Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
08 / 31
08 / 31

Kareta piya'pɨ 5 — Kʉrai enna'poto' ekareei

John Norton Loughborough

GSAM 93.1Awɨron pe'kɨrɨ maimu enupan: Mɨrɨ awɨron pe'kɨrɨ iya a'tai poro rɨ'na'tɨ'pʉ, e'ma pɨ' e'nɨto' awɨron, awɨron wʉi mʉre e'na' pe pɨ' e'sen. Sennʉrʉ, amʉ' uya tʉrawaso ton enpoikasa' ka'nɨ mʉre e'sen, pɨ' nɨto' Kʉrai [kareta e'pi po, kʉrɨ rɨ] mʉre, uta'koro yau. I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon: serɨ a'taino kon uma'tato' oton pen tanporo serɨ tʉrawaso ton uta'ku'tɨ pʉ'kʉ pona. Eke mʉrɨ awonsi'kɨ non, eke pe pɨ' e'to'; umaimu uma'tato' oton pen.1

GSAM 93.2Ite kareta maimu yau awɨron iya a'tai pɨ' e'ma enpoikasa' pɨ' Kʉrai enna'poto' uta'koro pe, ka'nɨ mʉre e'sen awɨron i'ne' e'ma pɨ' e'na'pʉ. Serɨ a'taino kon pɨ' e'nɨto' i'tu e'nɨ uya, to' uma'tato' oton pen Kʉrai nʉtʉrʉ enna'poto' pʉ'kʉ pona. Pɨ' enupan a'tai awɨron maimu, Papa uya nɨto' mainanpan amʉ' e'tʉrʉn. Itekare ekamai' enno'sa' uya tʉron nɨ a'tai ekama'po'pʉ esi serɨ yau nɨrɨ mɨrɨ kasa rɨ: Mʉrɨ nɨtʉrʉrɨ pɨ' e'sen? Mʉrɨ ekamanin pɨ' e'tʉrʉn, Papa uya ku'nin?2

GSAM 93Ma'kʉʉi ton weyu

GSAM 93.3A'tai kareta yau, 2,300 kaisa rɨ weyu iyepiya'tɨ'pʉ, mɨrɨ pe Eseru i'tun nɨto' poro utaimenkan nɨto' e'sen. Ite awɨron maimu yau Papa uya nɨto' a'tai enpoikan, mɨrɨ mʉrɨ pe itekare “Eseru i'tun nɨto'” ekamanin. Kʉrai usaurokʉ'pʉ eke pe ekota'man nɨto' pɨ', tʉtonpa ton pona tʉuye'sen, iweyu to'kena'mato' oton pɨ' nɨrɨ; mɨrɨ pɨ' usaurokʉ tʉpo Pika'tɨnin uya ta'pʉ: Mɨrɨ tʉrawaso a'tai pe e'ma pɨ' e'na'tɨ'pʉ, wʉi maimu pɨ' e'to', ma'kʉʉi eke yau e'to', eke awɨron pɨ' e'san; mɨrɨ pe Kʉrai enpoikasa' e'ma yau.3

GSAM 94.1Nɨto' pɨ' e'sen: ite i'ne' ma'kʉʉi pɨ' Kʉrai enna'poto' ma'kʉʉi mɨrɨ tukai' ta pʉra iyesi; Kʉrai nʉtʉrʉ e'sen, e'ma pe enpoikasa'. E'ma, wʉi, ma'kʉʉi ton mʉrɨ enpoikan, Kʉrai enna'poto' pɨ' e'sen uta'koro pe. Tʉron nɨ tʉrawaso ton, tʉpo tʉuye'san, e'kupʉ Kʉrai uyepʉ a'tai kuru ka' kʉro' yau. Itosorʉwano ma'kʉʉi, sirikɨ amʉ' yawon, uta'ku'tɨ tʉpo rɨ Papa uya amʉ' nɨto' mainanpanin enpoikan, Kʉrai enna'poto' uta'koro pe e'sen tukai' enupanin.

GSAM 94.2Ite ma'kʉʉi ton iya a'tai enpoikasa': tʉrawaso eke pe i'tu' pe e'ma pɨ' e'na'tɨ'pʉ.4 Mark maimu yau: Mɨrɨ tʉrawaso a'tai, eke pe.5 Kʉrai nɨto' maimu yau a'tai pɨ' e'to' i'ne' e'koro. Maria Theresa nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ Ema uta'koro nɨto' kareta 1773–1776 yau, so'si pe tʉrawaso pɨ' e'koro. Mɨrɨ tʉrawaso nɨto' pɨ' e'sen 1798 pe, e'koro 1773 pe. Ite maimu ton enpoikasa' mɨrɨ ma'kʉʉi iya a'tai 1773 mɨrɨ 1798 poro.

GSAM 94Eke weyu mɨrɨ eke anomʉra'

GSAM 94.319 May 1780 yau e'ma pɨ' eke pe e'na'tɨ'pʉ. Nʉnʉ uya wʉi enu rɨ'pɨ'sa' esi'pʉ pen, apʉne pʉra nʉnʉ mu pe esi'pʉ mɨrɨ wʉi rawɨrɨ. United States piya'pɨ yau e'ma e'koro 11 a'tai mɨrɨ 11 anomʉra' pe. Wʉi uya e'ma maimu pɨ' e'to', mɨrɨ wʉi pɨ' e'ma enpoikan. E'ma mʉrɨ ma'kʉʉi pe pɨ' e'to'. Noah Webster maimu: “Ɨnʉ' uya rɨ serɨ ewarupɨ e'kupʉ'pʉ ekama'pʉ pen, wakʉ pe e'to' eseru yau.”

GSAM 95.1Herschel, ma'kʉʉi enupanin, ite eke weyu maimu: “North America eke weyu mʉrɨ Papa uya enpoikan, amʉ' pɨ' enupan, nɨto' uya enpoikan nɨto' pɨ' e'to'.”

GSAM 95.2May 19, 1780 anomʉra' eke yau, wʉi pɨ' e'sen pɨrɨ, amʉ' maimu: “Mʉrɨ ma'kʉʉi ton eke pe pɨ' e'to' pɨrɨ, eke mʉrɨ pɨ' e'sen.”

GSAM 95Ma'kʉʉi ton e'to'

GSAM 95.3Itosorʉwano ma'kʉʉi iya a'tai enpoikasa' 13 November 1833 yau. Ite anomʉra' pe, weyu mʉre e'na' poro, ma'kʉʉi amʉ' e'ma pe ekaman, eke yau pɨ' e'to' awɨron. Amʉ' maimu e'to' eke pe awɨron enna', amʉ' maimu e'to' eke mʉrɨ pɨ' e'na'. Ite ma'kʉʉi tʉrawaso North America ton yau, Gulf of Mexico mɨrɨ Hudson's Bay poro, Sandwich Islands mɨrɨ Liverpool piyapai 100 kaisa rɨ mairu piya'pɨ esikiri poro. Mɨrɨ yau e'na'pʉ, ma'kʉʉi nɨto' pɨ' e'sen, awɨron pɨ' e'to' awɨron e'na' ton eseru.

GSAM 95.4Ite ma'kʉʉi 1833 maimu, Connecticut Observer November 25, 1833 yau, nɨto' mʉrɨ e'to':

GSAM 95.5“Old Countryman kareta epuru ma'kʉʉi e'to' maimu pɨ' e'sen. Mʉrɨ maimu: ‘Wednesday pata emakʉ a'tai ina nene'pʉ weyu eke pe awɨron e'to', mɨrɨ Papa uya enpoikan, Kʉrai enna'poto' a'tai pɨ' e'sen, uta'korosa' maimu 6 iyepiya'tɨ' pe. Ite a'tai pɨ' mʉre e'sen, I'ne' kareta mɨrɨ Eke kareta yau. Mɨrɨ entai ipokena' pe pi' e' uya tʉperu ton eno'ma meruntɨ pe pese'ti uya itʉkʉuka a'tai waraino ene pokena' pen esi'pʉ.’”

GSAM 96Thomas Burnett maimu enpoikasa'

GSAM 96.1Amʉ' a'tai kon ma'kʉʉi ite enpoikasa' pɨ' nɨto'. Thomas Burnett, Non pɨ'kɨrɨ kareta London yau 1697, Matthew 24:29 maimu e'to':

GSAM 96.2“Ite a'tai ma'kʉʉi eke pe pɨ' e'to'; mɨrɨ amʉ' uya ma'kʉʉi e'to' e'to', pɨ' menkasa' pɨrɨ, amʉ' ton e'to' pe, awɨron maimu awɨron pɨ' e'na' eseru, awɨron maimu awɨron pe'kɨrɨ eseru, nɨto' pɨ' e'sen. Ite maimu e'ma maimu mɨrɨ awɨron maimu pɨ' e'to' pe, enpoikasa' maimu, tʉrawaso mɨrɨ pe enpoikasa'. ”

GSAM 96Epuru enupanin Olmstead maimu

GSAM 96.3Epuru enupanin Olmstead, Yale College, Mass., America ma'kʉʉi enupanin, 13 November 1833 maimu e'to':

GSAM 96.4“1833 ma'kʉʉi tʉrawaso non pɨ' e'sen eke yau, Atlantic mʉrɨ Pacific poro, South America mʉrɨ British non pɨ' e'sen poro. Ma'kʉʉi e'ma pɨ' e'na'tɨ'pʉ; mɨrɨ ton yau pɨ' e'na'pʉ.”

GSAM 96.5Ite enpoikasa' November 12 anomʉra' 11 a'tai mɨrɨ November 13 a'tai 4 a'tai poro, Olmstead maimu e'to':

GSAM 96.6“Amʉ' 13 November 1833 a'tai ma'kʉʉi e'ma e'na'pʉ, mɨrɨ ma'kʉʉi eke pe pɨ' e'to' tʉrawaso, Papa uya non enpoikasa' pe, mɨrɨ pe pʉra pena e'ku'sa' ton kareta yau imenukasa' ton weyu kaisarɨ rɨ.”

GSAM 97Europe yau ma'kʉʉi tʉrawaso

GSAM 97.1Leonard Heinrich Kelber kareta Stuttgart, Germany yau 1835 pe e'menukato', ite ma'kʉʉi Atlantic pɨ' iye'kupʉ'pʉ, mɨrɨ a'tai mʉrɨ e'to'. Mʉrɨ maimu e'to':

GSAM 97.2“November 25, 1833 yau Europe non yau ma'kʉʉi pɨ' e'to',” mɨrɨ “Minsterburg, Silesia yau ma'kʉʉi eke maimu eseru e'to'. Eke awɨron eke pɨ' e'sen, amʉ' nɨto' tʉrawaso pɨ' e'sen.”

GSAM 97.3“Mɨrɨ a'tai Prin, Austria yau ma'kʉʉi pɨ' e'to', 500 non pɨ' e'sen. Amʉ' maimu e'to' awɨron eke yau e'to'. Amʉ' e'to' eke maimu. Awɨron tʉrawaso ton mʉrɨ pɨ' e'to', non yau e'to'. Amʉ' eke pe pɨ' e'san.”

GSAM 97Awɨron maimu enpoikasa'

GSAM 97.4Itosorʉwano ma'kʉʉi iya a'tai e'to' enpoikasa' pɨ' e'sen, Kʉrai maimu: “Awɨron pe'kɨrɨ maimu enupan.” Ite maimu mʉrɨ a'tai amʉ' kon e'san pɨ' e'to' pɨrɨ, mɨrɨ amʉ' iya ma'kʉʉi ton enpoikasa' pe. Ite tʉrawaso, Kʉrai uta'koro pe pɨ' e'sen, ka' utɨtɨtɨmato' pokon pe pʉra iyesi, Kʉrai uyepʉ usene a'tai kuru. Ma'kʉʉi ton pɨ' e'to' Kʉrai enna'poto' mʉre pɨ' e'sen. Papa uya a'tai menkasa' awɨron maimu enupanin, 1833 pɨ' iye'kupʉ'pʉ. Ite Papa uya a'tai, non epuru nɨto' mʉre e'tʉrʉn, Kʉrai uta'koro pe e'sen, mɨrɨ amʉ' maimu e'to' pe pɨ' e'to'. Mɨrɨ pe serɨ pu'kena' maimu yau iweyu menkasa' ene e'nɨ uya, eke Kʉrai enna'poto' itekare ekamato' weyu non kaisarɨ rɨ.

GSAM 98Tʉron non yau itekare

GSAM 98.1Ite maimu enpoikasa' 1833 yau Papa uya non ton yau amʉ' nɨto' mainanpanin enpoikan; 1833 mɨrɨ 1844 poro Kʉrai enna'poto' mʉre pɨ' e'sen, uta'koro pe pɨ' e'sen. Amʉ' awɨron pe'kɨrɨ maimu enupan, ma'kʉʉi ton Kʉrai enna'poto' enpoikasa' eseru. Ite itekare kareta yau, nɨto' mʉrɨ tʉrawaso, non ton yau itekare iwʉ' mɨrɨ wʉi pɨ' e'sen iwʉ' ton yau e'to'.

GSAM 98.2Ite itekare pɨ' e'sen, Maimu pɨ' e'sen Rochester, N.Y., January 1845 yau e'menukato' maimu e'to':

GSAM 98.3“I'napairon itekare Revelation 14:6,7 yau, non ton, awɨron ton, maimu ton, kon ton yau ekamanasa'. Papa awɨron, pɨ' enupɨkɨrɨ te'sen; mɨrɨ uya eseru enpoikasa', Eseru i'tun nɨto' a'tai iyepiya'tɨ'pʉ; Papa uya e'ma, non, wʉi, wʉi awɨron ton mʉrɨ e'menukasa'. Ite itekare non ton yau, maimu ton yau, eke awɨron pe ekamanasa' pɨ' e'sen, Kʉrai enna'poto' 1843 (Judea a'tai; iyakon weyu 1844) mɨrɨ mʉre pɨ' e'sen. Kareta mɨrɨ awɨron maimu yau itekare non pɨ' e'to', non iya'tɨ' yau.”

GSAM 98.4Amʉ' nɨto' pɨ' e'sen, Kʉrai enna'poto' tʉrawaso mʉrɨ non piya'pɨ yau pɨ' e'sen, William Miller mɨrɨ amʉ' epuru 100 ton United States wʉi enu uyepʉ enwo'netʉ winɨ yawon piya'pɨ yau pɨ' e'san. Mɨrɨ amʉ' nɨto' rɨ'na'tɨ', America tʉrawaso, Miller mɨrɨ Himes epuru ton pe te'san yau, esi'pʉ eke tʉrawaso piya'pɨ rʉ'kwɨ rɨken pe, “non iya'tɨ' yau” pɨ' e'sen.

GSAM 99Tʉrawaso iya non ton yau enpoikasa'

GSAM 99.1Papa uya a'tai ite itekare non yau enpoikan, non piya'pɨ 20 mɨrɨ yau mʉrɨ yau amʉ' enpoikasa', mʉrɨ amʉ' mʉrɨ pɨ' nɨto' pɨrɨ, itekare non ton yau ekamanasa'. Kareta piya'pɨ 4 amʉ' 2,300 kaisa rɨ weyu iyepiya'tɨ'pʉ enupanin, A. Campbell mʉrɨ pɨ' e'to' pɨrɨ, Papa uya mʉrɨ Wapiyaro' inserʉ ekareei Revelation 14 yau ekamanin enpoikan; amʉ' mʉrɨ ton pɨ' nɨto' pɨrɨ, Papa A'kwarʉ uya nɨto' enpoikan.

GSAM 99Reformation mɨrɨ pɨ' e'sen

GSAM 99.2D'Aubigné uya Reformation 100 kaisa rɨ wʉipiya piya'pɨ 16 yau enpoikasa' eseru, ite tʉrawaso mɨrɨ Papa uya itekare, Papa uya a'tai. Reformation non yau mɨrɨ maimu e'to':

GSAM 99.3“Germany uya i'napairon maimu ekama'pʉ pen Switzerland pɨ', Switzerland uya nɨrɨ ekama'pʉ pen France pɨ', France uya nɨrɨ ekama'pʉ pen England pɨ'. Non ton Papa uya nɨto' enpoikan, e'ma awɨron e'to' eseru non ton yau. Kʉrai, e'ma mʉre e'na' pe, amʉ' ton pɨ' e'san, Papa uya nɨto' enpoikan. 100 kaisa rɨ wʉipiya piya'pɨ 16 yau mɨrɨ maimu so'si mɨrɨ non piya'pɨ yau tʉrawaso pɨ' e'to'. Papa A'kwarʉ non ton yau pɨ' e'sen, mɨrɨ awɨron apurɨto' enpoikan.”

GSAM 99.4“Germany mɨrɨ Switzerland Reformation uya ite maimu enpoikan. Zwingle Luther mʉrɨ pɨ' nɨto' pɨrɨ. I'napairon pe rɨ asa'ron kon warawo' amʉ' e'tonpa'tɨto' esi'pʉ, e'tane mɨrɨ warinpato' pe iyesi non pʉro' po. Papa uya Luther nɨto' enpoikan, mɨrɨ uya Zwingle nɨto' enpoikan. Papa mʉrɨ ton mʉre e'sen. Zwingle maimu: ‘Itekare ekamanin 1516 yau rɨ'na'tɨ'pʉ, Luther maimu non yau pɨ' e'to' pɨrɨ. Kʉrai nɨto' Luther pɨ' e'to' pɨrɨ, Papa maimu kareta yau nɨto'. Luther Kʉrai ekamanin, mɨrɨ uya mɨrɨ tʉrawaso eseru.’”6

GSAM 100.1Farel mɨrɨ Lefèvre France yau tʉrawaso, kareta enupanin maimu e'to':

GSAM 100.2“France Reformation non pɨ' e'to' pɨrɨ. France non yau rɨ'na'tɨ'pʉ, Paris yau e'kɨrɨ, enupan iwʉ' yau iya a'tai. Papa uya Picardy mɨrɨ Dauphiny amʉ' mʉrɨ maimu pɨ' e'san amʉ' uya tʉrawaso rɨ'na'tɨ' pe.”

GSAM 100.3“Swiss Reformation Germany Reformation pɨ' e'to' pɨrɨ. France Reformation mɨrɨ ton pɨ' e'to' pɨrɨ. Non ton yau tʉrawaso rɨ'na'tɨ'pʉ mɨrɨ a'tai, mʉrɨ pɨ' nɨto' pɨrɨ; e'kaai'man nɨto' yau tanporon kon soisa amʉ' piya'pɨ ton utɨ mɨrɨ a'tai rɨ kasa, to' tonpa ton uya ‘Entantɨ'’ ta pʉra, apʉne pʉra tikin nɨ soisa amʉ' epuru kuru maimu rɨ eta tanporon kon uya. Iweyu e'seposa' esi'pʉ, ka'pon amʉ' ekonekasa' esi'pʉ. Papa uya Reformation non ton yau rɨ'na'tɨ'pʉ. Ite tʉrawaso uya enpoikan Reformation 100 kaisa rɨ wʉipiya piya'pɨ 16 Papa tʉrawaso.”7

GSAM 100.4England Reformation Thos. Bilney, Fryth, Tyndale mɨrɨ amʉ' ton tʉrawaso, D'Aubigné mɨrɨ maimu e'to':

GSAM 100.5“England Reformation Luther mɨrɨ Zwingle pɨ' e'to' pɨrɨ, Papa uya nɨto' pɨ' e'sen. Kʉrai amʉ' non non ton yau Papa maimu pɨ' tʉrawaso e'to'. Oxford, Cambridge, London yau Reformation rɨ'na'tɨ'pʉ, Erasmus uya Kʉri' maimu yawon I'ne' kareta e'menukasa'. [Tyndale mɨrɨ Thomas Bilney Cambridge 1519 yau mʉrɨ e'to'.] England non uya ite Reformation rɨ'na'tɨ'pʉ pe mʉrɨ uya pɨ' e'kɨrɨ.”8

GSAM 101.1Kʉrai enna'poto' itekare Reformation eseru enpoikasa'. Non ton yau 4 pe mʉrɨ a'tai, amʉ' nɨto' pɨ' e'to' pɨrɨ, tʉrawaso rɨ'na'tɨ'pʉ. Mɨrɨ amʉ' maimu mʉrɨ pɨ' e'san, nɨto' eseru ekamanasa' pɨrɨ, non enupan ton yau, non piya'pɨ ton yau.

GSAM 101Joseph Wolff Tʉrawasooi

GSAM 101.2Serɨ a'tai wakʉ pe ina usenuminka: Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' e'ma tʉron nɨ enno'sa' man.

GSAM 101.31831 yau Joseph Wolff, D.D., Inkris non yawon mɨrɨ awɨrɨ tʉrawaso ku'nin pe, Parasi'ma yau Esuwerʉ amʉ' ya' enno'sa' esi'pʉ. Tʉmaimu yau ta'sa' awɨrɨ 1845 yau Itepuru uyepʉto' e'ma enno'sa' iya: Parasi'ma, Isipitʉ, Wʉrʉrʉ pena, Meso'potamia, Krima, Persia, Georgia, tanporo Otomano non, Kʉrisia, Arabia, Tʉrʉki, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Thibet, Olanda, Esikotara, Airan, Konstantinopʉ, Iyerusarʉ, Saint Helena, mɨrɨ awonsi'kɨ Miterane non yau tʉrawɨrɨ pɨ' te'sen ipotoya', New York City yau tanporo so'si pon kon pona. Tʉta iya Esuwerʉ, Tʉrʉki, Mohammedan, Parasi, Hindu, Karde, Yesede, Siria, Sabean, pasha, sheik, shah, Organtsh mɨrɨ awonsi'kɨ Bokhara esepuru ton, Kʉrisia esepuru, tanporo pona tʉmaimu ekama'pʉ.9

GSAM 101.4Yemen yau, Hobab munkɨ, Mosi' enapa' pon kon tʉuko'man pata yau, Joseph Wolff uya kareta ene'pʉ. Tʉta iya: “Serɨ pata yau Ari amʉ' uya kareta Seera esato' tʉrʉ. Mɨrɨ yau Kʉrai enna'poto' mɨrɨ awonsi'kɨ Piya' yewa' pe tʉtʉrʉ'to' ekama.”10

GSAM 102.1Yemen yau Wolff uya 6 weyu Rekab munkɨ amʉ' pokon pe uko'mamʉ. Tʉta iya: “Kamoro uya wainʉ pʉra, wainʉ e'ma pʉra, menasa' pʉra, tukɨ ya' uko'man, Yonadab Rekab munkɨ maimu menkai. Kamoro pokon pe Isowerʉ munkɨ amʉ', Tan kaisa rɨ kon, Terim Hatramawt awɨrɨ tʉuko'mansan, Kʉrai uyepʉto' a'tai anomʉra' yau enna'poto' oton, Rekab munkɨ amʉ' kasa.”

GSAM 102.2Serɨ ton apai ina ene: mɨrɨ 14 wʉipiya yau Wolff uya kaisa rɨ 20 non pona Kʉrai uyepʉto' ekareei enno'sa' man. Mɨrɨ a'tai rɨken Alemania yau, Alemania kʉrɨ Moravian amʉ' ya' pɨ' kuru serɨ main usenuminka'pʉ.

GSAM 102Alemania mɨrɨ awonsi'kɨ Rʉsiya Yau Itekare

GSAM 102.3Inkris menuka'nin Mourant Brock uya ta: “Württemberg yau Kʉrai apurɨto' kon tʉrʉ'pʉ, tu'kan kon, Kʉrai uyepʉto' e'ma nʉnpoikan nɨto' pe.” Mɨrɨ a'tai Alemania tʉron nɨ yau serɨ main ekamasa' Hengstenberg uya, Alemania yau enupanin eke pe kuru tawon.

GSAM 102.4Iye'kupʉ'pʉ pɨ' usenuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin, 13.12.1892 yau, Alemania yawon So'si epuru L. R. Conradi uya se kasa ta:

GSAM 102.5“Bengel, Alemania yau, tu'kan kon ewan yau Itepuru enpoikato' pɨ' apurɨto' kupʉ iya; mɨrɨpan kon pu'kena' maimu enupa'pʉ, penasai pʉra. Alemania yau i'nairon nʉrɨ'pʉ, 2,300 kaisa rɨ weyu main e'ma e'nɨto' kareta ton enno'sa' esi'pʉ. Serɨ wenai Württemberg yau ka'pon amʉ' usenupasa' man, tʉya'kwarʉ kon kɨ'ma tʉpiya'nen yau tu'kan kon amʉ' Rʉsiya kʉrɨ pona utɨsa' man; mɨrɨ yau tʉnonpa kon ya' main enno'sa' man. So'si epuru ton uya to' so'si mʉra'ta iya yau, tu'kan kon uya weyu e'seporoto', weyu ekamato' pe, ka'pon amʉ' iwʉ' ya' e'seporoto' tʉrʉ'pʉ, tu'kan kon Kʉrai apurɨto' kupʉ. Sapa' main to' ya' pɨ' usenuminka'pʉ, e'tane ka'pon uya e'ma tʉrʉ pʉra, mɨrɨpan anʉmʉsa' pʉra man. Rʉsiya ka'pon uya weyu e'seporoto' yau Kʉrai apurɨto' kupʉ, mɨrɨpan Rʉsiya amʉ' ya' serɨ tʉrawaso tʉrʉ. Mɨrɨpan serɨ weyu e'seporoto' ekaman nɨto' kupʉ, serɨ itekare Siberia mɨrɨ awonsi'kɨ Trans-Caucassus awɨrɨ eke non pona rɨ enno'sa'.”

GSAM 103.1Iye'kupʉ'pʉ pɨ' usenuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin, 31.7.1891 yau, So'si epuru Conradi uya Australia yawon Tonpa Schäche pɨ' menuka'pʉ. Mɨrɨ a'tai Schäche Silesia yau uko'mamʉ, Papa Gosner, Alemania pu'kena' amʉ' ekamanin, tʉrawasooi ya' pɨ' e'seporoto'. Mɨrɨ Schäche maimu apai Kelber kareta pɨ' se kasa ta:

GSAM 103.2“1836 wenai, Bengel nʉsa' weyu tʉtʉsa' man yau, Schweidnitz non piya' kareta yau Sommerfeldt kareta iwʉ' yawon enno'sa' man: L. Henry Kelber uya kareta menuka'pʉ, 1843 mɨrɨ awonsi'kɨ 1844 yau eke mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ tʉrawaso ton i'tuto' pɨ' main. Kareta tʉmaimu nɨrɨ pʉra menkai. Ina kareta esa' man, 1839-40 yau usenuminkasa' kon pokon pe, mʉra'ta tʉrʉ'pʉ iwʉ' yau enupa'pʉ. Kareta uya Taniyerʉ, Isenpoikasa', Ma'siu 24 apai e'ma i'tuto' enpoika, mɨrɨ awonsi'kɨ main e'ma tʉrʉ'pʉ, mɨrɨ weyu eposa' kasa.”

GSAM 103Inkris Non Itekare

GSAM 103.31,000 wʉipiya kareta esato' yau se kasa menuka'pʉ: “Inkris So'si yau 700 so'si epuru kon Kʉrai, Eseru Piya' uyepʉto' ekareei ekamanin kon.” Mɨrɨ a'tai Inkris yau 1840 mɨrɨ awonsi'kɨ 1844 yau tu'kan kon enupanin uya Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' ekama'pʉ. Kamoro maimu serɨ ton: Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [tʉkareta Iyerusarʉ enetɨ', p. 114 yau Ma'siu 24 main serɨ a'tai ka'pon amʉ' pɨ' enpoika], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon.

GSAM 104Olanda Yau Itekare

GSAM 104.1Hentzepeter uya Olanda yau Kʉrai enna'poto' ekama'pʉ; mɨrɨ a'tai non ponon kon amʉ' apai enupanin eke kuru. Koning Museum iwʉ', The Hague yau, non esepuru uya enno'sa' pe kareta nʉnʉrʉnin esi'pʉ. Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' ekareei menukanin piyau 6 1844 yau menuka'pʉ yau tʉmaimu pɨ' ta: mʉrɨ main pɨ' usenuminka iya, eke rʉ'pʉ nʉnpoika'pʉ. Papa Maimu yau mɨrɨ main nɨrɨ e'neima iya; 1830 yau kareta tʉrʉ'pʉ, mɨrɨ yau serɨ main enpoika. 1841 yau tʉron kareta tʉrʉ'pʉ, non e'to' pɨ'. Mɨrɨ maimu yau ta, William Miller mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon uya Kʉrai uyepʉto' mɨrɨ awɨrɨ ekaman nɨto' pɨ' enno'sa' ta'sa' mʉrɨ America yawon ka'pon uya Olanda pona uyepʉsa' pokon pe tʉmaimu yau enesa' pɨ' esi 1842 yau.

GSAM 104Tartary Yau Itekare

GSAM 104.21821 yau Tartary yau Itepuru uyepʉto' main enupasa' mɨrɨ awɨrɨ ekamasa' man. Mɨrɨ a'tai Airan ekaman nɨto' ka'pon uya non pona utɨ, Tartar pu'kena' uya nʉtʉrʉ iya: “Kʉrai iyakon uya uyepʉto' weyu nɨrɨ?” Tʉta iya tʉmaimu pʉra iyesi. Mɨrɨpan pu'kena' uya eke pe kuru nʉtʉrʉ: ekaman nɨto' ka'pon, Papa Maimu enupato' uyepʉsa' uya, serɨ main nɨrɨ pʉra tawon. Mɨrɨpan tʉmaimu ta: “Papa Maimu tʉrʉsa' ka'pon amʉ' tanporo uya ina main nʉrɨ.” Tʉta iya Kʉrai uyepʉto' A.D. 1844 yau oton. Serɨ main Airan Kareta, 1821 yau menuka'pʉ.

GSAM 104America, India Mɨrɨ Awonsi'kɨ Europe Yau Itekare

GSAM 104.3Kʉrai enna'poto' kareta ton, 2 kareta, p. 135, 1844 yau, Inkris yawon Mourant Brock uya ta:

GSAM 105.1“Inkris yawon rɨken pʉra Kʉrai, Eseru Piya' uyepʉto' mʉrɨ i'nairon ekaman nɨto' eseri; America yau, India yau, Europe non pona rɨ pɨ' serɨ ekareei ekamanin. America yau 300 entai rɨ Papa Maimu ekamanin uya ‘serɨ wakʉ itekare kʉrai nɨtʉrʉ’ ekama mɨrɨ; serɨ non yau Inkris So'si pon 700 entai rɨ uya marɨ ekareei ekama.”

GSAM 105Tanporo Non Ipotoya' Pona

GSAM 105.2Seneca Falls, N.Y. yawon E. R. Pinney, Kʉrai enna'poto' ekareei tʉrawasooi pe tʉmaimu eposa' Baptist so'si epuru, Ma'siu 24 Ekama, pp. 8, 9 yau ta:

GSAM 105.3“1842 yau rɨken Kʉrai enna'poto' kareta ton Europe, Asia, Africa, America yau tanporo ekaman nɨto' pata pona enno'sa' esi'pʉ, Rocky Mountains akɨrɨ mɨrɨ awɨrɨ. ... Kʉrai ekareei ina enno'sa' rɨken, ina kʉrʉpo' ton mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon uya ina ta: nɨ ipotoya' pona ina utɨ, mɨrɨ yau serɨ ekareei ina e'ma enno'sa' pen pʉra; tu'kan kon uya tʉnʉtʉrʉ serɨ pɨ'.”

GSAM 1053,000 Kon Itekare Ekamanin

GSAM 105.4Ohio Zanesville yawon So'si epuru G. W. Mitchel, Kʉrai enna'poto' ekamanin pɨ' esi'pʉ, Newark, Ohio yau 8.8.1894 yau ina pokon pe tʉmaimu ekama'pʉ. Tʉta iya So'si epuru William Miller uya McConnellsville, Ohio yau 9 1844 yau ta'pʉ: “Tanporo non pona 3,000 so'si epuru kon maimu mɨrɨ awɨrɨ tʉrʉsa' man; kamoro uya ‘Papa pɨ' nʉnʉrɨtɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ awɨrɨ ma'kʉʉi ekatɨ'; apʉne pʉra Papa uta'mo'kato' a'tai i'tuto' man’ ekamanin kon esi'pʉ; kamoro tu'kan kon North America mɨrɨ awonsi'kɨ Inkris Yau.”

GSAM 105.5William Miller uya serɨ ekareei non pona enno'sa' pɨ' ta:

GSAM 105.6“Tanporo non pɨ' 1 mɨrɨ awonsi'kɨ 2 ka'pon uya serɨ ekareei enno'sa' man; tanporo weyu nɨrɨ to' tʉrʉ: Asia yawon Wolff; Inkris yawon pena Irving; Scotland yawon Mason; South Carolina yawon Davis; serɨ pata yawon tu'kan kon mɨrɨ awɨrɨ ekareei ekamanin esi mɨrɨ awɨrɨ tʉrʉsa' man.”11

GSAM 106Hutchinson Itekare Eriya Pɨ' Non Pona Enno'sa'

GSAM 106.11837 yau So'si epuru R. Hutchinson Inkris yawon Canada pona Wesleyan ekaman nɨto' ka'pon pe enno'sa' esi'pʉ. Mɨrɨpan Montreal yau uko'mamʉ. Tʉron non amʉ' yau tʉmaimu tu'kan pe tʉrʉ'pʉ. 1843 mɨrɨ awonsi'kɨ 1844 yau Eriya Itekare esato' kareta tʉrʉ'pʉ, Kʉrai enna'poto' ekama yau. Tʉron non pona utɨnin ipotoya' ton ya' tʉrawasooi awɨrɨ kareta ton mɨrɨ awonsi'kɨ kareta enno'sa' mɨrɨrɨ pʉra eposa' pe tu'kan enno'sa' iya non pona. Tʉmaimu pɨ' ta Nova Scotia, New Brunswick, Newfoundland, Inkris, Airan, Scotland, Wales, France, Alemania, Konstantinopʉ, Rome, tanporo Inkris non mɨrɨ awonsi'kɨ tʉnon ton pona kareta ton tʉrʉsa' iya.

GSAM 106Sandwich Pata Ton Yau

GSAM 106.2Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto', 12.10.1843 yau Kaloa, Kaui Pata, Sandwich Pata ton yawon Mrs. O. S. Burnham kareta enno'sa' esi'pʉ. Mɨrɨ awonsi'kɨ tʉyarɨ uya serɨ pata yau sikuru enupanin kon esi'pʉ. Kamoro uya Kʉrai enna'poto' apurɨsa' mɨrɨ awɨrɨ ekamanin kon esi'pʉ; apurɨto' kon tʉrʉ'pʉ pata ton yau pokon pe.

GSAM 106Itekare John Baptist Ekama Kasa

GSAM 106.3Serɨ ton apai ina ene Kʉrai enna'poto' main ekaman nɨto' eke pe kuru tʉrʉsa' man, Papa Maimu uya nʉnekama'pʉ kasa i'tupɨtʉsa' pe.

GSAM 106.4Kʉrai iyakʉ'pʉsa' uyepʉto' ekareei Aisaya pu'kena' uya se kasa ta'pʉ: “Auronkɨ ka'pon uya ekareei ekama: Itepuru ite'ma konekatɨ'; ina Papa ite'ma pe auronkɨ yau konekatɨ'. Tanporo pata mʉre eke kupʉ; tanporo kʉrʉ mɨrɨ awonsi'kɨ kʉrʉ mʉre mʉra'ta kupʉ; ikorʉkasa' ite'ma pe koneka; wakʉ pʉra te'sen wakʉ ite'ma pe koneka. Itepuru ma'kʉʉi enpoikato' oton, tanporo ka'pon uya pokon pe eneto' oton, apʉne pʉra Itepuru uya ta'pʉ.”12 Serɨ main uya John Baptist pɨ' ta: “John Baptist Judea auronkɨ yau ekamanin pe tʉrawaso ku'nin, tʉta iya: Tʉseneku'tɨtɨ'; apʉne pʉra Papa winɨpai non yawon e'to' mʉrɨ.”13

GSAM 107.1Serɨ ka'pon nʉrɨ rɨ Judea non yau 6 ikapʉi tʉrawaso ku'nin pe serɨ eke pu'kena' nʉnekama'pʉ i'tupɨtʉsa' man. Serɨ pu'kena' main uya John tʉrawaso weyu mɨrɨ awɨrɨ non ta'kɨn mɨrɨ; e'tane Kʉrai iyakon uyepʉto' pu'kena' main uya “eke ekareei” pe tanporo non pona tʉrʉto' ekama.

GSAM 107.2Serɨ main ton usenpoika, Kʉrai enna'poto' ekareei pɨ' pu'kena' nʉnekama'pʉ nɨrɨ kuru i'tupɨtʉsa' man. Papa weyu eposa' a'tai ye' main enupato' oton, Wapiyaro' inserʉ ekareei enno'sa' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya tʉmaimu ekamanin kon tʉrʉ, non amʉ', ka'pon amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ maimu amʉ' pona ekareei ekamato' pe.

Notes

  1. Matthew 24:32-35. ↩
  2. Romans 10:14, 15. ↩
  3. Matthew 24:29, 30. ↩
  4. Matthew 24:29. ↩
  5. Mark 13:24. ↩
  6. Reformation kareta, Kareta 8, u'tai 1, maimu 2, 3. ↩
  7. Mɨrɨ kareta 12, u'tai 3, maimu 10. ↩
  8. Mɨrɨ kareta, Kareta 18, u'tai 2, maimu 12. ↩
  9. So'si Itekare, p. 343. ↩
  10. Wolff uya Bokhara yau Tʉrawasooi. ↩
  11. William Miller Enupan Nɨto', p. 238, 1843. ↩
  12. Aisaya 40:3-5. ↩
  13. Ma'siu 3:1, 2. ↩

Note

Back