Bab 2 — Rencana Peuseulamat Teupeuleumah
GSAM 38.1“Harapan nyang teutunda nyan jeuet keu sakét até; teuma meunyoe harapan nyan teuka, nyan lagee bak kayèe udép.”1 “Sabab nyoe kheun Tuhan nyang mat teuntra: Sigoe teuk, sikeujap lé, teuma lôn peugoyang langèt, bumoe, laôt, ngon darat; dan lôn peugoyang mandum bansa, dan nyang geuharok lé mandum bansa nyan teuma teuka; dan lôn peupunoh rumoh nyoe ngon keumuliaan, kheun Tuhan nyang mat teuntra.”2
GSAM 38.2Phôn yôh Adam geupeuteubiët dari taman Eden ngon bak kayèe udép, narit nyang geupeugah keu Syaitan keuhai aneuk turôn ureuëng inong—“Gobnyan akan geupeurôh ulèe gata,”—ka geubri harapan keu keukalahan syaitan nyang keuneulheueh, keu geupeuhancô reuncana jih nyang licék, ngon keu geupeupuléh lom bak kayèe udép. Gobnyan nyang geupreh-preh—Aneuk turôn nyang geumeujanji—deungon nyan ka jeuet keu “Hasrat banmandum bansa.”
GSAM 38.3Lam kutipan dari kitab Hagai di ateueh nyan, deuh teuleumah bahwa teuka Ureuëng nyang Geuharapkan nyan na hubôngan ngon watèe Tuhan geupeuguncang langèt ngon bumoe. Paulus, watee geutuléh keu ureuëng Ibrani, geupeuduek geuntaran nyan bak masa u keue, geupeugah, "Lom sigoe teuk Lôn peuguncang kon bumoe mantong, tapi cit langèt. Dan firman nyoe, "Sigoe teuk," nyan meumakna geupeusibak hai-hai nyang jeuet geuguncang, lagee hai-hai nyang geupeugot, mangat teutap hai-hai nyang hana jeuet geuguncang. Ngon sabab nyan, geutanyoe nyang teurimong keurajeuen nyang hana jeuet geupeuguncang, beu na geutanyoe rahmat, mangat jeuet geutanyoe taibadi Po Teuh Allah deungon cara nyang geuteurimong ngon hormat dan takot keu Allah."3 Bahsa nyoe keuhai saboh geugoyang nyang goh lom teuka nyan, lagèe jih jipeuduek nyan lam hubôngan nyang that rab ngon peudong keuneulheueh keurajeuen Po teu Allah, di yup Kristus, Aneuk nyang ka geupeujanji, "Keuheundak mandum bansa."
GSAM 39.1Peupuléh nyang akan geupeuseuleusoe meulalu Isa Almasih jeuet geukalon deungon jeulah bak uroe-uroe nyang keuneulheueh nyoe lé mandum ureueng nyang na Kitab Suci nyang leungkap nyang ka teuhah di hadapan jih. Hana meunan bak ureueng-ureueng jameun dilee. Feureuman Tuhan teuka bak awaknyan, “peunutoh ateueh peunutoh, peunutoh ateueh peunutoh: garéh ateueh garéh, garéh ateueh garéh; disinoe bacut, disinan bacut.”4 Jadi, lam wahyu keu awaknyan bhah rancangan peuseulamat, nyan lagee röt ureuëng beuna, “lagee cahaya nyang meucahya, nyang meutamah-tamah trang sampoe uroe nyang samporeuna.”5 Ngon sabab nyan, jeuet keu saboh hai nyang that menarik untuk taikôt si'at peumbukaan rancangan nyan nyang meutahap-tahap keu umat gobnyan jameun.
GSAM 39Tunda Hana Geupeugah Bak Phon-phon
GSAM 39.2Tuhan hana langsông geupeujioh harapan awaknyan, geupeusakét até awaknyan deungon geupeunyata bahwa peureulèe meureutôh thôn sigohlom awaknyan trok bak puncak harapan awaknyan lam Bijèh nyang ka geumeujanji. Dari fakta-fakta nyang teucatat, geutanyoe jeuet ta tarék keusimpulan bahwa awaknyan geupeubiyeu geupiké bahwa aneuk phôn nyang lahé nyan keuh Bijèh nyan: dan bahwa hana trép lé, deungon cara sipeue, Taman Eden akan geupeupuléh, dan awaknyan jeuet lom geujak bak bak kayèe udép. Watèe Kain lahé, Hawa geukheun, “Ulôn ka meuteumèe sidroe ureueng agam dari Tuhan.”6 Ladôm ahli Ibrani geupeugah bahwa meunyo geupeuteujeumah beutôi-beutôi ngon leungkap, tulésan nyan meubunyi, “Ulôn ka meuteumèe sidroe ureueng agam, Tuhan.” Nyan makna jih, Nyoekeuh Bijèh nyang akan geupeubuet buet keuTuhan nyan keu geupeukalahkan Syètan. Hana teutuléh bahwa Hawa na geupeugah lageè nyan watèe Habil lahé. Gobnyan pasti geupiké, dan nyan ka patôt, bahwa aneuk sulong nyan keuh nyang akan geupeuseuleusoe janji nyan. Betapa hancô harapan gobnyan, bahkan ka maté harapan, seiring deungon karakter Kain nyang seumakén jitamah, dan gobnyan geukalön buet-buet jeuheut jih nyang bak akhé jih jipeusabab maté adoe jih. Sigohlom Habil jipoh maté, awaknyan pasti ka jiteurimöng padum-padum boh pencerahan ngon èleumèe keuhai kurubeuen ukeue nyang akan jipeuseumah keu awaknyan; sabab Habil, lagèe nyang ka geupeurèntah lé Tuhan, jiba aneuk biri-biri jih keu peuseumahan, seudangkan Kain, nyang ka geupeurunoe saban lagèe adoe jih, jiba peuseumahan nibak hasé bumoe, dan nyan malah jicampô ngon seumangat beungèh ngon ceumuru. Kureubeuen Habil leubeh geuteurimong nibak kureubeuen Kain, sabab kureubeuen nyan geupeuseumah “deungon iman,” dan bhah nyan Paulus geutuléh, “Bah pih ka maté, gobnyan mantong geumeututô.”7
GSAM 40Peuekeuh Set nyan Bijèh?
GSAM 40.1Lheueh maté Habil, lahé Seth, watee harapan udép lom; “sabab Po Teu Allah,” kheun Hawa, “ka geupeuteuntèe keu lôn saboh aneuk laén keu gantoe Habil, nyang ka jipoh lé Kain.”8 Lheueh nyan Seth jitamong lam silsilah dari Nabi Adam. (Kalön Kejadian 5:3.) Kain, si sulung nyang sibeuna jih, hana jitamong lam silsilah nyan. Mungkin that Hawa jipike bahwa Seth nyan ka jeuet keu Aneuk nyang geujanji. Meunurot catatan, lheueh lahé Seth, manusia ka jipeuphôn seubôt droe ngon nan Tuhan. (Ngieng catatan pinggé Kejadian 4:26.) Mungkin awaknyan jipeubuet nyan ateueh anggapan bahwa Seth nyan keuh ureueng nyang teuma jeuet keu peumimpin nyang keuneulheueh, Tuhan, dan teuma jipeutalô kuwasa Syaitan nyang jireubôt.
GSAM 40Harapan Meupusat bak Nuh
GSAM 40.2Lam catatan singkét keujadian dari masa Nabi Adam sampoë lahé Nabi Nuh, nyang na geutuléh nakeuh silsilah bansa manusia ngon bacut hai laén mantong. Wateè lahé Nabi Nuh (“ureuëng jujô,” lam catatan sampingan) harapan teubangket lom, dan ureuëng ramè geupeugah, “Gobnyan keuh nyang teuma geupeuseunang haté kamoe ateuëh buet ngon keureuja brat jaroe kamoe, saweuëb tanoh nyang ka geukutôk lé Tuhan.”9 Feurman Allah hana geupeugah pakriban atawa cara awaknyan meuharap keu teupeunyeum; teuma harapan awaknyan na bahwa la'nat ateueh bumoe nyan akan geupeukureueng ngon cara sapeue. Peungeutahuan bhah keujahatan nyang na bak masa Nuh, watee manusia ka jipeupunoh donya deungon desya ngon keukeurasan sampoe bansa manusia nyan jipeubinasa deungon ie bah, dan Nuh ngon keuluarga gobnyan mantong nyang seulamat dari keubinasa nyan; dan fakta bahwa gobnyan ka geupeuingat donya seulama siratôh duwa plôh thôn bhah keubinasa nyang teuma teuka, mandum nyan geusom nibak awaknyan.
GSAM 41Geupeudong Babel
GSAM 41.1Lheueh banjir raya, manusia geuyue lé Nuh keu geupeupunoh bumoe; teuma watee awaknyan ka mulai le, awaknyan hana geutem teurimong rancangan Tuhan keu geupeurintah awaknyan. Nimrod geupeudong keurajeuen Babel (nyang dudoe geukheun Babilonia, peumeurintah ateueh bumoe nyang phon that).10 Hana trep lheueh nyan, ureueng ramee jipeuphôn peudong meunara Babel, keu jipeugöt nan keu droe jih, dan keu jicegah bek meutabu, nyan meulawan that deungon peu nyang ka geupeurunoe lé Tuhan, meulalu Nuh, keu awaknyan. Kon deungon saba geupreh Tuhan geupeuseuleusoe meukeusud Gobnyan, awaknyan laju jicok urusan nyan keudroe, teuma Tuhan geupeukacho basa awaknyan, dan deungon nyan awaknyan pih meutabu.
GSAM 41Abraham jeuet keu Waréh Donya
GSAM 41.2Meunyo taikôt catitan singkét nyan sampoë u generasi keu-siplôh dari Nabi Nuh, na keuh panggilan keu Nabi Ibrahim, nyang Tuhan geupeugah bak gobnyan, “Banmandum tanoh nyang gata kalon nyan, ulôn bri keu gata, ngon keu aneuk cuco gata siumu masa. Ngon ulôn peujeuet aneuk cuco gata le lagèe abèe tanoh: meunyoe na ureueng nyang ék jiitông abèe tanoh nyan, barô keuh aneuk cuco gata nyan ék jiitông cit. Beudoh, jak rot lam nanggroe nyan, rot panyang ngon rot luwah jih; sabab ulôn teuma kubri nyan keu gata.”11 Bah pih na janji nyan keu Ibrahim bahwa jih akan jikuasa nanggroe nyan, Tuhan geupeuteuntèe bahwa jih teuma meuninggai. Paulus geupeugah jih geujak u “saboh teumpat nyang dudoe teuma jiteurimong keu warisan.”12 Soal keupeunoh janji nyan ka teuntèe geupeujeulaih keu Ibrahim lam saboh wahyu dari Tuhan, saweueb gobnyan “geumita saboh banda nyang na dasa, nyang Tuhan keuh nyang peudong ngon nyang peugèt.”13 Lam Roma 4:13 geupeugah bahwa janji nyan nakeuh “gobnyan jeuet keu ahli waréh donya;” kon lam keuadaan donya jinoe, tapi singoh atawa dudoe, 'oh lheueh gobnyan udep teuma.
GSAM 42.1Meunyo takalon dari sagi manusia, Ibrahim hana meuhasé geukalon pakri cara aneuk nyang geupeujanji nyan jeuet keu aneuk geuh keudroe. Ngon sabab nyan, geuh geusaran keu geupiléh Eliezer, ureueng keurija geuh, seubagoe aneuk nyan. Tuhan geupeugah, "Kon meunan; teuma aneuk nyan akan 'lahe dari dalam pruet gata keudroe.'" Jinoe Tuhan geupeuphôn peunyata bak gobnyan bahwa buet keuneulheueh dari aneuk cuco gobnyan hana teujadi sigra. Gobnyan geupeugah bak Abraham, "Aneuk cuco gata akan jeuet keu ureueng aséng di nanggroe nyang kon atra gobnyan, dan akan meubakti keu ureueng nyan; dan ureueng nyan akan jipeususah gobnyan peuet reutôh thôn.... Dan gata akan meuninggai deungon teunang bak bapak-bapak gata; gata akan geukubu bak umu nyang ka tuha."14
GSAM 42.2Peureumoh Abraham geusaran saboh rancana nyang hana bijaksana keu geupeuceupat teupeunoh janji nyan; teuma lheueh lahé Ishaq, sidroe aneuk agam nyang beutôi nibak Abraham ngon Sarah, peureumoh geuh nyang sah, Tuhan geupeugah keuhai Ismail ngon ma jih Hajar, “Peuteubiet hamba inong nyoe ngon aneuk jih.”
GSAM 42.3Lam ujian iman Ibrahim watee geupeuseumah si Ishaq ateuh mezbah, gobnyan geumeurunoe saboh peulajaran bhah keubeudoh ureueng maté. Na geupeugah bhah gobnyan, “Geuanggap bahwa Allah ék geupeubeudoh jih [si Ishaq] bahpih dari maté; dari keunan cit geuteurimong jih lam rupa gambaran.”15
GSAM 42Aneuk Inti Nyang Seubeutôijih
GSAM 42.4Abraham bak saboh watèe geupeugah bahwa Bijèh nyang sibeuna jih, nyang rot gobnyan banmandum bansa teuma meureukat, bahpih dari turônan gobnyan meunurôt tubôh, nyang sibeuna jih nakeuh Almaseh Allah; sabab Tuhan hana geupeugah bak gobnyan, "Bijèh-bijèh, lagèe le; teutapi lagèe sidroe, dan keu Bijèh gata, nyang nakeuh Almaseh."16 Rasul Paulus geupeugah bhah nyoe, "Kitab Suci, nyang ka geukalön leubeh dilee bahwa Allah geupeubeuna bansa-bansa la'én meulalu iman, ka geupeusampoe haba Injil keu Nabi Ibrahim leubeh dilèe, geupeugah, 'Meulalu gata keuh mandum bansa teuma meureukat.'"17 Janji keu Nabi Ibrahim nyan geupeubarô keu Nabi Ishaq ngon aneuk cuco gobnyan,18 dan cit keu Nabi Yakub.19
GSAM 42.5Saweueb Yakub na duwa blah droe aneuk agam, jinoe ka teuka su'eu, Meulalu soe keuh silsilah Aneuk Beutôi nyan jeuet geulacak? Lam keusaksian ilham nyang geupeusampoe lé Yakub keu aneuk-aneuk agam gopnyan, masalah nyan ka geupeuseuleusoe: “Tongkat keurajeuen hana jitinggai nibak Yehuda, meunan cit ureueng nyang peuteubiet hukôm hana jitinggai nibak antara gaki gopnyan, sampoe trok keu Shiloh; dan keu gopnyan kheueh geupeusapat bansa.”20 Keu peunuhan hai nyoe, patôt taingat bahwa bansa Israel, bah pih di yup kuwasa bansa-bansa la'én, geupeu-izin na Sanhedrin droe jih. Ngon lagèe nyan, Yehuda—suku ureueng Yahudi nyang geupeunan meunurôt Yehuda—na su lam peumeurèntahan droe jih sampoe Shiloh (Almasih) beutôi-beutôi teuka.
GSAM 43Watèe nyang Teusom
GSAM 43.1Nabi-nabi purba nyan na bacut peungeutahuan keuhai peupuléh lom dan Aneuk nyang ka geupeujanji; teuma pajan atawa padum na treb sigohlom gobnyan teuka mantong teusom nibak awaknyan. Seuiring aneuk cuco Yakub meutamah le di Meusé, dan ureueng Asyur—Firaun (Yesaya 52:4)—nyang “hana jiteupeue Yusuf,”21 jipeuseungsara awaknyan, pikeran awaknyan ka teutarék keulayi bak 400 (seubeutôijih 430) thôn nyang ka geuseubôt keu Ibrahim seubagoe masa nyang mencakup peudeuhah awaknyan ngon masa tinggai awaknyan seubagoe ureueng aséng, ngon harapan bahwa peubeubaih dari hai-hai nyan akan jipeutamong awaknyan u dalam warisan nyang ka geumeujanji.
GSAM 43.2Watèe Nabi Musa lahé, ureuëng chik gobnyan geukalön bahwa “aneuk nyan nakeuh sidroë aneuk nyang ceudah.”22 Pasti ka geubri keu ureuëng chik gobnyan peungeutahuan bahwa gobnyan, di yup Allah, teuma jeuët keu peubeubaih bansa Israel nibak peuhambaan nyang keujam. Hana syak lé, peungeutahuan nyoe ka geupeusampoe bak Musa; sabab bak umu peuet ploh thôn, gobnyan geupeuputôh beutôi-beutôi keu geujak sajan ureueng Israel nyang teungoh geupeunindéh, dan geutanggông sangsara sajan awaknyan daripada geukheun aneuk agam nibak aneuk inong Firaun dan ahli waréh singgasana Meusé,23 dan watee gobnyan geupeuphôn geupeujuang bansa gobnyan, dan bak watee geupeutheun awaknyan ka geupoh sidroe ureueng Meusé, gobnyan hireuen that awaknyan hana geuturi buet gobnyan; “saweueb jih geupike syèdara-syèdara jih ka muphôm bahwa Allah meulalu jaroe gobnyan teuma geupeuseulamat awaknyan.”24
GSAM 44.1Watée ka trok watée Tuhan keu bansa Israel jitinggai Meusé, awaknyan pih ka jimeugrak, dan bak watée nyang ka geupeugah lé Tuhan, hana léubèh kureueng siuroe. Kaluaran 12:40, 41. Awaknyan hana mungkén jipeugah Musa nyan peumimpin awaknyan nyang keuneulheueh dan aneuk cuco nyang geupeujanji nyan, sabab gobnyan dari sukèe Lewi, dan peu kheueh Yakub lam ramalan ilham gobnyan hana geupeugah bahwa Yehuda keuh nyang jeuet keu peumimpin awaknyan sampoe Shiloh teuka?
GSAM 44“Lôn Kalon Gobnyan, Teuma Kon Jinoe.”
GSAM 44.2Watèe bansa Israel teungoh lam rot u Kanaan, Balak, raja Moab (turônan Lot), geutawôk Bileam keu geupeukutôk Israel. Tuhan geu-ubah kutôk nyan jeuet keu beureukat, nyang meulalu nyan awaknyan jiteurimong cahya tambahan, nyang geurancang keu geupeugadoh pikeran bahwa peubeubaih nyang keuneulheueh dari kuasa Syaitan akan lansông teujadi bak watèe awaknyan jitamong u Kanaan. Kisah lam Kitab Suci meunoe su jih, Bileam, lam saboh wahyu nibak Po Teu Allah, geukheun, “Ulôn teuma lôn kalon gobnyan, teuma kon jinoe; ulôn teuma lôn kalon gobnyan, teuma kon to: teuma teubiet saboh Bintang nibak Yakub, dan teuma teubeuët saboh tongkat keurajeuen nibak Israel, dan teuma geupoh suduë-suduë Moab, dan geupeubinasa mandum aneuk-aneuk Set.”25
GSAM 44.3Boh nyang le that nyan nyang timoh dari Ibrahim geupeugah lé Paulus lagèe nyoe: “Ngon sabab nyan, dari sidroe ureueng nyan, nyang ka lagèe maté, ka timoh ureueng nyang le lagèe bintang di langèt, ngon lagèe anoe di bibi la'ôt nyang hana teukira. Banmandum ureuëng nyan meuninggai lam iman, hana geuteurimöng janji nyan, teuma geukalön dari ji'ôh, geuyakin, geupeluk, dan geupeugah bahwa awaknyan nakeuh ureuëng aséng ngon ureuëng lam peujalanan di ateuëh bumoe.”26
GSAM 44.4Haté bansa Israel hana peureulèe putôh asa atawa seumangatjih reulôh lé ramalan Bileam nyang peugah bahwa keuseumpurna'an harapan awaknyan kon “jinoe,” atawa “toë;” sabab Tuhan, hana trép sigohlom nubuet nyan, ka geumeujanji ngon udép Gobnyan keudroe bahwa keuadaan nyang meugah nyan bak akhéjih teuma teuka. Meulalu Musa Gobnyan geupeugah, “Teuma, seubeutôijih lagèe ulôn udép, ban sigom bumoe teuma peunoh ngon keumulia'an Tuhan.”27 Bak masa nabi Habakuk, 863 thôn lheueh nyan, keubeunaran nyang saban geupeuteugah lom, tapi geupeugah seubagoe saboh keujadian nyang goh lom teuka: “sabab bumoe nyoe akan peunoh deungon peungeutahuan keumuliaan Tuhan, lagee ie jilob la'ôt.”28
GSAM 45Ibadah bak Teumpat Kudus nakeuh Bayangan keu nyang Seubeutôijih
GSAM 45.1Watèe Tuhan geupeuteubiet bansa Israel dari Meusé, Gobnyan geupeusampoe ubak banmandum ureuëng lam keumah nyan hukôm-hukôm moral Gobnyan, dan geubri keu awaknyan saboh salénan hukôm nyan ateuëh batèe, nyang geuuké ngön aneuk jaroe Gobnyan keudroë, mangat awaknyan sabe geupeuingat keu Juru Seulamat nyang bak akhé jih akan geupeuseumah droë Gobnyan keu awaknyan; dan mangat deungön kuasa darah Gobnyan nyang meuhareuga desya-desya awaknyan jeuët geupeugléh, Gobnyan geupeudong saboh teumpat suci di padang pasé. Keumah suci, atawa teumpat suci nyoe, lam mandum cara geupeugötjih, Musa geuyue peugöt beutôi-beutôi lagèe rupa nyang Tuhan peutunyok bak gobnyan di ateueh gunong.29 Ibadah lam suci nyan nakeuh bayang-bayang nibak ibadah nyang sibeuna jih nyang geupeubuët lé Almaseh di suci langèt.30 Meunyo tujuan Po teu Allah lam peuseumahan ngon kurubeuen di suci nyan nakeuh keu geupeuingat manusia saboh bayang-bayang nibak “hai-hai nyang jroh nyang teuma teuka,”31 usaha Syaitan nakeuh geuba ureuëng ramèe keu geupeupandang peuseumahan nyan keudroe, kon Almaseh ngon ibadah gobnyan nyang sibeuna jih, nyang nyan kon la'én nakeuh saboh contoh mantong. Ngon cara nyan, gobnyan geu-useuha geuba awaknyan keu geupeucaya bak buët droe keu keuseulamatan.
GSAM 45.2Nyan nakeuh meukeusud Tuhan keu jeuet keu peumimpin umat Gobnyan,—umat Israel,—keu geulawan prang awaknyan ngon geupeutalô bansa-bansa. Gobnyan na cara Gobnyan keudroe lam geumat kuwasa, lagee nyang geupeuleumah lam ayat di yup nyoe: “Watee ka geupeubinasa tujôh bansa di tanoh Kanaan, Gobnyan geubagi tanoh awaknyan keu awaknyan deungon cara undi. Lheueh nyan, Gobnyan geubri keu awaknyan hakim-hakim seulama kira-kira peuet reutôh limong plôh thôn, sampoe u Nabi Samuel.”32
GSAM 45Bansa Israel Geulakèe Sidroe Raja
GSAM 45.3Ka nyata that bansa Israel hana galak keu cara Tuhan geupeurèntah awaknyan. Teuma, nyan nakeuh meukeusud ngon keuheundak Gobnyan mangat awaknyan jeuet keu bansa nyang teupiléh, nyang meubida dari mandum bansa la'én di seulingka awaknyan. Meunyo awaknyan geuseutot peurintah Gobnyan deungon seuketatjih, bansa-bansa la'én pih akan geupeugah keuhai awaknyan, “Keubit bansa nyang rayek nyoe nakeuh bansa nyang bijaksana ngon meupaham. Sabab, peu na bansa nyang raya lagèe nyan, nyang na Po Teu Allah nyang toe ngon awaknyan, lagèe Tuhan Po Teu Allah geutanyoe lam mandum hai nyang geutanyoe lakee bak Gobnyan?”33
GSAM 46.1Kareuna hana seunang haté, awaknyan geulakèe bak Samuel mangat geutunyok sidroe raja keu geumat kuwasa ateueh awaknyan, dan Tuhan geupeugah bak Samuel, "Awaknyan ka jitulak Lôn, mangat Lôn bèk jeuet keu raja ateueh awaknyan."34 Lheueh nyan awaknyan geupeugah lom bak Samuel, deungon leubèh teugas, "Jinoe peujeuet keu kamoe sidroe raja keu jipeuhakém kamoe lagèe banmandum bansa la'én."35 Ngön saksama Samuel ka geupeugah bak awaknyan keuhai peunjajahan nyang akan teuka ateueh awaknyan meunyoe awaknyan na sidroe raja, teuma "bah pih meunan ureueng ramè nyan hana jitem deungo su Samuel; dan awaknyan jikheun, 'Kon! Teuma kamoe meuteuntèe na raja di ateueh kamoe; mangat kamoe jeuet lagèe mandum bansa la'én; dan mangat raja kamoe nyan jeuet geupeuhakém kamoe, geujak di keue kamoe, dan geumeuprang keu kamoe.'"36
GSAM 46.2Ngon lagèe nyan, awaknyan na raja-raja nyang peurèntah awaknyan na kira-kira limong reutôh thôn, phôn-phôn jih, sibagoe saboh keurajeuen di yup Saul, Daud, ngon Sulaiman; lheueh nyan meuklèh jeuet keu duwa keurajeuen, Israel ngon Yehuda. Cit bacut that raja-raja awaknyan nyang jroh ngon adé, tapi leubeh le nibak awaknyan jeuhet, nyang peuturôt ureueng ramèe u dalam peuseumah beurhala ngon buet-buet jeuhet nyang paléng brat. Jadi, bansa nyan kon mantong saban lagèe bansa-bansa la'én di seulingka awaknyan nyang na raja, tapi awaknyan pih saban lagèe bansa nyan lam buet jeuheut, geutinggai Tuhan Po Teuh Allah indatu awaknyan, dan geuseumah beurhala ngon bala langèt.
GSAM 46.3Tuhan geupeugah keuhai peumeurèntahan raja nyan, meulalu babah nabi Hosea, "Hai Israel, ka gata peuhanco droe; teuma bak Lôn na tulông gata. Lôn keuh nyang jeuet keu raja gata; pat na raja la'én nyang jeuet peuseulamat gata di mandum banda gata? Ngon hakim-hakim gata nyang gata peugah, 'Bri keu lôn sidroe raja ngon bangsawan?' Lôn ka Lôn bri sidroe raja keu gata lam beungéh Lôn, dan Lôn cok lom gobnyan lam murka Lôn."37
GSAM 47Keurajeuën nyang Geupeureuloh
GSAM 47.1Peumeurèntahan raja nyan teutap na sampoë ureuëng Kaldeah jitöt Yerusalem, jireubôt peukakaih-peukakaih bait suci, dan jiba bansa Yehuda keu tawanan u Babilonia, di sinan awaknyan tinggai tujôh plôh thôn, lagèe nyang ka geupeukhabari sigohlom nyan. Bak watèe peumeurèntahan raja nyan ka abéh, Tuhan geupeugah meulalu nabi Yehezkiel ubak Zedekia, raja awaknyan nyang keuneulheueh, “Hai peumimpin Israel nyang hana suci dan jeuheuet, ka trok uroe keu gata, watee keujeuheutan nyan ka abéh, nyoe kheun Tuhan Po Teu Allah: Peulheuh kheueh mahkota, dan peulheuh kheueh mahkota: nyoe hana lé saban lagee seugohlom nyoe: peu'ék kheueh nyang miyueb [peumimpin Babilonia], dan peutron kheueh nyang manyang [peumimpin sukèe Yehuda nyang that sombong nyoe]. Ulôn teuma kubalék-balék, kubalék-balék, kubalék-balék jih: dan jih hana lé sampoë jiteuka ureuëng nyang meuhak; dan teuma kubri keu jih.”38
GSAM 47.2Ureuëng peumeurèntah nyang sah, Aneuk nyang beutôi nyan keuh Almaseh. Teuntang gobnyan, nabi Mikha geutuléh, “Hai gata, menara keuleumbuën, kuta kreueh aneuk dara Sion, bak gata keuh nyan teuma jiteuka, nakeuh keurajeuën nyang phon [keurajeuën ateueh bumoe, nyang geupeupuléh lam Almaseh]: keurajeuën nyan teuma jiteuka bak aneuk dara Yerusalem.”39
GSAM 47.3Watèe Israel ka gadoh tongkat keurajeuën, keurajeuën nyan ka jitamong lam jaroe raja Babilonia. Saweueb awaknyan meuturôt-turôt na di yup kuwasa Media-Persi, Yunani, ngon Romawi, keurajeuën nyan ka lhèe go teubalék. Bak masa peumeurèntahan Kaisar Agustus, maharaja Romawi, Almaseh, ahli waréh nyang sah ateueh singgasana Daud,—Cucô nyang beutôi dari inong, dari Ibrahim, ngon dari Daud,—ka lahé, ngon cara lagèe nyang ka geupeugah lé nabi.
GSAM 47.4Mangat manusia jiteupeue bahwa Peumimpin nyang sah, Keuturonan nyang seujati, nyan leubeh nibak manusia biasa nyang na keurajeuen si'at, Tuhan geupeugrak ureueng nyang tuléh Zabur nyoe keu geutuléh: “Ulôn akan peujeuet jih keu aneuk phon Lôn, leubeh manyang nibak raja-raja di bumoe. Gaseh lôn teuma lôn simpan keu jih siumu masa, dan janji lôn teuma teutap teuga ngon jih. Keturunan jih cit teuma lôn peuteun siumu masa, dan singgasana jih lagèe uroe di langèt.” “Keturunan jih teuma teun siumu masa, dan singgasana jih lagèe mata uroe di hadapan lôn. Jih teuma teupeuteun siumu masa lagèe buleuen, dan lagèe sidroe saksi nyang seutia di langèt.”40
GSAM 48.1Lam kitab nabi Yesaya, geutanyoe tabaca leubeh lanjôt bhah Peumimpin nyoe lagèe nyoe: “Keu geutanyoe ka lahé sidroe aneuk agam, keu geutanyoe ka geubri sidroe aneuk agam: dan peumeurèntahan nyan na ateueh bahô gobnyan; dan nan gobnyan geupeunan Keuajaiban, Peunasihat, Allah Nyang Meukuasa, Bapak Keukai, Pangeran Damè. Keu meutamah kuwasa gobnyan ngon damee hana meubateueh, ateueh singgasana Daud, ngon ateueh keurajeuen gobnyan, keu geuatô, ngon keu geupeukukôh deungon hukôm ngon keuadelan phon jinoe sampoe siumu masa. Seumangat Tuhan nyang mat teuntra akan geupeubuet nyoe.”41
GSAM 48Geuba u Langèt Henokh ngon Elia
GSAM 48.2Na teucatat ureuëng-ureuëng bak jameun nyang ka geupeupinah u syeuruga hana meurasa maté. Teuntang Henokh, ureuëng keu-tujôh dari Nabi Adam, geupeugah, gobnyan “geujak deungon Allah: dan gobnyan hana le; sabab Allah ka geucok gobnyan.”42 “Deungon iman Henokh geupeupinah mangat bèk geukalön maté; dan hana meuteumèe gobnyan, sabab Allah ka geupeupinah gobnyan: sabab sigohlom geupeupinah nyan, gobnyan na keusaksian nyoe, bahwa gobnyan geusuka lé Allah.”43
GSAM 48.3Lom, watèe Elia ngon Elisa teungoh jijak sajan, "teujadi, watèe awaknyan mantong jijak ngon jimeututô, deuh keuh saboh geuritan apui ngon guda-guda apui, nyang jipisah awaknyan duwa; dan Elia ji'ék u syeuruga lam angèn badèe. Elisa geukalon nyan, laju geumeuhôi, "Ya ayah lôn, ya ayah lôn, geuritan Israel, ngon ureuëng meukuda jih!" Dan lheueh nyan hana geukalon gobnyan lé."44
GSAM 48.4Henokh geumeunubuet bhah teuka Almaseh seubagoe hakim ban saboh bumoe, deungon narit nyoe: “Kalon, Tuhan teuka deungon meuplôh-plôh ribèe ureueng suci Gobnyan, keu geupeulaksana hukôman ateueh mandum ureueng, dan keu geupeusalah mandum ureueng nyang hana taat di antara awaknyan ateueh mandum buet hana taat nyang ka geupeubuet, dan ateueh mandum narit kreueh nyang ka geupeugah lé ureueng meudesya nyang hana taat ateueh Gobnyan.”45
GSAM 49Ayub Geupeurunoe Teuka Tuhan
GSAM 49.1Ayub, nyang jipeugah udép bak jameun Musa, na meuteumeung bacut peungeutahuan bhah teuka Almaseh ngon keubangkitan; sabab gobnyan geukheun, "Oh, meunyo mantong teutuléh haba lôn! Alangkah getjih meunyo kata-kata nyan jicetak lam saboh kitab! Meunyo jiuké ngon pèn beusoe ngon timah bak batèe keu siumu masa! Sabab lôn kuteupeue bahwa Juru Peuseulamat lôn udep, dan bahwa Gobnyan akan geudong bak uroe keuneulheueh ateueh bumoe; dan bahpih 'oh lheueh kulét lôn, ulat jipeuhanco tubôh nyoe, teutap lam tubôh lôn nyoe lôn akan kalon Tuhan: nyang akan lôn kalon keudroe lôn, dan mata lôn keudroe nyang akan geukalon, kon la'én."46
GSAM 49Arsyè Daud Arsyè Tuhan
GSAM 49.2Singgasana Daud geukheun singgasana Tuhan. "Sulaiman geuduek ateueh singgasana Tuhan seubagoe raja geunantoe Daud ayah gobnyan."47 Tuhan ka "geumeujanji ngon sumpah keu gobnyan [Daud], bahwa dari turônan gobnyan, meunurot daging, Gobnyan akan geupeubeudoh Almaseh keu geuduek ateueh singgasana gobnyan: gobnyan, geukalon hai nyoe sigohlom nyan, geupeugah bhah keubeudoh Almaseh, bahwa roh gobnyan hana geutinggai lam neuraka, dan cit daging gobnyan hana hanco."48 Dan na cit geupeugah teuntang masa Almaseh geumat kuwasa ukeue, Gobnyan teuma geuduek ateueh singgasana Daud. (Kalon Yesaya 9:7.) Lom pih, "Raja-raja di bumoe ka meusapat, dan peumimpin-peumimpin ka meurumpok meusapat, geulawan Tuhan, dan geulawan Almaseh Gobnyan.... Teuma ka Lôn peuduek raja Lôn ateueh bukét Sion Lôn nyang suci. Lôn teuma peunyata putôsan: Tuhan ka geupeugah bak Lôn, 'Gata nyoë Aneuk Lôn; uroë nyoë ka Lôn peulahé Gata.'"49 Lom pih, "Tuhan geupeugah bak Tuhan Lôn, 'Duek kheueh Gata di uneun Lôn, sampoë Lôn peujeuet musôh Gata keu alas gaki Gata.'"50
GSAM 49Ureuëng Yahudi Bingong
GSAM 49.3Naseukah-naseukah nyan ka jipeubingong ureuëng Yahudi. Nyoekeuh saboh masalah nyang hana ék jipeuseuleusoe lé awaknyan: meunyoe Daud geukheun Gobnyan Tuhan, pakriban jeuët Gobnyan keu aneuk Daud? Pakriban jeuët Gobnyan keu sidroe aneuk nyang lahé dari turônan Daud, tapi cit jeuët keu Immanuel—Tuhan na deungon geutanyoe? Teuma Yesaya, nabi awaknyan keudroe, ka geupeunyata, “Sidroe dara akan meungandông, lahé sidroe aneuk agam, dan akan geupeunan nan gobnyan Immanuel.”51
GSAM 50.1Almasih geuteupeue that su'euë nyang jeuët peusiep ureuëng-ureuëng Farisi nyang galak meudebat nyan, seubab nyan gobnyan geutanyong bak awaknyan, "Pakri meunurot gata keuhai Almaseh? Aneuk soë gobnyan?" Awaknyan geujaweueb, "Aneuk Daud." Gobnyan geupeugah, "Pakri jeuët Daud, meunyo lam roh, geukheun gobnyan Tuhan, geupeugah, 'Tuhan geupeugah bak Tuhan lôn, Neuduek droeneueh bak uneun lôn, sampoë lôn peujeuet musôh droeneueh keu alas gaki droeneueh?' Jadi, meunyoe Daud geukheun gobnyan Tuhan, pakri jeuet gobnyan aneuk Daud?"52
GSAM 50.2Hai nyoe geuseubôt lom lam Zabur 45:6, 7: “Singgasana Droeneueh, hai Allah, na siumu masa ngon siumu masa: tongkat keurajeuen Droeneueh nakeuh tongkat keurajeuen nyang beutôi. Droeneueh neusuka keu keubeunaan, dan neubenci keu keujeuheutan: sabab nyan Allah, Tuhan Droeneueh, ka geupeuminyeuk Droeneueh ngon minyeuk keubahagiaan leubeh nibak rakan-rakan Droeneueh.”53 Deungon ayat-ayat nyan lam pikéran, umat Yahudi pasti na gambaran nyang that mulia keuhai sifeut Peumimpén ngon Peupuléh masa ukeue. Hana mungken la'én.
GSAM 50Aneuk Nyang Asai jih dari Tuhan
GSAM 50.3Peunutôh nyang that rinci ka geubri keuhai Almaseh ngon lahé gobnyan, sabab Tuhan meulalu nabi Mikha ka geupeunyata asai ilahi gobnyan, dan bahkan gampông ubeut pat gobnyan teuma lahé: “Teuma gata, Betlehem Ephratah, bah pih gata ubit di antara ribèe-ribèe Yehuda, teuma dari gata keuh teuma teuka keu Lôn sidroe ureueng nyang teuma jeuet keu peumimpin di Israel; nyang teuka gobnyan ka dari jameun dilee, dari jameun nyang hana awai” (catatan pinggir, Ibrani, dari “uroe-uroe keukai”).54
GSAM 50Hadir Allah Nyang Teupeuleumah lam Shekinah ngon Awan
GSAM 50.4Lheueh nyan lam seujarah bansa Israel, watee Nabi Sulaiman ka lheueh geupeudong bait suci, nyang geupeugah musti that “megah,” keumuliaan Shekinah Allah geuduek bak teumpat jih di antara dua malaikat Kerub di ateueh Kursi Rahmat. Catatan nyan na jipeugah bahwa bak watèe peuresmian bait suci, watee para imam jiteubiet dari teumpat nyang suci, “awan nyan jipeupunoh rumoh Tuhan, sampoe para imam hana ék jidong keu jipeulayan kareuna na awan nyan: sabab keumuliaan Tuhan ka jipeupunoh rumoh Tuhan.”55 Hadir Gobnyan Tuhan di dalam bait suci nyoe nyata deuh bak mata ureuëng ramèe lam awan keumuliaan. Tuhan geujaweueb du'a Nabi Sulaiman bak watèe nyan, dan geupeugah bak gobnyan, “Ka Lôn deungo du'a gata, dan ka Lôn piléh teumpat nyoe keu droe Lôn seubagoe rumoh keu meukorban.”56
GSAM 51.1Ureuëng ramè meudesya,—jiseumah bak beurhala,—dan seubab nyan banda ngon teumpat suci awaknyan hancô keu tujôh plôh thôn. Lheueh masa teutawan, kuil nyan geupeudong keulayi di yup pimpinan Zerubbabel. Bah pih hana meugah lagèe nyang geupeudong lé Sulaiman, teuma Tuhan na geupeugah meulalu nabi Gobnyan, “Keumeugahan rumoh nyang keudua nyoe akan leubeh rayek nibak nyang phon.”57 Rumoh nyoe geupeuindah lé Herodes, dan di alôn-alôn jih Peuseulamat geupeurunoe. Rumoh nyang phon na awan keumuliaan nyang meulambangkan Tuhan, teuma u rumoh nyang keudua teuka Peuseulamat nyan keudroe, Peuneugot banmandum peue nyang na.
GSAM 51Masa Meuraja Mulia Tunas Isai
GSAM 51.2Keu ureuëng-ureuëng nyang teungoh geupreh bak masa Nabi Yesaya, gambaran-gambaran meulalu wahyu gobnyan keuhai hai-hai mulia nyang meuhubông ngon peubeubaih nyang keuneulheueh pasti ka jeuët keu sumber teunaga ngon seumangat. Wahyu-wahyu nyan lom geupeugah deungon that jeulah dari pat teuka Jurô Peuseulamat nyang geupreh nyan, lagèe nyoe: “Teuma teubiet saboh tunas nibak tunggul Isai, dan saboh cabeueng teuma timoh nibak urat jih: dan Roh Tuhan teuma teuduek ateueh jih, Roh hikmah ngon pemahaman, Roh nasihat ngon keukuatan, Roh peungeutahuan ngon keuteumakutan keu Tuhan; dan geupeujeuet jih leupah carong lam takôt keu Tuhan; dan jih hana jipeuhukôm meunurôt nyang jikalon ngon mata jih, atawa jiteugô meunurôt nyang jideungö ngon geulinyueng jih: teutapi ngon beuna jih nyan keuh jih jipeuhukôm ureueng gasien, dan jiteugô ngon adé keu ureueng miyueb até di bumoe nyoe: dan jih jipoh bumoe nyoe ngon tongkat lisan jih, dan ngon angèn nibak bibi jih jipoh maté ureueng jeuhet.”58
GSAM 52Kebangkitan Nyang Geupeurunoe Lé Nabi-nabi
GSAM 52.1Nabi Yesaya pih geupeurunoe ajaran keuhai udeb keulayi ureueng maté, lam tutoe kata nyang peuteunang haté nyoe: "Bak gunong nyoe Tuhan nyang mat teuntra akan geupeugöt keu banmandum ureueng saboh khanduri peunajôh meuleumak, khanduri ië anggô nyang ka masak di ateueh ampas jih, peunajôh meuleumak nyang peunoh tuleueng sumsum, ië anggô nyang ka masak di ateueh ampas jih dan ka geusaréng nyang that gèt. Dan gobnyan akan geupeuhancô bak gunong nyoe muka penutup nyang teutôp ateueh banmandum ureueng, dan tabô nyang teubak ateueh banmandum bansa. Gobnyan akan geutulôh maut lam keumeunangan; dan Tuhan Po Teu Allah akan geusampôh ië mata dari banmandum muka; dan Gobnyan akan geupeugadoh hinaan ateueh umat Gobnyan dari ateueh banmandum bumoe; sabab Tuhan ka geupeugah haba nyan. Dan bak uroe nyan teuma geupeugah, 'Nyo, nyoe keuh Tuhan geutanyoe; geutanyoe ka meuharap bak Gobnyan, dan Gobnyan teuma geupeuseulamat geutanyoe: nyoe keuh Tuhan; geutanyoe ka meuharap bak Gobnyan, geutanyoe teuma meugeumbira dan meuseunang lam peunyeulamatan Gobnyan.'"59
GSAM 52Keurajeuën Bumoë Nyang Ka Geupeubarô
GSAM 52.2Nabi nyang sama geupeugah bahwa nyan akan jeuet keu bumoe nyang barô di manö keurajeuen akhé akan geupeudong: “Sabab, kalön, Lôn peujeuet langèt [langèt udara] nyang barô ngön bumoe nyang barô; dan nyang awai hana teuingat lé, hana teuma teupiké lé [margin, Ibrani, ‘teuka ateueh haté,’ nyan nakeuh, keu geuingin lom]. Teuma, beu galak kheueh gata ngon beu meugeumbira siumu masa ateueh peue nyang ka Lôn peujeuet: sabab, kalon, Lôn peujeuet Yerusalem jeuet keu saboh keugeumbiraan, ngon ureueng-ureueng jih jeuet keu saboh keubahagiaan. Ngon Lôn teuma meugeumbira ateueh Yerusalem, ngon meubahagia ateueh ureueng-ureueng Lôn: ngon su meumoek hana le teudeungo di dalam jih, meunan cit su meuraôh. Phôn bak watèe nyan [phôn bak watèe bumoe barô geupeuna], hana lé aneuk ubit nyang maté yôh barô lahé [aneuk nyang umu paneuk], meunan cit hana lé ureueng tuha nyang hana sampoë umu jih [tuha sigohlom watee]: sabab aneuk miet nyan akan maté bak umu siratôh thôn [bak masa ureueng udép sampoë umu sikureueng reutôh thôn, aneuk miet jeuet umu jih siratôh thôn]; tetapi ureuëng meudesya nyang meu umu sireutôh thôn [bak thôn-thôn akhé lam masa udép sireutôh thôn] akan keunong la'nat. [Ureuëng nyang maté bak watèe bumoe barô geupeuna nakeuh ureuëng nyang binasa lam ‘keuhancôran ureuëng-ureuëng jeuheut.’ 2 Petrus 3:7.] Dan awaknyan akan geupeudong rumoh, dan geutinggai di dalamjih; dan awaknyan akan geupula lampôh anggô, dan geupajôh boh kayèe jih. Awaknyan hana geupeudong, dan ureuëng la'én geutinggai; hana geupula, dan ureuëng la'én geupajôh: sabab lagèe uroe-uroe saboh bak kayèe [bak kayèe udép, Septuaginta] nakeuh uroe-uroe umat Lôn, dan ureuëng-ureuëng pilihan Lôn akan trép geunikmati hasé buet jaroe awaknyan.”60
GSAM 53.1Yehezkiel geukalon u keue lam jameun nyang panyang sampoe u uroe bangkee udep lom. Meulalu gobnyan Tuhan geupeugah, “Kalon kheueh, hai umat Lôn, Lôn teuma kubuka jirat gata, dan Lôn peuteubiet gata dari jirat gata, dan Lôn ba gata u tanoh Israel.”61
GSAM 53“Gobnyan Ka Geutanggông Dukacita Geutanyoe”
GSAM 53.2Keu Yesaya, nabi Injil, geupeuleumah leubeh leungkap cubaan, penderitaan, ngon maté Juru Seulamat ateuh nan manusia. “Soe,” kheun nabi nyan, “nyang ka meuiman keu haba geutanyoe? dan keu soe lengan Tuhan geupeuleumah? Sabab jih akan timoh di hadapan geuh lagèe bak ubit nyang leumbôt, dan lagèe urat nibak tanoh nyang kréng: jih hana rupa dan hana ceudah; dan meunyo takalon jih, hana keuindahan nyang jeuet tapeuingin keu jih. Jih geu-inèk dan geutulak lé manusia; sidroe ureueng nyang peunoh dukacita, dan ka biasa deungon keuseudehàn: dan geutanyoe lagèe tapeusom muka geutanyoe nibak jih; jih geu-inèk, dan geutanyoe hana tapeuhareuga jih. Keubit that gobnyan ka geupeuteun rasa sakét geutanyoe, dan ka geupeubèk dukacita geutanyoe: teuma geutanyoe geukira gobnyan geupoh, geupeurah lé Po Teu Allah, dan geupeudeurita. Teuma gobnyan geuluka keu desya-desya geutanyoe, gobnyan geupeuleukèk keu buet-buet salah geutanyoe: hukôman keu damè geutanyoe na ateueh gobnyan; dan deungon biléh-biléh gobnyan geutanyoe ka puléh.”62
GSAM 53.3Peu keuh keujadian-keujadian nyoe that hebat teujadi bak masa lôn? Ureuëng ramè, meunan cit nabi nyan, mungkén ka geutanyong. Jawaban jih nakeuh, Hana jinoe teujadi; watèe jih goh lom trôk keu teuka Peuseulamat nyang rayek nyan; teuma nabi nyan geupeugah, “Mata gata teuma geukalön Raja lam keu-indahan-geuh; awaknyan teuma geukalön nanggroe nyang that ji'ôh.”63
GSAM 54Nubuat Daniel Peuleumah Masa Ukeu
GSAM 54.1Teuma, meulalu nabi Daniel Tuhan geupeuphôn peurunoe umat Gobnyan bhah keurajeuen-keurajeuen nyang meuturôt-turôt nyang teuma teuka dan meukuasa sampoe geupeudong keurajeuen Gobnyan nyang keukai; dan keu geupeuleumah saboh masa nyang khusuih, dari saboh keujadian nyang goh lom teujadi, sampoe bak teuka dan geupoh Maté Almaseh. Teurang mimpi Nebukadnezar nyan geupeunyata bahwa peuet boh keurajeuën nyang akan meukuasa ateuëh donya nyan akan meukureuëng kuasa ngon keumuliaan jih meunurôt tingkat meukureuëng jih hareuga meuh, pirak, teumaga, ngon beusoe; dan bak akhé jih, keuadaan keurajeuën-keurajeuën nyan nyang ka reuloh ngon hana meusaboh akan saban lagèe leumoh jih beusoe nyang ka meucampô ngon tanoh liat nyang meulumpôk. Lheueh nyan teuma teuka keurajeuen langèt nyang teuma jiteuka lheueh hancô keurajeuen-keurajeuen nyan nyang teuma jeuet lagèe sekam bak leuen lhô bak musém khueng, sampoe hana teumpat lé keu awaknyan, seudangkan keurajeuen Allah teuma jipeunoh ban saboh bumoe.
GSAM 54.2Lheueh nyan, lam visi bab keu-tujôh, di yup lambang peuet beulatang rayeuk, bhah nyang saban nyan geupeugah lom, ngon ciri-ciri la'én nibak keurajeuën-keurajeuën nyan geupeugah. Lam bab nyoe geupeugah riwayat ngon buet kuwasa “tandôk ubeut” nyang teuma jiteubiët, lheueh keurajeuën keupeuet nyan geubagi jeuët keu siplôh boh beunagi, jipeureuloh atawa jipeutalô lhèe boh di antara jih keu jipeudong droe jih seubagoe peumimpin rohani ateueh mandum nyan. Kuwasa paus nyan akan teutap na lam keuadaan keurajeuën keupeuet nyang ka meubagi-bagi dan rapôh, sampoë 1260 thôn. Ngon lagèe nyan ka geupeuleumah keujadian-keujadian nyang trok 'an watee Almaseh geuteurimong keurajeuën dari Bapak Gobnyan, dan geujok keurajeuën nyan keu ureuëng-ureuëng suci dari Nyang Paléng Manyang; saboh keurajeuën nyang bak akhé jih akan meukuasa ateuëh ban sigom bumoe, dan akan teudong siumu masa.
GSAM 55Duwa Ribèe Lhèe Rètôh Uroe
GSAM 55.1Lam bab keulapan kitab Daniel, di yup visi biri-biri jantan, kamèng jantan, ngon “tandok ubeut nyang meutamah rayek lumpah na,” nabi nyan geuba lom u akhé masa. Lam ayat 13 ngon 14, perhatian gobnyan geutarék u saboh periode watèe—2300 uroe—nyang trok 'an uroe hukôm. Nyan nakeuh saboh masa nyang that panyang, dan ngon nyan nabi nyan geupaham; sabab malaikat nyan geupeugah bak gobnyan bahwa wahyu nyan mantong keu uroe-uroe nyang le. Sampoë 'an jinoe goh lom na geubri tanggai keu phôn uroe-uroe nyan, ngon nyan gobnyan geupeuakhé bab nyan ngon geupeugah, “Ulôn teukeujôt that ngon wahyu nyan; teuma hana soe nyang paham.”
GSAM 55Tujôh Plôh Minggu keu Almaseh
GSAM 55.2Bab keu sikureuëng geupeugah bhah malaikat nyang teuka bak Daniel, seubagoë jaweuëban ateuëh do'a jih, keu geubri keu jih keupandaian ngon keupahaman. Gobnyan geupeugah bak jih bhah saboh masa tujôh plôh minggu. Nam plôh sikureuëng nibak minggu-minggu thôn nyan [nyang, lagèe nyang geupeugah, nyan makna kata shevooim, nyang geuartikan “minggu”] akan trok bak Almaseh. Titik phôn bak masa nyan geupeuphôn, “peurintah keu geupeupuléh dan geupeudong Yerusalem,” gohlom lom geubri. Teuka teunanyöng, pakri cara Daniel jiteupeue dipat teumpat nam plôh sikureuëng minggu nyan abéh? Lam bab keu-duwa blah, masalah watèe nyan geupeugah lom, dan ateueh teunanyöng jih, “Peue keuh akhé nibak mandum hai nyoe?” jih geupeugah beu jijak, sabab kalimat-kalimat nyan “ka geutôp dan geupeumatôk sampoe 'an watèe akhé,” watee “ureueng carông akan muphôm.”
GSAM 55.3Hana syak lé, masalah watèe nyoe nakeuh salah saboh contoh nyang geuseubôt lé rasul Petrus watèe gobnyan geupeugah, “Nyang keuh keuseulamatan nyang geujak mita ngon geuseulidek deungon beusunggôh-sunggôh lé nabi-nabi, nyang ka geupeugah haba keu rahmat nyang teuma trok keu gata: geuseulidek peu, atawa pakriban watèe Roh Almaseh nyang na lam droe gobnyan nyan geupeunyata, watèe Roh nyan geupeusaksi sigohlom teuka sengsara Almaseh, ngon keumuliaan nyang teuma teuka lheueh nyan.”64
GSAM 56Naséb Ureuëng Hana Takwa
GSAM 56.1Maleakhi, nabi nyang keuneulheueh lam kitab Perjanjian Lama, geupeugah saboh gambaran nyang that meugairah bhah hancô jih ureueng-ureueng jeuheut bak akhé masa: “Ngieng kheueh, uroe nyan teuma teuka, nyang teuma hu lagèe dapu; dan banmandum ureueng sombong, meunan cit banmandum nyang pubuet jeuheut, teuma jeuet keu bulèe jerami; dan uroe nyang teuma teuka nyan teuma jitot awaknyan sampoe abéh, kheun Tuhan nyang mat keu-kuasa ateueh bala tentara, sampoe hana tinggai bak awaknyan urat atawa cabeueng. Teuma keu gata nyang takôt keu nan Lôn, Mata Uroe keuadilan teuma jiteubiët deungon peupuléh bak sayeuep-sayeuep Gobnyan: dan gata teuma teubiët, dan timoh lagèe aneuk leumo nyang teupeulara lam kandang. Dan gata teuma injeuek ureuëng jeuhet; sabab awaknyan teuma jeuët keu abèe di yup tapak gaki gata bak uroe Lôn pubuet nyan, kheun Tuhan nyang mat keukuasaan ateueh bala tentara.”65
GSAM 56.2Deungon mandum fakta nyoe nyang teucatat lam Perjanjian Lama nyang na bak bansa Israel, nyang peuhah keu awaknyan le that hai bhah rancangan peuseulamat, ka teuntèe that rayek minat ureueng-ureueng nyang beusunggôh-sunggôh meurunoe feureuman nyan watee awaknyan geukalon ngon geusadar bahwa ka rap trok watee Bijèh nyang geumeujanji nyan teuka. Seudangkan ureuëng ramè, dan bahkan ureuëng nyang geubeuët Kitab Suci di sinagoge tiëp uroe Sabat, hana geupaham firman nyan (Kisah Rasul 13:27), ureuëng-ureuëng nyang saleh dan get meurunoe, nyang ngon seutia geuseulidek Kitab Suci di yup bimbéngan Roh, ka teuntèe geumeudo'a ngon sunggôh-sunggôh, lagèe nyang geupeubuët lé rasul Yahya lam masa nyoe, “Neuteuka kheueh, ya Tuhan Isa, dan neuteuka sigra.”
Notes
- Amsal 13:12. ↩
- Hagai 2:6, 7. ↩
- Ibrani 12:26-28. ↩
- Yesaya 28:13. ↩
- Amsal 4:18. ↩
- Kejadian 4:1. ↩
- Ibrani 11:4. ↩
- Kejadian 4:25. ↩
- Kejadian 5:29. ↩
- Kejadian 9:1; 10:9, 10. ↩
- Kejadian 13:15-17. ↩
- Ibrani 11:8. ↩
- Ibrani 11:10. ↩
- Kejadian 15:13-15. ↩
- Ibrani 11:19. ↩
- Galatia 3:16. ↩
- Galatia 3:8. ↩
- Kejadian 26:3-5. ↩
- Kejadian 28:13. ↩
- Kejadian 49:10. ↩
- Keluaran 1:8; Kisah Rasul 7:18. ↩
- Ibrani 11:23. ↩
- Kalön Josephus, Antiquities of the Jews, Buku 2, bab 9, par. 7; The Spirit of Prophecy, vol. 1, hlm. 165, 166. ↩
- Kisah Rasul 7:25. ↩
- Bilangan 24:17. ↩
- Ibrani 11:12, 13. ↩
- Bilangan 14:21. ↩
- Habakuk 2:14. ↩
- Kaluaran 25:40; 26:30; 27:8; Kisah Rasul 7:44. ↩
- Ibrani 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Ibrani 10:1. ↩
- Kisah Rasul 13:19, 20. ↩
- Ulangan 4:6, 7. ↩
- 1 Samuel 8:7. ↩
- 1 Samuel 8:5. ↩
- 1 Samuel 8:19, 20. ↩
- Hosea 13:9-11. ↩
- Yehezkiel 21:25-27. ↩
- Mika 4:8. ↩
- Mazmur 89:27-29, 36, 37. ↩
- Yesaya 9:6, 7. ↩
- Kejadian 5:24. ↩
- Ibrani 11:5. ↩
- 2 Raja-raja 2:11, 12. ↩
- Yudas 14, 15. ↩
- Ayub 19:23-27. ↩
- 1 Tawarikh 29:23. ↩
- Kisah Rasul 2:30, 31. ↩
- Mazmur 2:2-7. ↩
- Mazmur 110:1. ↩
- Yesaya 7:14. ↩
- Matius 22:42-45; Mazmur 110:1. ↩
- Ibrani 1:8, 9. ↩
- Mika 5:2. ↩
- 1 Raja-raja 8:10, 11. ↩
- 2 Tawarikh 7:12. ↩
- Hagai 2:9. ↩
- Yesaya 11:1-4. ↩
- Yesaya 25:6-9. ↩
- Yesaya 65:17-22. ↩
- Yehezkiel 37:12. ↩
- Yesaya 53:1-5. ↩
- Yesaya 33:17. ↩
- 1 Petrus 1:10, 11. ↩
- Maleakhi 4:1-3. ↩