Kgaolo 21 — Letsogo le le Kaelang mo Tirong

GSAM 322.1“Ke tla go laya le go go ruta tsela e o tshwanetseng go tsamaya mo go yone.”¹

GSAM 322.2Mo go ene yo o dirang Morena tshepo ya gagwe, tlhokomelo ya gagwe e bonala ka dinako tsotlhe. Le fa go ntse jalo, go na le dinako tse tlhokomelo eno e lemogegang thata ka tsone, jaaka dipoloko tse di kgethegileng mo bosuleng le mo dikotsing, tse di bonalang le tse di sa bonaleng, le ditsela tse di bulegileng ka tlhokomelo ya Modimo go atolosa boammaaruri jwa gagwe. Kgaolo eno e bua ka ditlhogo tse.

GSAM 322Pono ya Ntlha kwa Michigan

GSAM 322.3Mo kgweding ya Motsheganong, 1853, Moruti White le mosadi wa gagwe ba ne ba etetse kwa Michigan. E ne e le la ntlha ba ya bophirima jwa Buffalo, N.Y. Mo Sabatha ya bofelo ya Motsheganong ba ne ba le kwa Tyrone, mme kwa lefelong leo Mohumagadi White o ne a bontshiwa mo ponong ditlhopha tse di farologaneng tsa batlhokomedi ba Sabatha mo Nageng, ka ditlhagiso mabapi le ditlhotlheletso tse di neng di ka dira kgatlhanong le bone. Ka Seetebosigo a le 2, kwa Jackson, o ne a kwala ditsebe di le robedi tsa foolscap, a tlhalosa dingwe tsa dilo tse a neng a di bontshitswe. O ne a mpha khopi ya ponatshegelo ka pensele, ka fa tlase ga maemo a gore ke mo neye khopi e e phepafetseng e e kwadilweng ka pene le enke.

GSAM 322Mosadi yo o neng a Itira yo o Boitshepo

GSAM 322.4Mo gare ga dilo tse dingwe tse di neng di bontshiwa, go ne ga tlhalosiwa kgang ya mosadi mongwe yo o neng a leka go itsenyeletsa mo bathong ba rona. A re mosadi yo o ne a ipolela boitsheko jo bogolo. Mohumagadi White o ne a ise a kopane le ene, mme a se na kitso epe ka ga gagwe kwantle ga se a se bontshitsweng mo ponong eno. Ga a ka a bolela fela ka mokgwa o mosadi yoo a dirang ka one, mme gape a bolela gore fa a ka kgalwa o ne a tla itshupa a itshwara jaaka moitshepi, a re, “Morena—o—itse—pelo—ya—me.” O ne a bolela gore mosadi yo o ne a tsamaya go ralala naga le lekau, fa monna wa gagwe, monnamogolo, a le kwa gae a bereka go ba tshegetsa mo tseleng ya bone e e bosula. Mohumagadi White o ne a bolela gore Morena o mo supile gore “le fa mosadi a ne a itira yo o boitshepo, ene le lekau ba ne ba le molato wa go roba taelo ya bosupa.” Ke na le tlhaloso e e kwadilweng ya kgang eno mo kgetsing ya me, ke ne ka leta ka tlhobaelo e nnye go bona gore dilo di tla felela jang.

GSAM 323Kopano kwa Vergennes, Mich.

GSAM 323.1Re ne ra nna le dipitso kwa Jackson, Battle Creek, Bedford, le Hastings, mme ra goroga kwa Vergennes, Kent Co., e e neng ya supa go nna lefelo le mosadi a neng a nna kwa go lone. Re gorogile kwa lefelong le re neng re tshwanetse go lala mo go lone, ka di 11 tsa Seetebosigo, pele ga Sabatha e se kae. Lefelo la rona la bonno e ne e le legae la ga Moruti White yo o kileng a bo a le moruti wa lekoko la Christian. E re ka e ne e le lefelo le le sa tswang go agiwa, dithulaganyo di ne di dirilwe tsa dipitso tsa rona mo ntlong e kgolo ya polokelo e e sa tswang go agiwa, e e leng dimaele di le tharo go ya pele, mme mosadi yo o bonweng mo ponong, jaaka go ne ga supiwa, o ne a santse a nna dimaele di le pedi go feta lefelo la phuthego.

GSAM 323Bosupi go Mosadi yo o Feteletsang Tumelo

GSAM 323.2Ka Seetebosigo a le 12, ka 10:30 mo mosong, re ne ra phuthegela mo ntlong ya polokelo ya dithoro go nna le phuthego. Mohumagadi White o ne a ntse kwa bokhutlong jwa molema jwa sethala, nna ka nna fa thoko ga gagwe, Moruti Cornell a nna fa thoko ga me, mme Moruti White a le ka fa mojeng ga sethala, a bua. Fa a sena go bua mo e ka nnang metsotso e le lesome le botlhano, monnamogolo mongwe le lekau ba ne ba tsena mmogo, mme ba nna mo setulong sa kwa pele gaufi le sethala. Ba ne ba patilwe ke mosadi yo moleele, yo o sesane, wa letlalo le lentsho, yo o neng a nna fa gaufi le mojako. Morago ga thero e khutshwane ya ga Moruti White, Mohumagadi White o ne a ema mme a simolola puo ya gagwe ka go bua ka tlhokomelo e badiredi ba tshwanetseng go nna le yone gore ba se ka ba senya tiro e ba e neetsweng, a dirisa temana e e reng, “Nnang lo itshekilitse lona ba lo rwalang dijana tsa Morena.” O ne a bolela gore ga se taelo ya Modimo go bitsa mosadi go tsamaya mo nageng le monna ope fela yo e seng monna wa gagwe. Kgabagare o ne a bua ka go tlhamalala,

GSAM 323.2“Mosadi yoo o neng a nna fa fatshe nakonyana e e fetileng gaufi le mojako o bolela gore Modimo o mo biditse go rera. O tsamaya le lekawana le le sa tswang go nna fa pele ga tafole, fa monnamogolo yo, monna wa gagwe—Modimo a mo tlhomogele pelo!—a ntse a sokola kwa gae go berekela madi a ba a dirisang go tsweledisa boikepo jwa bone. O ipolela fa a le boitshepo thata,—fa a itshepiseditswe,—mme, le fa a itira jaaka yo o boitshepo, Modimo o mpontshitse gore ene le lekawana le ba molato wa go roba taelo ya bosupa.”

GSAM 324.1Botlhe ba ba neng ba le teng ba ne ba itse gore Mohumagadi White o ne a ise a ko a bone batho ba go fitlhelela ba tsena mo ntlwaneng ya polokelo. Go ba supa le go tlhalosa botho jwa bone ka tsela e a e dirileng, go ne ga ama megopolo ya ba ba neng ba le teng, mme ga oketsa boitshepo jwa bone le go tiisa tumelo ya bone mo diponong.

GSAM 324Mafoko a a Builweng jaaka go ne go Boleletswe Pele

GSAM 324.2Fa Mohumagadi White a ne a neela bosupi jwa gagwe, go ne go na le go leba Mohumagadi Alcott ka tlhobaelo, mosadi yo o kgalilweng, go bona gore o amogela jang se se builweng, le gore o tla dira le go bua eng. Fa a ne a se molato wa tatofatso e e neng e lebisitswe kwa go ene, go ne go ka solofelwa gore a tsoge a latole kgang yotlhe. Fa a ne a le molato, e bile a le bosula thata, go ne go ka se gakgamatse fa a ka latola gotlhe, le fa a ne a itse gore ke boammaaruri. Mo boemong jwa seno, o dirile fela se bosupi bo neng bo re o tla se dira fa a kgalwa. O ne a tsoga ka bonya a ema ka dinao, matlho otlhe a lebile ene, mme a itira jaaka yo o itshekileng, a bua ka bonya a re, “Morena—o—itse—pelo—ya—me,” mme a nna fa fatshe a sa bue lefoko le lengwe gape. O ne a buile fela se bosupi bo neng bo re o tla se bua, mme a se bua ka mokgwa o o tshwanang.

GSAM 325Go Dumela Molato

GSAM 325.1Ke boammaaruri, Modimo o ne a itse dipelo tsa bone, mme le bone ba ne ba itse gore ba molato wa tatofatso eo; gonne moragonyana mosimane o ne a raya Rre Gardner, monni wa lefelo lone leo, yo o neng a mmotsa dipotso ka botlalo ka kgang eo, a re, “Rre Gardner, se Mohumagadi White a se buileng ka rona e ne e le boammaaruri thata;” mme mosadi, morago ga go bolelela Mohumagadi Wilson, kwa Greenville, ka 1862, gore “ga a ka ke a nna pelokgale go bua lefoko le le kgatlhanong le Kgaitsadi White, e se re a fitlhelwa a lwa le Modimo,” o ne a dumela gore se se neng se supilwe ka ene le lekau le ne le le nnete.

GSAM 325Setlhopha sa Messenger

GSAM 325.2Ka letlhafula la 1853, batho ba se kae ba ba neng ba sa itumelela dilo kwa Michigan ba ne ba kopana mme ba simolola kgatiso ya pampitshana e e bidiwang Messenger of Truth. Maikemisetso a pampitshana eno le batsamaisi ba yone go ne go lebega e le go senya le go kgobotletsa go na le go aga. Go ne go tsenngwa maaka a le mantsi mo ditsebeng tsa yone, a a neng a re kgopisa mo tirong ya rona ya molaetsa; mme ka e ne e le la ntlha re itemogela tlhaselo e e bulegileng jaana, re ne ra akanya gore ke tiro ya rona go ganetsa dipuo tsa bone tsa go senya maina. Go dira jalo go ne ga tsaya nako e e neng e tshwanetse go dirisediwa go tsweledisa nnete e re e neetsweng, mme go ne go tsamaelana sentle le maikaelelo a ga Satane, yo kwantle ga pelaelo e neng e le ene motlhotlheletsi wa kganetso eno. Mme ka jalo seemo se ne sa tswelela go fitlha maitsiboa a Seetebosigo 20, 1855, fa Moruti White le mosadi wa gagwe, Moruti Cottrell, le nna re ne re sa tswa go konosetsa phuthego kwa Oswego, N.Y. Re ne re kgopisitswe mo phuthegong ya rona ke mongwe wa leina la ga Lillis, yo o neng a tsena a bo a phasalatsa makwalo ao a a senyang maina mo bathong. Gape potso ya gore boikarabelo jwa rona mo kgannyeng eno e ne e le eng ya tlhaga. Maiteko otlhe a pele a go araba maaka a bone a ne a feletse fela ka gore ba dire a mangwe a mantsi.

GSAM 325Kgakololo le Polelelopele

GSAM 325.3Mo phuthegong ya thapelo e e neng e tshwaretswe maitsiboa ao kwa ntlong ya ga John Place, kwa toropong ya Oswego, Mohumagadi White o ne a bona pono e mo go yone a bontshiwang gore fa re ka tswelela ka tiro ya rona, re rera boammaaruri, re sa kgathalele batho ba ba ntseng jalo jaaka “setlhopha sa Messenger,” ba ne ba tla ya ntweng ba le mo gare ga bone mme pampiri ya bone e ne e tla wela, mme fa seo se diragala re ne re tla fitlhela gore palo ya rona e oketsegile gabedi. Ka go dumela gore bosupi jono bo tswa kwa go Morena, re ne ra simolola ka bonako go tsamaelana le jone.

GSAM 326Go Phutlhama ga Setlhopha sa Messenger le Pampiri

GSAM 326.1Tiro ya boammaaruri e ne ya gatela pele ka bofefo, fa “setlhopha sa Messenger” se ne se itlhakatlhakanya mo gare ga sone. Mo nakong e khutshwane setlhopha se ne sa gasagasiwa, bontsi jwa baeteledipele ba sone ba ne ba tlogetse Sabatha. Pampiri ya bone e ne ya emisa go gatisiwa ka bonako ka ntlha ya go tlhoka kemonokeng, mme ene yo o neng a berekile jaaka morulaganyi ka nakwana, a ne a retolela tlhokomelo ya gagwe mo go ruteng sekolo; mme ka a ne a sa ithuta go laola boene pele, o ne a palelwa gotlhelele mo go laoleng baithuti ba gagwe. Fa a leka go baakanya mongwe wa basimane kwa sekolong sa gagwe, o ne a ntsha tlhobolo, e e neng ya dira modumo fela mme ya se ka ya thunya. Go tila go bolawa ke boidiidi jwa batho, o ne a patelesega go sia bosigo go ya kwa Canada.

GSAM 326Tlhotlheletso mo Tirong ya Baadventista

GSAM 326.2Ka nako eno go ne go na le kutlwano le bongwe jo bogolo mo bathong ba rona go feta le fa e le leng pele; mme jaaka maiteko a ne a dirwa go anamisa molaetsa, tsela e ne ya bulega mo matlhakoreng otlhe.

GSAM 326.3Mo go ya No. 10, Bolumo ya 11, ya Review, ka la 14 Ferikgong, 1858, morulaganyi, fa a ne a bua ka maduo a tiro ya Messenger, o ne a re: “Ka nako ya kgaogano, fa go ne go dirwa maiteko a go phatlola Review, dithoto tsa kereke kwa ofising di ne di lekanyeditswe boleng ka $700 fela. Go tloga ka nako eo di oketsegile go ya go $5,000. Ka nako eo go ne go na le baamogedi ba ba duelang ba ka nna sekete, jaanong go na le dikete di le pedi, go sa balwe le lenaane le leleele la ba ba amogelang mahala.”

GSAM 326.4Jaaka jaanong re fitlhile mo nakong (1858) e mo go yone “setlhopha sa Messenger” se neng sa kgaogana sa ba sa gasagana, mme Messenger ya emisa go nna teng, dipalo tse di fa godimo di botlhokwa. Jaaka palo ya baamogedi ba ba neng ba duela madi a Review e ne e oketsegile gabedi tota, fela jalo le palo ya badumedi e ne ya feta gabedi. Ka jalo, polelelopele e e dirilweng ka Mohumagadi White ka Seetebosigo, 1855, e ne ya diragala.

GSAM 327Dikopano tsa Ditente di Akantswe la Ntlha

GSAM 327.1E ne e le tlwaelo ya rona mo metlheng ya pele ya molaetsa go tshwara dipitso mo matlong a sekolo fa go ne go se na lefelo le le botoka le le bonagalang. Mo kagong ya mofuta o, ka nako nngwe, go ne ga phuthega boidiidi jo bo kana jwa batho mo dikago tse pedi tsa sekolo tsa bogolo joo di neng di ka se ka tsa ba tshwara. Gore a utlwiwe ke botlhe, sebui se ne sa ema mo fensetereng e e bulegileng mme sa bua le ba ba neng ba le mo teng ga kago le boidiidi jo bogolo jo bo neng bo dutse mo dikalicheng le mo bojannyeng. E ne e le go bona phuthego e kgolo e, go go neng ga dira gore go akanyediwe go tshwarwa ga dipitso tsa ditente.

GSAM 327Kopano ya Ntlha ya Tenteng kwa Battle Creek, Mich.

GSAM 327.2Ka jalo ka Motsheganong 22, 1854, go ne ga swediwa ke Moruti James White le ba bangwe mo khanseleng, gore e ne e le leano le le ka kgonagalang go dirisa ditente mo dipokanong. Ka nako eo ditente tse dikgolo di ne di sa dirisiwe gantsi mo maikaelelong a mangwe kwantle ga disekisi, mafelo a diphologolo, le dipontsho tsa mefuta e e farologaneng. Michigan e ne e le Puso ya ntlha e mo go yone Baadventista ba Letsatsi la Bosupa ba neng ba leka mo mofuteng oo wa tiro. Kopano ya ntlha ya mo tenteng e butswe kwa Battle Creek, ka Seetebosigo 10, 1854. Mo nakong eno mokgwa ono wa go tshwara dikopano ka setlha sa selemo o godile thata.

GSAM 327Dikopano tsa Kampa di Akantswe

GSAM 327.3Ka ngwaga wa 1868 go ne ga tsewa kgato e nngwe gape ya bopelokgale. Go ne ga sekasekwa ka kelotlhoko go tshwara dikopano tsa kampo, mme ga fitlhelelwa tshwetso ya gore seno e ne e tla nna tsela e e gaisang ya go amogela phuthego e kgolo ya batho ba rona kwa dikopanong tse di akaretsang. Ka go nna le tente e kgolo ya ditirelo tsa phatlalatsa le ditente tse dinnye tsa malapa, batho ba ne ba tla nna mo boiketlong, mme ka jalo malatsi a le mmalwa a ne a ka dirisiwa ka poelo mo kgakololong le mo kobamelong.

GSAM 328Kopano ya Ntlha ya Kampa kwa Wright, Mich.

GSAM 328.1Kopano ya ntlha ya kwa kampeng e ne ya tshwarwa kwa Wright, Mich., ka Lwetse 1-7, 1868. Dikopano tse di botlhokwa tse di akaretsang tsa batho ba rona di godile go fitlha mo seemong se se leng gore go tshwarwa dikopano tsa kwa kampeng di feta masome a matlhano ngwaga le ngwaga mo dikarolong tse di farologaneng tsa tshimo. Ga se fela kwa Amerika kwa go tshwarwang dikopano tse tsa kwa kampeng, mme gape le kwa Yuropa, Australia, New Zealand, le Aforika Borwa.

GSAM 328.2Phuthego e kgolo go gaisa tsotlhe ya mofuta o e kileng ya tshwarwa ke batho ba rona e ne e le ka ngwaga wa 1893, kwa Lansing, Mich. Mo phuthegong ele e kgolo go ne go na le batho ba le 3,400 ba nna mo ditenteng tsa malapa di feta 500. Go ne go dirisitswe dijarata tsa letsela tsa go feta 150,000 mo go ageng ditente tse di farologaneng mo kampeng.

GSAM 328Go Gololwa mo Kotsing ya Terena

GSAM 328.3Letsatsi morago ga go tserwe tshwetso ya go reka tente ya rona ya ntlha ya boleele jwa dinao di le 60 (Motsheganong 23, 1854), Moruti White le mosadi wa gagwe, ba ba neng ba le kwa Jackson, Mich., ka nako eo, ba ne ba tshwanetse go simolola loeto lwa bone go ya kwa Wisconsin, kwa ba neng ba tla direla teng ka nakwana. Re feditse thapama kwa ntlong ya ga D. R. Palmer, e e neng e le sekgala se sekhutshwane fela go tswa kwa seteisheneng. Makgetlho a le mmalwa mo thapameng, Moruti White o ne a bua a re, “Ke ikutlwa ka tsela e e sa tlwaelegang mabapi le go simolola loeto lono; mme, Ellen, re na le kopano kwa ntle, mme re tshwanetse go ya. Fa ke ne ke se na kopano, nkabo ke sa ye bosigong jono.”

GSAM 328.4Fa bosigo bo ntse bo goroga, gaufi le nako ya go goroga ga terena, re ne ra nna le nako ya thapelo. Botlhe ba ne ba lebega ba rotloeditsegile go rapelela pabalesego ya ga Moruti White le mosadi wa gagwe mo loetong lono. Fa re sena go ema, Moruti White o ne a supa tumelo ya gagwe ya gore Morena o tla ba tlhokomela le go ba sireletsa.

GSAM 328.5Ka nako ya borobabobedi ke ne ka ya le bone kwa tereneng go ba thusa go bona ditulo le go baakanya dithoto tsa bone. Re ne ra tsena mo kareng e e nang le ditulo tse di nang le ditshegetso tsa mokwatla tse di kwa godimo, e mo malatsing ao e neng e bidiwa “kariki ya borobalo.” Mohumagadi White a re, “James, ga ke kgone go nna mo kareng e, ke tshwanetse go tswa fano.” Ke ba thusitse go bona setulo mo bogareng jwa kariki e e latelang. Mohumagadi White o ne a nna fa fatshe ka dithoto tsa gagwe mo seropeng, mme a re, “Ga ke ikutlwe ke le kwa gae mo tereneng e.” Tshipi ya lela, mme ka ba laela ka bofefo ka re, “Salang sentle,” ke ne ka tsamaya ka ya kwa ga Cyrenius Smith, go lala bosigo.

GSAM 329.1Mo e ka nnang ka nako ya lesome rotlhe re ne ra gakgamala thata go utlwa Moruti White, yo re neng re akantse gore o setse a le kgakala mo tseleng e e yang kwa Chicago, a kokota a batla go tsena. O ne a re terena e ne e tswile mo tseleng ya seporo dimaele di le tharo kwa bophirima jwa Jackson; gore bontsi jwa terena, go akarediwa le enjene, bo ne bo sentswe gotlhelele; mme le fa ba le mmalwa ba ne ba bolailwe, ene le Mohumagadi White ba ne ba falotse ba sa gobala. Ka bonako o ne a bona pitse le kariki, mme a ya le Abram Dodge go tsaya Mohumagadi White, yo Moruti a neng a mo rwele sekgala se se rileng ka mabogo, go kgabaganya lefelo le le metsi le le seretse le go kgabaganya molatswana, go ya kwa lefelong le le babalesegileng, kgakala le kwa kotsi e neng e diragetse teng.

GSAM 329.2Mo mosong wa letsatsi le le latelang ke ne ka ya le Rre Dodge go ya go bona masaledi a kotsi. Kwa lefelong le tsela e kgabaganyang tselana ya terena ka go sekamela, kgomo e ne e namaletse go ikhutsa sentle mo tselaneng. Enjene e ne e se na sedirisiwa sa go kgarametsa dikgomo, mme ka jalo fa e thula phologolo e ne ya kgoromediwa go tswa mo tseleng go ya ka fa molemeng. Ka kgotlhego ya ntlha ya enjene fa e thula fa fatshe, kariki ya dithoto, e e neng e na le letlole la dibuka la ga Moruti White, e ne ya tlolela kwa ntle ga tselana gotlhelele mme ya se ka ya senyega; ka nako yone eo kariki ya bapalami e e kwa morago ga terena e ne ya kgaogana le karolo e e setseng ya terena kwantle ga thuso ya motho, mme ya ema ka tidimalo mo tseleng. Enjene le tender di ne tsa taboga mo fatshe kwa ntle ga seporo sekgala sa di-rode di ka nna thataro kgotsa di le robedi, fa enjene e thula thito ya setlhare sa oak e e neng e na le bophara jwa dinao di ka nna tharo. Maatla a terena a ne a le magolo mo e leng gore enjene e ne ya pitikologa ya lebagana le legodimo, mme karolo e e kwa morago ya tender ya dikologa ya kgabaganya seporo. Setlhopha se segolo sa terena, se tsamaya ka lebelo le le tletseng, se ne sa thula matlakala a enjene, mme ka jalo ga nna le thulano ya bobedi. Kariki ya ntlha e e neng ya thula enjene e ne e le ya dithoto, e e neng ya pitlaganngwa go nna dikgong tse dinnye. Yone, le se se mo teng ga yone, di ne di le matlakala a a kgobokantsweng a a neng a pitlagane mo godimo ga le go dikologa tender. E e latelang e ne e le kariki ya maemo a bobedi, e e neng e na le bapalami ba le lesome le borobabobedi, ba mongwe wa bone a bolailweng mme botlhe ba bangwe ba gobala ka selekanyo se se farologaneng. Kariki eno e ne ya kgaoganngwa gabedi ke kariki ya borobalo e e neng ya phunyeletsa mo go yone. Karolo e e kwa pele ya kariki ya borobalo e ne ya thubega ka dikarolwana, mme setulo se Mohumagadi White a neng a sa ikutlwe a gololesegile go nna mo go sone se ne sa pitlagana gotlhelele.

GSAM 330Bosupi jwa Kgololo ya Modimo

GSAM 330.1Fa re ne re lebeletse masaledi a kotsi, mme morago re bona kariki e e neng e tshwere Moruti White le mosadi wa gagwe ka nako ya kotsi, e eme e ikemetse ka tidimalo, e ka nna di-rode di le 15 go tswa fa go neng go le masaledi teng, re ne ra ikutlwa re bua mo dipelong tsa rona gore Modimo o utlwa dithapelo, mme ke mang yo o itseng, gongwe o rometse moengele wa gagwe go kgaoganya kariki eo, gore badiredi ba gagwe ba tle ba falole ba sa gobala? Mogopolo o, o ne wa re tlhotlheletsa thata fa mokgwanti a bolela gore ga a ka a e kgaoganya, mme gape, go ne go se na ope mo seraleng fa kariki e kgaogana, le gore e ne e le sephiri mo go ene le mo go badiri botlhe ba terena gore go dirilwe jang; mme se se neng se le sephiri le go feta mo go bone, kgokaganyi le tshipi ya kgokaganyo di ne di sa thubega, mme tshipi ya kgokaganyo le ketane ya yone di ne di le mo seraleng sa kariki e e neng e senyegile jaaka e kete di beilwe teng ke letsogo le le kelotlhoko.

GSAM 330.2Ka maitseboa a di 24, tselana e ne e setse e phepafaditswe mo matlakaleng mo e leng gore diterena di ne tsa tsamaya jaaka gale, mme Moruti le Mohumagadi White ba boela gape mo ditereneng mme ba goroga sentle kwa kopanong ya bone kwa Wisconsin.

GSAM 330Baganetsi ba Kgalemetswe

GSAM 330.3Go ne go se “tsela e e motlhofo” ka Iseraele ya bogologolo. Ba ne ba na le baba ba kwa ntle ba ba neng ba batla go kgoreletsa tswelelopele ya bone kgato nngwe le nngwe. “Mogopho o o tswakantsweng” le ba ba sa itshepatsang mo teng ga kampo e ne e le didirisiwa tse di siameng, tse Satane a neng a leka go tsosa ka tsone go sa itumeleng, dikgotlhang, go ngongorega, le botsuolodi. Ntlha ya gore letsogo le le atlegisang la Modimo le ne le na le ba ba mo ikanyang, le gore phenyo e ne e patile maiteko a bone, e ne e le bosupi jwa gore batho ba, ba ne ba amogetswe mo ponong ya gagwe—gore letsogo la Morena le ne le ba eteletse pele.

GSAM 331.1Ka jalo mo go tlhatlogong le tswelelopeleng ya molaetsa wa moengele wa boraro; tswelelopele ya one ga se ka ntlha ya gore boammaaruri jo bo tlhagisitsweng bo ne bo amogelesega mo pelong ya tlholego ya motho. Go farologana le seo, boammaaruri jo bo kwa bogareng jwa molaetsa—Sabatha ya Morena—bo thulana le dikgatlhego tsa boithati tsa lefatshe, bo kgaoganya ba ba bo reetsang le ditiro tsa lefatshe malatsi a le mabedi mo bekeng. Tiro ya boammaaruri jwa gompieno e nnile le baba ba kwa ntle, ba ba ikemiseditseng le ba ba sa ineeleng mo maitekong a bone a go senya tiro. Ka bone go ka buiwa, ka mafoko a mopesalema, “Fa e ne e se Morena yo o neng a le mo letlhakoreng la rona, jaanong a Iseraele a ka bua; fa e ne e se Morena yo o neng a le mo letlhakoreng la rona, fa batho ba ne ba tsoga kgatlhanong le rona; ba ka bo ba re meditse re sa ntse re tshela, fa bogale jwa bone bo ne bo tukela rona.”²

GSAM 331.2Batho ba boithati le ba ba sa kgotsofalang mo gare ga rona ba tlhageletse nako le nako, ba bolela dilo tse dikgolo tse di neng di tla dirwa fa maikaelelo a bone a sena go diragala; mme jaaka lesedi le le tsietang, dipone tsa bone di timetse bogologolo. Ka nako yone eo, tiro ya boammaaruri jwa gompieno e ne e tsweletse pele ka tshepo le ka tlhomamo go ralala lefatshe, e nonofa e bile e gola ka maatla le kgatelopele nngwe le nngwe.

GSAM 331Baruti Stephenson le Hall

GSAM 331.3Ka selemo sa 1855, Baruti Stephenson le Hall ba ne ba leka go tlhola kgaruru mo Nageng ya Wisconsin. Go ne go itsege sentle mo bakaulengweng ba ba eteletseng pele gore ba ne ba batla go leka dintlha tse dingwe tsotlhe tsa tumelo ya rona ka thuto ya bone ya “Age-to-Come”, mme ba ne ba tlhwaafaletse thata gore Baadventista ba Letsatsi la Bosupa ba rutiwe thuto ya tekeletso morago ga go tla ga bobedi ga ga Keresete.

GSAM 331Polelelopele ka ga Bone

GSAM 331.4Ngwanatsele 20, 1855, Mohumagadi White o ne a bonelwa ka tiro ya bone, ka polelelopele e e malebana le maduo a yone a bofelo ka mafoko a a reng: “A lo akanya, lona batho ba ba bokoa, gore lo ka emisa tiro ya Modimo? Motho yo o bokoa, go kgoma ga monwana wa gagwe go le gongwe go ka go digela fa fatshe. O tla lo letlelela fela lobakanyana.”

GSAM 332.1Baganetsi ba rona ba boletse gore fa e ne e le ponatshego e e neng e bolela gore banna ba, ba ne ba le gaufi le go swa, mme ka jaana ba ne ba tshela dingwaga di le mmalwa, ponatshego eo e ne e ise e diragadiwe. Ga go na sepe mo ponatshegong se se buang ka go swa ga bone. Ba ne ba bontshiwa e le banna ba ba lekang go emisa tiro ya molaetsa wa moengele wa boraro. Le fa ba ne ba itsisiwe kafa go neng go le motlhofo ka teng gore Modimo a ba emise, go okediwa ka go re, “O tla lo letlelela fela lobakanyana.” Ba ne ba dirang?—Mo boemong jwa go atlega mo ntweng ya bone, jaaka ba ne ba solofetse, go ne go lebega ba tlogetswe go phaphasela mo lefifing. Mo dibekeng di sekae ba ne ba tlogela Sabatha gotlhelele, mme ba simolola go e ganetsa. Ba ne ba solofetse go bopa mokgatlho wa “Age-to-Come”, ba le bone e le baeteledipele. Mo boemong jwa go atlega mo go seno, ka go tlogela Sabatha ba ne ba latlhegelwa gotlhelele ke tlhotlheletso ya bone mo bathong ba rona. Ka jalo, ka ditiro tsa bone, ba ne ba senya gotlhelele se ba neng ba ikaeletse go se dira kwa tshimologong. Batho ba rona ba ne ba re, “Ruri, Modimo o ‘ba letlile fela nakwana.’”

GSAM 332Bofelo jo bo Hutsafatsang jwa Botshelo

GSAM 332.2Fa go tla mo dipoelong tsa banna ba babedi ba, go ka nna molemo go ntsha dipolelo dingwe mabapi le bomadimabe jwa bone, tse di dirilweng ke bakaulengwe ba bone, badumedi ba “Age-to-Come”, ba ba neng ba na le bone morago ga go tlogela Sabatha. Dingwaga di le masome a mararo le supa tse di fetileng Rre Hall o ne a nna le bolwetse jwa tlhaloganyo (ka ntlha ya go nolofala ga boboko), se e neng e le sesosa sa seemo se e le go latlhegelwa ke dithoto tse dintsi ka boferefere jwa batho ba bangwe. O ne a tshwenngwa ke kgopolo e e phoso ya gore fa a ka tswela kwa ntle o tla batalala fa fatshe. Ga a kotsi, mme, tota, mo dingwageng tse di telele tse, o ne a sa siamela gotlhelele tiro ya boruti ka tsela epe.³

GSAM 332.3Moruti Stephenson o na le dingwaga di ka nna lesome le borataro a tlhokafetse. Mo dingwageng di le mmalwa pele ga loso lwa gagwe, o ne a sa itekanela sentle mo tlhaloganyong (a tsenwe), le fa a ne a se kotsi mo go ba bangwe. Pele ga a nna jaana, ka fa tlase ga kgololesego e a neng a akanya gore o na le yone ka kgopolo ya go tlhoka molao e a neng a e amogetse, o ne a tlogela mosadi wa gagwe, mosadi yo go neng go se na molato ope wa boitsholo o o neng o beilwe mo go ene (o ne a ka kgona go tlhalana fela ka go dirisa mmueledi yo o sa ikanyegeng), mme a nyala mosadi o mongwe yo o neng a le monnye thata go feta mosadi wa gagwe wa pele. Tiro eno e ne e le tlolo e e maswe thata ya maitsholo mo e leng gore bakaulengwe ba gagwe ba “Age-to-Come” ba ne ba gana tsela ya gagwe, mme ba se ka ba tlhola ba mo letla go ba rera.

GSAM 333.1Dipolelo tsa bakaulengwe ba bone ka ga malatsi a bofelo a banna ba, di supa kutlobotlhoko e e tseneletseng; le fa go ntse jalo ke dintlha tse di sa fitlhwang, tse di neelwang kwantle ga letlhoo kgotsa tlhaolele. Ka seno re tlogelela babadi ba rona gore ba itirele ditshwetso ka ga tiragatso ya bosupi mo mmeleng.

GSAM 333Moruti J. H. Waggoner o Amogela Molaetsa

GSAM 333.2Ka ngwaga wa 1852, Moruti J. H. Waggoner, yo o neng a tsamaisa pampiri ya dikgang ya kgaolo kwa Wisconsin, o ne a amogela boammaaruri jwa gompieno, mme mo ngwageng o o latelang a ineela ka botlalo mo tirong ya boruti. Ka 1857 o ne a kwala dipampitshana di le pedi tsa botlhokwa thata, nngwe le nngwe e na le ditsebe di ka nna makgolo a mabedi. Ya ntlha ya tsone e ne e bidiwa, The Nature and Tendency of Modern Spiritualism, mme ya bobedi, A Refutation of the Age-to-Come. Ya ntlha ga e a nna fela tsela ya go boloka ba le bantsi gore ba se wele mo serung seo sa ga Satane, mme, ka tshegofatso ya Modimo, e butse matlho a ba le bantsi ba ba neng ba sa itse gore ba dire eng ka diponagalo tse tsa segompieno.

GSAM 333.3Refutation of the Age-to-Come ya gagwe ke tshenolo e e feletseng ya dikgopolo tsa maaka tsa tekeletso ya baetsadibe morago ga go tla ga bobedi ga Morena wa rona. Ke kganetso e e feletseng thata ya thuto eo mo e leng gore ga se fela gore ga e ise e arabiwe, mme gape ga go ise go nne le teko epe ya karabo e e kileng ya bonwa. Buka e tlhalosa, ka mokgwa o o phepafetseng le o o khutshwane, maemo a ga Keresete jaaka moperesiti mo setulong sa ga Rraagwe (boperesiti jwa gagwe jwa Melkisedeke) mo motlheng ono, le maemo a a tlaa nnang mo go one mo setulong sa gagwe, mo bogosing jwa gagwe jwa bosakhutleng jo bo tlang,—setulo se go sone go se kitlang go nna le boperesiti bope jwa botsereganyi.

GSAM 334.1Moragonyana ga foo, Moruti Waggoner o ne a kwala pampitshana ya boraro ya bogolo jo bo batlileng go tshwana, e e nang le setlhogo se se reng, The Atonement in the Light of Reason and Revelation. Mo e ka nnang ka ngwaga wa 1884, eno e ne ya tlhabololwa le go atolosiwa go nna bolumo ya ditsebe di ka nna 400. Ke tlhaloso e e phepafetseng e e khutshwane ka ga setlhogo se se supilweng ke setlhogo sa yone.

GSAM 334.2Go tloga ka nako eno o ne a amana thata le tiro ya kgatiso, e le mokwadi le morulaganyi. Gape o ne a tswelela ka ditiro tsa gagwe tsa boruti, mme dingwaga tsa gagwe tsa bofelo a di feditse kwa Yuropa.

GSAM 334.3Ka Moranang a le 17, 1889, o ne a tlhokafala ka tshoganyetso kwa Basel, kwa Switzerland, fela morago ga go fetsa buka ya gagwe ya bofelo, From Eden to Eden. Ka di 16 o ne a dira tiro ya letsatsi lotlhe ya go kwala, mme a kwala jaana mo bukeng ya gagwe ya ditiragalo, “Ke dirile tiro e e bokete ya letsatsi.” Go tswa mo pegong ya kgang ya gagwe e e dirilweng ke bakaulengwe ba kwa Yuropa, dintlha tse di latelang di bonwe:—

GSAM 334.4“Mo mosong wa di 17, mo e ka nnang ka nako ya botlhano le sephatlo, o wele a swa mo boapeelong jwa gagwe, kwantle ga tlhagiso epe, ka ntlha ya go golafala ga pelo. O ne a ntse a bereka ka natla go fetsa kgatiso ya Seesemane ya buka ya gagwe e ntšhwa, mme o ne a solofetse go simolola loeto lwa go ya kwa London ka Sontaga o o latelang, go ya go bereka mmogo le tiro koo, pele ga a boela kwa Amerika ka selemo se se tlang.”

GSAM 334.5Go tloga ka 1854, Moruti Waggoner o ne a ntse a le mo pele ga setšhaba ka metlha le ka botlhokwa a sireletsa boammaaruri, mo phuthegong le mo dikgatisong. Ka nako ya loso lwa gagwe o ne a na le dingwaga di ka nna masome a marataro le borobabongwe. O fitlhilwe kwa Basel, ka Moranang a le 20. Ka jalo go wele mo tirong ya gagwe yo mongwe gape wa badiri ba ntlha mo tirong eno.

GSAM 334Phodiso ka Tumelo

GSAM 334.6Mo tshimologong ya dikgakologo tsa 1858, Mohumagadi White o ne a ntse a lwala thata malatsi a le mmalwa, a kgomareditswe mo bolaong a batla a sa kgone sepe. Mo maitseboeng mangwe, gaufi le bogare jwa bosigo, o ne a idibala; lelwapa le ne la leka ditsela tsotlhe tse ba di itseng go mo busetsa mo mogopolong, mme ba palelwa mo maitekong a bone. O ne a nna mo seemong se go feta sephatlo sa ura, fa Moruti Andrews le nna re ne ra bilediwa ka bonako ke Moruti White go tla go kopanela mo thapelong. Go araba dithapelo tse di tlhaga tse di neng di rapelelwa fa thoko ga bolao jwa gagwe, Morena ka bopelotlhomogi o ne a mo busetsa mo mogopolong, mme a mo tsosolosa go nna le botsogo jo bo tlwaelegileng. Fa a ntse a baka Modimo, o ne a tseelwa mo ponong, a santse a le mo bolaong. Dingwe tsa dilo tse a di bontshitsweng mo ponong eno di ka balwa mo go “Testimony for the Church,” No. 5.

GSAM 335Ponagalo e e Gakgamatsang ya Mmele

GSAM 335.1Go ne go na le pontsho e e sa tlwaelegang ya mmele e e neng e tsamaelana le ponatshegelo eno, e re e lebisang tlhokomelo ka go kgethegile. Nna le Moruti White re ne re ntse ka fa letlhakoreng le lengwe la bolao, mme Moruti Andrews a le ka fa go le lengwe. Matsogo a gagwe a ne a ntse a tshwaragana a tswaletse mo sehubeng sa gagwe kgotsa a tsamaisiwa ka mabogo ka mokgwa wa gagwe o o tlwaelegileng o o gololesegileng le o montle go ya kwa ditshwantshong tse di farologaneng tse a neng a di lebeletse. Karolo e e kwa godimo ya mmele wa gagwe e ne e tsholetsegile go tswa mo bolaong, mo go neng go na le sekgala sa di-intšhe di ka nna robedi kgotsa robongwe fa gare ga magetla a gagwe le mosamo. Ka mafoko a mangwe, mmele go tloga mo dinokeng go ya kwa godimo o ne o obegile ka sekhutlo sa dikerii di ka nna masome a mararo. Mme a nna mo seemong seo ka nako yotlhe ya ponatshego, e e neng e le metsotso e le masome a mararo. Ga go ope yo o ka kgonang go tsaya seemo seo ka tlholego, a sa tshegedisiwa ke diatla le matsogo, re sa bue ka go nna mo go sone lobaka lo lo kana. Fano gape go ne go na le bosupi jwa gore maatla mangwe a a neng a sena taolo mo go one a ne a amana le ponatshegelo.

GSAM 335Polelelopele e Nngwe

GSAM 335.2Ka letsatsi la ntlha la Diphalane, 1858, go ne ga tshwarwa phuthego e e akaretsang ke Moruti le Mohumagadi White le mokwadi, kwa Rochester, N.Y. Go tswa mo phuthegong eno, mokwadi o ne a ba patile mo loetong go ralala Naga ya New York le Dipuso tsa New England. Ka Sabatha nngwe Mohumagadi White o ne a fiwa ponatshegelo e mo go yone a neng a bontshiwa, gareng ga dilo tse dingwe, gore kwa lefelong lengwe mo loetong lwa rona lo lo neng lo rulagantswe, Satane o ne a ya go mo tlhasela ka maatla, le gore Moruti White le nna re tshwanetse go mo tshegetsa ka tumelo, mme Morena o tlaa mo golola.

GSAM 336Matlhotlhapelo a ga Mohumagadi White

GSAM 336.1Fano gape go ne go na le boporofeti ka se se neng se tla diragala. Se se latelang se tla supa kafa se neng sa diragadiwa ka nepagalo ka teng. Sabatha ya ntlha morago ga phuthego ya kwa Rochester re ne re le kwa Roosevelt, mme Sabatha e e latelang kwa Brookfield, kwa Madison County. Beke e e latelang re ne ra tshwara dipitso mo boapeelong jo bogolo jwa ga Rre Ballou, kwa Mannsville, Jefferson County. Fa a ne a tsamaya ka terena go tswa kwa Brookfield go ya kwa Mannsville, sefatlhego sa ga Mohumagadi White se ne sa ruruga fela ka fa tlase ga matlho. Seno se ne se utlwisa botlhoko thata mo e leng gore fa re goroga kwa Mannsville o ne a patelesega go ya go robala. Go ruruga go ne ga oketsega malatsi a le mabedi, go mo amoga boroko, e bile go mo thibela go tsaya karolo mo dipitsong. Tlhogo ya gagwe e ne e rurugile mo e leng gore matlho a gagwe a mabedi a ne a tswetswe, mme sefatlhego sa gagwe se ne se sokame mo se neng se sa tlhole se lebega jaaka sa motho. Mo gare ga botlhoko jo bo feteletseng jono, le go tshoga mo go feteletseng, tse di neng di bakilwe ke go tlhoka boroko, mmaba o ne a leka ka natla go mo dira gore a ngongoregela Modimo. Jalo dilo di ne tsa tswelela go fitlha kwa bokhutlong jwa dipitso tse di neng di beilwe.

GSAM 336.2Fa dipitso di sena go konosediwa, Moruti White o ne a mpolelela a re,

GSAM 336.2“Mokaulengwe John, eno ke tlhaselo tota ya ga Satane mo mosading wa me e re neng re e tlhagisiwa kwa Rochester. O gakologelwa tsholofetso e e neng ya dirwa koo ya gore fa re ka tshwaragana re mo tshegetsa ka tumelo, re sa mo tlogele le fa e le ka motsotswana fa kgotlhang e goroga, maatla a mmaba a tla thubega, mme ene o tla gololwa. A re tsene ka bonako re nne le nako ya thapelo.”

GSAM 336Go Gololwa jaaka go ne go Boleletswe Pele

GSAM 336.3Re ne ra ya ka bonako kwa phaposing kwa Mohumagadi White a neng a robetse mo bolaong, mme ra mo rapelela ka tlhoafalo, fa bakaulengwe ba ba neng ba le mo phaposing e re neng re tshwere dipokano mo go yone ba ne ba rapela ka tidimalo. Mo e ka nnang metsotso e le lesome morago ga re simolola go rapela maatla a Morena a ne a tla a bo a tlatsa phaposi. Mohumagadi White o ne a imologelwa ka ponyo ya leitlho mo botlhokong jotlhe, mme ka bonako a kopa dijo. Se e ne e le ka nako ya botlhano mo thapameng. Ka nako ya bosupa go ruruga gotlhe mo sefatlhegong sa gagwe go ne go nyeletse, mme o ne a tsena mo phuthegong mo maitseboeng ao, a lebega a itekanetse sentle jaaka gale.

GSAM 337.1Ka kopo ya baagi, go ne ga neelwa thuto ka maitseboa ka ga “Boswa jwa Baitshepi,” mme kwa bokhutlong jwa yone Mohumagadi White a neela kgothatso. Fa Moruti White a ne a le kwa ntle le mosimanyana wa gagwe, W. C., o ne a tseelwa mo ponong pele ga phuthego eo e kgolo. Dingwe tsa dilo tse a di bontshitsweng ka nako eo di ka balwa mo karolong ya bofelo ya Testimony Number 5, ya letlha la Mannsville, N.Y., 21 Diphalane, 1858.

GSAM 337.2Kimologo e Mohumagadi White a e boneng mo tiragalong e e umakilweng fa godimo e ne e le e e nang le maduo fela jaaka go ne go boleletswe pele mo ponong e e neng ya fiwa kwa Rochester. Ga go a ka ga nna le kgoreletsi e e ntseng jalo gape mo loetong loo, mme re ne ra nna le phenyo e e galalelang ya boammaaruri mo lefelong lengwe le lengwe.

GSAM 337Polelelopele ya Ntwa ya Selegae ya Amerika

GSAM 337.3Ka Sabatha, 12 Ferikgong, 1861, dikgwedi di le tharo fela pele ga go thuntshiwa ga sethunya sa ntlha kwa Fort Sumter (se tota e neng e le tshimologo ya ntwa e e feletseng ka kgololesego ya makgoba a Ma-Aforika a le dimilione di le 4 kwa Amerika), ntlo ya kopano ya Baadventista ba Letsatsi la Bosupa kwa Parkville, Mich., e ne ya neelwa. Tirelo e ne e tsenetswe ke Moruti White le mosadi wa gagwe, Baruti Waggoner, Smith, le mokwadi. Fa thuto ya ga Moruti White e fela, Mohumagadi White o ne a ntsha kgothatso e e tsitsibanyang, mme morago ga moo a nna mo setulong. A le mo seemong seo o ne a tseelwa mo ponong. Ntlo e ne e pitlagane ka batho, mme ruri e ne e le lefelo le le boitshepo. Fa a sena go tswa mo ponong o ne a ema, mme a leba-leba mo ntlong, a re:—

GSAM 338.1“Ga go na motho ope mo ntlong eno yo o kileng a lora le ka mathata a a tlang mo lefatsheng leno. Batho ba dira metlae ka molao wa go ikgaoganya ga South Carolina, mme ke sa tswa go bontshiwa gore dipuso di le dintsi di ya go ikopanya le puso eo, mme go tla nna le ntwa e e maswe thata. Mo ponong eno ke bone masole a magolo a matlhakore oomabedi a phuthegile mo lefelong la ntwa. Ke utlwile modumo o o boitshegang wa dikanono, mme ka bona baswi le ba ba ntseng ba swa gongwe le gongwe. Go tswa foo ka ba bona ba itlhaganeletse kwa ntweng ba lwa ka diatla [ba tlhabana ka dibayone]. Go tswa foo ka bona lebala la ntwa morago ga ntwa, le le tletseng ka baswi le ba ba ntseng ba swa. Go tswa foo ka isiwa kwa dikgolegelong, mme ka bona pogo ya ba ba mo tlhokong, ba ba neng ba senyega. Go tswa foo ka isiwa kwa magaeng a ba ba neng ba latlhegetswe ke banna, bomorwa, kgotsa bakaulengwe mo ntweng. Ka bona kutlobotlhoko le kutu-pelo ya bone.”

GSAM 338.2Foo a lebelela ka bonya go dikologa ntlo a re, “Go na le ba mo ntlong eno ba ba tla latlhegelwang ke bomorwaa bone mo ntweng eo.”

GSAM 338Bosupi jwa ga Mohumagadi Ensign ka ga Diponatshegelo

GSAM 338.3Jaaka tiisetso ya ntlha e e fa godimo, le jaaka bosupi jwa gore polelelopele e dirilwe ka letsatsi le le boletsweng, le jaaka sekao sa kafa phuthego e neng e e tlhaloganya le go e anamisa ka teng, bosupi jo bo latelang bo a fiwa:—

GSAM 338.4“Se se supa gore ke ne ke nna kwa St. Joseph County, kwa Michigan, ka Ferikgong, 1861, sekgala sa dimaele di ka nna thataro go tswa kwa Parkville. Ke ne ke se Moadventista. Ka letsatsi la bo 12 la kgwedi eo, baagelani ba me ba le mmalwa ba ne ba ya kwa Parkville go ya dikopanong. Fa ba boa gae ba mpoleletse gore go ne go na le mosadi kwa phuthegong yo o neng a le mo seemong sa go idibala, mme a bolela gore go ne go tla nna le ntwa e e maswe e e neng e tla tloga e tlhasela United States; gore masole a magolo a ne a tla phuthiwa mo matlhakoreng oomabedi, kwa Borwa le kwa Bokone, mme go ne go tla nna le ba bantsi ba ba neng ba tla boga mo dikgolegelong; le gore tlhokofalo e e maswe e ne e tla utlwiwa mo malapeng a mantsi ka ntlha ya go latlhegelwa ke banna, bomorwa, le bomorwarraabone mo ntweng; le gore go ne go na le banna mo ntlong ba ba neng ba tla latlhegelwa ke bomorwaa bone mo ntweng eo.” E saenilwe, “Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, 30 Ferikgong, 1891.”

GSAM 339.1Mabapi le polelelopele ya ntwa ele e e boitshegang, Mohumagadi White o ne a tswelela ka go bolela gore Baadventista ba Letsatsi la Bosupa “ba tla tsenngwa mo maemong a a thata ka ntlha ya ntwa, le gore e ne e le tiro ya botlhe go rapela ka tlhoafalo gore ba fiwe botlhale jwa go itse se ba tshwanetseng go se dira mo dinakong tse di thata tse di ba letetseng.”

GSAM 339Bogolo jwa Ntwa ya Selegae

GSAM 339.2Ka nako ya fa ponatshegelo e ne e neelwa, batho ba kwa Bokone ka kakaretso ba ne ba na le kakanyo e nnye, fa e le gore ba ne ba na le yone, ka ga ntwa e e neng e etla. Le Moporesidente Lincoln, dikgwedi di le tharo morago ga moo (Moranang 12, 1861), fa Dipuso di le mmalwa di ne di ikgolagantse le South Carolina mo taelong ya yone ya go ikgaoganya, mme tlhobolo ya ntlha e thuntshiwa kwa Fort Sumter, o ne a kopa banna ba le 75,000 fela, mme le bone e le ka lobaka lo lo khutshwane lwa dikgwedi di le tharo.

GSAM 339.3Palogotlhe ya masole a a neng a kwadisitswe mo letlhakoreng la Union ka nako ya ntwa e ne e le 2,859,132. Encyclopedia Britannica e bolela gore “mabotho a Confederate a ne a na le, kwa tshimologong ya 1863, banna ba ka nna 700,000,” mme go le thata go tlhomamisa gore tota ba ne ba kwadisitse ba le kae. E fopholetsa palo ya baswi ba bone e le “banna ba ka nna 300,000.” Dingwe tsa di-encyclopedia tsa bosheng di baya tatlhegelo mo letlhakoreng la Union (ba ba bolailweng mo ntweng, kgotsa ba ba suleng ka ntlha ya dintho kgotsa malwetse a ba a tsereng mo lebaleng la ntwa kgotsa mo dikgolegelong) go le 359,528. Ka ga sekoloto sa letlhakore la Union, Britannica e bolela jaana:—

GSAM 339.4“Sekoloto se fitlhile kwa bogodimong jwa sone ka Phatwe 31, 1865, se lekane le $2,845,907,626.56. Madi a a ka nnang $800,000,000 a lotseno le one a ne a dirisitswe, bogolo jang mo ntweng; Dipuso, ditoropo, dikgaolo, le ditorotswana di ne di dirisitse makgetho a tsone mme tsa kokoanya dikoloto tsa tsone ka ntlha ya merero ya ntwa; dituelo tsa diphenšene di ka nna tsa fitlha go $1,500,000,000 kwa bofelong. Ditshenyegelo tsa Confederacy ga di kake tsa itsiwe, dithoto tse di senyeditsweng ke masole a Federal le a Confederate ga di ka ke tsa akanyediwa sentle; mme boleng jwa madi ($2,000,000,000) jwa makgoba kwa Borwa bo ne jwa nyelediwa ke ntwa. Gotlhe gotlhe, le fa ditshenyegelo tsa ntwa di sa kgone go balelwa sentle, $8,000,000,000 ke tekanyetso e e lekanetseng.”⁴

GSAM 340Tiisô e nngwe ya Pono

GSAM 340.1Mabapi le polelelopele e e amanang le banna ba mo ntlong ya kopano ya Parkville go latlhegelwa ke bomorwaa bone mo ntweng, ke tla bua fela gore ka letlhafula la 1883 ke ne ka kopana le mogolwane wa kereke ya Parkville, yo gape e neng e le mogolwane ka Ferikgong, 1861, fa ponatshego e ne e neelwa; mme ka mmotsa gore a o gopola mafoko a a builweng ke Mohumagadi White fa a ne a anela ka ponatshego e e malebana le ntwa. “Ee,” a rialo, “ke a gopola.” “A o ka mpolelela gore ke ba le kae ba o ba itseng ba ba neng ba le mo ntlong ka letsatsi leo ba ba latlhegetsweng ke bomorwaa bone mo ntweng?” O ne a gopola maina a batho ba le batlhano ka bonako, mme a re, “Ke itse gore ba ba, ba ne ba le teng, le gore ba latlhegetswe ke bomorwaa bone mo ntweng; mme fa ke ne ke le kwa gae, kwa nka buang le batho ba gaetsho, nka go fa maina a mangwe gape. Ke akanya,” a tswelela, “go ne go na le ba bangwe ba le batlhano, kwa ntle ga ba ke buileng ka bone.”

GSAM 340.2Dingwaga di le nne le go feta tsa ntwa e e sa kgaotseng ya Ba-Borwa, go fitlhelela mo e ka nnang sephatlo sa masole otlhe a a neng a phuthilwe se sule mo ntweng kgotsa ka ntlha ya bolwetse, go supa go diragala mo go gakgamatsang ga polelelopele e e fa godimo.

GSAM 340Bokgoba le Ntwa

GSAM 340.3Fa a ne a anela ka pono e a e filweng ka Jan. 4, 1862, Mohumagadi White o ne a re:—

GSAM 340.4“Diketekete di rotloeditswe go ikwadisa ka tlhaloganyo ya gore ntwa eno e ne e le go fedisa bokgoba; mme jaanong ka ba setse ba ikwadisitse, ba fitlhela ba tsieditswe, gore maikaelelo a ntwa eno ga se go fedisa bokgoba, mme ke go bo somarela jaaka bo ntse.”

GSAM 341.1Se se fa godimo se ne se neetswe ka nako e masole a neng a laetswe go thusa mo tirong ya go busetsa kwa beng ba bone makgoba otlhe a a neng a setse a tshabile kwa mafelong a a laolwang ke masole a Union, mme masole a bewa jaaka a bua a re, “Fa re ka atlega mo go fediseng khuduego e, re bone eng?” Ba araba ka go kgoba marapo, “Ga go sepe. Se se bakileng khuduego ga se a tlosiwa. Thulaganyo ya bokgoba, e e sentileng setšhaba sa rona, e tlogetswe go tshela le go tsosa khuduego e nngwe gape.” Mafoko a, a a tserweng go tswa mo Testimony No. 7, kwa go ntshiwang pego e e kgatlhisang ya ntwa ka botlalo, ka fa tlase ga setlhogo se se reng “Bokgoba le Ntwa,” ga a bolele gore bokgoba bo ne bo se kitla bo fedisiwa, mme a supa seemo jaaka masole a ne a bo bona ka nako eo. Go sekae go ya pele mo bosuping jo boo go na le polelelopele e e latelang:—

GSAM 341Polelelopele ya Katlego ya Bokone

GSAM 341.2“Mme le fa go ntse jalo go begilwe go itima dijo ga setšhaba! A re Morena, ‘A ga se go itima dijo gono ke go tlhophileng, go repisa dikgwele tsa bosula, go tlosa merwalo e e bokete, le go lesa ba ba gateletsweng ba gololwe, le gore lo thube jokwe nngwe le nngwe?’ Fa setšhaba sa rona se ka tshwara go itima dijo go Modimo a go tlhophileng, ke gone o tla amogelang dithapelo tsa bone mabapi le ntwa; mme jaanong ga di tsene mo ditsebeng tsa gagwe.”

GSAM 341.3Ba ba itseng hisitori ya ntwa ba itse ka ga go fenngwa, masetlapelo, tiego, jalo jalo, tse di amanang le maiteko a Bokone a go fenya masole a Borwa go fitlha ka nako e kitsiso ya kgololesego e neng ya dirwa—Ferikgong 1, 1863. Go tswa foo, diphenyo di ne tsa nna bofefo bo kana jang go tloga ka nako eo go fitlha kwa bokhutlong jwa ntwa! Go ne go bonala thata mo go ba ba neng ba lebile tswelelopele ya tiro, go diragadiwa ga polelelopele eo ya 4 Ferikgong, 1862. Fa merwalo e sena go tlosiwa, bokgoba bo ne jwa repisiwa mme jokwe ya robega mo lekgobeng! Go ne go bonala thata gore Modimo o utlwile dithapelo tsa batho ba gagwe, mme a amogela maiteko a go khutlisa ntwa fa ba ne ba tlhopha go itima dijo go go mo itumedisang!

GSAM 342Bosupi jwa ga Mmusisi wa maloba St. John

GSAM 342.1Mo puong ya ga Mmusisi wa maloba John P. St. John, wa kwa Kansas, kwa Ottawa, Ill., e ke e reeditseng ka thapama ya di 29 Seetebosigo, 1891, o ne a bua jaana:—

GSAM 342.2“Ga ke ise ke ko ke swabe jaaka ke ne ka swaba fa [Ba-Confederate] ba re fenya kwa Bull Run. Mme e ne e le karolo ya leano la Modimo. Fa re ka bo re fentse [Ba-Confederate], boradipolotiki ba ka bo ba dirile kgotso, mme Union e ka bo e tsweletse ka bokgoba, mme re ka bo re santse re na le jone gompieno. Ka dingwaga di le pedi [Ba-Confederate] ba ne ba na le molemo; mme morago ga Lincoln a ntsha kitsiso e e tumileng ya kgololesego ya makgoba, re ne ra boela mo letlhakoreng la Modimo, mme re ne re ka se fenngwe.”