Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Kareta piya'pɨ 26 — Tʉron non ton yau itekare ekaman nɨto' utʉrawasooi kon

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Iye'menukasa' man: Ɨnʉ' kon piya' rɨ ipɨ' main ekamasa' pʉra iyesi, kamoro uya iweneto' oton; mɨrɨ awonsi'kɨ kamoro eta'pʉ pen uya i'tuto' oton.”1

GSAM 403.2United States apai tʉron non yau itekare ekaman nɨto' ina tʉrawasooi wapiyaro' epiya'tɨ'pʉ 1874 wʉipiya yau. Mɨrɨ a'tai So'si epuru J. N. Andrews ennoko'pʉ Switzerland pona, mɨrɨ yau tʉrawaso piya'tɨ'pʉ iya.

GSAM 403EUROPE APORO' PO TɄRAWASOMAN NƗTO' PATA

GSAM 403.3Mɨrɨ a'tai 8 non ton esi'pʉ serɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau: Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal mɨrɨ awonsi'kɨ Greece. Serɨ non ton yau 140,000,000 ka'pon amʉ' uko'mamʉ'pʉ.

GSAM 403.4Serɨ yau ekaman nɨto' esi wakʉ pe, ɨ'rɨ e'kupʉ'pʉ wenai ina tonpa ton uya itekare ekaman nɨto' tʉrawaso piya'tɨ'pʉ mɨrɨ waraino eke pata yau, tu'ke pʉra ina so'si pon kon esi a'tai.

GSAM 403So'si epuru Czechowski

GSAM 403.51865 wʉipiya yau, So'si epuru M. B. Czechowski, Poland pon Katorik so'si epuru rʉ'pʉ, tʉyera'tɨsa' mɨrɨ awonsi'kɨ Serɨ a'taino i'napairon main anʉnsa' tʉuya, ennokon tʉuya'nokon i'se iyesi'pʉ ina tonpa ton winɨ, Europe aporo' pona itekare ekamanin pe. Mɨrɨ a'tai serɨ kupʉ pʉra iye'to' wenai, tʉmaimu ekama'pʉ iya Suntaaka yau wapiyaro' weyu awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san piya', Boston, Mass. po te'san piya'. To' nawon usenuminka'pʉ ina tonpa ton pokon pe pʉra iyesi tukai'. Ɨ'rɨ pe rɨ iye'tane, pʉrata i'se iye'to' amʉranʉ'pʉ to' uya, mɨrɨpan ennoko'pʉ to' uya tʉrawasomato' i'se iye'to' pata pona.

GSAM 404Sapa' awɨron kon Switzerland po

GSAM 404.11866 wʉipiya yau, Sapa' pɨ' i'napairon main mɨrɨ awonsi'kɨ Itosorʉwano inserʉ ekareei ekama'pʉ iya Tramelan, Switzerland po. Serɨ tʉrawaso winɨ Sapa' awɨron kon amʉrasa' epa'ka'pʉ. Aka'ne' tʉpo to' nonka'pʉ iya, Hungary pona Itekare ekamase'na tʉutɨ. Ina tʉrawasooi America po ipɨ' ɨ'rɨ rɨ ekama'pʉ iya pen Tramelan pon kon piya'. E'tane Albert Vuilleumier, to' koro'tawon uya, England pon kon maimu yau kareta ene epu'pʉ. Kenʉ' pe, Kʉrai enna'poto' pɨ' iye'kupʉ'pʉ enuminkan nɨto' tato' kareta ene'pʉ iya. Serɨ winɨ serɨ asa'ron non ton pon kon e'menukan nɨto' tʉtonpa kon piya' epiya'tɨ'pʉ.

GSAM 404So'si epuru Erzenberger ennokosa' America pona

GSAM 404.21869 wʉipiya yau James Erzenberger, Tramelan pon, ennoko'pʉ America pona, England pon kon maimu pɨ' tʉusenupa, mɨrɨ awonsi'kɨ Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san nenupa mɨrɨ awonsi'kɨ to' eseru i'tuto' pe iya wakʉ pe parɨ. Battle Creek pona iyee'pʉ 6 pe kapʉi 18 weyu, mɨrɨ awonsi'kɨ America po iko'mamʉ'pʉ 1½ wʉipiya. Tʉyenna'po koro'tau, New York apai iyeepa'ka'pʉ 1870 wʉipiya, 9 pe kapʉi 9 weyu. Mɨrɨ rɨ wʉipiya, 6 pe kapʉi yau, Ademar Vuilleumier uya serɨ non ka'kʉranpa'pʉ, mɨrɨ yau iko'mamʉ'pʉ 4 wʉipiya kasa. Tʉnon pona tʉyenna'po a'tai, So'si epuru Andrews utɨ'pʉ ipokon pe. Neuchatel pona to' uyepʉ'pʉ 1874 wʉipiya, 10 pe kapʉi 16 weyu.

GSAM 404.31875 wʉipiya yau So'si epuru D. T. Bourdeau mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉ'kʉ ton epa'ka'pʉ America apai France pona. Mɨrɨ yau to' tʉrawasomato' pe to' menka'pʉ tʉrawaso mainanpanin nan amʉrasa' kon uya.

GSAM 404France pon kon maimu yau kareta epiya'tɨ'pʉ

GSAM 404.4Mɨrɨ tʉpo wʉipiya yau, 1876 wʉipiya, 7 pe kapʉi yau, France pon kon maimu yau kareta e'menukato' epiya'tɨ'pʉ Basel, Switzerland po. Iyesek esi'pʉ Les Signes des Temps (Pata weyu ma'kʉʉi ton). 6 wʉipiya tʉpo, 1882 wʉipiya, 5 pe kapʉi 13 weyu, So'si epuru Haskell epa'ka'pʉ kanau yau New York pata apai Europe pona. Serɨ itekare ekaman nɨto' pɨ' tʉwe'ma ta'pʉ yau, iko'mamʉ'pʉ Switzerland po aka'ne' pe pen.

GSAM 405So'si epuru Whitney utɨ Basel pona — So'si epuru Andrews uma'ta

GSAM 405.11883 wʉipiya, 7 pe kapʉi 26 weyu, So'si epuru B. L. Whitney mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉ'kʉ ton uyepʉ'pʉ Basel pona. Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' tʉrawaso mainanpanin nan amʉrasa' kon uya imenka'pʉ serɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso mainanpanin pe, So'si epuru Andrews pika'tɨnin pe, apʉne pʉra mɨrɨpan rɨ eke pe parɨ enasa' esi'pʉ e'ne' pe. Aka'ne' kapʉi ton tʉpo, mɨrɨ rɨ wʉipiya, 10 pe kapʉi yau, iyeri'ka'pʉ.

GSAM 405.2So'si epuru Andrews ewakʉrʉ esi a'tai, eke sikuru ton yau mɨrɨ awonsi'kɨ sikuru ton entaino sikuru yau usenupasa' iyesi'pʉ pen. E'tane tu'ke i'tuto' iya esi'pʉ, non pon kon uya tiwano' pe tʉusenupasa' ka'pon tato' warai pe iyesi'pʉ. Wakʉ pe tʉusenupa wenai Latin, Greek mɨrɨ awonsi'kɨ Hebrew pon kon maimu i'tu'pʉ iya, mɨrɨ tʉpo wʉipiya ton yau France pon kon maimu i'tu'pʉ iya nɨrɨ. France pon kon maimu pɨ' iyusenupa'pʉ Europe aporo' po itekare ekaman nɨto' tʉrawaso piya'tɨto' pe tʉuya mɨrɨ awonsi'kɨ arɨto' pe tʉuya. Mɨrɨ yau itʉrawasoma'pʉ tʉma'ta rawɨrɨ 6 wʉipiya yau, France pon kon maimu yau Les Signes des Temps (Pata weyu ma'kʉʉi ton) tato' kareta menuka pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ epa'kanʉkʉ pɨ', mɨrɨ maimu yau itekare ekama pɨ' nɨrɨ. Mɨrɨ warai tʉrawaso ku'to' tʉuya koro'tau, iyeri'ka'pʉ.

GSAM 405Epi'tɨnin Kellogg Europe po

GSAM 405.31883 wʉipiya yau, komi' a'tai tʉpo yʉi ton areta epiya'tɨ a'tai, Epi'tɨnin J. H. Kellogg uya Europe ka'kʉranpa'pʉ, epi'tɨn nɨto' pɨ' tʉwarinpa. Ina itekare ekaman nɨto' pata ton kaisa rɨ aka'ne' weyu ton yau iko'mamʉ'pʉ. Tʉrawasomanin nan pori'ma'pʉ iya tu'ke tʉka'kʉranpato' kon winɨ. Sa'ne So'si epuru Andrews esi'pʉ pori' pe kuru ipanaman nɨto' winɨ Basel po tʉrawaso pɨ'.

GSAM 405So'si epuru Butler uya Europe ka'kʉranpa

GSAM 405.41883 wʉipiya, 10 pe kapʉi yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' yau ekama'pʉ to' uya kareta e'menukato' epiya'tɨto' pe England po inke pʉra kuru. Serɨ e'seporoto' yau tʉron nɨ main menkasa' wenai, So'si epuru ton Geo. I. Butler, M. C. Wilcox mɨrɨ awonsi'kɨ A. C. Bourdeau utɨ'pʉ tʉrawaso pika'tɨse'na Europe mɨrɨ awonsi'kɨ England po. So'si epuru Butler uyee'pʉ Glasgow, Scotland pona 1884 wʉipiya, 2 pe kapʉi 27 weyu. Tʉron non ton yau itekare ekaman nɨto' pata ton ka'kʉranpato' iya yau, tikin nɨ i'se iye'to' esi'pʉ sa'man ton i'tuto' pe tʉuya tʉtenu ke rɨ, tʉrawaso arɨto' yau tʉron non ton yau, mɨrɨ awonsi'kɨ to' entai e'nɨto' eseru i'tuto' pe. Mɨrɨpan rɨ nɨrɨ uko'mamʉ'pʉ aka'ne' pe pen Basel po mɨrɨ awonsi'kɨ Europe aporo' po tʉrawaso pata yau. A. C. Bourdeau tʉrawasoma'pʉ France pon kon koro'tau, Alps wʉ' ton amʉtʉ piyawon pata yau, Waldenses amʉ' koro'tau. M. C. Wilcox tʉrawasoma'pʉ England po kareta e'menukato' mɨrɨ awonsi'kɨ kareta main ekonekato' yau, 1886 wʉipiya u'matʉ pona rɨ mɨrɨ yau tʉuko'man.

GSAM 406Kareta e'menukato' iwʉ' amɨsa' Basel po

GSAM 406.11884 wʉipiya yau Kareta e'menukato' iwʉ' amɨ'pʉ Basel po, Imprimerie Polyglotte tato' (iyesek uya kareta e'menukan tu'ke maimu yau ekama). 1885 wʉipiya, 3 pe kapʉi yau, Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' tʉrawaso mainanpanin nan amʉrasa' kon uya main tʉ'pʉ H. W. Kellogg piya', Basel ka'kʉranpato' pe iya mɨrɨ awonsi'kɨ kareta e'menukato' iwʉ' yawo' ensin ton i'se iye'to' e'mato' pe iya. Serɨ ku'pʉ iya. Mɨrɨ warai wakʉ pe ekonekasa' kareta e'menukato' pata, Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san iwano', ekoneka'pʉ pena pata Basel po.

GSAM 406.2So'si epuru Butler uya Europe ka'kʉranpato' a'tai, Germany pon kon maimu yau kareta, Herold der Wahrheit (I'napairon main ekamanin) tato', e'menuka'pʉ Basel po kareta e'menukato' iwʉ' yau. Mɨrɨ rɨ wʉipiya yau Roumania pon kon maimu yau kareta, Adevărulu Prezentu (Serɨ a'taino i'napairon main) tato', e'menuka'pʉ nɨrɨ serɨ iwʉ' yau. Mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ Italy pon kon maimu yau kareta, L'Ultimo Messagio (Iu'matʉ ekareei ton) tato', e'menuka'pʉ. Serɨ asa'ron kareta ton esi'pʉ 16 kareta pan ton ke, 3 kapʉi kaisa rɨ tepa'kasan pe. Switzerland po Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' yau, 1884 wʉipiya, 10 pe kapʉi yau, ekama'pʉ to' uya mɨrɨ wʉipiya yau serɨ 4 kareta ton e'menukasa' mɨrɨ awonsi'kɨ e'tʉsa' ka'pon amʉ' piya' esi 146,000 kaisa rɨ tukai'. 1895 wʉipiya pona rɨ, kareta e'menukato' iwʉ' arosa' Basel apai Hamburg, Germany pona rɨ (Basel pon kon uya ekota'man wenai), kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ ton e'menuka'pʉ 11 tʉron kon maimu ton yau: France, Germany, Italy, Roumania, Spain, Bohemia, Russia, Holland, Hungary, Armenia, Turkey pon kon maimu, mɨrɨ awonsi'kɨ Turkey-Greece pon kon maimu yau. Mɨrɨ warai iyesek nekama kasa rɨ, pata esi'pʉ “tu'ke maimu yau kareta e'menukato'” pe.

GSAM 407Mrs. White uya Europe ka'kʉranpa

GSAM 407.11885 wʉipiya, 9 pe kapʉi 3 weyu, Mrs. White, imu W. C. White mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉ'kʉ ton uyepʉ'pʉ Basel pona. Pena non ton yau to' uko'mamʉ'pʉ 1½ wʉipiya, Europe aporo' po itekare ekaman nɨto' pata ton ka'kʉranpa pɨ'. Mɨrɨ yau tʉron kon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ton pika'tɨ'pʉ to' uya eke pe kuru rɨ.

GSAM 407Switzerland po Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' ekonekasa'

GSAM 407.21885 wʉipiya, 9 pe kapʉi 10 weyu, Switzerland po Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' ekoneka'pʉ. Mɨrɨ a'tai main ekamasa' yau, ta'pʉ to' uya serɨ e'seporoto' yau tikin Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin, 7 itekare ekamato' pe main tʉsa' kon, 10 so'si ton mɨrɨ awonsi'kɨ 224 ipon kon esi tukai'. Mɨrɨ rawɨrɨ wʉipiya yau 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉ'pʉ to' uya, $1,645.11 kaisa rɨ. Mɨrɨ tonpa pe, $2,041.22 tʉsa' esi'pʉ tʉrawaso iwano' pe.

GSAM 407So'si epuru Waggoner Europe po

GSAM 407.3Mrs. White, W. C. White mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉ'kʉ ton enna'po'pʉ America pona 1887 wʉipiya yau. Mɨrɨ rɨ wʉipiya yau So'si epuru J. H. Waggoner kɨ'ma'pʉ to' uya Europe aporo' po itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau itʉrawasomato' pe. Serɨ pata yau itʉrawasoma'pʉ 2 wʉipiya entai, Basel po tʉpata ku'se mɨrɨ a'tai. Serɨ pata yau rɨ iyeri'ka'pʉ 1889 wʉipiya, 4 pe kapʉi 20 weyu, wapiya ekamasa' kasa rɨ.

GSAM 407.4So'si epuru Whitney ena'pʉ e'ne' pe, mɨrɨ tʉpo iyeri'ka'pʉ (1889 wʉipiya, 4 pe kapʉi 9 weyu). Serɨ esi'pʉ tʉron nɨ eke usewankaman nɨto' pe serɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso iwano' pe.

GSAM 407So'si epuru Robinson Europe po

GSAM 407.5So'si epuru D. A. Robinson, England po tʉrawasomai' te'sen, menka'pʉ So'si epuru Whitney pata'pʉ ya'. Serɨ pata yau itʉrawasoma'pʉ wakʉ pe 6 wʉipiya kasa. Mɨrɨ tʉpo, Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' uya ikɨ'masa' wenai, iyeepa'ka'pʉ India pona 1895 wʉipiya yau. Iyutɨ'pʉ wenai, tʉron nɨ tʉrawaso mainanpanin menkato' pe iye'kupʉ'pʉ.

GSAM 408So'si epuru Holser, pata yau tʉrawaso mainanpanin

GSAM 408.1So'si epuru H. P. Holser esi'pʉ mɨrɨ tʉrawaso iwano' pe imenkanʉ pe. Serɨ tʉrawaso tonpa pe, imenka'pʉ tanporon Europe aporo' po itekare ekaman nɨto' tʉrawaso mainanpanin pe. Serɨ yau wakʉ pe kuru, tʉusa'manta namai', itʉrawasoma'pʉ 1901 wʉipiya pona rɨ. Mɨrɨ a'tai mɨrɨpan rɨ nɨrɨ entai e'ne' pe e'nɨto' ena'pʉ. Iyeri'ka'pʉ Canyon City, Colorado po 1901 wʉipiya, 9 pe kapʉi 11 weyu.

GSAM 408.2Serɨ sa'man ton esi'pʉ e'tane, itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ena'pʉ eke pe parɨ, tʉrawaso arɨ'pʉ wapiya. Serɨ enpoika'pʉ main ekamasa' uya Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' piya' 1895 wʉipiya yau. Mɨrɨ main uya ekama'pʉ Europe aporo' po Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' esi 19 so'si ton ke, 484 ipon kon ke, mɨrɨ rawɨrɨ wʉipiya yau to' uya 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉsa' esi $4,378.18 kaisa rɨ tukai'. Mɨrɨ a'tai 4 Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ 5 itekare ekamato' pe main tʉsa' kon esi'pʉ to' piyau.

GSAM 408GERMANY-RUSSIA YAU ITEKARE EKAMAN NƗTO' TɄRAWASO

GSAM 408.31870 wʉipiya yau, J. H. Linderman, Elberfeld, Prussia piya' so'si epuru, mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ so'si pon kon 40 kaisa rɨ, epiya'tɨ'pʉ 7 pe weyu Sapa' awɨrɨ tʉuko'man, Papa kareta pɨ' tʉusenupa kon winɨ. Tʉron nɨ Kʉrai pɨkɨrɨ te'san amʉrasa' non po mɨrɨ weyu kupʉ Sapa' pe i'tu'pʉ to' uya pen. Serɨ amʉrasa' kon pɨ' main uyee'pʉ ina tonpa ton piya' tʉron nɨ eseru yau. Tikin enkui uyee'pʉ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso iwʉ' piya', Basel po, Sapa' yau. Mɨrɨ iwʉ' pon kon esi'pʉ Sapa' sikuru yau tenupato' kon pɨ' tʉusenupa, Papa kareta ton a'kosa' esi a'tai to' rawɨrɨ. Serɨ ene'pʉ warawo' uya a'tai, ipɨ' isenuminka'pʉ, mɨrɨ wenai ekama'po'pɨtʉ'pʉ iya to' winɨ.

GSAM 408Elberfeld po te'san amʉrasa' kon

GSAM 408.4I'tusa' tʉuya a'tai Esuwerʉ amʉ' pe pʉra to' esi, e'tane Kʉrai pɨkɨrɨ te'san pe, 7 pe weyu Sapa' awɨrɨ tʉuko'mansan pe, Elberfeld po te'san amʉrasa' kon pɨ' main ekama'pʉ iya. So'si epuru Andrews usenuminka'pʉ wakʉ pe iyesi serɨ main i'napairon pe iye'to' i'tun nɨto' pe tukai'. Mɨrɨ wenai So'si epuru Erzenberger pokon pe iyutɨ'pʉ Prussia pona 1875 wʉipiya epiya'tɨ yau. Mɨrɨ yau to' uya amʉrasa' kon eporo'pʉ, ekamasa' kasa rɨ. So'si epuru Erzenberger uko'mamʉ'pʉ mɨrɨ Germany nono piya'pɨ yau tʉrawasomai' aka'ne' pe pen. 1876 wʉipiya, 1 pe kapʉi 8 weyu, 8 ka'pon amʉ' epa'taisima'pʉ Elberfeld po. Serɨ esi'pʉ wapiyaro' epa'taisiman nɨto' pe Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san winɨ Germany yau.

GSAM 409.11882 wʉipiya a'tai rɨ i'napairon main ena'pʉ Russia yau te'sen pe, kareta ton menu winɨ, Germany pon kon Tonpa ton America po te'san uya tʉtonpa ton piya' tʉnennokosa' kon winɨ, Germany pon kon uko'manto' pata ton yau Russia po te'san piya'.

GSAM 409So'si epuru Conradi Europe po

GSAM 409.21885 wʉipiya yau So'si epuru L. R. Conradi epa'ka'pʉ America apai Europe aporo' po tʉrawaso pata pona, Germany pon kon koro'tau tʉtʉrawasoma. 1886 wʉipiya, 6 pe kapʉi 28 weyu, iyeepa'ka'pʉ Basel apai Crimea, Russia pona. Serɨ yau So'si epuru Perk pokon pe iyutɨ'pʉ Berdebulat pona. Mɨrɨ yau asa'ron Uri'san tonpa ton epa'taisima'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ so'si ekoneka'pʉ 19 ipon kon ke. Serɨ esi'pʉ Russia yawon Sapa' awɨron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen so'si wapiyaro' pe.

GSAM 409So'si epuru ton Conradi mɨrɨ awonsi'kɨ Perk a'sisa'

GSAM 409.3Serɨ tʉpo rɨ So'si epuru ton Conradi mɨrɨ awonsi'kɨ Perk a'si'pʉ to' uya, pena e'nɨto' apurɨto' awɨrɨ pʉra enupan nɨto' pɨ'. Perekop po to' tʉ'pʉ a'sisa' kon iwʉ' ta' 5 suntaaka. Inonkasa' tʉpo (United States nono iwano' pe tʉusaurokʉsen uya ipika'tɨsa' wenai), So'si epuru Conradi uya Russia nono wʉi enu uyepʉ winon ka'kʉranpa'pʉ. Mɨrɨ tʉpo iyenna'po'pʉ Switzerland pona.

GSAM 409Volga piya' tʉrawaso, Russia po

GSAM 409.4Mɨrɨ rɨ wʉipiya yau So'si epuru Laubhan epiya'tɨ'pʉ tʉrawasomai' Russia yau, tʉpata piyau, Volga tuna tʉu'tɨsen piya'. 1880 wʉipiya yau So'si epuru Klein, Kansas pon, uya tʉrawaso piya'tɨ'pʉ Germany pon kon pata yau Russia po. Mɨrɨ warai tʉrawasomanin nan epa'ka'pʉ serɨ sa'man pe kuru te'sen tʉrawaso pata iwano' pe. Apurɨnin nan ennokosa' to' pata apai tʉron pata pona rɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ a'sisa' kon iwʉ' ta' to' tʉsa' e'tane, Itepuru uya tʉrawaso anʉnsa' wakʉ pe kuru rɨ.

GSAM 409Germany po Kareta kʉrʉpo'pomanin nan tʉrawaso eperu

GSAM 409.51888 wʉipiya yau Kareta kʉrʉpo'pomanin nan uya tʉrawaso piya'tɨ'pʉ Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden mɨrɨ awonsi'kɨ Alsace po. Serɨ 8 mɨrɨ pe pʉra 10 tʉrawasomanin nan esi'pʉ meruntɨ ke, i'napairon pe rɨ tʉrawaso kupʉ pɨ', mɨrɨ wenai tikin wʉipiya yau serɨ ton kareta kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya: Kʉrai ema'nɨ, 3,000; Eden winɨpai Eden pona, 2,000; mɨrɨ awonsi'kɨ 12,000 kareta piya'pɨ ton. Serɨ tʉrawaso winɨ, tanporon pata ton kasa kareta ton kʉrʉpo'pomato' mɨrɨ awonsi'kɨ eneto' yau, tikin mɨrɨ pe pʉra tikin entai ka'pon amʉ' uya i'napairon main anʉnsa' esi'pʉ.

GSAM 410Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso epiya'tɨ'pʉ Hamburg po

GSAM 410.11889 wʉipiya, 5 pe kapʉi yau, So'si epuru Conradi uya itekare ekaman nɨto' tʉrawaso piya'tɨ'pʉ Hamburg, Germany po. Aka'ne' tʉpo rɨ tʉrawasomanin nan enupato' sikuru ekoneka'pʉ. Mɨrɨ tʉpo 10 pe kapʉi yau, 28 ipon kon ke Sapa' sikuru ekoneka'pʉ. Serɨ rɨ wʉipiya yau So'si epuru Haskell uya itekare ekaman nɨto' pata ka'kʉranpa'pʉ, 20 ipon kon ke so'si ekoneka'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ kareta ton anʉmʉto' iwʉ' ekoneka'pʉ.

GSAM 410.2Mɨrɨ a'tai So'si epuru J. T. Boettcher esi'pʉ Germany pon kon koro'tau tʉrawasomai' Barmen po. 1890 wʉipiya yau main ekama'pʉ Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' piya', Germany-Russia yau itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau 9 so'si ton ekonekasa' esi, tanporo ipon kon 422 kaisa rɨ, mɨrɨ tonpa pe 75 Sapa' awɨron kon, so'si pe ekonekasa' pʉra te'san, esi tukai'. Mɨrɨ rɨ wʉipiya, 4 pe kapʉi 7 weyu, 12 tʉron kon epa'taisima'pʉ, Hamburg pon kon so'si pona to' enuku'pʉ. 12 pe kapʉi yau serɨ so'si pon kon ena'pʉ 40 kaisa rɨ. Hamburg po kareta ton anʉmʉto' iwʉ' winɨ kareta kʉrʉpo'pomasa' Hamburg, Holland, Russia mɨrɨ awonsi'kɨ Germany yawo' tʉron kon pata ton yau epe'pʉ anʉnsa' esi'pʉ $5,000 kaisa rɨ.

GSAM 410Europe po tʉrawaso eperu

GSAM 410.3Inke pe tʉutɨ e'tane, wapiya kuru tʉrawaso utɨ'pʉ Europe aporo' po itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau. Serɨ enpoika'pʉ main ekamasa' uya Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' piya' 1891 wʉipiya yau. Mɨrɨ a'tai 5 so'si ton esi'pʉ Germany yau, 140 ipon kon ke; to' koro'tau 64 esi'pʉ Hamburg yawon so'si pon kon pe. 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉsa' esi'pʉ $1,000 kaisa rɨ. Hamburg po eke kanau ton yau itekare ekamanin nekʉrʉpo'pomapʉ kareta ton epe'pʉ esi'pʉ $500 kaisa rɨ. Tanporon tʉrawaso pata yau mɨrɨ wʉipiya yau Kareta kʉrʉpo'pomanin nan nekʉrʉpo'pomapʉ ton epe'pʉ esi'pʉ $6,000 kaisa rɨ. Austria po 150 kon uya i'napairon main anʉnsa' esi'pʉ. Russia po 13 so'si ton esi'pʉ, 400 ipon kon ke.

GSAM 411Russia pon kon 5 Sapa' awɨron kon ennokosa' tʉpata kon apai

GSAM 411.1Mɨrɨ a'tai kasa (1891), Russia yawon so'si pon kon 5 kaisa rɨ a'sisa' esi'pʉ, to' epuru pokon pe, non yawon so'si nenupa awɨrɨ pʉra enupan nɨto' pɨ'. To' usenno'ma'pʉ 5 wʉipiya tʉuko'man tʉpata kon apai ɨnnɨ pe, Trans-Caucasus po. To' auromʉto' pe iye'kupʉ'pʉ ɨsenau tikin nɨ wa'kapun ewa ke, mɨrɨ awonsi'kɨ to' usarɨto' pe iye'kupʉ'pʉ 500 mairu. Serɨ sa'man yau to' uya apurɨto' uya to' pika'tɨ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ pori' pe to' esi'pʉ Itepuru yau. Mɨrɨ wʉipiya yau kareta piya'pɨ ekonekasa' esi'pʉ Russia pon kon maimu yau, Papa kareta main eneto' eseru yau, Kʉrai ekota'ma'pʉ pɨ', iyeri'sa' kon e'nʉn nɨto' pɨ', ɨ'rɨ weyu mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ'rɨ wenai mɨrɨ weyu, mɨrɨ awonsi'kɨ i'tu ina uya poken pe iyesi pe' tukai'.

GSAM 411.21895 wʉipiya yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' a'tai, Germany po so'si pon kon ena'pʉ 368 kaisa rɨ. Mɨrɨ rawɨrɨ wʉipiya yau 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ esi'pʉ $2,327.43 kaisa rɨ.

GSAM 411Tu'ke parɨ Sapa' awɨron kon Russia po

GSAM 411.3Russia po, tu'ke kon epa'kasa' tʉron non ton pona e'tane, so'si pon kon ena'pʉ 467 kaisa rɨ. To' uya 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉ'pʉ, $841.60 kaisa rɨ.

GSAM 411.4Tʉron non ton yau itekare ekaman nɨto' tʉrawaso maimu menukanin nekama'pʉ winɨ, Papa pokon pe usaurokʉ suntaaka yau main eneto' 1896 iwano' yau, serɨ i'tu ina uya:

GSAM 411.4“Germany-Russia yau tʉrawaso pata yau, mɨrɨ rawɨrɨ wʉipiya yau to' kaisarɨ enasa' esi'pʉ asa'ron pe kasa; 400 entai ka'pon amʉ' entusa' esi'pʉ to' amʉtʉ ya'. Berlin, Germany po 60 kon esi'pʉ tɨwɨrɨ Sapa' yau Papa apurɨpɨtʉn nɨto' pona tʉuyepʉsan pe. Hamburg po itekare ekaman nɨto' so'si iwʉ' amɨsa' uya tʉrawaso kupʉ'pʉ meruntɨ ke mɨrɨ yau. Munich, Bavaria po, esikiri kon esi'pʉ tʉwepa'taisiman kon enuripʉ pɨ'. Apurɨnin nan esi'pʉ Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon eke pata ton yau Germany po. Amʉrasa' kon esi'pʉ nɨrɨ Rotterdam, Holland po.

GSAM 412.1“Russia po, Kareta kʉrʉpo'pomanin nan uya non epuru ton nʉtʉrʉ kareta anʉnsa' esi'pʉ, tʉrawasomato' pe to' uya. Kareta ton menu enpoikasa' esi'pʉ Latvia mɨrɨ awonsi'kɨ Estonia pon kon maimu yau. Germany pon kon maimu yau kareta arosa' esi'pʉ Basel apai Hamburg pona. Mɨrɨ iwʉ' yau i'napairon main e'menuka'pʉ to' uya 14 maimu ton yau.”

GSAM 412Epa'taisiman nɨto' Hungary po

GSAM 412.2Mɨrɨ wʉipiya yau wapiyaro' epa'taisiman nɨto' e'kupʉ'pʉ Hungary po, mɨrɨ awonsi'kɨ wapiyaro' e'seporoto', Itepuru nenupa awɨrɨ use'man nɨto' iwano' pe, e'kupʉ'pʉ Bohemia po. Eke kanau ton yau itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ekonekasa' esi'pʉ Galatz, Roumania po, Danube tuna tʉu'tɨsen mɨrɨ awonsi'kɨ I'kʉrʉn parau iwano' pe.

GSAM 412Germany po kareta kʉrʉpo'poman nɨto'

GSAM 412.31895 wʉipiya, 12 pe kapʉi yau, Pata yawon itekare ekamanin tato' kareta yau, So'si epuru Spies uya ta'pʉ kareta kʉrʉpo'poman nɨto' tʉrawaso pɨ' Germany yau:

GSAM 412.3“Serɨ pata yau kareta kʉrʉpo'poman nɨto' tʉrawaso epiya'tɨ'pʉ a'tai, imainanpanin nan rʉ'pʉ ereuta'pʉ pen iarɨ pɨ'. Leipsic pon kon kareta e'menukanin nan epuru ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta tʉrawasomanin nan koro'tawon kon uya i'napairon pe rɨ ta'pʉ to' pɨ' e'tane, ‘kareta e'man nɨto' main menkasa' rʉ'pʉ awɨrɨ kareta kʉrʉpo'poman nɨto' enato' oton eperu pʉn pe’ tukai'.

GSAM 412.4“1887 wʉipiya, 8 pe kapʉi yau, Kʉrai ema'nɨ tato' kareta wapiyaro' e'menukasa' epa'ka'pʉ Germany pon kon maimu yau. Serɨ kareta ekoneka'pʉ a'tai kasa, ka'pon amʉ' piya' iyarɨto' pe, Kareta kʉrʉpo'pomanin nan enupato' e'seporoto' ekoneka'pʉ Basel po. Serɨ uya enpoika'pʉ kareta kʉrʉpo'poman nɨto' tʉrawaso epiya'tɨ, Germany yau mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon Europe yau. Serɨ kareta 7 pe e'menukasa' epa'kasa' man serɨ a'tai Germany pon kon maimu yau.

GSAM 412.5“1895 wʉipiya, 1 pe kapʉi 1 weyu apai, 12 emenna' kon Kareta kʉrʉpo'pomanin nan ewonsa' man tʉrawaso pata yau. 1895 wʉipiya, 6 pe kapʉi yau, main ekamasa' uya enpoika'pʉ kareta kʉrʉpo'pomato' enasa' eke pe parɨ 50/100 kaisa rɨ tukai'. Serɨ a'tai eke tʉrawaso ku'nin pe to' esi Herold der Wahrheit (I'napairon main ekamanin) tato', ina kareta Germany pon kon maimu yau, ike. Esikiri so'si ton, eke kuru pe te'san pen, uya anʉmʉ 50 apai 200 pona rɨ kareta ton, mɨrɨ ton kʉrʉpo'poma to' uya. Wakʉ pe kuru tʉpori'masan pe to' esi kareta ton e'manin nan pokon pe. 1896 wʉipiya, 2 pe kapʉi 18 weyu yau Iye'kupʉ'pʉ pɨ' usenuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin tato' kareta yau, So'si epuru Conradi uya ta'pʉ, ‘1895 wʉipiya ma'tanʉkʉ ina uya 1,500 Sapa' awɨron kon ke Germany-Russia yau tʉrawaso pata yau,’ tukai'.”

GSAM 413Scandinavia pon kon ena' itekare ekaman nɨto' tʉrawaso

GSAM 413.1Scandinavia pon kon ena' itekare ekaman nɨto' tʉrawaso piya'tɨ'pʉ So'si epuru John Matteson uya 1877 wʉipiya yau. 6 pe ikapʉi 6 pe weyu yau itɨ'pʉ Vejle pona, Jyeland yau, Denmark po. Mɨrɨ non pona itɨ a'tai, tu'kan kon pen esi'pʉ Sapa' awɨrɨ uko'man nɨto' piya'tɨsa' kon pe. To' uya kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ ton ene'pʉ, tʉtonpa ton America pon kon nʉnnoko'pʉ tʉpiya'nokon.

GSAM 413.2Serɨ tʉrawaso epiya'tɨ'pʉ pɨ' usenuminka a'tai, 1850 wʉipiya yau 4 kaisa rɨ ka'pon amʉ', Norway poi America pona itɨsa' kon, Itepuru Sapa' awɨrɨ uko'man nɨto' piya'tɨ'pʉ tukai' i'tu'nokon. To' uko'mamʉ'pʉ Oakland, Wisconsin po. Asa'ron kon to' tonpa ton esi'pʉ So'si epuru O. A. Olsen kʉipʉnʉ mɨrɨ awonsi'kɨ isan pe. 1863 wʉipiya yau So'si epuru John Matteson uya 7 pe weyu Sapa' awɨrɨ uko'man nɨto' piya'tɨ'pʉ. Iko'mamʉ'pʉ Poysippi, Wisconsin po. Mɨrɨ tʉpo 6 kapʉi yau, itʉrawasooi wenai, 40 warai Denmark mɨrɨ awonsi'kɨ Norway pon kon uya Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san nenupa apurɨ'pʉ. Wapiyaro' itekare ekamanin, ta'kɨrɨ itʉrawasomanin pe iye'tonpa'tɨ'pʉ, esi'pʉ So'si epuru J. F. Hanson, Minnesota pon pe.

GSAM 413Wapiyaro' kareta e'menukasa' Denmark mɨrɨ awonsi'kɨ Norway pon kon maimu yau

GSAM 413.31866 wʉipiya yau, So'si epuru John Matteson uya Iye'kupʉ'pʉ pɨ' usenuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin iwʉ' epuru ton ekama'po'pʉ, Scandinavia pon kon ena' kareta piya'pɨ ton mɨrɨ awonsi'kɨ aiko ton kareta ton menukato' to' uya oton tukai', to' maimu yau. Pʉrata pʉra mɨrɨ iwʉ' esi wenai ikupʉ poken pʉra to' esi tukai' ipana'tɨ'pʉ to' uya. E'tane Wisconsin mɨrɨ awonsi'kɨ Minnesota yau te'san Denmark mɨrɨ awonsi'kɨ Norway pon kon itonpa ton esi'pʉ ipan pe i'napairon main e'menukato' tʉmaimu kon yau i'se. Pʉrata ke kuru pʉra tesi kon e'tane, 50 pʉ'kʉ pʉra tesi kon e'tane, $1,000 pʉrata rɨ amʉranʉkʉ'pʉ to' uya, mɨrɨ tʉrawaso pe itemiyatʉ ya' itʉrʉ'pʉ to' uya. Mɨrɨ pʉrata mɨrɨ awonsi'kɨ tu'ke wakʉ pe ikonekasa' kareta menu anʉnkɨi'ma, So'si epuru Matteson uyee'pʉ Battle Creek pona, mɨrɨpan uya kareta ton e'menukato' ekama'po'pʉ kanan. Wapiya to' nekama'pʉ mɨrɨ kupʉ poken pʉra tesi kon ekamanin eikʉto' tʉuya pe iye'kamasa' esi'pʉ; mɨrɨ pɨ' i'se te'to' tʉrʉ'pʉ to' uya itena'. 1867 wʉipiya yau, 3 pe ikapʉi 18 pe weyu yau, te'menuka'pʉ menu ekaman nɨto' piya'tɨ'pʉ iya So'si epuru J. N. Andrews mɨrɨ awonsi'kɨ urɨ pɨ'. Mɨrɨ menu ikonekasa' iya esi'pʉ takaretaai, Liv og Død (Uko'man nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ uma'tan nɨto') ena'. Mɨrɨ a'tai ina esi'pʉ kareta e'menukato' pɨ' usauro'nɨto' epuru ton pe. Serɨ ta e'kwa pe, Denmark mɨrɨ awonsi'kɨ Norway pon kon maimu yau imenukasa' tʉuya ekama'pʉ iya ina pɨ', England pon kon maimu yau.

GSAM 414So'si epuru Matteson enasa' kareta menukanin pe

GSAM 414.1Mɨrɨ a'tai kareta menukanin esi'pʉ pen, itʉrawasooi nɨnkɨi'ma main menu piya'pɨ ton asi'tɨ poken ipɨ'. Mɨrɨ pɨ' ite'ma tʉrʉto' to' uya ekama'po'pʉ iya, tiwano' pe rɨ mɨrɨ kupʉ pɨ' te'senupato' pe. Serɨ tʉrawaso kupʉ pɨ' iko'mamʉ'pʉ, kareta piya'pɨ ton mɨrɨ awonsi'kɨ aiko ton kareta ton areru, tanporo 1,000 warai, menukasa' tʉuya pʉ'kʉ pona, tʉmaimu yau.

GSAM 414.2Serɨ emennʉ'pʉ i'napairon main ekamato' tʉtonpa ton pɨ' ike ke, iyepa'ka'pʉ emennʉ'pʉ meruntɨ ke. E'seporoto' ton kupʉ'pʉ iya tʉron nɨ non piya'pɨ ton yau. Mɨrɨ weyu si'kɨrɨ itʉrawasooi usemo'ka'pʉ aitune' pe Scandinavia pon kon koro'tau.

GSAM 414Wapiyaro' kapʉi kaisa rɨ kareta, tʉron non pon kon maimu yau

GSAM 414.3Denmark mɨrɨ awonsi'kɨ Norway pon kon koro'tau tʉrawaso usemo'ka'pʉ eke pe. Mɨrɨ pɨ' kapʉi kaisa rɨ kareta i'se to' esi'pʉ, mɨrɨ non pon kon usenupato' pe mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmeruntɨ eporoto' pe tʉmaimu kon yau. Mɨrɨ pɨ', 1872 wʉipiya yau, 1 pe ikapʉi 1 pe weyu yau, Denmark pon kon maimu yau kapʉi kaisa rɨ kareta epa'ka'pʉ Iye'kupʉ'pʉ pɨ' usenuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin iwʉ' yau. 24 kaisa rɨ iareru esi'pʉ, kareta amʉrasa' warai, itese' esi'pʉ Advent Tidende (Kʉrai enna'poto' ekareei). Mɨrɨ tʉpo wʉipiya yau kareta pirikʉ'pʉ to' uya 32 iareru e'to' airɨ. Serɨ esi'pʉ wapiyaro' kareta kapʉi kaisa rɨ, Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san nʉmenuka'pʉ tʉron non pon kon maimu yau.

GSAM 414.41874 wʉipiya yau, Sweden pon kon maimu yau tusauro'san apurɨnin nan esi'pʉ ipan pe usenupa i'se. Mɨrɨ pɨ' kapʉi kaisa rɨ kareta, 16 iareru ke, piya'tɨ'pʉ to' uya mɨrɨ maimu yau. Itese' esi'pʉ Svensk Härold (Sweden pon kon itekare ekamanin).

GSAM 414.5So'si epuru Matteson uya Scandinavia pon kon ena' itekare ekaman nɨto' piya'tɨ a'tai pena rɨ tʉpata kon yau (1877 wʉipiya, 6 pe ikapʉi yau), 266 kaisa rɨ Tidende kareta ton usennoko'pɨtʉ'pʉ America poi Denmark pona kapʉi kaisa rɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ 60 Norway pona. Serɨ kareta ton ene tʉuya'nokon wenai tu'kan kon esi'pʉ Sapa' awɨrɨ uko'man pɨ' Scandinavia yau. Tikin nɨ wʉipiya Denmark yau itʉrawasooi eperu pe, apurɨnin nan amʉrasa' kon esi'pʉ tʉron nɨ pata ton yau.

GSAM 415Kareta e'menukato' iwʉ' Norway yau

GSAM 415.1Serɨ tʉpo So'si epuru Matteson utɨ'pʉ Norway pona. Mɨrɨ yau, 1879 wʉipiya, 6 pe ikapʉi 7 pe weyu yau, 38 kaisa rɨ ka'pon amʉ' so'si pe amʉranʉkʉ'pʉ iya, Christiana yau itʉrawasooi eperu pe. Serɨ a'tai warai, So'si epuru J. P. Jasperson, America poi, iye'tonpa'tɨ'pʉ ipɨ' itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau. Mɨrɨ wʉipiya yau nɨrɨ, kareta e'menukato' pɨ' amʉrasa' kon ukonekasa' esi'pʉ Norway yau. Christiana yau non mɨrɨ awonsi'kɨ iwʉ' e'ma'pʉ to' uya, kareta e'menukato' iwʉ' pe, so'si e'seporoto' iwʉ' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ uko'man nɨto' iwʉ' ton pe, $14,580 epe' ke. Aka'ne' a'tai, kareta Tidernes Tegn (Pata weyu ma'kʉʉi ton) e'menukapɨtʉ'pʉ tu'ke pʉra Christiana iwʉ' yau suntaaka kaisa rɨ.

GSAM 415.21880 wʉipiya yau, yʉi are ton e'soto' a'tai ipiya'tɨ yau, So'si epuru Matteson uyee'pʉ America pona epika'tɨn nɨto' epose'na, Scandinavia yawon tʉrawaso pirikʉto' pe. Mɨrɨ wʉipiya yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' pona itɨ'pʉ, mɨrɨpan enna'po'pʉ Europe pona 1881 wʉipiya yau, 4 pe ikapʉi yau, eke pe tʉmeruntɨ eposa'. Inke pʉra iyenna'posa' tʉpo, kareta menukato' wa'kapun, tɨririn pe tʉutɨrinkasen, e'ma'pʉ to' uya, mɨrɨpan tʉrʉ'pʉ to' uya Christiana iwʉ' ta'.

GSAM 415Ka'nɨ pe uko'man nɨto' pɨ' kareta ton Denmark mɨrɨ awonsi'kɨ Sweden pon kon maimu yau

GSAM 415.3Inke pʉra rɨ ka'nɨ pe uko'man nɨto' pɨ' kareta menukan nɨto' piya'tɨ'pʉ to' uya Denmark pon kon maimu yau, Sundheds Bladet (Ka'nɨ pe uko'man nɨto' karetaai) itese'. 1883 wʉipiya yau mɨrɨ waraino kareta menuka'pʉ iya Sweden pon kon maimu yau nɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa pɨ' kareta, Sanningens Härold (I'napairon main ekamanin) itese'. 1884 wʉipiya yau to' esi'pʉ kareta e'menukato' iwʉ' yawon ikupʉ to' uya ike ton ke, $2,563 epe' ke. Mɨrɨ wʉipiya yau 115,000 kaisa rɨ kareta ton menukasa' mɨrɨ awonsi'kɨ ekamʉsa' esi'pʉ tanporo, tu'ke parɨ 1,000 kaisa rɨ kareta piya'pɨ ton mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ kareta ton a'kɨrɨ.

GSAM 415So'si epuru Haskell Scandinavia yau

GSAM 415.4Scandinavia non ton yawon tʉrawaso uya eke epika'tɨn nɨto' eporo'pʉ So'si epuru Haskell itɨ wenai 1882 wʉipiya yau. 1884 wʉipiya yau nɨrɨ eke epika'tɨn nɨto' eporo'pʉ to' uya So'si epuru ton George I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen mɨrɨ awonsi'kɨ E. G. Olsen tʉrawasooi kon winɨ.

GSAM 416Mrs. White uya Scandinavia pon kon eke pe pika'tɨsa'

GSAM 416.11885 wʉipiya yau, Mrs. E. G. White mɨrɨ awonsi'kɨ imu, W. C. White, utɨ'pʉ Scandinavia pona. To' itɨ'pʉ esi'pʉ eke kuru epika'tɨn nɨto' pe mɨrɨ non yawon tʉrawaso yau, itentai epe' i'tu poken pʉra. Tʉron kon usenuminka'pʉ mɨrɨ non yawon entu'ma kon uya 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉrʉ poken pʉra tesi kon tukai', mɨrɨ awonsi'kɨ kareta ton kʉrʉpo'poma i'se iwʉ' kaisa rɨ ɨsi'kan nɨto' esi notʉn pe tukai'. Mrs. White nʉtʉrʉ'pʉ Panaman nɨto' main esi'pʉ ipoken ite'kwa a'taino pe; ka'pon amʉ' uya wakʉ pe i'nʉnka'pʉ. Serɨ to' maimu uya mɨrɨ enpoika'pʉ: “Tanporo Itepuru nekama'pʉ ku'to' ina uya oton, mɨrɨ awonsi'kɨ imaimu aworon kon pe ina e'to' oton.” Serɨ itɨ'pʉ kon a'tai Scandinavia yawon tʉrawaso era'tɨ'pʉ tanporo, eke pe rɨ Mrs. White tʉrawasooi wenai, apʉ' pʉra ikupʉ iya wenai.

GSAM 416Emennʉ'pʉ kareta e'menukato' iwʉ' ukonekasa' Norway yau

GSAM 416.21886 wʉipiya yau So'si epuru ton O. A. Olsen mɨrɨ awonsi'kɨ N. Clausen utɨ'pʉ Scandinavia non ton pona. N. Clausen e'nɨmɨ'pʉ mɨrɨ yau inke rɨ. 1885 wʉipiya yau emennʉ'pʉ kareta e'menukato' iwʉ' ukonekasa' esi'pʉ Christiana yau. Wʉipiya, 1886 wʉipiya 9 pe ikapʉi 1 pe weyu yau u'masa', yau, kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ ton kʉrʉpo'poma rɨken wenai, iwʉ' yawon kon uya $5,386.68 eporo'pʉ. Kapʉi kaisa rɨ kareta ton tʉpiya'nokon e'si'to' to' uya e'ma wenai nɨrɨ $3,146.03 eporo'pʉ to' uya.

GSAM 41625 kaisa rɨ so'si ton Scandinavia yau

GSAM 416.31889 wʉipiya yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' ena' itekare tʉsa' uya ta'pʉ, Scandinavia yawon tʉrawaso yau 25 kaisa rɨ so'si ton esi tukai', 926 kaisa rɨ so'si yawon kon ke. Mɨrɨpan kon uya 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉrʉ'pʉ, $2,548.75. Mɨrɨ yau nɨrɨ 6 itekare ekamanin nan, 4 itekare ekaman nɨto' pɨ' e'ma tʉsa' kon, mɨrɨ awonsi'kɨ 52 Kareta kʉrʉpo'pomanin nan esi'pʉ. Norway mɨrɨ awonsi'kɨ Sweden yau kareta ton kʉrʉpo'poma epe'pʉ esi'pʉ $2,161.26 pe, wʉipiya piya'pɨ tikin nɨ, 3 kapʉi, yau.

GSAM 416Sikuru Christiana yau

GSAM 416.4Mɨrɨ a'tai sikuru tʉrawasoma'pʉ Christiana yau, 50 kaisa rɨ usenupanin nan ke. 1891 wʉipiya yau Papa Maimu usenupato' kupʉ'pʉ So'si epuru ton O. A. Olsen mɨrɨ awonsi'kɨ E. J. Waggoner uya Christiana yau, 100 kaisa rɨ usenupanin nan ke. Serɨ usenupato' yau to' usenupa'pʉ wakʉ kuru pe, kareta kʉrʉpo'poman nɨto' tʉrawaso pɨ'.

GSAM 41740 kaisa rɨ so'si ton Scandinavia yau 1895 wʉipiya yau

GSAM 417.16 wʉipiya tʉpo, 1895 wʉipiya yau, So'si epuru D. A. Robinson nekama'pʉ ene'nokon. Mɨrɨ a'tai iyesi'pʉ tʉron non ton yawon tʉrawaso piya'pɨ epuru pe. Serɨ a'tai yawon tʉrawaso usemo'kasa' enpoika'pʉ iya wakʉ kuru pe. Mɨrɨ pɨ', imaimu e'menuka'nokon se kasa: “Scandinavia yau 40 kaisa rɨ so'si ton esi, 1,458 kaisa rɨ so'si yawon kon ke. Mɨrɨ wʉipiya yawon 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ esi'pʉ $5,585.55 pe. 15 kaisa rɨ Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin nan esi, 11 itekare ekaman nɨto' pɨ' e'ma tʉsa' kon ke. Mɨrɨ wʉipiya yau kareta ton kʉrʉpo'poma epe'pʉ esi $40,000 pe. Serɨ eke kuru pʉrata e'seposa' eke pe rɨ Kareta kʉrʉpo'pomanin nan tʉrawasooi kon wenai. Serɨ rɨ non yau, 1885 wʉipiya yau, kareta kʉrʉpo'pomanin nan, upurɨnin kon itekare ekamanin nan poro rɨ, uya, kareta ton kʉrʉpo'poman nɨto' iwʉ' kaisa rɨ ɨsi'kɨi'ma kupʉ poken pʉra e'nɨ tukai', ta'pʉ.

GSAM 417Osorʉwawon kon Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' Scandinavia yau

GSAM 417.2Scandinavia yawon tʉrawaso yau serɨ pe osorʉwawon kon Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' esi. To' ukoneka'pʉ weyu ton serɨ: Denmark, 1880 wʉipiya yau 5 pe ikapʉi 30 pe weyu; Sweden, 1882 wʉipiya yau 3 pe ikapʉi 12 pe weyu; Norway, 1887 wʉipiya yau 6 pe ikapʉi 10 pe weyu. So'si epuru John Matteson, wapiya Scandinavia pon kon ena' itekare ekaman nɨto' piya'tɨnin, wakʉ kuru pe tʉrawaso piya'tɨnin, e'tʉrawasoma'pʉ ipan pe tʉuse'mai', tʉron nɨ pɨ' teseru nonkai'ma, mɨrɨ non pon kon wakʉ pe e'to' pe. Mɨrɨpan a'si'pʉ ka'pon wɨnin e'ne' uya, wayapaimɨ uya. Iyerikʉ'pʉ El Monte, California po, 1896 wʉipiya yau 3 pe ikapʉi 30 pe weyu yau, 61 kaisa rɨ iwʉipiya ton ke.

GSAM 417Britain pon kon ena' itekare ekaman nɨto' tʉrawaso

GSAM 417.3William Ings, Hampshire, England po iwenai te'sen, esi'pʉ America pon warai teseru mɨrɨ awonsi'kɨ te'senupa'pʉ yau, mʉre pe tesi si'kɨrɨ United States yau tʉuko'mansa' wenai. Basel, Switzerland poi itɨ'pʉ Southampton pona, 1878 wʉipiya yau 5 pe ikapʉi 23 pe weyu yau. Serɨ a'tai aka'ne' pe rɨ iko'mamʉ'pʉ, asa'ron kon suntaaka rɨken, mɨrɨpan enna'po'pʉ Europe eke nono pona aka'ne' a'tai. Inke pʉra mɨrɨ tʉpo iyenna'po'pʉ kanan Southampton pona. Mɨrɨ yau 4 kapʉi tʉutɨpɨtʉ tʉpo iwʉ' kaisa rɨ, kareta piya'pɨ ton ekamʉ pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso tʉneporo'pʉ kupʉ pɨ', 10 kaisa rɨ Sapa' awɨron kon e'seposa' ekama'pʉ iya. Mɨrɨ wʉipiya yau 12 pe ikapʉi 30 pe weyu yau, urɨ mɨrɨ awonsi'kɨ uno'pʉ uyee'pʉ Southampton pona. Mɨrɨ yau ina tʉrawasooi e'tonpa'tɨ'pʉ So'si epuru Ings tʉrawasooi pɨ'. Ikomi' pe pata e'to' a'tai, e'seporoto' ton kupʉ'pʉ ina uya Shirley Hall yau mɨrɨ awonsi'kɨ ina iwʉ', ipe' ina nʉtʉrʉpɨtʉ'pʉ, yau. 1879 wʉipiya yau a'ne' pe pata e'to' a'tai, Ta'porin tau e'seporoto' ton kupʉ'pʉ ina uya Southampton po. Serɨ a'tai mɨrɨ pata yau Maud Sisley, uri'san (serɨ pe Boyd no'pʉ), iye'tonpa'tɨ'pʉ tʉrawaso pɨ', Papa Maimu ekama pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ iwʉ' kaisa rɨ ɨsi'ka pɨ'. Serɨ tʉrawaso eperu pe tu'kan kon uya i'napairon main apurɨ'pʉ. Mɨrɨ tʉpo ikomi' pe pata e'to' a'tai, e'seporoto' ton kupʉ'pʉ ina uya eke iwʉ' piya'pɨ yau, Ravenswood Villa yau, mɨrɨ iwʉ' yau ina uko'mamʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ina karetaai ton ereutato' esi'pʉ.

GSAM 418Ta'porin tau e'seporoto' England yau

GSAM 418.11880 wʉipiya yau a'ne' pe pata e'to' a'tai, So'si epuru Andrews, tʉpun meruntɨ pʉra tesi e'tane, uyee'pʉ Switzerland poi, Ta'porin tau e'seporoto' Romsey yau pika'tɨse'na. Mɨrɨ yau tʉron kon uya Itekare apurɨ'pʉ.

GSAM 418.21880 wʉipiya yau 1 pe ikapʉi 11 pe weyu yau, kareta piya'pɨ ton ekamʉnin nan amʉrasa' kon ukoneka'pʉ. So'si yawon kon esi'pʉ ipan pe serɨ tʉrawaso kupʉ i'se, mɨrɨ awonsi'kɨ tu'ke kareta ton ekamʉ'pʉ to' uya.

GSAM 418.31880 wʉipiya yau 2 pe ikapʉi 8 pe weyu yau, ina wapiyaro' pa'taisiman nɨto' e'kupʉ'pʉ, 6 kaisa rɨ ka'pon amʉ' pa'taisima'pʉ ina uya. 1881 wʉipiya yau 7 pe ikapʉi 2 pe weyu pʉ'kʉ pona, 29 kaisa rɨ ka'pon amʉ' pa'taisimasa' esi'pʉ tuna ka' tʉuta'pokʉ kon pe, Southampton po.

GSAM 418Itʉrawasomanin nan epiripʉ'pʉ England yau

GSAM 418.41881 wʉipiya yau, yʉi are ton e'soto' a'tai, Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' yau to' usauro'nɨ'pʉ awɨrɨ, So'si epuru A. A. John mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ, Geo. R. Drew mɨrɨ awonsi'kɨ Jennie Thayer, uri'san, utɨ'pʉ England pona. Mɨrɨpan kon iye'tonpa'tɨ'pʉ mɨrɨ non yawon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso pɨ'. 1882 wʉipiya yau So'si epuru Haskell utɨ'pʉ Europe yawon tʉrawaso ense'na, mɨrɨpan uko'mamʉ'pʉ tu'ke weyu ton England yawon itʉrawasomanin nan piyau. Wakʉ kuru epika'tɨn nɨto' tʉrʉ'pʉ iya to' ena', to' auro'ka mɨrɨ awonsi'kɨ to' panama winɨ.

GSAM 418.51882 wʉipiya yau 3 pe ikapʉi yau, Britain pon kon ena' asa'rɨ iareru ton ɨnɨto' Pata weyu ma'kʉʉi ton kareta pɨ' piya'tɨ'pʉ to' uya. Mɨrɨ asa'rɨ areru ton menukapɨtʉ'pʉ to' uya, 1,000 kaisa rɨ Pata weyu ma'kʉʉi ton kareta ton, America poi enno'sa' kon, pɨ' itʉrʉ'pʉ to' uya. Serɨ ton apurɨ'pʉ to' uya itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau Great Britain po. 1883 wʉipiya yau 10 pe ikapʉi 1 pe weyu yau itʉrawasooi kon ekama'pʉ to' uya; serɨ uya mɨrɨ weyu yau 100 kaisa rɨ Sapa' awɨron kon esi'pʉ enpoika'pʉ. Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso epiya'tɨ'pʉ si'kɨrɨ 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ tʉsa' esi'pʉ $2,078.71 pe.

GSAM 419Kanau ton winɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso

GSAM 419.1Kanau ton mainanpanin nan wakʉ pe e' wenai, So'si epuru Ings ena' ite'ma tʉrʉ'pʉ to' uya kareta piya'pɨ ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta ton, iwonkasa' ton, ennokoto' pe iya e'manɨ pʉra, 80 kaisa rɨ eke ton kanau e'reutato' pata'se' ton pona. Mɨrɨ ton esi'pʉ Peninsular and Oriental Steam Ship Company, pata'se' ton pe, South Africa yau, East Indies mɨrɨ awonsi'kɨ West Indies yau, Central America yau, mɨrɨ awonsi'kɨ Bay Islands yau. Serɨ kasa tʉnenno'pʉ kon kareta ton ene tʉuya'nokon wenai wapiya ka'pon amʉ' usenupa i'se enasa' esi'pʉ Demarara pa'wʉ yau. Serɨ itekare eporo'pʉ ina uya pa'wʉ poi iye'sa' kon kareta ton winɨ.

GSAM 419“Sapa' pɨ' iye'kupʉ'pʉ ekareei” tʉsa' England yawon kareta ereutato' iwʉ' ton ta'

GSAM 419.2So'si epuru Andrews nʉmenuka'pʉ, Sapa' pɨ' iye'kupʉ'pʉ ekareei, tikin nɨ kareta tʉsa' esi'pʉ nɨrɨ, Great Britain kaisarɨ rɨ, 60 kaisa rɨ tanporon kon ena' kareta ereutato' iwʉ' ton mɨrɨ awonsi'kɨ e'manɨ pʉra kareta ennɨto' iwʉ' ton ta'. Mɨrɨ yau rɨ kareta ton esi, serɨ panton ekamanin pe tenepai te'san pɨ'.

GSAM 419.31884 wʉipiya yau So'si epuru Butler utɨ'pʉ England pona, tʉron kon serɨ non yau itʉrawasomanin nan pokon pe. So'si epuru ton S. H. Lane mɨrɨ awonsi'kɨ Robert Andrews utɨ'pʉ Boston poi kanau yau, Great Britain yawon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso pɨ' te'tonpa'tɨ kon pe, 1885 wʉipiya yau 5 pe ikapʉi 9 pe weyu yau. Mrs. White utɨ'pʉ England pona, mɨrɨ uya itʉrawasomanin nan meruntɨtanʉkʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ to' ari'nʉnpa'pʉ. Mrs. White mɨrɨ awonsi'kɨ imu uko'mamʉ'pʉ mɨrɨ yau tu'kan pen suntaaka ton yau, Europe yawon tʉrawaso poi America pona tenna'po kon rawɨrɨ.

GSAM 419“Serɨ a'taino i'napairon main” epiya'tɨ'pʉ

GSAM 419.41884 wʉipiya ipiya'tɨ yau, So'si epuru Butler uyepʉ'pʉ tʉpo inke pʉra England pona, to' usauro'nɨ'pʉ kareta menukan nɨto' piya'tɨto' tʉuya'nokon pe Grimsby yau. M. C. Wilcox esi'pʉ imenu konekanin pe. 8 kaisa rɨ iareru esi'pʉ, kapʉi kaisa rɨ asa' ite'kwa iyepa'kapɨtʉ'pʉ, Serɨ a'taino i'napairon main itese' pe. Serɨ rɨ kareta e'menuka serɨ pe London, England yau, 16 iareru ke, suntaaka kaisa rɨ. 18,000 warai kareta ton epa'ka suntaaka kaisa rɨ.

GSAM 420.11889 wʉipiya yau So'si epuru Holser uya Britain yawon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ekama'pʉ. Mɨrɨ yau 8 kaisa rɨ so'si ton esi'pʉ, 200 kaisa rɨ Sapa' awɨron kon ke, mɨrɨpan kon tonpa ton 65 esi'pʉ London yau. Ipɨkɨrɨ wʉipiya yawon 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ esi'pʉ $1,244.58 pe. Asa'ron kon Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin nan esi'pʉ, asa'ron kon itekare ekaman nɨto' pɨ' e'ma tʉsa' kon, asa'ron kon kanau ton yau itekare ekamanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ 7 Papa Maimu pɨ' itʉrawasomanin nan. Serɨ a'tai warai So'si epuru ton Wm. Hutchinson mɨrɨ awonsi'kɨ Francis Hope uyee'pʉ England yawon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ya'.

GSAM 420Pacific Press London yau

GSAM 420.21890 wʉipiya yau, Pacific Press kareta e'menukato' amʉrasa' kon, Oakland, California pon kon, uya titʉrawasooi kon iwʉ' piya'tɨ'pʉ 48 Paternoster Row, London yau. Kareta e'menukato' iwʉ' nɨrɨ piya'tɨ'pʉ to' uya 451 Holloway Road, London, N yau. Wapiyaro' wʉipiya yau iwʉ' yawon kon uya kareta ton kʉrʉpo'poma epe'pʉ eporo'pʉ $9,556.89, tu'ke ton kareta tʉe'masan ena' ipe' awɨrɨ.

GSAM 420.31895 wʉipiya yau 2 pe ikapʉi yau, So'si epuru Robinson uya tʉrawaso itekare ekama'pʉ se kasa:

GSAM 420.3“Great Britain yau 11 kaisa rɨ so'si ton esi, 363 kaisa rɨ so'si yawon kon, 5 itekare ekamanin nan, mɨrɨ awonsi'kɨ tikin nan itekare ekaman nɨto' pɨ' e'ma tʉsa'. Ipɨkɨrɨ wʉipiya yawon 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ esi'pʉ $5,077.20 pe, $13.98 warai tikin nan so'si yawon kaisarɨ rɨ. Kareta e'menukato' iwʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ itapurui ton esi serɨ pe International Tract Society, Limited, enawon pe; to' uya imainanpa. Serɨ amʉrasa' kon esi England pon kon amʉrasa' kon pe.”

GSAM 420.41895 wʉipiya yau 12 pe ikapʉi yau, tʉron non ton yawon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso imenu mainanpanin uya Great Britain yawon so'si yawon kon esi 560 kaisa rɨ tukai' ekama'pʉ. Mɨrɨ wʉipiya yau 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ epiripʉ'pʉ $1,000 ke. Mɨrɨ a'tai 8 kaisa rɨ amʉrasa' kon e'seporopɨtʉ'pʉ Sapa' yau tʉron nɨ pata ton yau London po.

GSAM 420.5Serɨ kasa itʉrawasooi kon utɨ'pʉ mɨrɨ non yau, tʉron nɨ a'tai iye'kupʉ ene poken pʉra rɨ. Ite' ena'pɨ a'ta pen tʉron nɨ non yau aitune' pe, tʉron nɨ non yau kasa. Tɨnɨn pɨ' iya'ta, e'tane ipɨkɨrɨ wakʉ kuru pe mɨrɨ awonsi'kɨ meruntɨ pe iya'ta. Mɨrɨ kasa rɨ Itosorʉwano inserʉ ekareei yawon i'napairon main esi serɨ kin nono yau. Ite' ena'pɨ ipɨmɨsa' esi, imi' utɨpɨ'sa' mɨrɨ awonsi'kɨ tɨnɨn pɨ' iya'tasa' esi, serɨ pe eke pe iyenasa' pʉ'kʉ pona, iye'sara'tɨ'pʉ entai.

GSAM 421Australasia yawon itekare ekaman nɨto' tʉrawaso

GSAM 421.11885 wʉipiya yau 5 pe ikapʉi 10 pe weyu yau, So'si epuru ton S. N. Haskell, J. O. Corliss tʉtonpa ton pokon pe, M. C. Israel tʉtonpa ton pokon pe, Wm. E. Arnold mɨrɨ awonsi'kɨ Henry Scott utɨ'pʉ San Francisco poi kanau yau, Australia yau itekare ekaman nɨto' tʉrawaso piya'tɨse'na. Serɨ rawɨrɨ 11 wʉipiya, 1874 wʉipiya yau, Battle Creek yau e'seporoto' yau, Mrs. White uya ta'pʉ, tu'kan kon tʉron nɨ non ton pon kon uya i'napairon main anʉnto' tʉuya'nokon oton tukai'. Kareta menukato' wa'kapun ton tʉrawasoma ene'pʉ tʉuya, kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ ton e'menuka tʉron nɨ non ton yau ene'pʉ tʉuya tukai' ta'pʉ iya. Ɨ'rɨ non ton pɨ' tusaurokʉ tukai' to' uya iyekama'posa' a'tai, imaimu eikʉ'pʉ iya, Australia rɨken ese' uyee'pʉ tenu ya' tukai'.

GSAM 421Papa Maimu e'kwa'tɨto'

GSAM 421.2So'si epuru Haskell mɨrɨ awonsi'kɨ iya'kɨrɨ te'san kon e'tʉrawasoma'pʉ ipan pe wakʉ pe. Mɨrɨ wenai Itekare usemo'ka'pʉ aitune' pe rɨ, kareta e'menukato' pe iyesi Australia yau tukai' to' uya usenuminkato' airɨ. Mɨrɨ pɨ' kareta e'menukato' ikoneka'pʉ to' uya. 1886 wʉipiya yau 1 pe ikapʉi 1 pe weyu yau, kapʉi kaisa rɨ kareta epa'ka'pʉ Melbourne yau, 16 iareru ke, Papa Maimu e'kwa'tɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ Pata weyu ma'kʉʉi ton itese' pe. Wapiyaro' kareta menuka'pʉ to' uya 6,000 kaisa rɨ, e'tane iyepa'kato' awɨrɨ 3,000 kaisa rɨken e'menukapɨtʉ'pʉ.

GSAM 421Wapiyaro' so'si ukonekasa' Australia yau

GSAM 421.3Suntaaka yau wapiyaro' weyu, 1886 wʉipiya yau 4 pe ikapʉi 10 pe weyu yau, wapiyaro' Sapa' awɨron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen so'si ukoneka'pʉ Australia yau. 18 kaisa rɨ ka'pon amʉ' mɨrɨ yau te'san kon uya to' usauro'nɨsa' kon kareta yau tʉese' kon menukasa' esi'pʉ; 7 kaisa rɨ tʉron kon uya so'si ya' tewomʉ kon pa'taisiman nɨto' winɨ ekama'po'pʉ. Pʉsamoro pa'taisima'pʉ to' uya mɨrɨ tʉpo Sapa' yau. Tu'ke suntaaka ton yau, Sapa' kaisa rɨ, tʉron kon iye'tonpa'tɨpɨtʉ'pʉ so'si pɨ', 55 kaisa rɨ to' enasa' pʉ'kʉ pona. 1886 wʉipiya yau 5 pe ikapʉi pʉ'kʉ pona, tanporon kon, tʉese' kon menukasa' kon, esi'pʉ 90 kaisa rɨ. To' a'kɨrɨ, 35 warai tʉron kon esi'pʉ Sapa' awɨron kon pe tʉron nɨ pata ton yau.

GSAM 421.4Kareta e'menukato' iwʉ' yau asa'rɨ wakʉ kareta menukato' wa'kapun ton mɨrɨ awonsi'kɨ ensin esi'pʉ. Tanporo ipe' tʉsa' esi'pʉ, mɨrɨpan ton esa' pe Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san esi'pʉ mɨrɨ ɨnnonsi'kɨ non yawon kon. Ina eke Kareta e'menukato' iwʉ', Oakland, California yau te'sen, piyapai 7,000 mi warai iyesi'pʉ.

GSAM 422.11886 wʉipiya yau Itekare utɨ'pʉ New Zealand pona nɨrɨ. Australia yawon tʉrawaso itekare uya ta'pʉ, New Zealand yau 50 kaisa rɨ Sapa' awɨron kon esi tukai'. Kareta ton kʉrʉpo'poma winɨ iwʉ' yawon kon uya $700 eporo'pʉ. Serɨ enta', Kareta kʉrʉpo'pomanin nan uya 400 kaisa rɨ Eke e'sei'pɨ' nɨto' kareta ton kʉrʉpo'poma'pʉ New Zealand yau, mɨrɨ awonsi'kɨ 1,000 kaisa rɨ Taniyerʉ pɨ' usenuminkan nɨto' kareta ton Australia yau.

GSAM 422Australia Kareta e'menukato' iwʉ'

GSAM 422.21889-07-19, kareta e'menukato' iwʉ' Melbourne yau ekonekan nɨto' iyenuka'sa'. Mɨrɨ yau so'si e'seporoto' pe iwano' e'ma.

GSAM 422Tasmania yau tʉrawaso use'man nɨto'

GSAM 422.3Australia mɨrɨ awonsi'kɨ New Zealand yau Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' eseru ekonekan nɨto'. So'si epuru Israel mɨrɨ awonsi'kɨ Steed Tasmania pe itekare ekaman nɨto' tʉrawaso mɨrɨ yau usenpoika. Mɨrɨ non yau so'si osorʉwawon e'seporoto' kon, 136 kon. Mɨrɨ awonsi'kɨ Sapa' awɨron kon awɨrɨ awɨrɨ te'san, to' eseru ekonekasa' pʉra rɨ iyesi mɨrɨ a'tai.

GSAM 422.4Australia yau 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ $9,371. Kareta kʉrʉpo'pomanin 15 kon te'san; kareta kʉrʉpo'pon nɨto' ton $19,500.

GSAM 422.5So'si epuru Haskell non emʉ' won iyakon ite'kwa tʉutɨi'ma Australia koro'koro' uyepʉ, 1889-08 yau mɨrɨ Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' yau e'seporoto'. Tu'ke pe'ne rɨ eseru poro to' pika'tɨ'pʉ iya wakʉ pe kuru; emenna' pe e'seporosa' kon uya mɨrɨ pika'tɨn nɨto' apurɨ'pʉ eke pe. America kon tʉrawaso utʉrawasooi kon Australia pe, Papa uya tʉrawaso emenna' pɨ' ekonekan nɨto' pe.

GSAM 422Mrs. White Australia yau

GSAM 422.61891 yau, yʉi yare etɨto' menkanin a'tai, Mrs. E. G. White, mɨrɨ awonsi'kɨ pɨkɨrɨ W. C. White, So'si epuru Geo. B. Starr mɨrɨ awonsi'kɨ kon California upʉ Australia pe, 1891-12 yau uyepʉ; mɨrɨ non yau a'ne' pe pata e'to' menkanin koro'tau rɨ. Mrs. White 9 wʉipiya mɨrɨ non yau te'tʉrawasomai', ipun e'netʉ ke iko'mamʉ e'tane rɨ, ipanaman nɨto' main uya itekare ekaman nɨto' tʉrawaso pika'tɨ'pʉ eke pe, Itosorʉwano inserʉ ekareei a'kwarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ieseru awɨrɨ iye'to' pe. Australia yau te'san a'tai, So'si epuru J. O. Corliss tʉrawaso pe upʉ uyepʉ; W. A. Colcord mɨrɨ awonsi'kɨ kon emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin, enupanin, mɨrɨ ton yau tʉrawaso use'ma.

GSAM 423So'si epuru Olsen Australia yau

GSAM 423.1So'si epuru O. A. Olsen Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' epuru te'sen a'tai, non pɨ' pata pɨ' pata yau Papa uya iwʉ' ton mɨrɨ awonsi'kɨ tʉrawaso ton e'ma uyepʉ. Mɨrɨ pe inke rɨ utɨ poken iyesi'pʉ, non emʉ' won utɨn nɨto'. Mɨrɨ kupʉ'pʉ iya itekare ekaman nɨto' tʉrawaso non ton yau i'se te'to' kon mɨrɨ awonsi'kɨ to' eseru i'tuto' pe tʉuya wakʉ pe kuru, tanporo to' pika'tɨto' pe tʉuya, tʉron kon rɨken nanʉmʉi'ma pʉra. Mɨrɨ yau 1893 pe Australia yau siman ton te'sen, mɨrɨ tʉrawaso nɨto' pe.

GSAM 423Australasian Union e'seporoto'

GSAM 423.2Mɨrɨ a'tai Australasian Union e'seporoto' e'seporoto' eseru ekonekan nɨto': Australia awonsi'kɨ New Zealand Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' mɨrɨ awonsi'kɨ Australia itekare ekaman nɨto' tʉrawaso non ton. Mɨrɨ e'seporoto' 2 wʉipiya pe a'tai e'seporoto', tʉrawaso mɨrɨ union e'seporoto' ton non tʉron yau e'seporoto' pɨ' nɨto'. 1893 yau Kareta kʉrʉpo'pomanin kon pɨ' serɨ, 5,000 Steps to Christ kareta ton kʉrʉpo'pon; mɨrɨ awonsi'kɨ 5,000 kareta ton e'menuka. 1894-95 pɨ' wʉipiya yau, 4 ikapʉi a'tai, kareta ton enna pe iwapiya usennato' e'menukasa' ton 4,000 anʉmʉ'pʉ to' uya.

GSAM 423So'si epuru Prescott Australia yau

GSAM 423.31895 pe So'si epuru W. W. Prescott, enupanin tʉrawaso epuru e'menukato', mɨrɨ e'seporoto' yau ikapʉi ton te'sen. Mɨrɨ pɨ' nɨto' awonsi'kɨ i'tun e'ma itekare ekaman nɨto' pe. Mɨrɨ a'tai enupanin institute e'seporoto', kon pe wakʉ nɨto' use'ma.

GSAM 424.1Mɨrɨ wʉipiya tʉrawaso nɨto' Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' pe panaman nɨto' main So'si epuru W. C. White uya e'ma, mɨrɨ ton:

GSAM 424.1“Australia Union e'seporoto' yau so'si 17, kon 1074. Mɨrɨ kon 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ mɨrɨ upʉ wʉipiya pe $9,810.10. Mɨrɨ e'seporoto' yau Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin 12, tʉrawaso enupato' 2, Papa Itekare tʉrawaso nɨto' ton 3, awonsi'kɨ Kareta kʉrʉpo'pomanin 50; mɨrɨ kon wʉipiya yau kareta kʉrʉpo'pon $28,731.11. Mɨrɨ wʉipiya yau New South Wales non, so'si 6 awonsi'kɨ kon 321, Australia Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' upʉ e'ma, New South Wales e'seporoto' itekare e'ma.”

GSAM 424AFRICA KIRON ITEKARE EKAMAN NɨTO' TʉRAWASO

GSAM 424.21886 pe Battle Creek yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' e'seporoto' a'tai, Africa kiron itekare ekaman nɨto' tʉrawaso use'ma nɨto' poro utaimenkan nɨto'. 1887 wakʉ a'tai yau mɨrɨ nɨto' e'ma, mɨrɨ non ɨnnɨ yau esikiri kon Sapa' awɨrɨ e'nɨ epiya'tɨsa' kon uya tʉrawaso kon uyepʉ ekama'po esi'pʉ.

GSAM 424So'si epuru Boyd mɨrɨ awonsi'kɨ Robinson Africa yau

GSAM 424.3Mɨrɨ nɨto' pe 05-11 yau So'si epuru C. L. Boyd awonsi'kɨ pɨkɨrɨ ton, So'si epuru D. A. Robinson awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉrawaso kon New York City upʉ Africa pe pɨ' uyepʉ, Liverpool mɨrɨ awonsi'kɨ London pɨ' nɨto'. 3 wʉipiya mɨrɨ upʉ Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' yau P. W. B. Wessels uya ekareei: mɨrɨ tʉrawaso kon Africa pe uyepʉ a'tai, 40 kaisa rɨ iwa ka'pon amʉ' Papa maimu 4 kaisaron awɨrɨ Sapa' awɨron te'san, kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ Papa Itekare enuminkan nɨto' pe.

GSAM 424.4So'si epuru Robinson mɨrɨ awonsi'kɨ Boyd Cape Town yau itekare ekaman nɨto' tʉrawaso tʉrawaso use'ma. Mɨrɨ upʉ wʉi enu enwo'netʉ mɨrɨ awonsi'kɨ iyuyepʉto' a'sanau winɨkʉi' 800 non nɨto' pɨ' Kimberley, tanporon tɨ' entai sa'man ton epe'kena' tɨ' eporoto' non yau, mɨrɨ tʉrawaso e'ma.

GSAM 424.51889 pe So'si epuru 2, tʉrawaso enupato' 1, so'si 4, kon 80 ton te'san; mɨrɨ kon 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ $2,798.36. Mɨrɨ wʉipiya yau America upʉ So'si epuru Ira J. Hankins Cape Town yau tʉrawaso, wakʉ nɨto' e'ma. Mr. awonsi'kɨ Mrs. Druillard Nebraska upʉ uyepʉ, mɨrɨ tʉrawaso yau e'seporoto' awonsi'kɨ tʉrawaso mɨrɨ pɨ' mʉra'ta pɨ' nɨto' ton u'tʉrʉ. Mrs. Druillard kareta iwʉ' yau kareta tʉrawaso nɨto' pɨ' mɨrɨ uya nɨto'; Mr. Druillard itekare ekaman nɨto' tʉrawaso tʉrawaso yau. Mɨrɨ wʉipiya yau kʉrʉpo' iwʉ' ton Cape Town pe uyepʉ a'tai, kareta kʉrʉpo'pon $750.

GSAM 425So'si epuru Haskell Africa yau

GSAM 425.1Mɨrɨ wʉipiya 08 yau So'si epuru Haskell Cape Town pe uyepʉ. 5 ikapʉi pɨ' wakʉ nɨto' Africa yau so'si ton awonsi'kɨ so'si kon ton mʉra'ta uyepʉ, itekare ekaman nɨto' tʉrawaso. Mɨrɨ uyepʉ pe Papa uya tʉrawaso emenna' nɨto' main e'ma, mɨrɨ uya pɨ' e'ma nɨto' usenpoika. Enupanin tʉrawaso pe 12 tenupasen Africa upʉ America pe uyepʉ, Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen enupanin iwʉ' ton yau enupato'.

GSAM 425.2Mɨrɨ a'tai Kareta kʉrʉpo'pomanin tʉrawaso pɨ' enpoika. Cape Town yau kareta kʉrʉpo'pomanin institute e'seporoto', Mr. E. M. Morrison uya nɨto'; mɨrɨ uya itekare ekaman nɨto' pe main e'ma. Mɨrɨ enupan nɨto' pe upʉ, 6 ikapʉi yau Kareta kʉrʉpo'pomanin 13 kon kareta kʉrʉpo'pon awonsi'kɨ e'ma, $5,621.28. Kareta ton enna pe ekama'po nɨto' ton esi'pʉ anpisin pe kuru, London kareta iwʉ' yawon kon uya ikupʉ poken iye'to' entai; kareta ton ekoneka poken to' esi'pʉ pen mɨrɨ kaisa rɨ aitune' pe kuru.

GSAM 425.31892 yau So'si epuru A. T. Robinson Africa yau tʉrawaso pe e'seporoto'. Mɨrɨ a'tai tʉrawaso pɨ' use'ma, kareta iwʉ' mʉra'ta tʉrawaso iwʉ' pe e'ma. Mɨrɨ pe iwʉ' e'ma, so'si e'seporoto' pe iwano' wakʉ.

GSAM 426Africa yau enupanin iwʉ'

GSAM 426.1Mɨrɨ pe tʉrawaso usenpoika a'tai a'tai, Claremont, Cape Town ka'taporo pata yau, enupanin iwʉ' e'ma, $35,000. America kon tʉrawaso nan enupanin kon uyepʉ, enupanin iwʉ' pɨ' nɨto' enupan nɨto' pɨ' yauwɨrɨ; mɨrɨ Africa kiron pon kon rɨ uya mɨrɨ tʉrawaso epe'pʉ e'mato' pe. Mɨrɨ kʉrʉpo' nɨto' emenna' pe, enupanin iwʉ' 1893-02-01 yau e'ma.

GSAM 426Africa kiron Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto'

GSAM 426.2Africa kiron Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' 1892 yau e'ma. 1893 pe Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' yau mɨrɨ e'seporoto' pɨ' mɨrɨ e'seporoto' pe e'ma. Mɨrɨ a'tai so'si 5, kon 138, mɨrɨ kon mɨrɨ upʉ wʉipiya 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ $34,077.32. Mɨrɨ e'seporoto' pe Africa kiron Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' Peter Wessels uya enpoika, mɨrɨ uya $16,000 Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' pe e'repa. Mɨrɨ itʉrʉ'pʉ esi'pʉ eke pe kuru, Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' uya Africa kiron yau tʉrawaso use'ma pe tʉrʉsa' entai. Kʉrɨ rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ iyaita ton tonpa uya $40,000 Chicago yau e'ne' ton epi'tɨto' tʉrawaso use'ma pe e'repa, pʉrata a'toma to' winɨ pʉra iye'to' pe.

GSAM 426.31895 pe Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' yau Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso epuru e'menukato' Africa tʉrawaso pe ekareei:

GSAM 426.3“Africa kiron Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' 2 wʉipiya pɨ' e'seporoto', mɨrɨ a'tai Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' tʉrawaso kon 12 Africa pe uyepʉ. Mɨrɨ kon 2 non koro'tau pata ton pe, awɨrɨ uya nɨto' te'san itekare ekaman nɨto' tʉrawaso; mɨrɨ awonsi'kɨ kon tʉrawaso ton yau. Mɨrɨ e'seporoto' yau enupanin iwʉ' use'ma, pɨkɨrɨ ne'ke kon iwʉ' awonsi'kɨ emiyarɨ iwʉ' iwʉ' e'ma nɨto'. Kon 184.”

GSAM 426Africa yau kareta ton e'menuka

GSAM 426.4Africa yau Papa apurɨpɨto' eseru nanʉmʉto' pe ka'pon amʉ' tʉuya'nokon, ɨnʉ' uya rɨ to' ereutanʉkʉi'ma pʉra iye'to' pɨ' main uya utonpa kon tʉrʉnka'pʉ kareta 2 e'menukato' pe to' uya, mɨrɨ upʉ ikapʉi ton yau. Iyakon Holland maimu yau De Wachter, iyakon Enkeri'si maimu yau The South African Sentinel and Gospel Echo. Mɨrɨ kareta 4,000 kon kʉrʉpo'pon.

GSAM 427Africa kiron Union e'seporoto'

GSAM 427.11903-01 yau Africa kiron Union e'seporoto' e'seporoto', Cape Colony awonsi'kɨ Natal-Transvaal e'seporoto' ton, mɨrɨ awonsi'kɨ Basutoland mɨrɨ awonsi'kɨ Matabeleland itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ton, Union e'seporoto' uya nɨto'. Mɨrɨ e'seporoto' yau so'si 15 e'seporoto' eseru ekonekan nɨto', kon 595; so'si kon 9, kon 90, eseru ne'ke; Sapa' awɨron kon 30. Mɨrɨ ton 715, 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ $7,850. Tʉrawaso kon 39; mɨrɨ kon 21 e'seporoto' ton uya e'repa.

GSAM 427POLYNESIA YAU TʉRAWASO

GSAM 427.21876 yau So'si epuru James White mɨrɨ awonsi'kɨ auya'nokon nɨto' kareta e'menukanin, Pata weyu ma'kʉʉi ton kareta mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ ton, ikareta pɨ' Pitcairn Island pe emenna' e'ma. Mɨrɨ kareta ton kʉrʉpo' iwʉ' yau, Cape Horn pɨ' New York pe nɨto'. Auya'nokon ekareei, kʉrʉpo' iwʉ' Pitcairn yau u'tʉrʉ, mɨrɨ yau kareta ton e'ma. Amʉ' iyeri'sa' kon e'ke Pitcairn yau, mɨrɨ non pɨ' te'san kon main, Papa uya awɨrɨkon. Mɨrɨ kareta ton awɨrɨ pe e'ma.

GSAM 427Pitcairn pe uyepʉ

GSAM 427.3Mɨrɨ non kon pe mɨrɨ awonsi'kɨ kareta ton ekareei ne'ke, Mr. John I. Tay 1886 yau Pitcairn pe uyepʉ. 10 wʉipiya mɨrɨ upʉ, Pata weyu ma'kʉʉi ton kareta mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ ton enuminka pe, Pitcairn non kon ton tanporo uya tikin a'tai teseru kon era'tɨto' pe konekaiwa'pʉ, Suntaaka yau wapiyaro' weyu apai Sapa' yau Papa apurɨpɨto' weyu era'tɨto' pe, Papa Sapa' awɨrɨ tʉko'manto' pe. E'tane Mr. Tay uyepʉ rawɨrɨ ikupʉ'pʉ to' uya pen; iyuyepʉ a'tai rɨken mɨrɨ kupʉ'pʉ to' uya. Mɨrɨ uya non pe uyepʉ poro utaimenkan nɨto', mɨrɨ kon pe e'ke, serɨ a'taino i'napairon main e'ma ne'ke.

GSAM 428.1America pe uyepʉ pɨ' mɨrɨ uya kʉrʉpo' iwʉ' e'ma pe ekareei, mɨrɨ kʉrʉpo' iwʉ' uya Pacific Ocean non ton pɨ' itekare ekamanin kʉrʉpo'pon. 1889 yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' e'seporoto' pe uyepʉ, mɨrɨ nɨto' pɨ' main; Polynesia non ton pe tʉrawaso pe e'repa. E'seporoto' uya nɨto' pɨ' wakʉ, e'repa pɨ' $12,000 e'ma, kʉrʉpo' iwʉ' ami mɨrɨ awonsi'kɨ kʉrʉpo'pon, Pacific Ocean yau tʉrawaso pe.

GSAM 428Pitcairn kʉrʉpo' iwʉ' e'ma

GSAM 428.2Mɨrɨ nɨto' pɨ' kʉrʉpo' iwʉ' Pitcairn e'ma, 1890 wakʉ a'tai yau, Benicia pɨ' Oakland, Cal. upʉ 30 non nɨto', $12,035.22. 3/4 wʉipiya yau mɨrɨ kaisa e'ma, Sapa' sikuru kon mɨrɨ pɨ' e'repa, serɨ nɨto' pe rɨken. Pena rɨ, e'repan nɨto' e'kupʉ'pʉ pen serɨ entai pori' pe mɨrɨ awonsi'kɨ ipan pe te'repapai e'nɨto' ke. Oakland, Cal. yau kʉrʉpo' iwʉ' Papa pe e'ma 1890-09-25. Kon 1,500 kʉrʉpo' iwʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ kʉrʉpo' iwano' yau e'seporoto', mɨrɨ nɨto' enpoika.

GSAM 428Pitcairn wapiyaro' kʉrʉpo' nɨto'

GSAM 428.3kʉrʉpo' iwʉ' San Francisco upʉ tʉrawaso non mʉra'ta pe wapiyaro' kʉrʉpo' nɨto' e'ma, 10-20. kʉrʉpo' iwʉ' yau itekare ekamanin: So'si epuru E. H. Gates mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, So'si epuru A. J. Read mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, John I. Tay mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, kanau epuru Marsh enawon itekare ekamanin tʉrawaso kon mɨrɨ kon pɨ' te'san. kʉrʉpo' iwʉ' wapiyaro' Pitcairn Island pe, San Francisco upʉ 4,000 non nɨto' wʉi enu kamisi winɨ, uyepʉ 11-25. 12-17 yau kʉrʉpo' iwʉ' uyawɨrɨ a'tai, ekatʉsa' kon 82 pa'taisimasa' esi'pʉ, Sapa' awɨron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san so'si e'seporoto'. Mɨrɨ kʉrʉpo' iwʉ' Society, Hervey, Samoan, Friendly, Fiji non ton pe nɨto', Papa ekareei kareta ton awonsi'kɨ Ka'nɨ pe uko'man nɨto' kareta piya'pɨ ton Enkeri'si maimu ke tʉusauro'san ena' e'ma. 8 ikapʉi pɨ' 1891-09 pe itekare ekamanin kareta kʉrʉpo'pon $1,900, kareta ton mɨrɨ pɨ' e'repa ne'ke e'repa.

GSAM 429.1Itekare ekamanin mɨrɨ ton yau e'seporoto': So'si epuru Read Tahiti pe; So'si epuru Gates Pitcairn yau tʉrawaso e'ma pɨ' mɨrɨ pɨ' e'ma; Mr. Tay Fiji yau tʉrawaso nɨto' pe e'repa. Kʉrai enna'poto' pɨ' iye'kupʉ'pʉ enuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ Sapa' ekareei ekamanin kareta 1904-04-14 yau So'si epuru Fulton Fiji tʉrawaso pe: “Mɨrɨ pe Sapa' awɨron kon 150 entai te'san mɨrɨ itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau.” Fiji upʉ kʉrʉpo' iwʉ' Aukland, New Zealand pe ami e'ma mɨrɨ awonsi'kɨ kareta ton pe uyepʉ.

GSAM 429Itekare ekamanin e'kʉrʉ

GSAM 429.21 wʉipiya, 11 ikapʉi, 18 weyu pɨ' Pitcairn San Francisco pe uyepʉ, 1892-10-09. Mɨrɨ a'tai kanau epuru Marsh e'kʉrʉ, New Zealand yau e'ma. Mr. Tay poropo iya'mamʉto' e'netʉ uya akuru'ta'pʉ; mɨrɨ e'netʉ apai iye'pi'tɨ'pʉ pen, tɨwɨrɨ. Mɨrɨ Fiji non yau e'kʉrʉ, Polynesia itekare ekaman nɨto' tʉrawaso pe kon 2 pɨ' main e'ma.

GSAM 429.3Tahiti, Papaete yau itekare ekamanin te'san, mɨrɨ pe tʉrawaso pɨ' usenpoika, kon 40 main e'ma awonsi'kɨ Sapa' awɨron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san so'si e'seporoto'. Mɨrɨ a'tai, serɨ pori'manin ekare ennoko'pʉ to' uya tʉpata'se' kon pona.

GSAM 429Pitcairn iyakon kʉrʉpo' nɨto'

GSAM 429.4kʉrʉpo' iwʉ' San Francisco upʉ iyakon kʉrʉpo' nɨto' e'ma 1893-01-17, itekare ekamanin kon: B. J. Cady mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, J. M. Cole mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, E. C. Chapman mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, M. G. Kellogg, M.D. Hattie Andre, Ohio upʉ, Pitcairn yau enupanin pe mɨrɨ kon pɨ' uyepʉ. 1893 yau, yʉi yare etɨto' menkanin a'tai, Mr. Cady Raiatea, Society non yau enupanin iwʉ' e'ma, tenupasen 60. Wapiyaro' enupan a'tai u'ma a'tai kon 105; iyakon enupan a'tai use'ma a'tai tenupasen 120.

GSAM 430Pitcairn itosorʉwano kʉrʉpo' nɨto'

GSAM 430.1kʉrʉpo' iwʉ' itosorʉwano kʉrʉpo' nɨto' 1893-94 yau e'ma. Itekare ekamanin G. O. Wellman mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, Lillian White, Michigan kon, Raiatea pe nɨto' mɨrɨ So'si epuru Cady tʉrawaso pe. Mr. Stringer mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ awɨrɨ uya tʉrawaso kon. Rurutu yau u'tʉrʉ. Raratonga yau, kon Sapa' weyu Suntaaka pe awɨron, Dr. Caldwell mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ te'san; So'si epuru Buckner mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ California upʉ Pitcairn yau e'ma. Mɨrɨ non kon yau te'sen a'tai tʉrawaso ton ton pɨ' e'ma, kon pe wakʉ. Wapiyaro' pe pese'tɨ uya tʉrʉnkato' a'nai' e'pato' ekoneka'pʉ to' uya, a'nai' serɨ pe non yau tʉpɨmɨsen e'pato' pe. Mɨrɨ rɨ pese'tɨ meruntɨrʉ ke asi'ono ton tʉrawaso ku'to' ton tʉrʉnka'pʉ to' uya, mɨrɨ winɨ tʉrawaso ton, non kon ni'tu'pʉ pen, epiya'tɨ'pʉ.

GSAM 430Pitcairn 4 kʉrʉpo' nɨto'

GSAM 430.21895-12-15 yau Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso epuru e'menukato' uya ekareei:

GSAM 430.3“Pitcairn pe 4 kʉrʉpo' nɨto' upʉ kʉrʉpo' nɨto' iwano' yau uyepʉ.... Tʉrawaso 9 non ton yau e'ma, mɨrɨ yau tʉrawaso kon mɨrɨ ton:

GSAM 430.4“Pitcairn Island yau enupanin kon E. S. Butz mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, awonsi'kɨ Hattie Andre. Norfolk Island yau Australia upʉ uyepʉ awɨrɨ uya tʉrawaso kon. Society Islands yau emiyatʉ, B. J. Cady; emiyarɨ itekare ekamanin Mr. mɨrɨ awonsi'kɨ Mrs. R. A. Prickett. Raratonga yau emiyarɨ itekare ekamanin Dr. J. E. Caldwell mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, Uri'san Lillian White mɨrɨ awonsi'kɨ Maude Young; enupanin G. O. Wellman mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ, So'si epuru J. D. Rice mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ. Fiji yau So'si epuru J. M. Cole mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ. Friendly Islands yau So'si epuru E. Hilliard mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ. Rurutu yau Mr. mɨrɨ awonsi'kɨ Mrs. Stringer, awɨrɨ uya tʉrawaso kon. Hawaii yau So'si epuru E. H. Gates mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ; enupanin H. H. Brand mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ. Samoa yau Dr. F. E. Braucht mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpɨrɨ. So'si epuru D. A. Owen mɨrɨ awonsi'kɨ pɨkɨrɨ awonsi'kɨ uri'san, awɨrɨ uya tʉrawaso kon.”

GSAM 431.1“Pitcairn kʉrʉpo' iwʉ' 4 kʉrʉpo' nɨto' ton yau kareta ton pɨ' kʉrʉpo'pon awonsi'kɨ e'repa. Mɨrɨ pe Sapa' awɨron kon non ton yau use'ma. Pitcairn Island, Norfolk, awonsi'kɨ Tahiti yau so'si ton e'seporoto'.”

GSAM 431Pitcairn kʉrʉpo'pomato'

GSAM 431.2Serɨ a'tai Polynesia non pona utɨto' e'ma ton esi, kanau koneka'pʉ a'tai ipʉra iyesi'pʉ na'ne' ton; mɨrɨ wenai kanau kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ eseru ton ke tʉrawaso arɨ to' uya. So'si epuru E. H. Gates Polynesia non yau tʉrawaso epuru e'to' awonsi'kɨ nonpa ton yau tʉrawaso e'kareei enpoika.

GSAM 431WEST INDIES

GSAM 431.31889 wʉipiya yau America pɨkɨrɨ Wm. Arnold kareta kʉrʉpo'pomanin tʉrawaso West Indies yau emurɨ'kato'. Ite tʉrawaso yau 1,200 kon amʉ' ese' ton mɨrɨ awonsi'kɨ to' uko'manto' pata ton eporo'pʉ iya, mɨrɨ ton ennoko'pʉ iya International Tract Society ena', itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau to' uya ikupʉ pe. Kareta mɨrɨ awonsi'kɨ itekare amʉ' auya'nokon yau e'kʉrʉ'kato'kon, Papa maimu yau e'kareei e'nɨto' pe e'to', awonsi'kɨ Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso yau pata emenuka'kasa'.

GSAM 431.4Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin awɨrɨ nɨto' e'tai, So'si epuru D. A. Ball November 1890 yau Barbadoes awonsi'kɨ nonpa ton yau tʉrawaso e'kato'. Ipɨ' tʉrawaso yau amʉ' kon main apurɨto' e'kato'. 1892 yau California pɨkɨrɨ Patterson kareta kʉrʉpo'pomanin Papa kareta enupanin kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ ipɨ' tʉrawaso e'kato'. 1893 yau Florida pɨ' B. B. Newman Jamaica yau Arnold nɨto' pʉra e'tai kareta kʉrʉpo'pomanin tʉrawaso epuru e'kato'. Evans awonsi'kɨ Hackett rɨ'kɨ Indies yau ite tʉrawaso e'kato'. May yau So'si epuru Haysmer awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa e'to' non yau tʉrawaso e'kato'. Ite tʉpo inke pʉra Arnold enna'po'pʉ, ka'nɨ pe uko'man nɨto' pɨ' kareta ton kʉrʉpo'pomai'. July 1895 pʉ'kʉ pona, Jamaica yau rɨken, ka'nɨ pe uko'man nɨto' pɨ' kareta ton kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya $8,200 kaisa rɨ; Papa maimu kareta ton kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya $7,654 kaisa rɨ, tanporon $15,854. Kareta ton pɨ' pe e'menukasa' yau Kingston yau so'si eseru ekonekan nɨto' 75 kon amʉ' e'to' pe e'menukasa', awonsi'kɨ nonpa ton yau emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin tʉrawaso e'kato'.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Ite tʉrawaso Jamaica pe nɨto' e'kato'. 1889 yau F. B. Grant awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa Trinidad non yau kareta ekaman nɨto' mɨrɨ awɨrɨ e'na'kasa'. So'si epuru Flowers awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa rɨ'kɨ ipɨ' pe tʉrawaso e'kato'. Ite tʉrawaso pɨ' pe e'kato'kon, Flowers epuru pɨ' ma'kʉʉi tʉrɨ e'kʉrʉ'kato', 29 June 1894 yau iyeri'sa'. So'si epuru E. W. Webster ipɨ' tʉrawaso epuru e'na'kasa', awonsi'kɨ August 1895 yau New York pɨ' e'sa'.

GSAM 432.21896 yau West Indies tʉrawaso amʉ' ite e'to': Jamaica yau So'si epuru A. J. Haysmer awonsi'kɨ W. W. Eastman; Bahama Islands yau kareta kʉrʉpo'pomanin ton. Lesser Antilles yau So'si epuru E. Van Deusen awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa, Papa kareta tʉrawaso amʉ' C. F. Parmlee awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa, kareta kʉrʉpo'pomanin amʉ' Bean awonsi'kɨ Hackett. Trinidad yau So'si epuru E. W. Webster awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa, ka'nɨ tʉrawaso itekare ekamanin Stella Colvin. Ite pɨ' pe e'to': Jamaica yau 110 Sapa' awɨron kon, Trinidad yau 50 Sapa' awɨron kon Couva awɨrɨ; Barbadoes yau so'si mʉre, Antigua Lesser Antilles yau amʉ' e'seporoto' mʉre.

GSAM 432CENTRAL AMERICA

GSAM 432.3So'si epuru F. J. Hutchins awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa November 16, 1891 yau United States piyapai e'sara'tɨ'pʉ Bay Islands pona. Ite a'tai Ruatan yau pɨ' pe 20 kon amʉ' esi'pʉ Sapa' awɨron pe, 10 apiyontɨn nɨto' yau itasakɨrɨ'panno maimu awɨrɨ; serɨ i'napairon enpoika'pʉ to' ena' kareta piya'pɨ ton, kareta enno'to' eseru poro to' ena' ennoko'sa' ton. Kaisa rɨ 3 wʉipiya pɨ' 1894 yau W. A. Miller awonsi'kɨ ipɨ' uri'san tonpa California piyapai e'sara'tɨ'pʉ Bonacca pona, sikuru tʉrawaso yau enupanin e'to'kon. Sikuru July 4, 1894 yau e'menukasa' Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san awɨrɨ. Wapiyaro' a'tai 34 kon tenupasen e'to'. 1895 yau 45 kon tenupasen e'to' pɨ', sikuru uya tepe' ton kuru e'ma poken pe iyesi ta'pʉ to' uya.

GSAM 433.1Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' 1895 yau e'seporoto' e'tai, So'si epuru Hutchins enpoika 100 kon amʉ' nonpa yau itekare pɨ' e'to'kon; so'si iwʉ' 2 kon e'menukasa' Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya. Non aiko pe iyesi wenai, eke pe itepe' esi'pʉ umɨ konekato' pe, mɨrɨ pɨ' so'si iwʉ' mʉre tuna epoino amɨ'pʉ to' uya. So'si iwʉ' ton awonsi'kɨ sikuru iwʉ' Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' so'si e'seporoto' iwʉ' awɨrɨ e'menukasa'. Non yau e'seporoto' iwʉ' ton epe' $1,789.60 kaisa rɨ e'to' pe i'tusa' esi'pʉ. Kareta ton kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya 1895 pʉ'kʉ pona $2,243 kaisa rɨ.

GSAM 433Central America awɨrɨ mʉre kanau

GSAM 433.2e'seporoto' awɨrɨ nɨto' e'to' pɨ' pe, mʉre kanau yau itekare ekamanin kon e'kʉrʉ'kato' pɨ' pe Bay Islands ton yau, iyakon pe mʉre kanau konekato' pe nɨto' e'to', itepe' esi namai' $3,000 entai.

GSAM 433.31896 yau Central America yau 4 kon tʉrawaso amʉ' rɨ'kɨ: So'si epuru F. J. Hutchins awonsi'kɨ ipɨ' uri'san, So'si epuru J. A. Morrow awonsi'kɨ ipɨ' uri'san Spanish Honduras yau. Belize, British Honduras iwʉ' epuru yau, amʉ' apurɨto' kon e'to'kon Sapa' awɨron e'to', apiyontɨn nɨto' awɨrɨ. Ite non tʉrawaso pɨ' pe Caribbean Sea Islands yau e'kato'. Kareta ton kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya 1,000 dollar kaisa rɨ te'kwa itepe' pe; 60 kon amʉ' Itosorʉwano inserʉ ekareei apurɨto' yau e'kato'.

GSAM 434Hutchins epuru iyeri'sa'

GSAM 434.1F. J. Hutchins epuru kaisa rɨ 12 wʉipiya Central America yau tʉrawaso pɨ' pe, apurɨto' awonsi'kɨ ekaman nɨto' e'kato'. Iyakon pe ipɨ' e'tʉrʉ pɨ' pe e'to', tʉrɨ e'kato'. Serɨ a'tai e'nʉmʉ pɨ' iyesi, Itepuru uya tʉkɨ'mato' enupɨkɨrɨ; mɨrɨ ikɨ'mato' uya iyeri'sa' kon apurɨnin nʉ'san enpakato' oton.

GSAM 434SOUTH AMERICA

GSAM 434.2Kareta yau Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san apurɨto' South America yau wapiyaro' e'menukasa'. October 1891 yau Snyder, Stauffer, awonsi'kɨ Nowlin kareta kʉrʉpo'pomanin tʉrawaso Argentine yau emurɨ'kato'. 1893 yau Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' maimu awɨrɨ So'si epuru F. H. Westphal Illinois pɨkɨrɨ, German emiyatʉ, ite tʉrawaso non yau e'kato'. 1894 yau Frank Kelley California pɨkɨrɨ United States of Colombia yau auya e'tʉrʉ yau itekare ekamanin e'kato'. Kaisa rɨ kapʉi tʉpo amʉ' tʉrawaso e'kato', iyakon pe ite tʉrawaso emurɨ'kato'. 1896 yau ite tʉrawaso awɨrɨ enpoikasa': Chile yau emiyatʉ mʉre, So'si epuru G. H. Baber, Oct. 19, 1895 yau e'kato'; kareta kʉrʉpo'pomanin 2 kon F. W. Richards awonsi'kɨ F. H. Davis. Argentine yau emiyatʉ 2 kon, F. H. Westphal awonsi'kɨ Jean Vuilleumier; kareta kʉrʉpo'pomanin O. Oppegard awonsi'kɨ C. A. Nowlin. Papa kareta tʉrawaso amʉ' 4 kon Lucy Post, Mr. awonsi'kɨ Mrs. Snyder, awonsi'kɨ John McCarthy. Brazil yau emiyatʉ 2 kon, So'si epuru W. H. Thurston awonsi'kɨ H. F. Graf; kareta kʉrʉpo'pomanin 3 kon A. B. Stauffer, J. F. awonsi'kɨ J. A. Berger. British Guiana yau emiyatʉ 2 kon, So'si epuru W. G. Kneeland awonsi'kɨ So'si epuru P. Giddings; ka'nɨ tʉrawaso itekare ekamanin 2 kon Dr. B. J. Fercoit awonsi'kɨ ipɨ' uri'san.

GSAM 435.11896 yau Chile kareta $1,000 kaisa rɨ kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya, awonsi'kɨ 30 Sapa' awɨron kon kareta kʉrʉpo'pomanin kareta yau Sapa' awonsi'kɨ ipɨ' main apurɨto' e'kato'. Brazil awonsi'kɨ Argentine yau kareta $10,000 kaisa rɨ kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya; pɨ' pe, 100 kon Sapa' awɨron e'to'. So'si mʉre awonsi'kɨ Sapa' sikuru 5 kon e'menukasa'. Argentine yau so'si 3 kon Buenos Ayres, Crespo, awonsi'kɨ San Cristobal yau. British Guiana yau so'si mʉre awonsi'kɨ 50 Sapa' awɨron; tanporon 150 Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san South America yau.

GSAM 435Southern tʉrawaso so'si

GSAM 435.2Ite so'si pata tʉron pʉra e'to', e'ta' pe; pata tʉron amʉ' (Africa amʉ') koro'tau, ina nono kuru yau Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso e'kato'. Papa uya apiyontɨn nɨto' awɨrɨ So'si epuru J. E. White tʉrawaso pɨ' pe e'kato', iyakon pe pɨ' pe e'to' kon.

GSAM 435.31893 wʉipiya yau Illinois e'seporoto' epuru pe esi koro'tau, So'si epuru White uyee'pʉ upiya', eke pe tesenuminkato' ke Southern States yawon kon mekoro amʉ' pɨ'. Chicago yau kaisa rɨ suntaaka iko'mamʉ koro'tau, ekama'po'pʉ iya, mɨrɨ pata yawon kon mekoro amʉ' koro'tau tʉrawaso kupʉ tʉuya pe. Nɨto' pɨ' pe e'na'kasa', awonsi'kɨ ite amʉ' awɨrɨ ipɨ' tʉrawaso emurɨ'kato'.

GSAM 435White epuru itekare ekamanin kanau

GSAM 435.4Ite a'tai pɨ' Southern non yau tʉrawaso awɨrɨ nɨto' e'kato'. Ite nɨto' pɨ' pe e'menukasa' yau Lake Michigan kʉrɨ'kato' kanau Morning Star e'to'. Ite kanau e'menukasa' “Bethel” yau ipɨ' kon Chicago yau e'kato', mɨrɨ pɨ' Illinois awonsi'kɨ Mississippi River yau Vicksburg yau e'kato', Jan. 10, 1895. Ite yau ipɨ' tonpa kon yau tʉrawaso emurɨ'kato'.

GSAM 436Southern tʉrawaso so'si tʉrawaso

GSAM 436.1So'si epuru White Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' yau April 9, 1903 enpoikasa' kareta yau ite tʉrawaso maimu mɨrɨ awonsi'kɨ Southern itekare ekamanin tʉrawaso eseru ite a'tai:—

GSAM 436.2“Auya'nokon So'si Mississippi yau sikuru 5 kon e'menukasa' awonsi'kɨ ite a'tai tʉrawaso. Sikuru ton Vicksburg, Yazoo City, Columbus, awonsi'kɨ Jackson yau. Auya'nokon tʉrawaso amʉ' Tennessee yau Nashville, Memphis, awonsi'kɨ Edgefield Junction yau, Kentucky yau Louisville awonsi'kɨ Bowling Green yau tʉrawaso emurɨ'kato'.

GSAM 436Southern non yau tʉrawaso amʉ'

GSAM 436.3“Ite a'tai So'si tʉrawaso ton yau 27 kon tʉrawaso amʉ' e'to'. Emiyatʉ tʉsa' ipo itekare ekamanin 5 kon Southern tʉrawaso so'si yau e'kato'. Sikuru enupanin 13 kon ite tʉrawaso awɨrɨ e'menukasa'. Tikin nan warawo' usenupa'pʉ Meharry Ka'nɨ tʉrawaso College, Nashville yau, So'si uya ipika'tɨ koro'tau, ka'pon epi'tɨnin pe tenato' pe; tʉron nɨ rɨ'kɨ warawo' pika'tɨ'pʉ So'si uya ite sikuru yau isenupa koro'tau. Papa kareta tʉrawaso amʉ' kon e'menukasa'. Enupanin amʉ' mʉre ite tʉrawaso yau pɨ' pe e'kato'.

GSAM 436“Morning Star” kanau

GSAM 436.4“Morning Star uiwano' kanau; upʉrataai kuru ke ikoneka'pʉ uya. Ite kanau tʉrawaso e'tʉrʉ auya nɨto' yau e'to'. Kanau yau e'to' e'tʉrʉ auya uya ekorʉkato'. Ite kanau yau tʉrawaso amʉ' 10 pɨ' pe 18 kon e'to'. So'si uya tʉrawaso amʉ' e'tʉrʉ ton awɨrɨ e'to' pe e'to', kareta piya'pɨ pʉra; auya e'tʉrʉ yau e'menukasa'.

GSAM 437Southern tʉrawaso awɨrɨ e'tʉrʉ e'to'

GSAM 437.1“Amʉ' nɨto' e'nɨto': Auya ite e'tʉrʉ mʉre e'kʉrʉ'kato'? Papa uya mɨrɨ pʉrata tʉrʉ'pʉ ina ena'. Kareta mʉre ton e'menukasa'. Wapiyaro' Itekare e'menuka kareta, pata nɨ' amʉ' amʉ' enupanin awɨrɨ e'menukasa'. 1,000 kareta kaisa rɨ te'kwa kʉrʉpo'pomato' rɨken enupɨkɨrɨ ina esi'pʉ, e'tane mʉre kaisa rɨ 1,000,000 kareta kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya.

GSAM 437.2“Mama [Mrs. E. G. White] auya'nokon awɨrɨ kareta Kʉrai auya'nokon kʉrʉpo' e'menukasa', 300,000 mɨrɨ pe pʉra 400,000 kareta kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya. E'kareei kareta 200,000 mɨrɨ pe pʉra 300,000 kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya. Eperu winɨ kareta ton e'menukasa' pe 4 kaisa rɨ tʉrɨ e'na'kasa' kareta maimu e'to'. Ite kareta ton kʉrʉpo'pomasa' awɨrɨ e'tʉrʉ e'kato', awonsi'kɨ tʉrawaso ton awɨrɨ Morning Star e'menukasa'.”

GSAM 437NONPA TON YAU

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Ite non yau auya'nokon tʉrawaso 1894 yau Guadalajara yau ka'nɨ tʉrawaso e'menukasa' yau emurɨ'kato'. 1896 yau tʉrawaso amʉ' ite e'to': So'si epuru D. T. Jones awonsi'kɨ ipɨ' uri'san, tʉrawaso awɨrɨ tʉrawaso. Enupanin Ora A. Osborne, Mrs. A. Cooper, Kate Ross, awonsi'kɨ nonpa tʉrawaso awɨrɨ amʉ'. Ka'nɨ tʉrawaso itekare ekamanin Dr. J. A. Neal, A. Cooper, Mrs. A. J. Rice, Mrs. Bartlett, awonsi'kɨ Mrs. Rachel Flowers. Weyu kaisarɨ rɨ 40 kon e'ne' ton uyeepɨtʉ'pʉ ka'nɨ tʉrawaso iwʉ' pona, sikuru yau 40 kon tenupasen e'to'. Ite a'tai ka'nɨ iwʉ' e'menukasa', $12,000.

GSAM 437Central Africa

GSAM 437.41893 yau Itosorʉwano inserʉ ekareei tʉrawaso pɨ' pe e'kato', Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' nɨto' amʉ' pɨ' pe Central Africa yau tʉrawaso e'menukato'. Iyakon pe nɨto': “Serɨ pe kuru ikupʉ poken pe iyesi a'tai, Matabeleland yau itekare ekaman nɨto' tʉrawaso a'kokato' pe.” Ite maimu awɨrɨ 1894 yau Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san kon non yau e'kato', 12,000 acres kaisaron umɨ anʉmʉ'pʉ to' uya. e'seporoto' 1895 yau So'si epuru C. B. Tripp awonsi'kɨ ipɨ' uri'san, W. H. Anderson awonsi'kɨ ipɨ' uri'san, awonsi'kɨ Dr. A. S. Carmichael ite tʉrawaso awɨrɨ itekare ekamanin kon e'na'kasa'. Ite amʉ' sɨ'kato' a'tai pɨ' pe; kanau yau e'kato'kon, July 26, 1895 yau pata e'to'.

GSAM 438Gold Coast

GSAM 438.1Kaisa rɨ wʉipiya yau Macedonia awɨrɨ ekareei West Coast Africa pɨ' Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san awɨrɨ e'to'. Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen kareta auya'nokon yau itekare awɨrɨ e'kʉrʉ'kato', e'ta' pe 1894 yau tʉrawaso e'na'kasa'. Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' nɨto' amʉ' So'si epuru Sanford awonsi'kɨ Rudolph ite tʉrawaso awɨrɨ nɨto' e'na'kasa'. Ite amʉ' main awonsi'kɨ apurɨto' yau e'kato'. Ite pɨ' pe Sanford epuru ma'kʉʉi tʉrɨ e'kʉrʉ'kato', ite non “enʉrɨ amʉ' iyeri'sa' iwʉ'” e'to'. ma'kʉʉi tʉrɨ 3 kon e'kato', iyakon pe non yau iyeri' pʉra e'to' awɨrɨ America yau e'kato'. Amʉ' mʉre West Coast yau e'kato': So'si epuru D. U. Hale, Geo. F. Kerr awonsi'kɨ ipɨ' uri'san, awonsi'kɨ G. P. Riggs. Riggs pɨ' pe ma'kʉʉi tʉrɨ awɨrɨ tʉrɨ e'to' pe, England yau e'kato' ka'nɨ pe nɨto' awɨrɨ. Ite pɨ' pe e'kato' pʉra, tʉrɨ pɨ' pe pʉra, iyeri'sa', awonsi'kɨ England yau itekepu u'na'tɨ'pʉ to' uya. Ite rɨ'kɨ uko'man nɨto' tʉnin Kʉrai uyepʉ enupɨkɨrɨ man.

GSAM 438India

GSAM 438.2Jan. 12, 1890 yau So'si epuru Haskell Port Durban, Africa awɨrɨ Calcutta, India, China, awonsi'kɨ Japan yau e'sa'. Ite a'tai pɨ' pe e'kareei epuru Percy T. Magan ipɨ' e'kato'. India yau tʉrawaso emurɨ'kato' pɨ' pe nɨto' awɨrɨ, amʉ' auya'nokon tʉrawaso emurɨ'kato' a'tai nɨto' awonsi'kɨ maimu e'kato' pe. Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' 1893 yau Wm. Lenker India yau kareta kʉrʉpo'pomanin e'to' pe nɨto' e'na'kasa'. Ite maimu awɨrɨ India yau e'kato', Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san kareta ton e'menukasa'. Lenker epuru 1896 yau ipɨ' awonsi'kɨ 4 kon amʉ' India nonpa ton yau kareta kʉrʉpo'pomanin e'kato'kon, kareta $10,000 kaisa rɨ kʉrʉpo'poma'pʉ to' uya. Madras nonpa yau kʉrʉpo'pomanin e'tai, India nono tuna e'pi, wʉi enu utɨ winon yau, “nonpa emiyatʉ tʉpʉta ke 60 miles kaisa rɨ itɨ'pʉ, Daniel awonsi'kɨ e'ma enpoikato' pɨ' kareta mʉre e'mase'na.”

GSAM 439Georgia Burrus India yau

GSAM 439.11895 yau Georgia Burrus California pɨ' India yau e'kato'. Ite yau Bengali maimu pɨ' isenupa epiya'tɨ'pʉ, awonsi'kɨ tʉrawaso e'kato'. 1896 pɨ' pe amʉ' kon auya'nokon tʉrawaso amʉ' ipɨ' pe e'to'kon yau Sapa' e'kato'.

GSAM 439.21896 yau ite non tʉrawaso amʉ': So'si epuru D. A. Robinson awonsi'kɨ ipɨ' uri'san. Papa kareta tʉrawaso amʉ' May Taylor awonsi'kɨ Georgia Burrus. Kareta kʉrʉpo'pomanin Lenker awonsi'kɨ Masters. tʉrawaso iwʉ' e'menukasa', ka'nɨ nɨto' amʉ', ka'nɨ tʉrawaso amʉ', awonsi'kɨ tʉrawaso amʉ' awɨrɨ ekareei auya'nokon nonpa pɨ' e'to'. Brown epuru awonsi'kɨ amʉ' ite ekareei yau e'kato'. Brown epuru awonsi'kɨ D. A. Robinson Karmatar, Bengal, India yau iyeri'sa' December 1899 u'matʉ weyu ton yau.

GSAM 439Hawaii, Sandwich Islands

GSAM 439.31884 yau La Rue awonsi'kɨ Henry Scott tʉpʉrataai kon kuru ke Hawaii yau itekare ekamanin kon e'kato'. Amʉ' tʉrawaso emurɨ'kato' amʉ' ewʉ' yau tʉrawaso awonsi'kɨ kareta kʉrʉpo'pomato'. Ite tʉrawaso yau Hawaii nonpa e'kʉrʉ'kato'; iyakon pe Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' November 1885 yau nɨto': So'si epuru Wm. Healy Hawaii yau tʉrawaso e'to', tʉron nɨ pata weyu a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ California e'seporoto' ekama'po to' uya Ta'porin tau iwʉ' tʉto' pe serɨ tʉrawaso iwano' pe, tʉrawaso tʉpo inna'poto' pe. 1886 wʉipiya yau So'si epuru Healy awonsi'kɨ Hawaii yau amʉ' Ta'porin tau e'seporoto' e'kato'. Ite tʉrawaso yau amʉ' kon Itekare apurɨto' e'kato'. La Rue Honolulu yau 1889 pe e'tai, Hong Kong, China yau e'sa'.

GSAM 440Hawaii yau China amʉ' tʉrawaso

GSAM 440.1Hawaii yau emiyatʉ tʉrawaso mʉre e'to'kon Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto' March 1895 yau e'seporoto' e'tai. Iyakon pe nɨto': “So'si epuru Gates awonsi'kɨ ipɨ' uri'san, Mr. awonsi'kɨ Mrs. Brand China amʉ' enupanin, Honolulu yau itekare ekamanin tʉrawaso e'kato'.” Enupanin tʉrawaso wapiyaro' e'murɨ'kato'. Gates epuru ika'nɨ pe pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ'sɨ'mʉn pe e'tane, tʉrawaso pɨ' pe e'kato'. ka'nɨ nɨto' amʉ' awonsi'kɨ ka'nɨ tʉrawaso amʉ' itekare ekamanin kon pɨ' pe e'kato', awonsi'kɨ ite tʉrawaso Itekare ekaman nɨto' yau e'murɨ'kato'.

GSAM 440tʉrawaso ton eseru, Jan. 1, 1903

GSAM 440.2Pata tʉron tʉrawaso e'kareei epuru Dec. 31, 1902 yau, United States pɨ' pʉra nonpa ton yau Itekare tʉrawaso ite e'to':—

GSAM 440.3Australian Union e'seporoto', Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, South Australia, Tasmania, awonsi'kɨ West Australia e'seporoto' ton yau e'menukasa'.

GSAM 440.4European Tanporon so'si ton epuru ton e'seporoto', German Union e'seporoto', West German, East German, South German, Holland awonsi'kɨ Flemish Belgium, Austro-Hungary, Balkan States, German Swiss, South Russian, North Russian, awonsi'kɨ Middle Russian yau e'menukasa'.

GSAM 440.5Scandinavian Union e'seporoto', Denmark, Norway, Sweden, Finland, awonsi'kɨ Iceland yau e'menukasa'.

GSAM 441.1British Union e'seporoto', North England, South England, Ireland, Scotland, awonsi'kɨ Wales yau e'menukasa'.

GSAM 441.2French Latin Union e'seporoto', French-Swiss, France, awonsi'kɨ Italy yau e'menukasa'.

GSAM 441.3Oriental Mission, Egypt, Syria, awonsi'kɨ Turkey yau e'menukasa'.

GSAM 441.4South Africa amʉ' Union e'seporoto', Cape Colony, Natal-Transvaal, Basutoland, awonsi'kɨ Matabeleland yau e'menukasa'.

GSAM 441.5Mʉre ton: Bermuda, Brazil, British awonsi'kɨ Dutch Guiana, Central America (South), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Lesser Antilles, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Society Islands, Sumatra, Tonga, Trinidad, West Coast (South America), awonsi'kɨ West Coast (Africa).

GSAM 441.6Ite nonpa ton yau tʉrawaso amʉ' ton, emiyatʉ tʉsa' ipo e'to', So'si uya itekare ekamato' pe anʉnsa' kon emiyatʉ tʉsa' ipo pʉra rɨ marɨ, Papa kareta tʉrawaso amʉ', kareta arɨnin kon kʉrʉpo'pomai', awonsi'kɨ amʉ' iwʉ' kaisarɨ rɨ kareta kʉrʉpo'pomanin kon, tanporon 754 kon.

GSAM 441Tʉrawaso awɨrɨ nɨto' pata ton e'menukasa'

GSAM 441.7Ite maimu mʉre awɨrɨ auya'nokon tʉrawaso ton nɨto' e'to'kon, Pata tʉron tʉrawaso e'kareei epuru 1896 yau e'nɨto' pe:—

GSAM 441.7“Ite tʉrawaso pata ton yau Itekare e'menukasa' e'tai, Papa uya pɨ' pe apiyontɨn nɨto' yau nonpa tanporon yau tʉrawaso pɨ' pe e'kato' pe. Aka'ne' a'tai yau Papa uya eke pe mɨrɨ awonsi'kɨ meruntɨ pe tʉrawaso kupʉ poken man. Papa uya tʉrawasooi to'kena'mato' oton ipoken e'nɨto' yau.”

Notes

  1. Ron 15:21. ↩

Note

Back