Kgaolo 16 — Molaetsa wa Moengele wa Boraro

GSAM 247.1“MOENGELE wa boraro a ba latela a goa a re, ‘Mongwe le mongwe yo o obamelang sebatana se se tswang mo lewatleng le setshwantsho sa sone sa leje a bo a amogela lotshwao lwa sone mo phatleng kgotsa mo seatleng, o tshwanetse go nwa mofine wa bogale jwa Modimo o sa timolwa. Mme ba tlaa tlhokofadiwa ka molelo le ka sebabole mo ponong ya baengele ba ba boitshepo le Kwana. Mosi wa tlhokofatso ya bone o tlhatloga ka bosakhutleng, mme ga ba kitla ba nna le setshwantsho sa sone sa leje, mme gape ba tshwailwe palo ya leina la one.’ A se se kgothatse batho ba Modimo go itshokela teko nngwe le nngwe le pogiso ka bopelotelele, gonne baitshepi ba gagwe ba ba nnang ba nitame go ya kwa bofelong ba reetsa ditaolo tsa gagwe ebile ba ikanya Jesu.”¹

GSAM 247Tlhagiso e e Masisi go Gaisa Tsotlhe mo Baebeleng

GSAM 247.2E ke tlhagiso e e masisi go di feta tsotlhe e e mo Baebeleng, mme go a tlhomama gore rekoto ya hisitori ya lefatshe la rona ga e supe sepe se se supang gore molaetsa o o utlwilwe mo nakong e e fetileng. Ntlha ya gore baengele ba ntlha le ba bobedi ba tatelano eno ba supilwe e le ba kokomane ya gompieno, e tlhomamisa sentle thata ntlha ya gore molaetsa o ga se wa metlha e e fetileng.

GSAM 247.3Go buile Moruti J. V. Himes ka 1847 a re:—

GSAM 247.4“Kgaolo ya bolesome le bone [ya Tshenolo] e supa modumo o o gakgamatsang, o o iseng o ntshiwe, jaaka tlhagiso go batho mo nakong eo ya teko e e maatla. Ditemana 9-11. Kgalemo ya kgalefo e e boitshegang jaana ga e ka ke ya bonwa mo bukeng ya Modimo, kwantle ga se. A seno ga se supe teko e e maatla, go tlhoka tlhagiso e e boitshegang jaana?”²

GSAM 248Tempele e Bulwa—Areka e Bonwa

GSAM 248.1J. N. Andrews o ne a bua jaana ka molaetsa o, “Go bulwa ga lefelo le le boitshepo go gaisa otlhe mo tempeleng ya legodimo, le ka lone Areka e bonwang, ke tiragalo e e diragalang ka fa tlase ga go lela ga moengele wa bosupa. Mme jaaka tirelo ya ga Moperesiti-mogolo wa rona e fetisediwa kwa lefelong leo kwa bokhutlong jwa malatsi a le dikete di le pedi le makgolo a mararo, re tlhaloganya gore go bulwa ga tempele go supiwa ke bokhutlo jwa nako eo jaaka go emetswe ke kitsiso ya moengele wa ntlha. Go tsena ga Moperesiti wa rona yo Mogolo kwa lefelong le le boitshepo go gaisa go direla fa pele ga Areka ya Modimo, go gogela tlhokomelo ya phuthego kwa ditaolong tsa Modimo tse di mo teng ga areka eo. Ditaolo tsa Modimo di ntse di phatsima go tswa mo lefelong le le boitshepo la legodimo go tloga ka nako eo.

GSAM 248Phetogo ya Sabatha

GSAM 248.2“Ke nnete e e sa belaetseng gore taelo ya bone, dingwaga di le dintsi tse di fetileng, e ne ya fetolwa go tswa mo letsatsing la boikhutso la Morena go ya kwa moletlong wa boheitane wa Sontaga. Phetogo eno e dirilwe ka go ganetsana ka go tlhamalala le Dikwalo tse di Boitshepo, tse gongwe le gongwe di amogelang letsatsi la bosupa jaaka Sabatha e le yosi ya beke le beke ya Morena. E dirilwe ke mofapogi yo mogolo, yo Daniele a neng a boleletse pele gore o tla ‘akanya go fetola dinako le melao.’ Maatla a, tota a tshwana le sebata se se neng se tshwanetse go obamelwa ke lefatshe lotlhe. Mme ke ntlha e e kgatlhang thata gore taelo e, e e gateletsweng fa fatshe lobaka lo loleele, jaanong e a itshekololwa, mme batho ba Modimo ba simolola go e tshegetsa mmogo le tse dingwe tse robabongwe. Re leboga Modimo gore o baakanyetsa masalela ntwa ya bone ya bofelo le kgogela, le go amogelwa ka dikgoro go tsena mo motseng o o boitshepo. Tshenolo 12:17; 22:14. Go buelela taelo ya bone kgatlhanong le Sabatha ya bofapogi, le go rera ditaolo tsotlhe tsa Modimo ke bosupi jo bo totobetseng jwa gore nako eno ke ya bopelotelele jwa baitshepi, le ya tlhagiso ya moengele wa boraro.”³

GSAM 249.1Tlhokomelo e gapiwa mo dikgaolong tse di fetileng go molaetsa wa ntlha le wa bobedi wa melaetsa eno, jaaka di ne di diragadiwa mo kitsisong e kgolo ya go tla ga bobedi go fitlha ka Oct. 22, 1844. Mokwalo kwa tshimologong ya kgaolo eno o bua jaana, “Moengele wa boraro a ba latela,” ke go re, a sala baengele ba ntlha le ba bobedi morago. Go ka nna le kgatlhego, mo kgannyeng eno, go gapa tlhokomelo mo go tlhogong ya molaetsa wa boraro.

GSAM 249Baadventista ba Ntlha ba ba Tshegetsang Sabatha

GSAM 249.2Ka nako ya “mokgosi wa bosigogare,” ka 1844, Morena o ne a simolola go gogela megopolo ya batho ba gagwe kwa go tshegetseng Sabatha ya letsatsi la bosupa. Thuto eno, mo go Baadventista, e ne ya simologa jaana: Rachel Preston, yo e leng Mo-Baptist wa letsatsi la bosupa, o ne a fudugela kwa Washington, N.H., kwa go neng go na le kereke ya Baadventista. O ne a amogela thuto ya go tla ga Morena, mme kereke eo, e e neng e na le maloko a ka nna masome a mane, ka ntlha ya tiro ya gagwe ya boevangeli e ne ya amogela Sabatha ya taelo ya bone.⁴ Seno se ne sa baka dipotso ka kgang eo. Mo go Cry ya di 5 Lwetse, 1844, re bala jaana, “Batho ba le bantsi ba akantse thata ka ga boikarabelo jo bo akanngwang jwa go tlotla letsatsi la bosupa.” Polelo eno e ne e le mo go se se kwadilweng ke morulaganyi, mo go yone go neng go dirilwe maiteko a a bokoa a go ema nokeng ditshupo tsa go tshegetsa Sontaga. Kgang eno e ne ya tsweledisiwa mo kgatisong ya di 12 Lwetse, kwa re fitlhelang polelo e e latelang e e botlhokwa, e e neng ya dira gore ba le bantsi ba ithute ka tlhoafalo le ka kelotlhoko:—

GSAM 249Letsatsi la Bosupa e le Lona Fela Letsatsi le le Tlhomilweng ke Molao

GSAM 249.3“Beke e e fetileng re iphitlhetse re fitse mo tshwetsong e: Ga go na karolo epe e e kgethegileng ya nako e Bakeresete ba patelesegang ka molao go e baya kwa thoko jaaka nako e e boitshepo. Fa tshwetso e e sa nepafala, jaanong re akanya gore letsatsi la bosupa ke lone fela letsatsi le go le tlotla go nang le molao ope ka lone.”

GSAM 250Tlhamo ya ga T. M. Preble

GSAM 250.1Tlhokomelo ya Baadventista jaaka setlhopha e ne ya gogwa kwa potsolotsong ya Sabatha ke tlhamo ka kgang eno go tswa go T. M. Preble, ya letlha la Tlhakole 13, 1845, mme ya gatisiwa mo go Hope of Israel, kwa Portland, Maine, ka Tlhakole 28, 1845. Morago ga go supa gore Sabatha ya Baebele e tshwanetse go tshegediwa, le ntlha ya gore e ne ya fetolwa go nna Sontaga ke go fapoga mo gogolo, o akgela jaana: “Ka jalo re bona Daniele 7:25 e diragaletse, lonaka lo lonnye lo fetola ‘dinako le melao.’ Ka jalo go lebega mo go nna gore botlhe ba ba tshwarang letsatsi la ntlha jaaka Sabatha ke batlhokomedi ba Sontaga sa ga Mopapa le batlodi ba Sabatha ba Modimo.”⁵

GSAM 250J. B. Cook ka ga Potso ya Sabatha

GSAM 250.2Go ise go ye kae morago ga se, go ne ga tlhagelela mo kgatisong athikele ya ga J. B. Cook, e mo go yone a neng a supa gore ga go na bosupi mo Dikwalong jwa go tshegetsa Sontaga jaaka Sabatha, mme a dirisa polelwana e e khutshwane e: “Ke ka tsela e e motlhofo jaana mowa otlhe o tlosiwang mo diseileng tsa ba ba tsamayang ka sekepe, gongwe ba sa itse, ka fa tlase ga folaga ya Sabatha ya ga mopapa.”

GSAM 250.3Le fa go tshegetsa Sabatha ga banna ba babedi ba go ne go le ga nakwana, ba ne ba simolotse kgang e e neng e se kake ya emisiwa motlhofo. Mafoko a a neng a tuma, “batšhwari ba Sontaga ba mopapa,” “batlodi ba ditaolo tsa Modimo,” le “go tsamaya ka sekepe ka fa tlase ga folaga ya Sabatha ya mopapa,” a ne a le mo melomong ya makgolokgolo a batho ba ba neng ba tlhwaafaletse go itse boammaaruri jwa kgang e. Moruti Joseph Bates, wa kwa Fairhaven, Mass., o ne a gapiwa tlhokomelo ka tsela e, mme a amogela Sabatha ka 1845.

GSAM 250Joseph Bates o Amogela Sabatha

GSAM 250.4Maitemogelo a gagwe e ne e le jaana: Fa a utlwa ka phuthego kwa Washington, N.H., e e neng e tshegetsa Sabatha, o ne a swetsa go etela kereke eo, le go bona gore go ne go raya eng. Ka jalo o ne a dira jalo, mme fa a ithuta kgang eno le bone o ne a bona gore ba nepile, mme ka bonako a amogela lesedi le le malebana le potso ya Sabatha. Fa a boela kwa New Bedford, Mass., o ne a kopana le mokaulengwe mongwe yo o itsegeng mo borogong fa gare ga New Bedford le Fairhaven, yo o neng a bua le ene jaana, “Kapotene Bates, dikgang ke dife?” Moruti Bates a araba, “Dikgang ke gore letsatsi la bosupa ke Sabatha ya Morena Modimo wa rona.” Monna yoo a re, “Go siame, ke tla ya gae ke bale Baebele ya me, mme ke lebelele ka ga seo.” Jalo o ne a dira jalo, mme fa ba kopana gape, mokaulengwe yono o ne a amogetse boammaaruri jwa Sabatha e bile a bo ikobela.

GSAM 251Buka ya Ntlha ka ga Sabatha

GSAM 251.2Moruti Bates o ne a simolola go rera boammaaruri jono ka bonako go tswa mo Nageng e nngwe go ya go e nngwe. O ne a bona ka bonako gore buka, kgotsa le fa e le pampitshana, ka ga kgang ya Sabatha e ka mo thusa thata mo tirong ya gagwe, mme mowa wa gagwe o ne wa kgothadiwa ke Mowa wa Modimo go kwala le go gatisa sengwe ka ga kgang eno. Mme potso e ne e le gore go ka dirwa jang seo go sena madi, ka jaana sotlhe se a neng a na le sone e ne e le shilling ya York (disente di le lesome le bobedi le sephatlo). Go ka kgatlha mmadi go anela maitemogelo a gagwe mo kgannyeng eno fela jaaka a npoleletse yone ka 1855.

GSAM 251Diponto di le Nne tsa Bupi

GSAM 251.3O ne a bolela gore fa a ne a rapela fa pele ga Modimo, o ne a swetsa go kwala buka, mme a ikutlwa a tlhomamisegile gore tsela e tla bulwa gore e gatisiwe. Ka jalo o ne a nna fa tafoleng ya gagwe, a na le Baebele le konkordense, go simolola tiro ya gagwe. Mo sebakeng sa oura, Mohumagadi Bates o ne a tsena mo phaposing mme a re, “Joseph, ga ke na bupi jo bo lekaneng go dira borotho,” mme ka nako e e tshwanang a umaka dilonyana tse dingwe tse a neng a di tlhoka. “O tlhaela bupi bo le kae?” ga botsa Kapotene Bates. “Mo e ka nnang diponto di le nne,” ga araba. “Go siame,” a araba. Fa a sena go tswa mo phaposing, o ne a ya kwa lebenkeleng le le gaufi, a reka diponto tse nne tsa bupi le dilwana tse dingwe, a di tlisa gae, mme a boela a dula fa tafoleng ya gagwe ya go kwalela. Go ise go ye kae Mohumagadi Bates a tsena mme a bona dilwana tseo mo tafoleng a ba a goa a re, “Bupi jono bo tswa kae?” “Eng,” ga bua molaodi, “a ga go a lekana? O ne o rile o batla diponto di le nne.” “Ee,” a araba, “mme o bo tsere kae?” “Ke bo rekile,” a araba; “a ga se sone selekanyo se o neng o se batla go feleletsa go baka?” “Ee,” ga tswelela Mohumagadi Bates, “mme a wena, Kapotene Bates, monna yo o tsamaisitseng dikepe go tswa kwa New Bedford go ya dikarolong tsotlhe tsa lefatshe, o tswile mme wa reka diponto di le nne tsa folouru?” “Ee, a e ne e se selekanyo se o se tlhokang go fetsa go baka?” “Ee,” ga bua Mohumagadi Bates, “mme a o rekile diponto di le nne(!) tsa folouru?”

GSAM 252Didolara di le Dikete di le Lesome le Motso o le Mongwe di Dirisitswe ka ntlha ya Boammaaruri

GSAM 252.1Go ne ga latela teko e nngwe ka bonako. Fa Kapotene Bates a tlogela go tsamaya ka sekepe, o ne a rekisa kabelo ya gagwe mo sekepeng ka $11,000, mme jaanong o ne a dirisitse gotlhe go tsweledisa ntlha ya boammaaruri. Go fitlha ka nako eo, Mohumagadi Bates o ne a sa itse seemo sa gagwe sa madi sa nnete, mme o ne a ikutlwa gore jaanong o tshwanetse go mo itsise, ka jalo a bua ka tidimalo a re, “Mosadi, ke dirisitse madi a bofelo a ke nang le one mo lefatsheng mo dilong tseo.” Ka go lela mo go botlhoko Mohumagadi Bates a botsa a re, “Re tla dira eng?” Mokapotene o ne a ema, mme ka seriti sotlhe sa mokapotene yo o laolang sekepe sa gagwe, a re, “Ke ya go kwala buka; ke ya go e anamisa, le go phasalatsa boammaaruri jono jwa Sabatha fa pele ga lefatshe.” “Go siame,” ga bua Mohumagadi Bates, a ntse a lela dikeledi tse di mo foufatsang, “re tla tshela ka eng?” “Morena o tla bula tsela,” e ne e le karabo ya ga Kapotene Bates a nyenya. “Ee,” ga bua Mohumagadi Bates, “Morena o tla bula tsela! Ke se o se buang ka metlha,” mme a kgobotlega dikeledi a tswa mo phaposing.

GSAM 252Kabo e e sa Solofelwang

GSAM 252.2Fa Kapotene Bates a sena go tswelela ka tiro ya gagwe lobaka lwa sephatlo sa ura, o ne a nna le mogopolo wa go ya kwa posong, ka jaana go ne go na le lekwalo le le mo letetseng koo. O ne a ya, mme tota go ne go na le lekwalo. Mo metlheng eo, madi a poso a makwalo e ne e le disente di le tlhano mme go duela pele e ne e se patelesego. Mokwadi wa lekwalo le ka lebaka lengwe o ne a paletswe ke go duela madi a poso. Mme fano gape Kapotene Bates o ne a ikokobetsa, ka a ne a patelesega go bolelela mookamedi wa poso, Rre Drew, yo a neng a mo itse sentle, gore ga a ka ke a kgona go duela madi a poso, ka a ne a sena madi; mme a re, “A o ka ntumelela go bona gore le tswa kae?” “Tsaya lekwalo,” ga bua mookamedi wa poso, “mme o le duele nako nngwe e sele.” “Nnyaa,” ga bua kapotene, “Ga nkitla ke ntsha lekwalo mo ofising go fitlhelela madi a poso a duelwa.” Fa a ntse a tshwere lekwalo ka seatla, a re, “Ke na le kakanyo ya gore go na le madi mo lekwalong le,” mme a retologela kwa go mookamedi wa poso, a mo kopa a re, “A o ka le bula, tsweetswee? Fa go na le madi mo teng, o ka ntsha madi a poso; fa go se na, ga nkitla ke le bala.” Mookamedi wa poso o ne a dumela kopo ya gagwe, mme ene o bo a fitlhela go na le madi a boleng jwa didolara di le lesome mo teng. O ne a lemoga fa a buisa, gore lekwalo le ne le tswa go motho yo o neng a bolela gore Morena o mo tlhotlheleditse mo mogopolong gore Moruti Bates o tlhoka madi, mo a neng a itlhaganeletse go mo romelela one; mme mo go itlhaganeleng goo, gongwe o ne a lebala go duela madi a poso.

GSAM 253.1Morago ga go duela madi a poso, o ne a ya kwa lebenkeleng la dijo, a reka motomo wa bupi ka $4, go tlaleletsa le ditapole, sukiri, le dilwana tse dingwe tse di tlhokegang. Fa a ne a laela gore dithoto di isiwe kae, o ne a re, “Gongwe mosadi o tla re ga di a tshwanela go bewa foo, mme lo se ka lwa reetsa se a se buang; lo folose dithoto mo mathuding a kwa pele.”

GSAM 253.2Go tswa foo o ne a ya kwa ofising ya kgatiso mme a dira dithulaganyo tsa go gatisa dikhopi di le sekete tsa lokwalo lwa ditsebe di ka nna lekgolo, ka tumelano ya gore jaaka khopi e ne e tlaa fiwa, bagatisi ba ne ba tshwanetse go e tsenya mo ditayiping ka bonako jo bo kgonegang, ba mo romelela diphorofo. O ne a tshwanetse go duela tiro eo ka bonako jaaka a amogela madi, mme dibuka di ne di sa tshwanela go tsewa kwa ofising go fitlhelela dikoloto tsotlhe di duelwa.

GSAM 253.3Kapotene Bates o ne a itse sentle gore ga go na ope yo o mo kolotang madi, mme o ne a ikutlwa e le maikarabelo a gagwe go kwala buka e, a dumela gore Morena o tla ama dipelo tsa batho gore ba romele madi fa a tlhokega. Morago ga go reka pampiri, dipene, jalo jalo, a fa nako gore dilwana tsa mo gae di tsamaye pele ga gagwe, o ne a ya kwa tshimologong ya mmila o o isang kwa ntlong ya gagwe. Fa a bona dilwana di le koo, o ne a tsena mo ntlong ka kgoro ya kwa morago, mme a nna gape fa tafoleng ya gagwe ya go kwalela. Mohumagadi Bates o ne a tsena mme a bua a tlhobaetse, “Joseph, leba fela kwa mathuding a kwa pele! Dilo tseo di tswa kae? Go gorogile mokgweetsi wa kariki mme o ne a batla go di folosa. Ke ne ka mmolelela gore ga di a tshwanela go nna fano, mme o ne a gana, a re o tla di folosa fela.” “Ee,” ga bua Kapotene Bates, “ke akanya gore go siame.” “Mme,” ga bua Mohumagadi Bates, “di tswa kae?” “Ee,” ga bua Kapotene, “ke Morena yo o di rometseng.” “Ee,” ga bua Mohumagadi Bates, “Morena o di rometse; ke se o se buang ka metlha.” Foo a neela mosadi wa gagwe lekwalo, a re, “Bala se, mme o tla itse kwa se tswang teng.” A se bala, mme a boela kwa teng gape go lela, mme selelo sa gagwe sa bobedi se ne se farologane le sa ntlha; mme fa a boa a ne a kopa maitshwarelo ka boikokobetso ka ntlha ya go tlhoka tumelo ga gagwe.

GSAM 254Madi a a Tlang ka ntlha ya Buka

GSAM 254.1Jaaka tiro ya go kwala le go gatisa e ntse e tsweletse, Kapotene Bates o ne a amogela madi gangwe le gape ka poso le ka ditsela tse dingwe, ka dinako tse dingwe go tswa go batho ba a neng a ise a kopane le bone. Fa a amogela madi, a ne a neelwa bagatisi, mme a dirisiwa mo sekolotong sa buka. Kgabagare letsatsi le ne la goroga fa dibuka tsotlhe di sena go gatisiwa, mme go tswa mo motsweding o o neng o sa solofelwa ke Mokaulengwe Bates, madi a a neng a setse mo sekolotong a ne a duelwa; ka jalo dibuka ga di a ka tsa diega le fa e le letsatsi le le lengwe mo go anamisiweng ga tsone.

GSAM 254Sekoloto sa Bofelo se Duilwe

GSAM 254.2H. S. Gurney, wa kwa Memphis, Mich., o mpoleletse ka Mopitlwe, 1884, gore ene, mo mosong one fela o buka ya ga Moruti Bates e neng e wediwa ka one, o amogetse $100 mo noteng e e neng e feletswe ke nako ya go duedisiwa ka molao go tswa go monna yo o neng a boletse gore ga a kitla a mo duela. Fa a sena go amogela madi a, o ne a itumelela go dirisa karolo ya one go duela sekoloto sa bofelo sa kgatiso ya ga Moruti Bates ka ga Sabatha. “Mme,” ga bua Rre Gurney, “Mokaulengwe Bates ga a ka a itse go fitlha ka letsatsi la loso lwa gagwe gore ke mang yo o dueletseng madi a a setseng a bukana.” Maitemogelo ano a ga Moruti Bates mo go gatiseng boammaaruri jwa Sabatha a ne a lebega a raya batho ba rona go tswa fela kwa tshimologong ya go phasalatsa boammaaruri ka kgang ya Sabatha, “Tswelang pele mo tirong eno, mme le solofele gore tlhokomelo ya Modimo e tla bula tsela fa lo ntse lo tswelela pele.”

GSAM 255Moruti Bates o ne a na le Dipelaelo ka Diponagalo

GSAM 255.1Polelo e e latelang, e e khutsufaditsweng go tswa mo go Life Sketches, e tla bontsha ka fa neo ya boporofeti le ntšhwafatso ya Sabatha di neng di kopane ka teng:—

GSAM 255.2Fa a ne a etetse kwa New Bedford, Mass., ka 1846, Mohumagatsana Harmon o ne a itsane le Moruti Joseph Bates. O ne a amogetse tumelo ya go tla ga Morena go sa le gale, mme e ne e le modiri yo o matlhagatlhaga mo tirong eno. E ne e le monna wa Mokeresete wa boikanyego, yo o nang le maitseo le bopelonomi. O ne a tshwara Mohumagatsana Harmon ka bonolo jaaka e kete ke ngwana wa gagwe. Lekgetlho la ntlha a mo utlwa a bua, o ne a supa kgatlhego e kgolo, mme fa a sena go didimala, o ne a ema a re, “Ke Thomas yo o belaelang. Ga ke dumele mo diponong. Mme fa nka dumela gore bosupi jo kgaitsadi a bo anamiseditseng rona bosigo jono e ne e le lentswe la Modimo tota, nkabo ke le monna yo o itumetseng go gaisa botlhe mo lefatsheng. Pelo ya me e amegile thata. Ke dumela gore sebui se boammaaruri, mme ga ke kgone go tlhalosa mabapi le go bontshiwa ga gagwe dilo tse di gakgamatsang tse a di re boleletse.”

GSAM 255Mohumagatsana Harmon o Amogela Sabatha

GSAM 255.3Moruti Bates o ne a tshegetsa Sabatha, mme a gatelela botlhokwa jwa yone. Ka nako eo, Mohumagatsana Harmon o ne a sa utlwe botlhokwa jwa yone, mme a akanya gore Moruti Bates o ne a fositse ka go gatelela taelo ya bone go feta tse dingwe tse robongwe. Mme Morena o ne a mo bontsha lefelo le le boitshepo la selegodimo. Mo legodimong, tempele ya Modimo ya bo e butswe, mme a bontshiwa areka ya Modimo e khurumetswe ke setulo sa bopelotlhomogi. Baengele ba le babedi ba ne ba eme, mongwe kwa ntlheng nngwe ya areka, yo mongwe kwa go e nngwe, diphuka tsa bone di phuthulogile go khurumetsa setulo sa bopelotlhomogi, difatlhego tsa bone di lebile kwa go sone. Se, moengele yo o neng a na nae o ne a mo bolelela gore, se ne se emetse masole otlhe a selegodimo a lebeletse ka tlotlo e e boitshegang molao wa Modimo o o neng o kwadilwe ka monwana wa Modimo. Jesu o ne a tsholetsa sekhurumelo sa areka, mme a bona matlapa a ditaelo tse di lesome di kwadilweng mo go one. O ne a gakgamala fa a bona taelo ya bone e le mo bogareng jwa ditaelo tse di lesome, e dikologilwe ke sedikadike se se bonolo sa lesedi. Moengele a re, “Ke yone fela mo go tse di lesome e e tlhalosang Modimo yo o tshelang yo o bopileng magodimo le lefatshe le dilo tsotlhe tse di mo teng ga tsone. Fa metheo ya lefatshe e ne e bewa, foo gape go ne ga bewa motheo wa Sabatha.” O ne a bontshiwa gore fa Sabatha ya nnete e ne e ka bo e tshegeditswe, go ka bo go se na ope yo o sa dumeleng kgotsa yo o ganetsang Modimo. Go tshegetsa Sabatha go ka bo go sireleditse lefatshe mo go obameleng medingwana.

GSAM 256.1Taelo ya bone e gatakilwe, ka jalo re bileditswe go baakanya phatlha mo molaong, le go buelela Sabatha e e gateletsweng. Monna wa boleo, yo o ikgogotseng go feta Modimo, mme a akanya go fetola dinako le melao, o tlisitse phetogo ya Sabatha go tswa mo letsatsing la bosupa go ya go la ntlha la beke. Ka go dira jaana o dirile phatlha mo molaong wa Modimo.

GSAM 256.2Pele fela ga letsatsi le legolo la Modimo, molaetsa o romelwa go tlhagisa batho gore ba boele mo boikanyeging jwa bone mo molaong wa Modimo o moganetsa-Keresete a o thubagantseng. Tlhokomelo e tshwanetse go lebisiwa kwa go thubegang ga molao ka thuto le ka sekao. Gape o ne a bontshiwa gore moengele wa boraro wa Tshenolo 14, yo o bolelang ditaolo tsa Modimo le tumelo ya ga Jesu, o emetse batho ba ba amogelang molaetsa o mme ba tsholetsa lentswe la tlhagiso go lefatshe gore le tshegetse ditaolo tsa Modimo le molao wa gagwe jaaka thaka ya leitlho, le gore go arabela tlhagiso e, ba le bantsi ba tla amogela Sabatha ya Morena.⁶

GSAM 256.3Maitemogelo ano a ga Mohumagatsana Harmon le Moruti Bates a ne a tsamaelana le mokgwa wa Morena wa go dira. Moruti Bates o ne a lebisa tlhokomelo ya ga Mohumagatsana Harmon le Moruti White kwa potsolotsong ya Sabatha, a ba tlhalosetsa go tswa mo Dikwalong ditlhokego tsa molao o o sa fetogeng wa Modimo. Le fa Mohumagatsana Harmon a ne a setse a segofaditswe ka diponagalo tse di kgethegileng go tswa kwa go Morena mo e ka nnang dikgwedi di le lesome le borobabobedi, ga go na sepe se a kileng a se bontshiwa pele ka ga kgang eno. Jaanong nako ya Morena e ne e gorogile, jaaka badumedi ba ne ba tsholetswa go tshegetsa molao wa gagwe, go ba neela lesedi ka neo ya boporofeti, mme ka jalo, ka mokgwa wa gagwe wa go dira, molaetsa wa moengele wa boraro, “ditaolo tsa Modimo le bosupi jwa ga Jesu Keresete”, di ne tsa kopanngwa.

GSAM 257Tshimologo ya Molaetsa wa Moengele wa Boraro

GSAM 257.1Go tloga ka nako eo molaetsa wa moengele wa boraro, jaaka o amana le melaetsa e mengwe e mebedi, o ne wa simolola go bolelwa. Boammaaruri jwa Sabatha, jaaka bo amana le areka ya Modimo le lesedi le le neng le gola mabapi le lefelo le le boitshepo, bo ne jwa tlhomamisa se se neng se supilwe pele,—gore motsamao wa pele wa go tla ga Morena o ne o nepile, e bile o le ka thulaganyo ya Morena. Jaanong ba ne ba kgona go tlhaloganya botoka go feta le gale bokao jwa “dikgato di le tharo go tlhatlogela mo tseleng e e isang kwa toropong ya Modimo.”

GSAM 257Moruti Bates o Amogela Diponagalo jaaka tse di tswang kwa Modimong

GSAM 257.2Mo kgweding ya Ngwanatsele, 1846, go ne ga tshwarwa khonferense kwa Topsham, Maine, e Moruti Bates a neng a le teng. Kwa phuthegong eo Mohumagadi White (lonyalo lwa ga Mohumagatsana Harmon le Moruti James White lo setse lo umakilwe pele) o ne a nna le pono e e neng ya dira gore Moruti Bates a kgotsofale gotlhelele ka ga tshimologo ya dipono ya semodimo. E ne e le monna yo o neng a berekile mo lewatleng dingwaga di le masome a matlhano, a tshwara maemo otlhe go tswa go go nna mosimanyana wa mo sekepeng go fitlha go go nna molaodi le mong wa dikepe. Kutlwisiso ya gagwe ya thutadinaledi e ne e le e e kana ka moo, jaaka a mpoleletse, a ka kgona go bolela sentle gore o fa kae mo lewatleng, go ya ka latitude le longitude, ka go lebelela dinaledi tsa loapi. Motho yo o ntseng jalo ka tlholego o ne a ka kgatlhegela go bua ka thutadinaledi.

GSAM 257.3Fa a buisana le nna, o ne a mpolelela ka fa a neng a tlhomamisega ka teng ka tlholego ya bomodimo ya diponatshego. O ne a re o kile a leka go bua le Mohumagadi White ka nako nngwe ka dinaledi, mme ka bonako a lemoga gore ga a itse sepe ka thutodinaledi; tota, jaaka a mmoleletse, o ne a sa itse le gore o kile a leba mo bukeng e e buang ka kgang eo. O ne a se na kgatlhego ya go buisana ka kgang eo, mme a fetola motlotlo ka go bua ka lefatshe le lesha, le se a neng a se bontshitswe mo ponong mabapi le lone.

GSAM 258“Go Bulwa ga Magodimo”

GSAM 258.1Mo ngwageng o o fetileng, ka Moranang a le 19, 1845, Illustrated London News e ne e gatisitse sengwe se se kgatlhisang thata mo go baithutadinaledi go tswa go Lord Rosse, mabapi le diphitlhelelo tse di gakgamatsang tse a di dirileng ka telesekoupo ya gagwe e kgolo e e boitshegang, bogolo jang pono ya se baithutadinaledi ba se bitsang “phatlha mo loaping.” Mantsiboea mangwe, kwa khonferenseng e e umakilweng fa godimo, kwa ntlong ya ga Rre Curtiss mme e le fa pele ga ga Moruti Bates, yo o neng a ise a dire tshwetso ka ga diponagalo tse, Mohumagadi White, fa a le mo ponong, o ne a simolola go bua ka dinaledi, a ntsha tlhaloso e e kgatlhisang ya mabanta a mmala o o pinki a a neng a a bona go ralala bokafantle jwa polanete nngwe, mme a oketsa ka go re, “Ke bona dikgwedi di le nne.” “Ao,” ga bua Moruti Bates, “o lebeletse Jupiter!” Go tswa foo, a dira metsamao jaaka motho yo o tsamayang mo lefaufaung, a simolola go tlhalosa mabanta le dipalamonwana ka bontle jwa tsone jo bo nnang bo fetoga, mme a re, “Ke bona dikgwedi di le supa.”⁷ Moruti Bates a goa a re, “O tlhalosa Saturn.” Morago ga moo a re, “Ke bona dikgwedi di le thataro,” mme ka yone nako eo a simolola go tlhalosa “magodimo a a bulegang,” ka kgalalelo ya one, a go bitsa pulo e e isang kwa kgaolong e e bonesitsweng go feta. Moruti Bates o ne a bolela gore tlhaloso ya gagwe e ne e feta kgakala dipego dipe tsa magodimo a a bulegang tse a kileng a di bala go tswa go mokwadi ope fela.

GSAM 258.2Fa a ntse a bua a santse a le mo ponong, o ne a ema ka dinao, mme a goa a re, “Ao, ke eletsa e kete Lord John Rosse a ka bo a le fano bosigong jono!” Moruti White a botsa a re, “Lord John Rosse ke mang?” “Ao,” ga bua Moruti Bates, “ke moitseanape yo mogolo wa dinaledi wa kwa Enyelane. Ke eletsa a ka bo a le fano go utlwa mosadi yoo a bua ka tsa dinaledi, le go utlwa tlhaloso eo ya ‘go bulwa ga magodimo.’ E kwa pele ga sengwe le sengwe se ke kileng ka se bala ka kgang e.” Go tloga mo maitseboeng ao, Moruti Bates o ne a kgotsofala gotlhelele gore dipono tsa ga Mohumagadi White di ne di le kwa ntle ga kitso le taolo ya gagwe. Se, le sebopego sa kgakololo le thuto e e neng e filwe, di ne tsa mo kgotsofatsa gore di ne di tswa kwa Modimong.

GSAM 259.1Pono eno mo magodimong e e tlhalositsweng jaana ke Mohumagadi White mo ponong eo, ke selo se se sa buiweng gantsi ke bakwadi ba tsa dinaledi. Huygens, yo e leng ene wa ntlha go se ribolola, o fa tlhaloso e e latelang:—

GSAM 259Lesedi le le Tlhomologileng mo Tšhakeng ya ga Orion

GSAM 259.2“Baitse-dinaledi ba baya dinaledi di le tharo di le gaufi thata mo tšhakeng ya Orion; fa ke ne ke lebeletse e e fa gare ka thelesekoupo, ka ngwaga wa 1656, go ne ga bonala mo boemong jwa yone dinaledi tse dingwe di le lesome le bobedi; mo gare ga tsone, di le tharo tse di batlileng go kgomana, le tse dingwe tse nne gape di ne tsa bonala, di phatsima jaaka e kete di bonala ka leru, mo e leng gore lefaufau le le di dikologileng le ne le lebega le phatsima thata go feta loapi lotlhe lo lo setseng, lo lo neng lo lebega lo le lentsho gotlhelele, ka ntlha ya bosa jo bo siameng, lo bonala jaaka e kete lo phunyegile ka lesire, le motho a neng a kgona go leba ka phuthologo kwa kgaolong e nngwe e e neng e bonesitswe thata.”

GSAM 259.3William Herschel o bua jaana ka phatlha eno mo loaping:—

GSAM 259.4“Fa bophara jwa yone mo sekgaleng se bo dira sekhutlo sa 10°, jaaka e batla e dira, bogolo jwa yone bo tshwanetse go nna jo bo sa akanyediweng gotlhelele. Go baletswe gore e tshwanetse ya bo e le bogolo jo bo fetang jwa letsatsi ga ditiriliione di le pedi.”

GSAM 259E phatsima go feta Letsatsi

GSAM 259.5Thomas Dick, mofilosofi, o bua jaana ka ga maru a dinaledi a a phatsimang a:—

GSAM 259.6“Fa re ne re beilwe gaufi le yone mo sekgaleng se se lekanang le sephatlo sa sekgala sa naledi e e gaufi go gaisa, le fa sekgala seo se le segolo go le kana kang, go tswa mo lefelong le le ntseng jalo e ne e tla supa phatsimo e e atamelang ya letsatsi; mme mo dibopiweng tse di gaufi le yone thata e ne e tla tlatsa karolo e kgolo ya loapi, mme e bonale ka kgalalelo e e sa tlhalosegeng. Mme maikaelelo a bofelo a selo se se ntseng jalo, mo ditlamoragong tsotlhe tsa sone le dikamanong tsa sone, gongwe a tla senoga mo metlheng e e tlang ya bophelo jo bo sa feleng; mme, jaaka dilo tse dingwe tse dintsi mo mafelong a a kgakala a tlholego, se tsosa mo mogopolong keletso e e bogale ya go bona diponagalo tse di galalelang le tse di makatsang tsa lobopo di senoga go sekae gape.”⁸

GSAM 260.1Moruti Bates, fa a ne a konosetsa kwalo ka ga kgang eno, o ne a re:—

GSAM 260.2“Ka jalo re bona go tswa mo bosuping jotlhe jo bo ntshitsweng (mme re ka ntsha jo bontsi gape, fa go ne go tlhokega), gore fano go na le tiragalo e e gakgamatsang le e e sa tlhalosegeng mo magodimong; phatlha mo loaping e e fetang dimmaele di le dibilione di le lesome le motso o le mongwe le makgolo a le mararo le lesome le bone [11,000,000,314] go dikologa. Go bua jalo Huygens yo o tumileng, ‘Ga ke ise ke bone sepe se se tshwanang le sone mo dinaleding tse dingwe tse di sa suteng—pono e e gololesegileng go tsena mo kgaolong e nngwe e e bonesitsweng go feta.’”

GSAM 260Bosupi jo bongwe ka ga Pono ya Polanete

GSAM 260.3Gape re nopola go tswa go Mohumagadi Truesdail, yo o neng a le teng ka nako ya fa ponatshegelo e e umakilweng e ne e fiwa. O bua jaana:—

GSAM 260.4“Kgaitsadi White o ne a lwala thata, mme fa a ntse a rapelelwa, Mowa wa Modimo o ne wa re apesetsa. Re ne ra lemoga ka bonako gore o ne a sa tlhole a lemoga dilo tsa lefatshe. E ne e le pono ya gagwe ya ntlha ya mafatshe a dipolanete. Morago ga go bala ka lentswe le le kwa godimo dikgwedi tsa Jupiter, mme go ise go ye kae a bala le tsa Saturn, o ne a ntsha tlhaloso e ntle ya dipalamonwana tsa yone. O ne a bua a re, ‘Banni ba teng ke batho ba ba telele, ba ba tlotlegang, ba ba farologaneng thata le banni ba lefatshe. Boleo ga bo ise bo ko bo tsene fano.’ Go ne go bonala mo sefatlhegong se se nywenywelang sa ga Mokaulengwe Bates gore dipelaelo tsa gagwe tsa nako e e fetileng mabapi le motswedi wa dipono tsa ga Kgaitsadi White di ne di mo tlogela ka bofefo. Rotlhe re ne re itse gore Motsamaisi Bates e ne e le morati yo mogolo wa dithuto tsa dinaledi, ka gonne o ne a tlhola a supa bontsi jwa dilo tsa legodimo go re ruta. Fa Kgaitsadi White a araba dipotso tsa gagwe morago ga ponatshegelo, a re o ne a ise a ke a ithute kgotsa a amogele kitso ka tsela epe mo ntlheng e, o ne a tletse boitumelo le boipelo. O ne a akgola Modimo, mme a supa tumelo ya gagwe ya gore ponatshegelo e e malebana le dipolanete e ne e filwe gore a se ka a tlhola a belaela gape.”⁹

GSAM 261Pitse e e Setlhogo e Thapisitswe ka Tshoganyetso

GSAM 261.1Nako e khutshwane morago ga kopano eno kwa Topsham, go ne ga diragala tiragalo e nngwe e e gakgamatsang e e amanang le diponatshegelo, e ke tla e bolelang jaaka ke e boleletswe ke Moruti Bates:—

GSAM 261.2Moruti White o ne a dirisa pitse e nnye e e sa thapisiwang sentle le kariki ya mmaraka ya ditulo di le pedi, e e neng e dirilwe e sena lebota le le kwa pele, mme e na le sethala se se tshegetsang ka fa pele ga kariki, le sethala sa tshipi se se tswang mo dithobaneng. Go ne go tlhokega gore go nne le kelotlhoko e e feteletseng fa go kgweetsiwa pitse e, ka gonne fa megala kgotsa sengwe se ka ama matlhakore a yone, e ne e tla raga ka bogale ka yone nako eo, mme e ne e tshwanetse go nna e tshwerwe ka megala e e gagametseng gore e se ka ya sia. Pitse e e ntsane e e ne e le ya setlhopha se ba neng ba batla go ya kwa lefelong la bone, mme ka jaana Moruti White a ne a tlwaetse go laola dipitse tse di ntsane tse di sa thapisiwang, o ne a akanya gore ga a na go nna le bothata bope jo bo masisi ka e. Le fa go ntse jalo, fa ba ka bo ba ne ba itse gore ka nako ya fa e ne e itshwara ka tsela e e sa laolesegeng e kile ya bolaya banna ba le babedi pele ga foo, mongwe ka go mo pitlaganya le matlapa a a fa thoko ga tsela, o ka bo a sa itshepa thata.

GSAM 261.3Mo tiragalong eno go ne go na le batho ba le bane mo kariking, Moruti White le mosadi wa gagwe mo setulong se se kwa pele, le Moruti Bates le Israel Damon mo setulong se se kwa morago. Fa Moruti White a ne a dira gotlhe mo a ka go kgonang go laola pitse, Mohumagadi White ene o ne a buisana ka boammaaruri, mme maatla a Modimo a tla mo setlhopheng, mme a tseelwa mo ponong, a ntse a dutse mo kariking. Ka motsotso o a neng a goa a re “Kgalalelo!” fa a tsena mo ponong, pitse e nnye e ne ya ema ka tshoganyetso e sa sisinyege gotlhelele, mme ya sekamisa tlhogo ya yone. Ka nako yone eo Mohumagadi White a ne a ema, a le mo seemong se, mme ka matlho a gagwe a lebile kwa godimo, a kgabaganya kwa pele ga kalichi, a fologela mo dithobaneng, a tshwaretse marago a pitse. Moruti Bates a goa a raya Moruti White a re, “Pitse e tla raga mosadi yoo go fitlha a swa.” Moruti White a araba a re, “Morena o laola pitse jaanong; ga ke batle go itshunya nko.” Pitse e ne ya ema e ritibetse jaaka pitse e e tsofetseng. Fa thoko ga tsela, mokoa o ne o tlhatloga mo e ka nnang dinao di le thataro, mme gaufi le legora go ne go na le lefelo le le nang le bojang. Mohumagadi White, a sa ntse a lebeletse kwa godimo ka matlho a gagwe, a sa lebe kwa tlase le fa e le gangwe, o ne a tlhatloga mokoa go ya kwa lefelong le le nang le bojang, a bo a tsamaya-tsamaya morago le pele metsotso e se mekae, a bua a tlhalosa bontle jwa lefatshe le lesha. Go tswa foo, a sa ntse a tshwere tlhogo ya gagwe jaaka pele, a fologa mo mokgokoloseng, a ya kwa kariking, a gata mo ditepising, a tshwere marago a pitse ka seatla, mme a palama go ya kwa dithobaneng, a boela gape mo teng ga kariki. Fela jaaka a nna mo setulong, pono ya gagwe ya felela, mme ka yone nako eo pitse, kwantle ga sesupo sepe go tswa go mokgweetsi, ya simolola go tsamaya, ya tswelela ka tsela ya yone.

GSAM 262.2Fa Mohumagadi White a ne a le kwa ntle ga kalichi, Moruti White o ne a akanya go leka pitse, go bona gore a tota e thapisitswe kgotsa nnyaa. Kwa tshimologong o ne a e ama fela ka seiteo; ka dinako tse dingwe pitse e ka bo e arabile ka go raga, mme jaanong go ne go se na motsamao ope. Go tswa foo a e itaya ka maatla, a ba a e itaya gape ka thata, le go feta. Pitse e nnye ga e a ka ya ela ditlhago tseo tlhoko gotlhelele, mme e ne e lebega e se kotsi jaaka ditau tse baengele ba neng ba tswala melomo ya tsone bosigo jo Daniele a bo feditseng mo mosimeng wa tsone. “E ne e le lefelo le le boitshegang,” go buile Moruti Bates, “mme go ne go bonala sentle gore Maatla a a tshwanang a a neng a tlhagisa diponatshego, ka nako eo a ne a kgoreleditse tlholego ya naga ya pitse e nnye.”

GSAM 262.3Fa pono eno e ne e le fela maduo a dingwe tsa malwetse a mmele wa gagwe, ka tlholego go tsoga potso ya gore, A pitse le yone e ne e lwala ka tsela e e tshwanang?

GSAM 262Bosupi jwa ga Israel Damon

GSAM 262.4Ke tlaa ntsha fano, go tiisa pego e ke e filweng ke Moruti Bates, polelo e e latelang:—

GSAM 262.5“Mo e ka nnang dingwaga di le masome a mabedi tse di fetileng, fela fa ke sena go simolola go tlotla Sabatha, Israel Damon o ne a mpolelela ka ga ditiragalo tsa fa Kgaitsadi White a ne a bona pono, fa ene, Moruti Bates, le Moruti White le mosadi wa gagwe ba ne ba pagame ka wago e e bofefo kwa morago ga pitse e e sa laolesegeng. Gompieno ke badile tlhaloso e e fa godimo ya tiragalo eno, jaaka e kwadilwe ke Moruti Loughborough, mme e tsamaelana sentle le se Moruti Damon a se mpoleletseng.” E saenilwe, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., Tlhakole 9, 1891.”

GSAM 263Bosupi jwa ga Moruti Bates ka ga Diponagalo

GSAM 263.1Moruti Bates o tlhalosa maitemogelo a gagwe jaana:—

GSAM 263.2“Le fa ke ne ke sa bone sepe mo go tsone se se neng se kgatlhanong le lefoko, le gale ke ne ka tshoga mme ka lekwa thata, mme ka lobaka lo loleele ke sa batle go dumela gore e ne e le sepe se se fetang se se neng se bakilwe ke seemo se se tsayang lobaka sa go koafala ga mmele wa gagwe.

GSAM 263.3“Ka jalo ke ne ka batla ditšhono fa ke na le batho ba bangwe, fa mogopolo wa gagwe o ne o lebega o ritibetse (kwantle ga phuthego), go mmotsa dipotso le go mo botsa gape, le ditsala tsa gagwe tse di neng di na nae, bogolo jang kgaitsadie yo mogolo, go bona boammaaruri, fa go kgonega. Mo nakong ya maeto a le mmalwa a a ntseng a a etela New Bedford le Fairhaven fa e sale ka nako eo, fa ke le kwa dipokanong tsa rona, ke mmonye mo ponong makgetlho a le mmalwa, le kwa Topsham, Maine; mme ba ba neng ba le teng ka nako ya ditiragalo tse dingwe tse di kgatlhisang tseo ba itse sentle ka kgatlhego le tlhwaafalo e ke neng ke reeditse lefoko lengwe le lengwe ka yone, le go lebelela motsamao mongwe le mongwe, go lemoga tsietso kgotsa maatla a go laola megopolo. Mme ke leboga Modimo ka sebaka se ke nnileng le sone le ba bangwe go bona dilo tse ka matlho. Jaanong nka bua ka boitshepo ka nna. Ke dumela gore tiro ke ya Modimo, mme e filwe go kgomotsa le go nonotsha ‘setšhaba sa gagwe se se gasameng,’ se se ‘gagotsweng,’ le se se ‘obotsweng,’ fa e sale tiro ya rona e konosediwa ... ka Diphalane, 1844. Tlhakatlhakano ya ‘Bonang, fano!’ le ‘Bonang, koo!’ go tloga ka nako eo e tlhakatlhakantse thata batho ba Modimo ba ba ikanyegang, ba ba iketleeditseng, mme ya dira gore go nne bokete thata mo go ba ba neng ba sa kgone go tlhalosa ditemana tse dintsi tse di thulanang tse di neng di beilwe fa pele ga bone. Ke a dumela gore ke amogetse lesedi le thuto mo ditemaneng di le dintsi tse ke neng ke sa kgone go di tlhaloganya sentle pele. Ke a dumela gore ke ngwana wa Modimo yo o intshang setlhabelo, yo o ikanyegang, le yo o iketleeditseng.”¹⁰

GSAM 263.4“Mokwadi ga a ‘tsaya maikutlo’ a dipono tsa gagwe ‘go tswa mo dithutong kgotsa dipatlisisong tse di fetileng.’ Fa a amogela ponatshegelo ya gagwe ya ntlha, ka Sedimonthole, 1844, ene le setlhopha sotlhe kwa Portland, Maine (kwa batsadi ba gagwe ba neng ba nna teng ka nako eo), ba ne ba tlogetse ‘mokgosi wa bosigogare’ ba tsaya gore o fetile. E ne ya bo e le ka nako eo Morena a mo bontshitseng ka ponatshegelo phoso e ene le setlhopha sa kwa Portland ba neng ba wele mo go yone. O ne a bolelela setlhopha ponatshegelo ya gagwe, mme ba amogela gore maitemogelo a bone a kgwedi ya bosupa e ne e le tiro ya Modimo.”¹¹

GSAM 264Kafa Melaetsa e Meraro e neng e Tlhokomelwa ka Teng ka 1847

GSAM 264.1Se se latelang go tswa go Moruti James White, se se kwadilweng ka Moranang, 1847, se tla bontsha kafa melaetsa e meraro e neng e lejwa ka teng ka nako eo:—

GSAM 264.2“Ditlhopha tsotlhe tsa badumedi ba go tla ga bobedi di dumalana gore moengele yo o tlhagelelang mo ditemaneng tsa borataro le bosupa tsa kgaolo eno (Tshenolo 14), o emetse molaetsa wa go tla ga Morena kwa phuthegong le lefatsheng.... Tiro ya moengele wa bobedi e ne e le go bontsha setlhopha sa badumedi ba go tla ga Morena gore Babelone e wele. Mme ka jaana bontsi jwa bone bo ne bo sa ithuta ntlha e go fitlhelela maatla a ‘mokgosi wa bosigogare’ a ba tsosa ka nako e e siameng gore ba tle ba tshabile diphuthego pele ga letsatsi la lesome le goroga, go a latela gore go tloga ka kgwedi ya bosupa, 1844, molaetsa wa moengele wa boraro e ne e le, e bile e santse e le, tlhagiso go baitshepi gore ba ‘itshwarelele ka natla,’ le go se boele morago, le go se ‘amogele’ matshwao a setlhopha sa makgarebana se neng sa a tlogela ka nako ya go goa ga moengele wa bobedi.

GSAM 264.3“A molaetsa wa nnete wa batho ba Modimo, go tloga ka kgwedi ya bosupa, 1844, ga se tlhagiso e e ntseng jalo?—Ruri go ntse jalo.... Temana ya bo lesome le bobedi e bua jaana, ‘Fano go na le bopelotelele jwa baitshepi: fano go na le ba ba tshegetsang ditaolo tsa Modimo le tumelo ya ga Jesu.’ O ba bone kae, Johane?—Ke ‘fano,’ ka nako ya molaetsa wa moengele wa boraro. Jaaka nako ya go nna pelotelele le go leta e ntse e le teng go tloga ka kgwedi ya bosupa, 1844, mme jaaka setlhopha se se tshegetsang Sabatha, jalo jalo, se tlhageletse go tloga ka nako eo, go a bonala sentle gore re tshela mo nakong ya molaetsa wa moengele wa boraro.”¹²