşir edilýän, Gaýaly daglaryň günbataryndaky ortodoks ýewreýleriniň neşiri bolan The Jewish Exponent atly žurnaldan sitata getirýäris. 1892-nji ýylyň sentýabr sanynda indiki sany çykmazdan ozal, ýedinji aý we günäni bagyşlama güni geljekdigi habar berildi. Olaryň ýedinji aýy Tişri, altynjysy bolsa Ellul diýlip atlandyrylýar; žurnalda şeýle aýdylýar, "Ellul aýy geldi, we şofaryň [ýedinji aýyň birinji gününden onunjy gününe çenli çalynjak trompet, Zäbur 81:3, 4] duýduryş sesleri her irden ortodoks sinagoglarynda eşidiler; olar ýadygärlik güni we Yom Kippur ahyrky hökmi üçin taýýarlyk görmegi maslahat berýärler." Ellul aýynyň, ýagny altynjy aýyň, ahyrynda we Tişri aýy, ýagny ýedinji aý, başlajak mahaly, olar on günläp her irden şol tipiki ulgamda ýylyň soňky hökmini yglan edýän trompeti eşidýärdiler.

GSAM 91Ýahudi rabbiniň şaýatlygy

GSAM 91.2Ýene-de, 1902-nji ýylda Kaliforniýanyň San-Fransisko şäherindäki uly ýahudi jemgyýetiniň rabbisi Isidore Myerss günä aýyryş gününi yglan edende şeýle diýdi: "Bir ýyldan başga bir ýyla geçýän wagtyň bosagasyny geçende, ysraýyl adamyň gözüniň öňüne Dörediliş we Döredijiniň umumy hökmranlygy güýçli ýagdaýda getiriler we ol, trompet sesleri bilen, şeýle diýmek mümkin bolsa, wagtyň doglan gününiň we uly Patyşanyň täç geýiş dabarasynyň ýyl dönümini belläp geçmäge çagyrylýar. Ol hem şol bir trompet, ýagny Şofar sesi bilen, höküm tagtynda oturan Ebedi Adalatyň her zady görýän gözüniň öňünde titräp durup, geçen ýylyň dowamynda eden işlerini gaýtadan seljermäge çagyrylýar."

GSAM 92.1Ýahudi ybadathanasynyň gullugynda mukaddes ýer her ýyl bir gezek arassalanýardy, şonuň üçin Daniýele bu 2300 günüň ahyrynda mukaddes ýeriň arassalanmagynyň her ýylky simwolik gullukdan başga bir zada degişli bolmalydygy aýdyň bolmalydy. Reb eýýäm halkyna pygamberlikde nyşanlary ulananda berlen wagtyň "her gün bir ýyl" hökmünde hasaplanmalydygyny öwretdi.³⁰ Şonuň üçin, gördügimiz ýaly, bu iki müň üç ýüz günlük döwür asman mukaddes ýerinde Mesihiň baş ruhany hökmünde ýerine ýetirýän işiniň tamamlanmagyna – ýagny, etiraf arkaly işleri asmandaky mukaddes ýere getirilenleriň derňew suduna gabat gelýär.

GSAM 921844-nji ýylda berilmeli höküm habary

GSAM 92.2Mukaddesleriň höküminiň başlanjak döwri anyklanylandan soň, pygamberlikde bellenen Rebbiň wakalarynyň tertibine laýyklykda "Onuň höküminiň sagady geldi" diýen habar berilmegine ýol açyldy. Üns beriň, bu döwrüň anyklanylmagy bilen derrew habar yglan ediljekdigi aýdylmaýar, eýsem öň "möhürlenen" ýagtylygyň açyk görkezilmegi aýdylýar. Biz munuň ýerine ýetirilendigini anyk görýäris. Indiki bölümlerde bolsa, Rebbiň ikinji geliş baradaky habaryň yglan ediljek wagtyny hem takyk belländigini, bu habaryň hem edil şonuň ýaly hakykatdan dünýä yglan edilendigini göreris.