Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
10 / 31
10 / 31

Kareta piya'pɨ 7 — Aitune' pe itekare usemo'ka

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Mɨrɨ wenai inserʉ eke meruntɨ pe Epʉn yawon uyepʉ'pʉ, mʉrɨ pon pe enno'sa'; ipɨ' pɨrɨsi e'sara'tɨ'pʉ, ipɨ' rɨ mɨrɨ nʉrɨ, ipɨ' weyu iwano' e'si'pʉ, ipɨ' rɨ ikoro'tau poken pe e'to' oton; kareta mʉre usenpoikasa' ipɨ' tʉrʉ'pʉ. Tʉwɨ ipɨ' rɨ parau po, tʉwɨ ipɨ' rɨ uya'nokon; eke pe usaurokʉ'pʉ, ma'kʉʉi e'saurokʉ kasa; usaurokʉ yau 7 tʉtʉn uya tʉmaimu enpoika'pʉ.... Inserʉ parau po mɨrɨ awonsi'kɨ non po te'sen nʉnpoika'pʉ, ipɨ' Epʉn pona tʉpʉrɨ arɨ'pʉ, Papa uya, Papa tʉrʉ'pʉ, eke pe tʉrʉ'pʉ, Epʉn mɨrɨ iyawon ton, non mɨrɨ ipo te'san, parau mɨrɨ ikau te'san konekanin nʉ'pʉ pona; a'tai pʉra e'to' oton. E'tane 7 inserʉ maimu useta weyu ton yau, tʉronpi' turunpa iya ewana'tɨ a'tai, Papa uya ama' pe tʉnkupʉnʉ e'ku'to' oton, tʉpoitorʉ ton pu'kena' amʉ' pɨ' ekama'pʉ iya kasa.”1

GSAM 126Inserʉ Ka'pon Amʉ' Itekare Ekamanin Enpoikanin

GSAM 126.2Se kasa enpoikasa' man, wakʉ itekare ekaman nɨto' ka'pon amʉ' uya tʉrʉ'pʉ, Itepuru uya to' ipɨ' tʉwakʉto' oton “non mo'kato'” pona.2 Mɨrɨ wenai serɨ inserʉ itekare a'tai pɨ' e'to' oton, non pon kon piya' ekaman nɨto' pe. Serɨ itekare kareta usenpoikasa' yawon e'sepoto', mɨrɨ kareta pena rɨ uta'koro'pʉ. Kamoro itekare ekamanin nan Papa uya wakʉ pe ene; “pɨrɨsi” Papa pokon pe e'si'na' pe, to' pɨ' e'to' oton; Papa kʉrore a'kwa ke to' epontɨpɨ'sa' e'mʉ'sa'kasa' man, tanporon nɨ konekanin Papa nʉtʉrʉ'pʉ meruntɨ ke itekare ekama to' uya. Serɨ e'to' oton a'tai pɨ' itekare, pena rɨ “uta'koro'sa'”, e'tane serɨ yau kareta usenpoikasa' pe.

GSAM 127.1Airɨ ton yau enpoikasa' man Itepuru uya a'tai menkasa' poken, 2,300 kaisa rɨ weyu mo'kato' pona, mɨrɨpan Eseru i'tun nɨto' poro utaimenkan nɨto'. I'tuto' epamʉto' oton tukai' pu'kena' maimu e'kupʉ'pʉ iyawɨrɨ rɨ, Papa uya tu'kan kon enupanin nan tʉrʉ'pʉ, kamoro piya' serɨ maimu enpoika'pʉ. “Ikʉi maimu” pɨ' enupan nɨto' e'to' oton poken, Itepuru uya to' tʉrʉ'pʉ, mɨrɨ itekare non pona ekaman nɨto' pe. Se kasa tʉwɨ rɨ Itepuru uya a'tai menkasa' poken, itekare eke pe usaurokʉto' oton, serɨ pe tʉrʉsa' man.

GSAM 127Wapiyaro' inserʉ ekareei Eke Pe Usaurokʉto'

GSAM 127.2Serɨ itekare eke pe usaurokʉto' a'tai nɨto' pɨ' iyesi. Serɨ a'tai 6 mɨrɨ awonsi'kɨ 7 tʉronpi' uturumʉ koro'tau iyesi; mɨrɨ enenin kareta maimu yawon, mɨrɨ awonsi'kɨ itekare uya ta: “7 inserʉ maimu useta weyu ton yau, tʉronpi' turunpa iya ewana'tɨ a'tai, Papa uya ama' pe tʉnkupʉnʉ e'ku'to' oton, tʉpoitorʉ ton pu'kena' amʉ' pɨ' ekama'pʉ iya kasa.” Serɨ maimu uya enpoika, serɨ itekare a'tai 7 tʉronpi' uturumʉto' pona utɨto' oton.

GSAM 127Itekare Eke Pe Usaurokʉto' A'tai

GSAM 127.37 inserʉ usaurokʉto' yau, serɨ main enesa' man: “Papa so'si iwʉ' Epʉn yau usemo'ka'pʉ, imaimu yau Papa ekonekan nɨsa' en enesa' man.”3 Non po Papa iwano' wakʉ pata pe, ekonekan nɨsa' en e'sen iwʉ' mʉra' yau; eke pata mɨrɨ, kaisa rɨ yau usemo'ka, e'koro'tato' weyu yau, ka'pon amʉ' i'tusa' ton ekorʉkato' pe. Pu'kena' amʉ' uya enpoikasa' a'tai, serɨ Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' tʉrawaso Kʉrai uya i'tuto' oton, 2,300 kaisa rɨ weyu mo'kato' yau.4 7 inserʉ usaurokʉto' yau Epʉn yawon maimu ta, iyeri'sa' kon nɨto' e'to' a'tai uyepʉsa' man.5

GSAM 128.1Isenpoikasa' 10 yawon serɨ enpoikasa' inserʉ, itekare eke pe usaurokʉto' oton, mɨrɨ weyu ma'kʉʉi usaurokʉ kasa. Serɨ pu'kena' maimu awɨrɨ, 6 tʉronpi' mo'kato' yau, mɨrɨ a'tai pona Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' yau, 2,300 kaisa rɨ weyu pona itekare eke pe usaurokʉto' oton. Wapiyaro' 4 tʉronpi' tʉrʉsa' man Goto, Wandaro, Un amʉ' tʉrawaso yawon, mɨrɨ uya Wesi Roma non 10 epuru non pe nʉrɨ'pʉ.

GSAM 1285 Tʉronpi'

GSAM 128.25 tʉronpi' uya Maomete tʉrawaso usemo'ka enpoika, imaimu nɨto' ton mɨrɨ awɨrɨ; eke pe “5 ikapʉi”, 150 wʉipiya, kamoro “epuru” tʉrʉsa' kon yau. July 27, 1299, Otoman non epuru Othman, Otoman non nekoneka'pʉ, Nikomedia non pona tʉrawaso kupʉ'pʉ. Mɨrɨ a'tai yawon Otoman kon uya Wʉi enu uyepʉ winon Roma non tʉya'kwarʉ ton kota'ma'pʉ, “tʉnkota'ma'san” kon, July 27, 1449 pona, 5 tʉronpi' 150 wʉipiya. Mɨrɨ a'tai Tʉrki kon uya tʉyapɨrɨ non epuru pata Konstantinopel pona tʉrawaso kupʉ'pʉ, kurupara mɨrɨ tʉrʉ'pʉ; Gibbon menuka'pʉ kasa, 60 toro uya mɨrɨ ko'to' oton poken eke nʉma tʉrʉ'pʉ, mɨrɨ yawon patakoro'tau eke tɨ' ton nʉsara'pʉ.

GSAM 1286 Tʉronpi' Mo'kato'

GSAM 128.3Serɨ a'tai pɨ' John Palleologus, menukanin nan uya iyu Yunan non epuru pe tʉrʉsa' kon, iyeri'pʉ. Constantine Decozes esi'pʉ epuru poken, e'tane Amurath, Tʉrki sura'tan, tʉrawaso uya ipɨ' iyesi'pʉ, mɨrɨpan uya Amurath pɨ' eporo'pʉ epuru pe e'to' pe. Serɨ tʉrawaso uya epuru mo'kato' Tʉrki kon piya' e'koro'tato' iwano' iyesi. I'napai rɨ Otoman kon uya Konstantinopel pata mɨrɨ awonsi'kɨ Wʉi enu uyepʉ winon Roma non arɨ'pʉ. Mɨrɨpan kon uya “wɨnɨ'pʉ” mɨrɨ non epuru eseru yau, pena rɨ “tʉnkota'ma'san” kon; serɨ pe “1 a'tai, 1 weyu, 1 ikapʉi, 1 wʉipiya” mɨrɨ yaron i'tuto' oton.

GSAM 129.1Serɨ a'tai pu'kena' nɨto' pe, weyu wʉipiya pe e'to' oton, a'tai e'to' oton? Serɨ e'kwa pe: wʉipiya, 360 weyu, mɨrɨ awonsi'kɨ 360 wʉipiya; ikapʉi, 30 weyu, mɨrɨ awonsi'kɨ 30 wʉipiya; tʉwɨ weyu, 1 wʉipiya — tanporo, 391 weyu, mɨrɨ awonsi'kɨ 391 wʉipiya. 1 a'tai weyu koro'tau 24 ika pe iyesi, mɨrɨ rɨ pu'kena' poken, 15 weyu pe. Tanporo a'tai Otoman kon uya Wʉi enu uyepʉ winon Roma non arɨ'pʉ 391 wʉipiya mɨrɨ awonsi'kɨ 15 weyu. Serɨ 1449 July 27 yau nʉrɨsa' a'tai yau arɨto' pe, August 11, 1840 yau Tʉrki kon meruntɨ pʉra iyesi'pʉ; serɨ 6 tʉronpi' tʉrʉsa' poken.

GSAM 129Dr. Josiah Litch Otoman Non E'koro'tato' Enpoika'pʉ

GSAM 129.21838 yau Dr. Josiah Litch, Philadelphia, Pa. pon, William Miller pɨkɨrɨ te'sen pe i'nairon main apurɨ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau iye'pʉ. Isenpoikasa' 7 tʉronpi' pɨ' kareta ton ekamato' pe menuka'pʉ. Iya ta'pʉ meruntɨ pe: 6 tʉronpi' August 11, 1840 yau mo'kato' oton, Otoman non meruntɨ mo'kato' oton; serɨ uya non pona enpoika, pu'kena' nɨto' yau 1 weyu, 1 wʉipiya pe iyesi.

GSAM 129.3Tonpa ton tonpa kon, serɨ maimu apurɨsa' kon pɨ', tʉuta'kwarʉ'pʉ to' main pɨ', “serɨ i'tu pʉra iyesi yau” tawon. E'tane serɨ uya ipɨ' meruntɨ mo'ka pʉra, tʉrawaso pɨ' utɨ'pʉ, Tʉrki nɨto' pɨ' tʉmaimu enpoikato' pe. Kareta maimu ekamanin nan serɨ maimu non ton pona ekaman nɨto'. Papa pʉra apurɨnin nan kon uya to' e'sepoto' yau serɨ nɨto' enuminka'pʉ, ta'pʉ: “Serɨ ka'pon uya enpoika'pʉ; serɨ pe i'tu yau, ipɨ' main meruntɨ e'to' oton, pu'kena' yau 1 weyu 1 wʉipiya pe, mɨrɨ awonsi'kɨ 2,300 weyu 2,300 wʉipiya pe, 1844 yau mo'kato' oton.”

GSAM 130.1Dr. Litch maimu ekaman nɨto' uya tanporo kon usenuminka'pʉ, mɨrɨpan kon uya Mehemet Ali, Isip epuru, mɨrɨ awonsi'kɨ Tʉrki sura'tan nɨto' mo'kato' pɨ' eneka'pʉ. Tu'kan kon uya ta'pʉ: “Serɨ tʉrawaso Dr. maimu kasa mo'ka yau, 1 weyu–1 wʉipiya nɨto' apurɨto' pe tʉrʉsa' oton, mɨrɨ awɨrɨ ina Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san e'to' oton.”

GSAM 130Tʉrki Sura'tan Isip Pasa Pokon Tʉrawaso

GSAM 130.21840 pena rɨ wʉipiya ton yau sura'tan uya Mehemet Ali, Isip pasa, pokon tʉrawaso kupʉ'pʉ. 1838 yau sura'tan mɨrɨ awonsi'kɨ Isip pon tʉya'kwarʉ pokon tʉrawaso tʉrʉ'pʉ, tʉron non kon uya to' tʉrʉsa' yau. 1839 yau tʉrawaso iyu usemo'ka, mɨrɨpan yau sura'tan tʉrawɨrɨ tʉya'kwarʉ pɨ' e'sara'tɨsa' kon nʉkoro'ta'pʉ, tʉrɨ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ ipɨ' wɨrɨ ton Mehemet uya nʉrɨ'pʉ Isip pona. Sura'tan meruntɨ mo'ka'pʉ, August yau tʉrawaso iyu usemo'ka yau, 2 wapiyaro' pe te'san eke usewa'nomanto' kanau ton mɨrɨ awonsi'kɨ 3 waro nʉrɨsa' rɨken iyesi'pʉ. Serɨ wɨrɨ Mehemet uya sʉrɨ pʉra tʉrɨ tʉrʉ, sura'tan pɨ' pʉra e'to' oton, tʉrɨ uya. Mehemet uya ta'pʉ: “Non epuru kon uya upiyapai serɨ kanau ton mo'ka pɨ' to' e'kama yau, ipo'tɨto' uya oton.” Mɨrɨ a'tai England, Russia, Austria mɨrɨ awonsi'kɨ Prussia uya nɨto' ekoneka'pʉ, apʉne pʉra Mehemet uya sura'tan epuru ipata'se' mʉrɨ e'to' oton.

GSAM 131Tʉron Non Epuru Kon Nɨto' E'koro'tato'

GSAM 131.1“Sura'tan uya tʉron non epuru kon tʉnɨto' apurɨ'pʉ, mɨrɨpan uya serɨ nɨto' to' piya' arɨ'pʉ. London yau tʉron kon e'sepoto' tʉrʉ'pʉ; sheik Effendi Bey Likgis, Otoman nɨto' enno'sa', pokon pe. To' uya kareta e'menuka'pʉ Mehemet, Isip pasa, piya' ekaman nɨto' pe: Isip non epuru pe iye'to' oton, ite'ma'pʉ pe imunkɨ ton mɨrɨ awonsi'kɨ ipa ton e'to' oton nɨrɨ; Syriya non yaron Suez yawon Tiberias pona, Acre non pokon pe, tʉrʉto' oton itena' iko'manto' pʉ'kʉ pona rɨ; mɨrɨpan uya tʉron sura'tan non ton mo'kato' oton, Otoman wɨrɨ nʉrɨsa' ton arɨto' oton. Iya pʉra iyesi yau, 4 non epuru kon serɨ nɨto' to' uya tʉrʉto' oton, mɨrɨpan uya Mehemet ekoneka'to' pe tʉnɨto' kupʉto' oton.”

GSAM 131.2“Serɨ kareta Mehemet Ali piya' e'to' yau, serɨ nɨto' sura'tan piya' pʉra e'to' oton; mɨrɨ yau sura'tan nɨto' tʉron non epuru kon piya' arɨto' oton.”

GSAM 131Pu'kena' Nɨto' E'kupʉ'pʉ — Tʉrki Kon Meruntɨ Mo'kasa'

GSAM 131.3“Sura'tan uya Rifat Bey wɨrɨ yau Alexandria pona tʉrɨ'pʉ, pasa piya' serɨ kareta ekamato' pe. Kareta ipiya' e'tʉsa' yau, August 11, 1840 yau! Serɨ weyu rɨ sura'tan uya 4 non epuru kon nɨto' enno'sa' piya' kareta e'menuka'pʉ, pasa uya kareta maimu apurɨ pʉra iyesi yau nɨto' e'to' oton poken eporo'pʉ; kamoro uya tʉrʉ'pʉ, “tanporo nɨto' pe ekoneka'sa' man, ɨnʉ' rɨ pɨ' tʉta'kwarʉ pʉra.” Serɨ weyu 391 wʉipiya mɨrɨ awonsi'kɨ 15 weyu Otoman meruntɨ i'tuto' a'tai mo'ka'pʉ; sura'tan meruntɨ? Mo'ka'pʉ!”6

GSAM 132.1Serɨ weyu yawon serɨ weyu pona sura'tan uya tʉron non epuru kon maimu awɨrɨ tʉrawaso kupʉ'pʉ, tʉnon mo'kato' ene'pʉ, mɨrɨ ton kaisa kaisa to' uya tʉyapɨrɨ pe arɨsa' kon.

GSAM 132Pu'kena' Nɨto' Pɨ' Non Kon Usenuminka

GSAM 132.2Serɨ pu'kena' nɨto' e'kupʉ'pʉ uya non kon usenuminka'pʉ eke pe. Non kon uya pu'kena' nɨto' e'kupʉsa' mɨrɨ awonsi'kɨ e'kupʉto' oton pɨ' eneka'pʉ. Dr. Litch uya ta'pʉ, August 11, 1840 yawon ikapʉi ton pɨ' ipiya' kareta uyepʉ'pʉ 1,000 entaino kon Papa pʉra apurɨnin nan, eke ton, yawon, tonpa ton Papa pʉra apurɨnin nan e'sepoto' ton epuru; to' uya Papa Maimu pɨ' tʉrawaso mo'ka'pʉ, mɨrɨ Papa uya ka'pon piya' enno'sa' main pe apurɨ'pʉ. Tonpa ton Papa piya' tʉrʉ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ tonpa ton eke Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso yau ekamanin nan e'to' oton. Tonpa ton Dr. Litch piya' ta'pʉ: “Ina uya pu'kena' ekamanin nan tʉmaimu nɨto' kareta ton yawon ekamato' pɨ' ta'pʉ; e'tane serɨ yau maimu tʉrʉsa' man, ina e'koro'tau ene uya.”

GSAM 132.36 tʉronpi' mo'kato' koro'tau, Kʉrai enna'poto' itekare “eke pe usaurokʉto'” usemo'ka'pʉ kasa, serɨ e'kupʉsa' kon pɨ' eporo uya.

GSAM 132.41840 yau E. C. Williams, Rochester, New York pon, ta'porin mɨrɨ awonsi'kɨ wɨrɨ kareta konekanin, itekare apurɨ'pʉ, mɨrɨpan uya So'si epuru Miller mɨrɨ awonsi'kɨ Himes Rochester pona enno'sa' tʉrɨto' pe, non kon ton piya' ekamato' pe. Kamoro uya ta'pʉ, non kon e'sepoto' iwʉ' eke pe, tanporon kon ka'pon amʉ' arɨnin, eporoto' pe tʉuya'nokon pʉrata esi'pʉ pʉra. Iya ta'pʉ: “Ina uya 120 kaisa kʉrɨ ta'porin mʉre tʉrʉ. Ina uya mɨrɨ pʉrata pʉra arɨto' oton, mɨrɨ yawon piya' e'sepoto' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉrʉto' oton; ɨyepʉ kon, itekare ekamanpatɨ'.” Kamoro uyepʉ'pʉ, e'tane ta'porin uya to' tanporo arɨ pʉra iyesi'pʉ; mɨrɨpan uya 40 kaisa kareta mʉrɨ awɨrɨ tʉrʉ'pʉ, ta'porin 160 x 120 kaisa pe iyesi'pʉ. Serɨ ta'porin yau weyu pɨ' non kon tʉrʉsa' man, mɨrɨ awonsi'kɨ tu'kan 100 kaisaron kon ka'pon amʉ' amʉra'pʉ ta'porin kɨpo' po ipiyau, rɨken pɨ' to' usenupato' pe.

GSAM 133Tu'kan Kon Itekare Ekamanin Nan

GSAM 133.1Non kon usenuminka usemo'ka yau, eke ta'porin ton tʉrʉsa' man, ta'porin tau e'sepoto' e'to' oton. Eke so'si iwʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ non kon iwʉ' ton yau, wʉi a'tai yau, tanporo utakaru'tɨ'pʉ main etapai te'san ka'pon amʉ' ke, itau tʉron kon e'to' pe ipata pʉra rɨ, usenupato' pɨ'. So'si epuru Miller pena rɨ 1840 yau “tikin rɨ” itekare ekamanin pe te'si'pʉ; e'tane serɨ a'tai 300 kon pokon pe, 2,300 kaisa rɨ weyu mo'kasa' pɨ' ekaman nɨto', ta'sa' kon: “A'tai pʉra e'to' oton,” mɨrɨ awonsi'kɨ “Papa uya ka'pon amʉ' eseru aimenkato' a'tai uyepʉsa' man.” Serɨ pe enesa' ina uya, Itepuru a'tai uyepʉsa' yau itekare non tanporo pona e'to' oton pɨ' maimu e'kupʉ'pʉ, tu'kan kon uya itekare usenuminka'pʉ.

GSAM 133.2America yau e'kupʉsa' kasa tʉron non ton yau e'kupʉsa' man. 1840 yawon pena rɨ ka'pon ton kaisa kaisa kareta arɨ'pʉ; serɨ a'tai tu'kan kon itekare ekamanin nan e'sepoto' usemo'ka'pʉ. England yau England so'si emiyatʉ 700 kon itekare ekaman nɨto' kupʉ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon tu'kan. Non epuru kon tu'kan pona serɨ itekare eke pe meruntɨ tʉrawaso kasa utɨ'pʉ, ene nin uya ta'pʉ: “Serɨ non kon pɨ' meruntɨ kuru tʉrawaso kupʉ'san.”

Notes

  1. Isenpoikasa' 10:1-7. ↩
  2. Ma'siu 28:19, 20. ↩
  3. Isenpoikasa' 11:19. ↩
  4. Tanirɨ 8:14. ↩
  5. Isenpoikasa' 11:18. ↩
  6. Tʉmaimu Tanirɨ mɨrɨ awonsi'kɨ Isenpoikasa' kareta, 497, 498. ↩

Note

Back