Kareta piya'pɨ 1 — Wapiyaro' ekaman nɨto'
GSAM 21.1Koro'tau ina ekama Kʉrai enna'poto' pɨ', ina Papa ena' te'san upurɨto' main pɨ' te'ku'san, mɨrɨ esi e'ne' tʉron nɨ a'tai, Adam mɨrɨ awonsi'kɨ Iwi Eden pata apai uyepʉ kon pɨ' e'tʉsa' a'tai. Papa uya ɨkʉi pɨ' ekama'pʉ: uri'san munkɨ winɨpaino uya i'pai wasa' e'to' oton; mɨrɨ main uya enpoika'pʉ emenna' pe ikonekanin uyepʉ e'to' oton, Satanas nanʉmʉ'pʉ tʉiwano' pe pʉra rɨ te'sen ma'tanʉnin pe, non yau Papa eseru ku'nin pe. Adam awonsi'kɨ Iwi usenuminka'pʉ nawon, inke pʉra kuru rɨ serɨ tʉrawaso e'kupʉto' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ to' munkɨ tonpa esi mɨrɨ ɨri ma'tanʉnin pe tukai'. E'tane Papa uya ikonekasa' yau, upika'tɨnin main, epe'kena' pɨ' non ekorʉkasa' apai, tanporo nɨ tʉrawaso e'ku'nɨto' uya eporo'pʉ, “tʉtʉrawaso awonsi'kɨ wakʉ nonkasa' Papa uya Sises Kʉrai pɨ' ina pɨ' e'nɨto' eporo'pʉ non ku'sa' penarɨ rɨ”1
GSAM 21.2Adam awonsi'kɨ Iwi pɨ' e'ne' enpoikasa' iyesi'pʉ yau non ma'tasa' apai emenna' pe ikonekasa' pʉ'kʉ pona inke kuru ɨri pe e'nɨto' awonsi'kɨ ekamʉn non arʉ'tɨnin, to' usewankama esi'pʉ mɨrɨ ta'kʉre'tɨ poken pʉra. Eke pe ɨsentu'kena' pe awonsi'kɨ ti'nʉnkan ke Papa Epʉn pon uya serɨ onamʉ'pʉ to' piyapai. Mɨrɨ pɨ', inke pʉra Papa munkɨ kon e'nɨto' ipokon pe eke pe rɨ tʉwano' pe uko'man nɨto' ya' tepika'tɨ kon enupɨkɨrɨ to' uya esi'pʉ. Epika'tɨn nɨto' weyu a'ko pe e'to' enuminka to' uya nʉ'pʉ uya to' pika'tɨ'pʉ miyarɨ parɨ te'konekai' serɨ weyu epo'to' pe.
GSAM 22.1Adam weyu apai marɨ tʉron nɨ pɨ' Papa ena' te'san amʉ' kasa rɨ iyesi. Eke pe nɨrɨ e'to' nɨrɨ iye'sa' ta'pʉ to' uya: Kʉrai uye'sa' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉu e'to' pe upata eseru e'ku'nɨto'. Adam awonsi'kɨ Iwi kasa, serɨ e'kupʉto' weyu a'ko pe iyesi tukai' to' utapurɨ'pʉ; e'tane to' weyu apai serɨ weyu pʉ'kʉ pona e'kupʉto' oton i'tu to' uya pʉra iyesi'pʉ; i'tusa' to' uya iyesi'pʉ yau, to' usewankamato' oton nawon, epe'pʉ epo'to' pona to' utɨ pʉra e'to' pe.
GSAM 22.2Serɨ main enpoikato' pe, eke eposan nɨto' ton e'kupʉ'pʉ eseru ene'nokon; mɨrɨ ton ku'nin nʉ'san uya Papa eseru kupʉ'pʉ, i'tu to' uya pʉra iye'tane. To' uya Papa tʉrawaso eporo'pʉ, e'tane to' maimu awɨron nɨtʉrʉ'pʉ, to' uya tʉrawaso ku'to' iten.
GSAM 22Columbus neporo'pʉ ton nʉkupʉnʉ ɨnnɨ pona rɨ
GSAM 22.3Montgomery, tʉuya Amerika non kareta pɨ'2 1902 yau, pe 8, 9, Columbus uya tʉrawaso ku'to' ta'pʉ main pɨ' ekama, Europe apai wʉi enu utɨto' winɨkʉi' kanau ke utɨto' poro wʉi enu uyepʉ winon Indies pona tepa'kato' pe ikonekasa' tʉuya ku'to' pɨ', ta'pʉ:
GSAM 22.4“Columbus uya ta'pʉ: Portugal epuru uya kupʉ'pʉ main nɨrɨ iya wakʉ pe ikupʉ. Indies pona Diaz uya enpoikasa' tʉrʉ pɨ' wɨi yau u'to' pʉra, iya maimu pe tʉrʉ awonsi'kɨ wakʉ pɨ' eporo. Genoa pon wɨi mʉrɨ Columbus, e'kama pe awonsi'kɨ ɨmeruntɨ pe. Ete'ne' pona pʉra, iya wɨi man tʉron tʉrʉ pona, nɨrɨ rɨ wɨi pɨ' i'to' pe. Iya nɨrɨ ipoken ta'pʉ: wapiya, tʉron nɨ enupanin kon kasa, non esi pe'pa' pe pʉra, e'tane koro' kasa; iyakon, koro' mʉre' kuru pe, ipʉ'kʉ eke kuru non pe, tuna pe pʉra; itosorʉwano, America non awonsi'kɨ Pacific tuna e'to' nɨtʉrʉ'pʉ pʉra, Asia pata awonsi'kɨ Indies esi Spain awonsi'kɨ Europe wɨi e'tʉ'to' winon tuna e'pi ratoi pe rɨ tukai' iya ta'pʉ. Cipango, Japan, pona utɨto' e'ma esi 4,000 miles kaisa rɨ iwa rɨ, mɨrɨ entai pʉra tukai' iya usenuminka'pʉ.”
GSAM 23.1“Iya nɨrɨ kupʉto' ta'pʉ: Europe apai u'to', wɨi Japan pona mʉnʉ, koro' maimu awɨrɨ nʉkupʉ, mɨrɨpan iya kʉrɨ rɨ ipokena' mɨrɨ eposa'. Iya usenuminka yau, i'nai rɨ awonsi'kɨ sa'man pʉra iyesi'pʉ, kankɨ' usarɨ apple eperu won kasa rɨ.”
GSAM 23.2“Iya tʉrawaso eporo'pʉ yau, eke pe rɨ wakʉ eporo iya mɨrɨ: Indies ya' itereutanʉ mɨrɨ to'sarɨ rɨ, irawɨron mʉra'ta poro kasa; Portugal pon kon utɨ kasa pʉra, ɨnnɨ awɨrɨ rɨ, ipiya'ron mʉra'ta poro kasa to' ereutanʉ.”
GSAM 23.3“Serɨ ka'pon uya tʉrawaso yau kaisa rɨ i'tun nɨto', pata enupan, wɨi tʉrawaso nɨrɨ i'tu'pʉ, tʉweyu yawon kon tʉron kon i'tuto' kasa rɨ. Wapiya main pɨ'—non eseru—iya ipoken te'sen; iyakon awonsi'kɨ itosorʉwano main pɨ' iya ma'tanʉsa'.”
GSAM 23Ipoken pʉra usenuminkan nɨto' wakʉ ne'nin
GSAM 23.4“E'tane ipokena' pe pʉra, iya maimu awɨron pɨ' iya tʉrawaso eporo'pʉ. Wɨi tʉrʉ pɨ' e'to' ipoken pʉra rɨ, e'tane iya pɨ' wakʉ pe e'to' eporo'pʉ. Columbus uya non koro' eke pe e'to' awonsi'kɨ tʉutɨto' e'ma kusan pe e'to' menkasa' iyesi'pʉ ipoken pe yau, itɨ'pʉ pen nawon, apʉne pʉra Portugal pon kon e'ma esi kusan pe pʉra parɨ awonsi'kɨ iyepe' aiko pe parɨ tukai' i'tuto' iya e'ne'. Iwa'ne, America non esi iye'ma koro'tau tukai' i'tusa' iya iyesi'pʉ yau, mɨrɨ rɨken uya ipika'tɨ'pʉ pen nawon eposan nɨto' tʉrawaso pona utɨto' pe; apʉne pʉra emenna' non eporo i'se pʉra iyesi'pʉ, e'tane emenna' e'ma eporo i'se pena rɨ i'tusa' non pona.”
GSAM 23Tʉron nɨ a'tai eke pe enupɨkɨrɨ
GSAM 23.5Mɨrɨ kasa, Papa ena' te'san amʉ' tʉron nɨ a'tai Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ pɨ' tʉwɨ, “e'nɨto' kon esi iya'kwarʉ pɨ' peten kasa, tʉusewankama pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ tʉuse'se'tɨi'”3 To' ɨri pe e'tʉsa' a'tai, “Itepuru, e'na'tɨrʉ? Uyekareei e'to' a'tai?” ta' to' uya, e'tane to' tʉrʉ pɨ' tʉwɨ, Paulus kasa ekama: “Ina enupɨkɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ pori' pe e'nɨto' kon, ina e'ku'nɨto' ipuru Sises Kʉrai pɨ' uye'sa' a'tai; ɨmɨrɨ kon pʉra rɨ ipiya' e'to' kon?”4
GSAM 24Paulus enupɨkɨrɨ ke tʉnamasa'
GSAM 24.1Serɨ enupɨkɨrɨ uya ka'pon amʉ' pika'tɨto' imeruntɨrʉ enpoikato' pe, aiko pe rɨ e'kupʉ'pʉ ton ekamato' rɨken esi ipoken serɨ yau. Paulus Felix ena' e'to' nɨrɨ, iya ekama'to' ipiya' e'tʉsa' ta'pʉ: “Kamoro uya itenupato' pʉra ipokena' tukai' ta'san, mɨrɨ pɨ' upuru kon Papa apurɨ. Mosi' kareta awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' kareta yau imenukasa' tanporo main apurɨ; Papa pɨ' enupɨkɨrɨ, kamoro uya nɨrɨ ekama, iyeri'sa' kon e'mʉ'sa'ka mɨrɨ, wakʉ kon awonsi'kɨ ɨri kon.”5
GSAM 24.2Agrippa ena' Paulus ekama'pʉ: “Serɨ pe serɨ yau e'ai', Papa uya ina uyepuru kon pɨ' tasa' main enupɨkɨrɨ pɨ' uyekama'popɨtʉ. Israel pon kon 12 kaisaron kon pʉ'kʉ ton Papa tʉrawaso ku'nin nan weyu awonsi'kɨ anomʉra' pɨ' tʉwɨ, serɨ main eposa' enupɨkɨrɨ. Mɨrɨ main pɨ', epuru Agrippa, Esuwerʉ amʉ' uya uyewa'noma; Papa uya iyeri'sa' kon e'mʉ'sa'ka, serɨ pʉra rɨ ipoken tukai' mɨrɨ auya?”6 Rome yau Cesar ena' e'to' pe iyesi'pʉ a'tai, Esuwerʉ amʉ' pɨ' iya ta'pʉ: “Israel enupɨkɨrɨ pɨ' serɨ wʉitʉ ke a'sisa' pe e'ai'.”7
GSAM 24.3Paulus Titus pɨ' serɨ enupɨkɨrɨ ekama'pʉ: “Apʉne pʉra wakʉ nonkasa' Papa uya epika'tɨn nɨto' ne'nin usenpoikasa' man tanporon kon ka'pon amʉ' ena'. Enupan nɨ iya, Papa pɨ' pʉra e'nɨto' awonsi'kɨ non eseru pɨ' pʉra tʉuya, serɨ non yau enuripʉ pe, ipoken pe, Papa iwano' pe uko'man nɨto' pe e'nɨto' kon; mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ enupɨkɨrɨ enuri'pɨ' enupɨkɨrɨ, eke Papa awonsi'kɨ ina upika'tɨnin Sises Kʉrai usenpoika enupɨkɨrɨ.”8
GSAM 24Pi'ta enupɨkɨrɨ ke pori' pe
GSAM 24.4Pi'ta serɨ enupɨkɨrɨ ekama: “Apurɨpɨ'to' nesii, Papa, uyepuru kon Sises Kʉrai Kʉipʉnʉ iwano' pe! Eke pe ɨsentu'kena' pe tesi pɨ' urepasa' iya 'nokon emenna' pe entun nɨto' ke nurɨnan e'ku'nɨto' ya' Sises Kʉrai e'mʉ'sa'kasa' terikʉ'pʉ apai poro. Papa nʉkupʉ'pʉ uiwano' kon pe epoto' ya' Epʉn po nenkurunpayai'ne', iyenkɨ'sɨimu'na pʉra, iya'mota pʉra, ima'ta pʉra rɨ iyesi mɨrɨ yau, Papa meruntɨrʉ uya awapu'tɨ kon apurɨto' auya'nokon poro epika'tɨn nɨto' uyepʉ pʉ'kʉ pona, iyekonekasa' usenpoikan pɨ' pata weyu u'ma'sa' a'tai. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', pori' pe e'tɨ', tu'kan nɨ i'tupɨ'nɨto' yau ɨyekota'mato' kon pe kuru rɨ iye'sa' e'tane. Serɨ ton e'seposa' Papa apurɨto' auya'nokon; korʉ apo' ke i'tusa' rɨ e'tane, ima'ta mɨrɨ; e'tane mɨrɨ entai rɨ Papa apurɨto' auya'nokon esi i'nʉnkena' pe kuru, mɨrɨpan Sises Kʉrai usenpoika weyu a'tai apurɨpɨ'to' pe, eke pe iku'to' pe awonsi'kɨ inama eporo'to' pe.”9
GSAM 25Papa non ku'to' tʉrawaso
GSAM 25.1Papa uya non ku'sa' tʉrawaso Itekare pɨ' enpoika; pu'kena' amʉ' main pɨ' tʉu a'tai tʉrawaso iya nɨrɨ enupa: “Itepuru ekama: Papa uya Epʉn ton ku'sa', mɨrɨ awonsi'kɨ non ku'sa'; iya nɨrɨ koneka'pʉ, mɨrɨ pʉra rɨ nɨrɨ pe ku'sa', e'tane ka'pon amʉ' e'to' pe iya ku'sa'.”10 Non ku'sa' tʉpo, ka'pon uya ta'pʉ pe iya eposa'. Salmo uya ekama: “Epʉn, Epʉn ton, Itepuru esi; e'tane non iya ka'pon amʉ' munkɨ kon pɨ' eposa'.”11 Non ka'pon pɨ' eposa' a'tai, ka'pon ipoken te'sen, main enupanin uya ekama: “Serɨ tʉuya: Papa uya ka'pon ipoken ku'sa'; e'tane to' uya tʉrawaso ton enupʉ'pʉ.”12
GSAM 25.2Itepuru uya ka'pon amʉ' pɨ' tʉrawaso ekama: “Adam mʉre amʉ' ikapʉi a'tai, to' non nɨrɨ e'to' iya enpoika'pʉ, Israel munkɨ kon kaisa rɨ.”13 Mɨrɨ esi Israel ipokena' kon tʉron nɨ a'tai non yau anʉnsa' e'to' pe, Papa ipata eseru e'to' oton yau iya esa' pe to' e'to' pe. Paulus maimu kasa: “Papa uya tanporon kon non pon ka'pon amʉ' tikin nɨ mʉn winɨ ku'sa', tanporon non yau e'to' pe; iya to' weyu awonsi'kɨ pata e'to' menkasa', mɨrɨpan to' Itepuru enupato' pe, iya pɨ' to' eposa' pʉra rɨ, apʉne pʉra iya ina awɨrɨ pʉra iye'si; ina iya pɨ' uko'man, tʉwɨ awonsi'kɨ e'nɨto' esi.”14 Papa tʉrawaso non pɨ' eporo a'tai, “Amʉ' kon tanporon kon ipoken pe te'san.”15 Mɨrɨ a'tai, “Pata pon uya, ‘Upʉrʉ,’ pʉra ta; pata yau te'san makooi nonka Papa uya mɨrɨ.”16 Mɨrɨ a'tai “tʉnamai' kon uya non nʉnʉmʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉusewankama kon pɨ' eke pe pori' pe e'to' kon.”17
GSAM 26Kʉrai enna'poto' eka'kɨ pʉra
GSAM 26.1Pi'ta kareta iyakon yau ekama: “Ina pʉra rɨ ɨri pe ewaruma'tɨnin nan maimu pɨ' tʉwɨ, Kʉrai enna'poto' awonsi'kɨ imeruntɨ enpoika' tʉpo; ina tenu kon ke rɨ uye'si, iya eke pe te'sen enu. Papa uyepuru uya inama awonsi'kɨ inama mɨrɨ, eke enu apai maimu uye'sa': ‘Serɨ umumu, upurɨpɨtʉnin; iya pɨ' upori' pe kuru.’ Mɨrɨ maimu Epʉn apai uye'sa' ina uya eposa', ina iya pɨ' wakʉ wʉ' po e'to' a'tai. Pu'kena' amʉ' main esi ti'tusen pe parɨ ina piyau; wakʉ pe ɨwesi kon mɨrɨ mɨrɨ eta auya'nokon a'tai, a'kwa ewarupɨ yau e'wei'tɨ kasa, pata emakʉ pʉ'kʉ pona awonsi'kɨ awanakʉi'no kaiyono' enuku ɨyewan kon yau pʉ'kʉ pona.”18
GSAM 26.2Serɨ Itekare yau apostolo uya Kʉrai enna'poto' pɨ' enpoikasa' wʉ' po ekama. Serɨ a'tai apai, ina upika'tɨnin uya apostolo amʉ' pɨ' ta'pʉ: “Serɨ yau te'san kamoro iyeri'sa' tʉrʉ pʉra rɨ yuke, mɨrɨpan kon enu ka'pon Mumu pe tʉu e'to' ipata eseru e'ku'nɨto' yau.”19 Ruka uya nɨrɨ ekama: “Serɨ yau te'san kamoro iyeri'sa' tʉrʉ pʉra rɨ yuke, mɨrɨpan kon Papa pata enu.”20
GSAM 26.3Serɨ main eporo'pʉ wʉ' po. Serɨ Papa nenpoika'pʉ yau, to' Sises nɨrɨ eke pe enu; iya tʉu e'to' ipata eseru e'ku'nɨto' yau nɨrɨ e'to'. Elias (Iriya) Epʉn pona mʉnʉsa' pʉra iyeri'sa' ta'san enpoika'pʉ, kamoro iyeri'sa' pʉra rɨ, tʉron nɨ e'to' pʉra e'tʉsa' e'to' oton—“weyu mʉre' pe, enu pi'kwato' yau”—Itepuru uye'sa' a'tai.21 Mosi nɨrɨ iya, iyeri'sa' rʉ'pʉ, kamoro iyeri'sa' apai e'mʉ'sa'ka Itepuru eposa' pe enpoika'pʉ. Mɨrɨ Papa nenpoika'pʉ yau to' Kʉrai enna'poto' ipata eseru pɨ' enu, iya tʉrʉ tasa' kasa.
GSAM 27Pu'kena' amʉ' main ti'tusen pe parɨ
GSAM 27.1Apostolo amʉ' wʉ' po eke enu enu'pʉ, Papa maimu awonsi'kɨ Papa pori' pɨ' eposa' enu'pʉ. Pi'ta ekama: “Pu'kena' amʉ' main ti'tusen pe parɨ.” Iya kamoro enu'pʉ awonsi'kɨ maimu awɨron pʉra e'to' pʉra ta'pʉ pen. Kamoro weyu tikin nɨ ite'kwa Papa maimu eta'pʉ to' uya; e'tane Kʉrai enna'poto' pona pu'kena' amʉ' menkasa' ton pɨ' Papa maimu mʉrɨ mʉrɨ uye'si. Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ menkasa' tanporon nɨ, uta'ku'tɨsa' mɨrɨ pe pʉra historia yau imenukasa', esi Papa maimu upɨ'nokon. Iya pɨ' “ti'tusen pe parɨ” ta'to' pe: Revised Version kareta uya “e'konekasa'” ta. Pu'kena' amʉ' maimu menkasa' tanporon nɨ eposa' tʉpo ipoken pe ti'tusen; mɨrɨpan nɨrɨ e'to' oton tʉron nɨ main eporo'to' enupɨkɨrɨ.
GSAM 27Pu'kena' amʉ' main eseru
GSAM 27.2Itekare enupanin kon eke pe te'san uya pu'kena' amʉ' eseru pɨ' ekama; to' maimu ti'tusen pe man:
GSAM 27.3Thomas Newton ekama: “Pu'kena' amʉ' main esi historia e'to' oton e'ne' enupasa' awonsi'kɨ mʉre' pe imenukasa'; historia esi pu'kena' amʉ' main eposa' awonsi'kɨ eke pe enpoikasa'. I'napairon maimu amʉ' non yau te'san; e'tane ka'pon awonsi'kɨ Satanas tʉrawaso nɨrɨ ikupʉ'pʉ kasa pu'kena' amʉ' main Itekare yau imenukasa' kupʉ pʉra rɨ.”
GSAM 27.4Sir Isaac Newton ekama: “Pu'kena' amʉ' maimu etato' esi Papa so'si ipokena' eseru ipuru.”
GSAM 27.5Dr. A. Keith ekama: “Pu'kena' amʉ' main mɨrɨ eke enu kasa, mɨrɨpan nɨrɨ Papa meruntɨrʉ enpoika. Papa meruntɨrʉ maimu rɨken uya iyeri'sa' kon kɨ'mato' poken iyesi to' uruwasii apai; Papa i'tuto' tanporon pɨ' imaimu rɨken uya e'to' oton ton e'sonamʉ'sa' ewarupɨ kasa yau ekama'to' poken iyesi, ka'pon uya i'tuto' poken pʉra, iyeri'sa' kon pata kasa. Mɨrɨ maimu asa'ron kon esi Papa maimu.”
GSAM 28.1Matthew Henry ekama: “Papa weyu esi ipoken weyu, Papa tʉrawaso esi ipoken tʉrawaso; mɨrɨ pɨ' pu'kena' amʉ' main eporo kuru. Kʉrai maimu tanporon nɨ ipoken awonsi'kɨ ti'tusen.”
GSAM 28Pu'kena' amʉ' main tʉrʉto' iwenai
GSAM 28.2Kʉrai maimu apostolo amʉ' pɨ' ina enupa: Papa uya pu'kena' amʉ' main tʉrʉto' iwenai tonpa. Judas tʉrawaso ton uye'sa' pɨ' Kʉrai ekama: “Serɨ e'kupʉ rawɨ ɨmɨrɨ kon pɨ' ekama uya, mɨrɨ e'kupʉ a'tai, urɨ rɨ kʉrɨ tukai' apurɨ auya'nokon e'to' pe.”22
GSAM 28.3Itepuru Aisaya pu'kena' pɨ' ekama: “Ɨnɨmɨ Papa, ɨnʉ' nɨrɨ upokon pʉra; non mʉre' apai mɨrɨ tʉron nɨ a'tai e'to' oton enupasa'; upi maimu esi tʉron nɨ eporo, i'se e'to' tanporo kupʉ uya mɨrɨ.”23
GSAM 28.4Mɨrɨya nɨrɨ: “Wapiya tʉrawaso ton ekamasa' mɨrɨ e'ne' e'to' apai, upi maimu apai uyesa', mɨrɨpan e'ne' ikupʉsa' awonsi'kɨ eposa'. Wapiya rɨ ɨpɨ' ekama'pʉ uya, e'kupʉ rawɨ ɨpɨ' enpoika'pʉ uya; ɨmɨrɨ kon ta'to' pʉra: ‘Uyika'sa' uya serɨ ton kupʉsa'; uyika'sa' ewakʉsa' awonsi'kɨ uyika'sa' awai'nasa' ke ikonekasa' uya main tʉsa' serɨ ton ku'to' pe.’ ɨmɨrɨ kon maimu i'tusa' enu, serɨ ton tanporon nɨ enpoika; ɨmɨrɨ kon ekama pʉra rɨ? Serɨ pe nɨrɨ main ton, enke pe tʉnʉmʉsa', ɨmɨrɨ kon pʉra rɨ nɨtʉrʉ'pʉ. Serɨ marɨ ku'sa', wapiya pʉra rɨ; serɨ weyu rawɨrɨ rɨ eta auya'nokon pʉra iyesi'pʉ, ɨmɨrɨ kon ta'to' pʉra: ‘Enu, i'tusa' uya.’”24
GSAM 28.5Serɨ maimu pɨ' pu'kena' amʉ' main eposa' esi Papa apai e'to' enpoika, mɨrɨ awonsi'kɨ non pon papa amʉ' apai Itepuru meruntɨrʉ eke pe e'to' enpoika. Serɨ ton pɨ' pu'kena' amʉ' main Itekare ipuru nɨrɨ e'to' enpoika. Mɨrɨ tanporon ipoken te'se, usewansiukwa'nokon tu'kan kon Itekare Wakʉ pu'kena' amʉ' maimu pɨ' usenuminka aiko pe rɨ, tonpa ton usenuminka pʉra rɨ iye'to' pɨ'.
GSAM 29Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ usenkurunpasa' pen
GSAM 29.1Ti'tu' pʉron kon uya tʉusenupasa' kon pʉra iyesi ekama, mɨrɨ wenai pu'kena' amʉ' nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ tʉuya'nokon pʉra iyesi ta to' uya. E'tane kanan, tu'kan kon isenupasa' kon, to' tonpa'san itekare ekamanin nan koro'tawon kon nɨ uya ta: “Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ usenkurunpasa' mɨrɨ, ito'ka'nʉkʉ e'nɨ pʉra iyesi. Isenpoikasa' kareta esi usenkurunpasa' kareta pe, i'tu'nokon tanporo.”
GSAM 29.2Isenpoikasa' yau, ti'nʉnkanʉ Isaan apiyo'ma'pʉ Papa uya, mɨrɨ kareta enkurunpa iya namai'.25 Mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ kareta yau pori' pe to' e'to' ekamasa' man, kamoro serɨ pu'kena' nekamanʉ maimu etanin nan, mɨrɨ awonsi'kɨ iyau iye'menukasa' awɨrɨ te'san pɨ'.26 Nai kasa ken usenkurunpasa' kareta yawon awɨrɨ to' e'sii'no, ito'ka'nʉkʉ tʉuya'nokon pʉra rɨ iyesi yau, ito'ka'nʉkʉ tʉuya'nokon poken pʉra rɨ iyesi yau? Itepuru uya ta'pʉ Moisi' winɨ: “Ama' pe na'ne' nan esi Itepuru, upapa kon iwano' pe; e'tane isenpoikasa' nan esi urɨ'nokon mɨrɨ awonsi'kɨ umunkɨ kon iwano' pe inke rɨ, serɨ main yawon main ton tanporo kupʉ'nokon pe.”27
GSAM 29.3Itepuru uya Taniyerʉ nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ tʉpoitorʉ ton uya i'se iyesi'pʉ, enpoikasa' man to' pɨ' tʉnekama'pʉ yau. Serɨ ekama'nokon: “Mɨrɨ wenai, ɨri kuru, pata ma'tanʉ'nin nɨ, pu'kena' Taniyerʉ nekama'pʉ, e'mʉ'sa'kasa' wakʉ pata yau ene auya'nokon a'tai (ɨnʉ' rɨ serɨ ekamanin uya ito'ka'nʉkʉi),”28 tawon. Serɨ uya ta mɨrɨ, pu'kena' Taniyerʉ nekama'pʉ ito'ka'nʉkʉi' e'tɨ', tukai'.
GSAM 29.4Pu'kena' nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ e'nɨ poken pʉra iyesi tawon kasi pe iyesi enpoika Itepuru uya serɨ main yau: “Papa nenpoika'pʉ tanporo enasa' ɨpiyau'nokon usenkurunpasa' kareta maimu kasa. Ka'pon amʉ' uya mɨrɨ tʉrʉ isenupasa' ena', ‘Apʉne serɨ ekama',’ tukai'. Mɨrɨpan uya ta, ‘Ikupʉ uya pʉra man, usenkurunpasa' pe iyesi pɨ',’ tukai'. Mɨrɨ kareta tʉrʉ to' uya isenupasa' pen ena', ‘Apʉne serɨ ekama',’ tukai'. Mɨrɨpan uya ta, ‘Isenupasa' pen urɨ,’ tukai'. Mɨrɨ wenai Itepuru uya ta'pʉ: Pʉsamoro ka'pon amʉ' utɨ upiya' tʉnta kon ke, tʉnta pi'pɨ kon ke unama to' uya; e'tane tewan kon nɨ'sa' to' uya ɨnnɨ upiyapai, mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya unamato' enupasa' ka'pon amʉ' apiyontɨn nɨto' awɨrɨ. Mɨrɨ wenai entɨ', e'to' uya oton serɨ ka'pon amʉ' koro'tau usewansiukan nɨto' ku'nin pe, usewansiukan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ ti'tui' pʉra rɨ e'to' ku'nin pe; apʉne pʉra to' pu'kena' ton pu'ke' ma'tato' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ to' i'tunin nan unto'ka'nʉ'to' e'sonamʉ'to' oton.”29 Serɨ yau pu'kena' nekama'pʉ ka'pon amʉ' esi'pʉ na'ne' yau i'napairon pu'kena' maimu pɨkɨrɨ, Papa maino apai tʉwe'paka kon poken pʉra to' esi'pʉ, ka'pon amʉ' apiyontɨn nɨto' kupʉ to' uya Papa nʉtʉrʉ main ton rʉ'pʉ pe poken pʉra nɨrɨ iyesi'pʉ.
GSAM 30Pu'kena' nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ e'nɨ tiwano' pe rɨ pen
GSAM 30.1Tu'kan kon uya pu'kena' nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ pʉra iyesi, ama' pe, i'nawon pe, ti'tui' pʉra rɨ itekare e'sa' pɨ' pen. Enno'sa' Pi'ta uya ta'pʉ ipɨ': “Wapiya serɨ i'tutɨ': Papa karetaai yawon pu'kena' nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ e'nɨ tiwano' pe rɨ pen. Apʉne pʉra pu'kena' nekama'pʉ uye'sa' pʉra iyesi pena ka'pon i'se iye'to' winɨ; e'tane Papa iwano' wakʉ ka'pon amʉ' usaurokʉ'pʉ Wakʉ A'kwarʉ uya to' arɨ pɨ'.”30 Serɨ main uya enpoika, pu'kena' amʉ' nekama'pʉ to'ka'nʉkʉ'nokon pe, mɨrɨ A'kwarʉ, pu'kena' amʉ' winɨ isaurokʉ'pʉ, anʉmʉ'nokon pe iyesi. Tanporon kon tʉwarinpanin nan repa tʉuya ike ekamasa' mɨrɨ A'kwarʉ pɨ' iye'menukasa' man: “Mɨrɨpan uya ɨyarɨ kon mɨrɨ tanporon i'napairon ya'.”31
GSAM 30Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ uta'ku'tɨsa'
GSAM 30.2Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ pɨ' usenupa'nokon a'tai, serɨ i'napairon ton i'tu'nokon pe inke rɨ iyesi: Papa, kasi pe te'sen pen, esi pu'kena' amʉ' nekama'pʉ kupʉnin pe. Tʉuya isekamasa' a'ku'tɨ weyu e'seporo a'tai, mɨrɨ rɨ isekamasa' e'ku'to' oton. Mɨrɨ awonsi'kɨ Itepuru, ka'pon amʉ' nʉkupʉnʉ ti'tunin iwapiya rɨ, uya ɨ'rɨ rɨ e'ku'to' weyu menkasa' a'tai, mɨrɨ weyu uye'sa' a'tai, pu'kena' nekama'pʉ uta'ku'tɨ i'napai rɨ. Tʉron pe e'ta'nokon yau, kasi pe pu'kena' nekama'pʉ uta'ku'tɨ poken pʉra iyesi, i'napai rɨ iye'ku'to' weyu kuru yau. Serɨ i'napairon awɨrɨ rɨ tɨkai'nokon: Itepuru nʉmenka'pʉ weyu uye'sa' a'tai, i'napairon itekare tʉuya tʉrʉ orʉ ena' pe, mɨrɨ itekare usemo'ka tɨwɨrɨ rɨ.
GSAM 30.3Tikin ite'kwa serɨ menukanin usaurokʉ'pʉ pu'kena' nekama'pʉ uta'ku'tɨsa' pɨ'. Mɨrɨ yau te'sen Papa apurɨnin pen uyee'pʉ ipiya', ta'pʉ iya: “Ɨyapurɨ uya'nokon pe man, pu'kena' nekama'pʉ to'ka'nʉnin nan, pori' ton ɨmɨrɨ'nokon. Iye'kupʉ'pʉ pɨ' ɨusenupa kon yau, ɨntʉ pe rɨ pu'kena' nekama'pʉ warai kuru eporo auya'nokon kasa man,” ta'pʉ iya. “Ewai',” ta'pʉ ina uya, “Mɨrɨ kasa kuru iyesi, mɨrɨ kasa iye'to' pe ikonekasa' pɨ'. Emiyatʉ pon ennato' iwʉ' ta' ɨutɨsa' yau asakɨrɨ emiyatʉ pon ennase'na, ɨyemiyatʉ warai kuru eporo auya enupɨkɨrɨ pen pe' ɨwesii'no?” ta'pʉ ina uya. Mɨrɨpan uya eikʉ'pʉ: “Mɨrɨ kasa esi'no. Mɨrɨ warai kuru iye'to' pe ikonekasa' pɨ',” ta'pʉ iya. “Mɨrɨ kasa rɨ,” ta'pʉ serɨ menukanin uya, “Papa uya ka'pon amʉ' nʉkupʉnʉ i'tu'pʉ kuru, mɨrɨ pɨ' iye'ku'to' ekama'pʉ iya iwapiya. Mɨrɨpan kon uye'sa' a'tai, mɨrɨ isekamasa' kuru kupʉ to' uya a'tai, iye'kupʉ'pʉ menukanin i'napairon uya to' nʉkupʉ'pʉ menuka. Mɨrɨ we'i'po, iwapiya isekamasa' pokon pe imo'kasa' a'tai, mɨrɨ warai kuru iyesi.”
GSAM 31Pu'kena' nekama'pʉ esi a'kwa pe ewarupɨ yau
GSAM 31.1Enno'sa' Pi'ta uya ta, pu'kena' nekama'pʉ pɨ' upana kon tʉrʉ'nokon pe iyesi, ewarupɨ yau te'wei'tɨsen a'kwa kasa. Pu'kena' nekama'pʉ raan'puui pʉra na'ne' yau, tʉpo te'ku'ton esi'no ewarupɨ kuru pe. A'kwa tʉsa' man ewarupɨ mo'kato' pe iya; ewarupɨ yau utɨ'nokon a'tai, e'ma enpoikato' pe iya, e'ma enpoikato' pe wakʉ pe, ka'pon tʉutɨsen uya ene pe, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉutɨto' e'ma menkato' pe iya, tikin nan rɨ tʉta'mʉrʉ awɨrɨ. “Ɨmaimu,” ta'pʉ Sam erenka'nin uya, “esi raan'pu pe upʉta ton ena', mɨrɨ awonsi'kɨ a'kwa pe uye'ma ena'.”32 Pu'kena' ka'pon uya ta'pʉ: “Ipokena' ton e'ma esi te'wei'tɨsen a'kwa kasa, miyarɨ rɨ eke pe, eke pe rɨ te'wei'tɨsen, weyu kuru pe pata ena pʉ'kʉ pona.”33 Mɨrɨ kasa rɨ enasa' man, pata weyu poro utɨ'nokon a'tai Papa maimu uta'koka eke pe rɨ, eke pe rɨ, i'napai rɨ pu'kena' amʉ' nekama'pʉ uta'ku'tɨ yau. Mɨrɨ wenai Papa karetaai pɨ' isenupasan uya i'tu wakʉ pe rɨ, i'tu iya eke pe rɨ, inke rɨ te'sen a'kwa mɨrɨ awonsi'kɨ inke rɨ te'sen weyu pona tʉutɨ mɨrɨ e'ma awɨrɨ i'napai rɨ.
GSAM 313 eke ton iye'kupʉ'pʉ Eten awonsi'kɨ iu'matʉ pona
GSAM 31.2Itepuru munkɨ ton e'ma, Eten awonsi'kɨ iu'matʉ pona, pɨ' usenuminka'nokon a'tai Papa karetaai a'kwaai yau, 3 eke ton iye'kupʉ'pʉ usemo'ka mɨrɨ wakʉ pe. Wapiyaro' esi Kʉrai wapiyaro' uyepʉ pe, ka'pon pun pe iyenasa', Emanwerʉ uyepʉ, Papa ka'pon pun yau isenpoikasa'. Iyakon esi eke so'si eseru ekonekan nɨto' pe, Ewarupɨ Pata Weyu tʉpo, 1260 wʉipiya ka'pon amʉ' ekota'masa' tʉpo; mɨrɨ a'tai, Itepuru maimu onamʉ'pʉ to' uya pata pon kon ka'pon amʉ' piyapai tanporo kasa rɨ. Mɨrɨ esi'pʉ so'si epa'ka kasa rɨ rɨmono' tau iye'to' apai, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa karetaai tʉsa' na'ne' tanporon kon uya ekamato' pe, Papa i'se iye'to' i'tuto' pe to' uya. Itosorʉwano esi uyepuru kon Kʉrai enna'poto' pe, tanporon kanan wakʉ pe ekonekato' weyu ne'nin pe; Papa iwano' wakʉ pu'kena' amʉ' tanporon kon uya ekama'pʉ rʉ'pʉ, non epiya'tɨ'pʉ winɨpai rɨ. Serɨ uya “pata weyu ton yawon usewa'noman” u'matʉ, makoi mɨrɨ awonsi'kɨ ipokena' pe e'nɨto' e'sewa'no'mato' u'matʉ; Papa kʉrore yau uko'man nɨto' weyu uye'to' pe, tanporon pata weyu ton utɨ'pʉ rʉ'pʉ itekare pɨ'.
GSAM 32Pu'kena' nekama'pʉ uya e'ma ma'kʉʉi ton enpoika iu'matʉ pona
GSAM 32.1I'napairon pu'kena' maimu pɨ' upana kon tʉrʉ'nokon a'tai, ewarupɨ poro ipokena' e'ma uyenu kon ya' nenpoikai'ne' a'kwa, upʉta kon arɨnin kasa, mɨrɨ e'ma eporo'nokon pe kuru iyesi, pu'kena' maimu yau wakʉ pe ima'kʉʉi ton tʉsa' pe, pata weyu poro tanporo Kʉrai enna'poto' pona. Mɨrɨ kasa iyesi pɨ', kamoro pu'kena' nekama'pʉ a'kwaai pɨkɨrɨ te'san uya eke weyu esi a'ko pe ekamanin ma'kʉʉi ton i'tu, mɨrɨ awonsi'kɨ Itepuru tʉrawasooi nɨrɨ i'tu to' uya; apʉne pʉra mɨrɨ tʉrawaso utɨ miyarɨ rɨ i'napairon itekare ton yau, ka'pon amʉ' konekanin pe, tʉusewankamai' pʉra to' useporoto' pe ipokon pe iyuyepʉ a'tai.
GSAM 32.2Papa karetaai uya ekama, Itepuru weyu uye'to' oton tu'kan kon nɨ ka'pon amʉ' pona “ewarumɨ' pe te'ma'nonin kasa,” tukai'.34 E'tane Itepuru panaman nɨto' awɨrɨ te'san pɨ' taka'sa' iya: “Ɨmɨrɨ'nokon, utonpa ton, esi ewarupɨ yau pen, mɨrɨ weyu uya ɨyeporo kon namai' te'ma'nonin kasa. Ɨmɨrɨ'nokon tanporon kon esi a'kwa munkɨ amʉ' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ weyu munkɨ amʉ' pe.”35
GSAM 32Itepuru uya uyarɨ'pʉ kon ɨyenu kon ya' ene'tɨ' kanan
GSAM 32.3Itepuru uya uyarɨ'pʉ kon Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso yau uyenu kon ya' nepʉ'nokon a'tai, serɨ i'tu'nokon pe man: tɨwɨrɨ rɨ Papa i'se iye'to' esi'pʉ tʉmunkɨ ton uya tʉnmainanpa'pʉ kon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmeruntɨrʉ tʉnenpoika'pʉ to' ena' pu'tɨka namai'. Esuwerʉ amʉ' uta'mo'kasa' Papa piyapai iye'to' ekama a'tai, Sam erenka'nin uya ta'pʉ: “Papa, tʉpika'tɨnin kon, ipu'tɨka'pʉ to' uya, eke ton tʉrawaso kupʉnin nʉ'pʉ Isipʉ yau; usewansiukan nɨto' kupʉnin nʉ'pʉ An nono yau, enari'nʉnpa'nin nɨ tʉrawaso kupʉnin nʉ'pʉ Asarapɨ Parau piyau.”36 Wakʉ pe iyesi'pʉ yau Esuwerʉ amʉ' uya Itepuru uya tarɨ'pʉ kon nepʉ tenu kon ya', wakʉ pe pen pe' iyesi nɨrɨ urɨ'nokon ena'? Epori'mai'ma Sam erenka'nin uya ta'pʉ kanan: “Itepuru apurɨpɨ'kɨ, uta'kwarʉ; tanporo wakʉ inkupʉ'pʉ kenpu'tɨkai.”37
GSAM 33.1Tanporon pata weyu yau Itepuru piyau eke ton i'napairon esi'pʉ. Mɨrɨ ton tʉnonka'pʉ wakʉ winɨ ka'pon amʉ' arɨto' pe iya makoi poitorʉ pe to' e'to' apai, to' konekato' pe ka' yawon Kenan ya' to' ewonto' pe. Mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ eporo'nokon mɨrɨ Itepuru nʉkupʉ'pʉ pɨ' usenuminka'nokon a'tai, kamoro serɨ i'napairon ton ekamanin nʉ'san pokon pe.
GSAM 33Ɨ'rɨ pe pʉra na'ne' winɨ eke ton usemo'ka — D’Aubigné nekama'pʉ
GSAM 33.2D’Aubigné uya ta'pʉ tʉkaretaai, So'si eseru ekonekan nɨto' iye'kupʉ'pʉ, yau: “Papa uya tʉrawasooi koneka pata weyu ton poro. Tiweyu kuru uye'sa' a'tai ikupʉ iya meruntɨrʉ pʉron kon kuru winɨ. Ɨ'rɨ pe pʉra na'ne' nan winɨ eke ton usemo'kato' pe ikupʉ iya; mɨrɨ pe Papa eseru esi. Serɨ eseru esi tanporo rɨ inkoneka'pʉ yau; mɨrɨ awonsi'kɨ iye'kupʉ'pʉ yau nɨrɨ eporo'nokon,” ta'pʉ iya.38
GSAM 33.3Pena rɨ Papa uya tʉwano' kon kuru ka'pon amʉ' menka epiya'tɨ a'tai, tʉwano' pe to' e'to' pe tʉpataron kon pe, tikin nan ka'pon kɨ'ma'pʉ iya, Epʉra'an, Papa apurɨnin nan pen koro'tau tʉuko'mansen na'ne', Karʉtiya amʉ' nono yawon Uru yau. Mɨrɨpan winɨ tu'kan kon nɨ ipa ton entu'pʉ. E'tane eke pe to' enasa' tʉpataron kon pe a'tai, ka' yawon Papa uya ta'pʉ to' pɨ': “Itepuru uya ɨyi'nʉnka kon, ɨyanʉmʉ kon nɨrɨ, tu'kan kon ɨwesi kon pɨ' pen, tʉron kon tanporon kon ka'pon amʉ' entai; apʉne pʉra tu'ke pʉra ɨwesi'pʉ kon, tanporon kon ka'pon amʉ' entai.”39
GSAM 33.4Mɨrɨ tʉpo kanan, tʉmunkɨ ton pika'tɨ tʉuya i'se iyesi a'tai, Isipʉ yau poitorʉ pe to' e'to' apai, to' arɨnin pe tikin nan menka'pʉ iya. Mɨrɨpan mʉre pe iyesi a'tai e'sonamʉ'pʉ 3 kapʉi kaisa isan iwʉ' tau, mɨrɨ tʉpo wana' konekasa' piyaipo, te'non pe tʉrʉ'pʉ to' uya, kure'kʉ ke i'si'pɨ'sa' ya'; mɨrɨ tʉrʉ'pʉ to' uya Nairʉ tuna yau, mɨrɨ uya imainanpato' pe. E'tane mɨrɨ Moisi' pe rɨ, eke pe iyenasa' a'tai, ito'ka'nʉkʉ iya a'tai, sape' eseru menka'pʉ iya, Papa munkɨ amʉ' pokon pe tekota'mato' pe. Mɨrɨ menka'pʉ iya, “to'ken nʉ'kwɨ parɨ makoi winɨ epori'man nɨto'” yau tʉpori'mato' entai.40
GSAM 34Kitiyan uya mo'kasa'
GSAM 34.1Mɨrɨ tʉpo, Itepuru uya Esuwerʉ amʉ' pika'tɨ tʉuya i'se iyesi a'tai, Mitiyan amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ Amare' amʉ' piyapai, inserʉ ennoko'pʉ iya Kitiyan piya'. Mɨrɨpan kon uyee'pʉ to' nono pona “karai amʉ' kasa tu'ke esii'ma,” non eperu ma'tanʉkʉ'pʉ to' uya, “Esuwerʉ amʉ' yeki pʉra rɨ, karimeru pʉra, paaka pʉra, isa'ka'si pʉra” inonkai'ma. Isoas mu pe te'sen, Kitiyan, esi'pʉ entu'ma pe kuru; to'ken nʉ'kwɨ tiriko eperu mo'ka pɨ' iyesi'pʉ, tʉyeyaton non piyapai ionamʉ pɨ'. Inserʉ uya Esuwerʉ amʉ' pika'tɨ iya oton ekamasa' a'tai, Kitiyan uya ekama'po'pʉ tʉusewansiukai'ma: “Ɨ'rɨ ke Esuwerʉ amʉ' pika'tɨ uya mɨrɨ? Enkɨ, utonpa ton esi entu'ma pe Manase koro'tau, mɨrɨ awonsi'kɨ urɨ esi ɨ'rɨ pe pʉra na'ne' kuru pe upʉnʉ iwʉ' tau.”41 Mɨrɨ rɨ ka'pon, sape', entu'ma pe te'sen, epa'ka'pʉ 300 ka'pon amʉ' pokon pe, to' raan'puui ton mɨrɨ awonsi'kɨ to' tuna yen ton rɨken ke. Ka'pon amʉ' i'tuto' awɨrɨ, pu'ke' pʉra na'ne' kupʉ to' uya kasa mɨrɨ esi'no. E'tane Papa ku'sa' to' uya tʉmeruntɨrʉ kon pe, eke pe to' nʉmo'ka'pʉ esi'pʉ. To' epika'tɨ rawɨrɨ, Kitiyan ekota'ma esi'no pu'kena' Emas kasa, mɨrɨpan uya ta'pʉ a'tai: “Ɨnʉ' winɨ Seko' e'mʉ'sa'ka mɨrɨ? Apʉne pʉra aiko pe iyesi.”42
GSAM 34Mʉre ene amʉ' yeki yen yau
GSAM 34.2Itepuru nʉmenka'pʉ weyu yau ka'pon amʉ' pika'tɨnin entu'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ karimeru mainanpanin nan uya ieporosa' ene amʉ' yeki yen yau imai'ma. Itonpa ton serɨ non pon kon esi'pʉ sape' pe ɨko'man nɨto' tʉrawasooi kupʉ pɨ', e'tane namato' poken iyesi'pʉ. Serɨ non po entu'ma pe te'to' pɨ', pika'tɨnin uya ta'pʉ: “Maikan amʉ' piyau tʉko'manto' ewarai ton man, mɨrɨ awonsi'kɨ ka' poro te'wɨnsan toron amʉ' piyau tʉpan kon man; e'tane Ka'pon, Papa winon, piyau, tepu u'tɨnto' pata pʉra rɨ man.”43 Tʉuya tenno'san menka'pʉ iya “ka'pon amʉ' koro'tapai ɨ'rɨ pe pʉra na'ne' nan pe rɨ te'san, e'tane to' esi'pʉ entu'ma ton kuru pe pen, pʉrata esa' ton pe miyarɨ te'san kasa eke pe nɨrɨ pʉra rɨ. Tanporon esi'pʉ serɨ tʉrawaso esi ka'pon iwano' pe pen, Papa iwano' pe, enpoikato' pe orʉ ena'.”
GSAM 35Tu'kan kon pu'kena' ton kɨ'masa' pen
GSAM 35.1Porʉ uya ta'pʉ so'si epiya'tɨ'pʉ weyu yawon tʉrawaso pɨ': “Papa iwano' pu'ke' pʉra na'ne' esi pu'ke' pe ka'pon amʉ' entai; mɨrɨ awonsi'kɨ Papa iwano' meruntɨrʉ pʉron esi meruntɨ pe ka'pon amʉ' entai. Apʉne pʉra ɨkɨ'masa' kon ene auya'nokon, utonpa ton: tu'kan kon pu'kena' ton ka'pon pun winɨ kɨ'masa' pen, tu'kan kon meruntɨ ton pen, tu'kan kon eke ton pa ton pen. E'tane Papa uya serɨ orʉ yawon pu'ke' pʉron kon anʉnsa', pu'kena' ton pi'pɨ'nʉnto' pe iya; mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya serɨ orʉ yawon meruntɨrʉ pʉron kon anʉnsa', meruntɨ ton pi'pɨ'nʉnto' pe iya. Mɨrɨ awonsi'kɨ orʉ yawon ɨ'rɨ pe pʉra na'ne' nan, mɨrɨ awonsi'kɨ isapemasa' nan anʉnsa' Papa uya; ewai', pʉra na'ne' nan rɨ anʉnsa' iya, ɨ'rɨ pe na'ne' nan ma'tanʉkʉ tʉuya pe; ɨnʉ' rɨ ka'pon pun esi namai' tiwano' pe tapurɨpɨ'sen pe itenu yau.”44
GSAM 35Sape' ka'pon amʉ' so'si eseru ekonekan nɨto' yau
GSAM 35.216 pe te'sen 100 wʉipiya pata weyu yau, so'si eseru ekonekanin nan eke ton uko'man nɨto' yau, serɨ kasa rɨ eseru eporo'nokon. Iye'kupʉ'pʉ menukanin uya ta: “So'si eseru ekonekanin, Zwingle, epa'ka'pʉ Arʉpʉ wʉ' amʉ' pon karimeru mainanpanin iwʉ' piyaipo tawonsi'kɨ; Melanchthon, so'si eseru ekonekan nɨto' yau Papa pɨ' enupanin, epa'ka'pʉ usewa'no'manto' pon wa'ka konekanin tʉrawasomato' tawonsi'kɨ; mɨrɨ awonsi'kɨ Luther epa'ka'pʉ entu'ma ka'pon, non yapai tɨ' mo'kanin, iwʉ' piyaipo tawonsi'kɨ.” Tiwano' pe rɨ Luther uya ta'pʉ: “Usan mɨrɨ awonsi'kɨ upʉnʉ esi'pʉ entu'ma pe kuru. Upʉnʉ esi'pʉ entu'ma apo' ye' tʉwɨnin pe; mɨrɨ tʉpo non yapai tɨ' mo'kanin pe iyena'pʉ. Usan nɨrɨ uya apo' ye' arɨpɨtʉ'pʉ tʉpi'pɨ po, tʉmunkɨ ton mainanpato' tʉuya ike eporoto' pe iya. Meruntɨ pe kuru to' tʉrawasoma'pʉ urɨ'nokon ena'.”
GSAM 35.3Enno'sa' Isens usaurokʉ'pʉ ka'pon amʉ' kɨ'masa' Itepuru ena' to' tʉrawasomato' pe pɨ', ta'pʉ iya: “Etakɨ, uni'nʉnkanʉ utonpa ton. Papa uya pen pe' serɨ orʉ yawon entu'ma ton anʉnsa', tapurɨto' kon yau imamin esa' ton pe to' e'to' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ esa' wannɨ pe iye'to' eponin nan pe, kamoro ti'nʉnkanin nan tʉrepato' ike tʉnauro'ka'pʉ ke?”45
GSAM 35Wapiyaro' kon Metotis so'si pon kon
GSAM 35.4So'si eseru ekonekanin nan utɨ'pʉ poro usenuminka'nokon a'tai, Metotis so'si epiya'tɨ'pʉ weyu pona rɨ, Papa wakʉ nonkasa' ɨ'rɨ epe' pʉra ekareei ekamapɨtʉ to' uya a'tai, Papa meruntɨrʉ iya'kɨrɨ iyesi eporo'nokon. I'napai rɨ ka'pon amʉ' rawɨrɨ tʉsa' to' uya a'tai, Kʉrai i'nʉnkan nɨto' wakʉ kuru ke, mɨrɨ awonsi'kɨ itapurɨsa' a'tai tʉuko'mansen apurɨto' winɨ, tapurɨnin nan uya penaro' kon tʉmakooi kon apai tepɨ'sa' kon rɨken eposa' pen. Wakʉ pe to' kupʉnin meruntɨ nɨrɨ eporo'pʉ to' uya, wakʉ pe tʉuko'manto' kon pe. Metotis so'si epiya'tɨ'pʉ sape' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ pori' pe iku'sa' Papa uya itekare ekamanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon so'si pon kon apurɨto' awɨrɨ, i'napai rɨ sape' pe to' apurɨto' awɨrɨ.
GSAM 36.1Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso yau iye'kupʉ'pʉ ton pɨ', ka'pon amʉ' nʉeporo'pʉ ton pɨ' usenuminka'nokon a'tai, iepiya'tɨ'pʉ eporo'nokon entu'ma ton mɨrɨ awonsi'kɨ i'tusa' kon pen koro'tau; Itepuru nʉkupʉnʉ tanporon waraino, ka'pon esi a'tai tʉrawaso kupʉnin pe itena'. E'tane ɨnʉ' rɨ ɨri tukai' kɨkai ipɨ' serɨ rɨken pɨ', wakʉ pe rɨ serɨ eke tʉrawaso epiya'tɨ'pʉ ipɨ' ento' rawɨrɨ; kamoro Itepuru nʉyekama'po'pʉ kasa rɨ iye'to' namai': “Ɨnʉ' uya aiko ton e'to' weyu sapemasa'?”46
GSAM 36Eck uya Luther eikʉ'pʉ
GSAM 36.2Enupan nɨto' piya'pɨ esi ipoken pe nai, ipoken pʉra nai, tukai' tʉnkupai te'san pika'tɨto' pe, tu'ke pʉra, tu'ke rɨ itapurɨnin nan uya e'nɨto' menkato' pe i'se te'san ena', Luther mɨrɨ awonsi'kɨ Eck e'sapema'pʉ main tonpa ekama'nokon serɨ pe. Luther e'mʉ'sa'ka'pʉ Papa karetaai po, ka'pon amʉ' uya tʉusenuminkato' kon tʉrʉ eporo Papa maimu entai tukai' pʉra iyesi'pʉ. Mɨrɨ a'tai, Eck uya imaimu eikʉ'pʉ isakoro'mai'ma: “Usewansiuka, serɨ inamasa' enupanin esi sape' pe kuru mɨrɨ awonsi'kɨ tiwano' pe tapurɨpɨ'sen pen pe kuru, tiwano' pe rɨ tu'kan kon nɨ inamasa' kʉipʉnʉ ton eikʉ pe iyesi! Ɨnʉ' entai ti'tu ta iya? Eke ton so'si epuru ton entai, e'seporosa' kon entai, enupanin nan entai, mɨrɨ awonsi'kɨ eke ton sikuru ton entai! ... Usewansiukan nɨto' kuru esi'no, Papa uya i'napairon onansa' na'ne' yau tu'kan kon nɨ wakʉ ton piyapai, mɨrɨ awonsi'kɨ tapurɨ tʉuya'nokon pɨ' iwɨsa' kon piyapai, serɨ inamasa' kʉipʉnʉ uyepʉ pʉ'kʉ pona,” ta'pʉ iya.
GSAM 36.3Serɨ imaimu eikʉ e'nɨ wakʉ pe Zwingle uya John Faber eikʉ'pʉ ke, Zurich yau. Mɨrɨpan John Faber uya ekama'pʉ “tʉusewansiuka pɨ' ɨ'rɨ pe rɨ kanan enasa' pɨ', pena 12 pe 100 wʉipiya kaisa to' nʉkupʉ'pʉ eseru nɨ'sa' to' uya a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ i'napai rɨ Kʉrai apurɨnin nan eseru esi'pʉ ipoken pʉra 1400 wʉipiya kaisa tasa' to' uya a'tai.” Zwingle uya imaimu eikʉ'pʉ mɨrɨ a'tai rɨ: “Ipoken pʉra na'ne' enasa' ipoken pe pen, 1400 wʉipiya kaisa itapurɨsa' pɨ'. Mɨrɨ awonsi'kɨ Papa apurɨpɨ'nɨto' yau, pena rɨ iye'to' eseru esi ɨ'rɨ pe pʉra, wakʉ Papa karetaai yau mɨrɨ kupʉ e'nɨto' menkasa' pʉra iyesi yau, mɨrɨ kupʉ e'nɨto' pe main pʉra iyesi yau,” ta'pʉ iya.47
GSAM 37Itepuru maimu ka'pon amʉ' pu'ke' entai
GSAM 37.1Ka'pon amʉ' usenuminkato' apurɨ'nokon a'tai, “Ɨ'rɨ esi i'napairon pe?” tawon eikʉ'nokon Itepuru maimu winɨ rawɨrɨ, ma'tan nɨto' yau e'nɨto' enpoika pu'kena' Osiya uya wakʉ pe, ta iya a'tai: “Ɨri nɨ pe ɨnpaasa' kon, ipoken pʉra na'ne' amʉranʉsa' auya'nokon; kasi eperu ansa' auya'nokon; apʉne pʉra ɨwano' e'ma apurɨ'pʉ auya, tu'kan kon nɨ ɨmeruntɨrʉ ton apurɨ'pʉ auya.”48 Ka'pon ewan esi'pʉ tɨwɨrɨ rɨ ka'pon apurɨ i'se. E'tane a'ko pe ina esi a'tai, Itepuru “e'mʉ'sa'kato' pe non si'ki'mai' enari'nʉnpa'nin pe kuru” weyu piya', pu'kena' Aisaya uya panaman nɨ: “Ka'pon apurɨ ɨnenɨmɨtɨ'; iyenna e'ma yau rɨken iyenna'pisin esi. Ɨ'rɨto' pe ike pe iku' auya'nokon mɨrɨ?”49
GSAM 37.2Serɨ kasa Papa karetaai yau upanama'sa' kon serɨ eseru winɨ uma'tato' kon pɨ'. Mɨrɨ wenai ɨnʉ' rɨ ɨri tukai' kɨkai inke pʉra Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso pɨ', ipɨ' usenuminkan nɨto' poken pʉra iyesi kasa, sape' pe iepiya'tɨ'pʉ pɨ', mɨrɨ pe pʉra orʉ uya eke pe tʉnku'san uya itapurɨsa' pʉra iyesi pɨ'. Tanporon kon usenuminkai'ne' wakʉ pe rɨ, tʉnkamanʉ main pɨ'. I'napairon esi eke epe' ke kuru, aimenka e'nɨ poken pʉra rɨ iyesi. Iya'kɨrɨ ka'pon amʉ' usenuminkato' rɨken imo'ka'nokon a'tai, mɨrɨ esi epe' pʉra na'ne' tiriko pi'pɨ kasa rɨ.
Notes
- 2 Timotius 1:9. ↩
- David H. Montgomery, Amerika non maimu ipuru, 1902 yau, pe 8, 9. ↩
- Epʉra 6:19. ↩
- 1 Tesaronika 2:19. ↩
- Tiyo'peras 24:14-15. ↩
- Tiyo'peras 26:6-8. ↩
- Tiyo'peras 28:20. ↩
- Titus 2:11-13. ↩
- 1 Pi'ta 1:3-7. ↩
- Aisaya 45:18. ↩
- Salmo 115:16. ↩
- Ekeresiastes 7:29. ↩
- Deuteronomi 32:8. ↩
- Tiyo'peras 17:26-28. ↩
- Aisaya 60:21. ↩
- Aisaya 33:24. ↩
- Salmo 37:11. ↩
- 2 Pi'ta 1:16-19. ↩
- Matyu 16:28. ↩
- Ruka 9:27. ↩
- 1 Korinti 15:51, 52 ↩
- Yoane 13:19. ↩
- Aisaya 46:9-10. ↩
- Aisaya 48:3-7. ↩
- Isenpoikasa' 22:10 ↩
- Isenpoikasa' 1:3 ↩
- Teuteronomi 29:29 ↩
- Ma'siu 24:15 ↩
- Aisaya 29:11-14 ↩
- 2 Pi'ta 1:20, 21 ↩
- Isaan 16:13 ↩
- Sam 119:105 ↩
- Pu'ke' main ton 4:18 ↩
- 1 Tesaroni'ka 5:2; 2 Pi'ta 3:10 ↩
- 1 Tesaroni'ka 5:4, 5 ↩
- Sam 106:21, 22 ↩
- Sam 103:2 ↩
- So'si eseru ekonekan nɨto' iye'kupʉ'pʉ, kareta 2, ipiya'pɨ 1, main piya'pɨ 1 ↩
- Teuteronomi 7:7 ↩
- Ipuru 11:25 ↩
- Aimenkanin nan 6:4, 5, 15 ↩
- Emas 7:2 ↩
- Ma'siu 8:20 ↩
- 1 Koren 1:25-29 ↩
- Isens 2:5 ↩
- Sekaraya 4:10 ↩
- Wylie nʉmenuka'pʉ Papa maimu awɨrɨ so'si eseru ekonekanin nan iye'kupʉ'pʉ, ipiya'pɨ 12, main piya'pɨ 16, 17; Cassel uya iyenpoika'pʉ, kareta pi'pɨ 458 ↩
- Osiya 10:13 ↩
- Aisaya 2:22 ↩