Kareta piya'pɨ 12 — Eke pokoi — I'ne' kareta
GSAM 185.1Aiko kareta amon mo'ka'pʉ uya inserʉ enapai, mɨrɨpan ɨku'pʉ uya. A'se'ku pe iye'sonpa'pʉ unta yau, teusan kasa, e'tane enko'ma uya tʉpo, kata' pe uyewan yau iyena'pʉ. Mɨrɨ a'tai, upɨ' ta'pʉ, ‘Papa Maimu ekamaka'kɨ kanan tu'kan kon ka'pon amʉ' tʉponaron kon pɨ', tʉpataron kon pɨ', tʉmaimuron kon pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ kin amʉ' pɨ',’ tukai'. I'tuto' yʉi ke urepa'pʉ. Mɨrɨ yau, main eta'pʉ uya, ‘Enta Papa ena' use'man nɨto' iwʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ use'man nɨto' apon, mɨrɨ awonsi'kɨ itau tʉwɨpʉremasan tu'kanoro mi'tui',’ tawon.1
GSAM 185.2Main yau kareta ‘ɨku’ tawon, i'napairon main anʉnsa' pe ka'pon amʉ' pɨ' ekamato' pe esi. Isi'kiveru yau kareta amon enpoikasa' esi'pʉ pu'kena' ena', mɨrɨpan pɨ' ta'pʉ: Aiko kareta amon ɨku, utɨ Isiraeru iwʉ' pɨ' ekama. Mɨrɨpan ɨku tʉpo, ta'pʉ iya, Mɨrɨpan ɨku'pʉ uya; mɨrɨpan unta yau teusan kasa iyesi'pʉ.2
GSAM 185.3Pu'kena' Iseremaya uya nɨrɨ serɨ kasa ekama'pʉ: Amaimu ton eposa' esi'pʉ, mɨrɨpan ɨku'pʉ uya; amaimu uyewan yau tʉwarinpa mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpori'ma esi'pʉ.3 Serɨ maimu pɨ' ina i'tu, kareta ɨku yau iyesi'pʉ wakʉ pe; Itepuru maimu uya ka'pon amʉ' epori'ma mɨrɨ awonsi'kɨ repasa' pe iyesi.
GSAM 185Kareta wakʉ, mɨrɨ a'tai i'ne'
GSAM 185.4Eme'nukasa' kareta Emenpoika 10 yau, ɨnʉ' uya ɨku a'tai teusan kasa wakʉ, e'tane ɨku tʉpo ‘i'ne’ (tʉron kon uya ta, ‘enko'ma tʉpo uyewan yau picra kasa’—4). Serɨ kareta nʉ'pʉ inserʉ uya ekama'pʉ, Papa uya ka', non mɨrɨ awonsi'kɨ parau konekanin nʉ'pʉ ese' yau: Iyenkurunto' pʉra man! Serɨ kareta ɨku'to' uya weyu ekareei repasa' pe e'nɨto' enpoika. Mɨrɨ pɨ' to' epori'ma'pʉ; weyu koro'tau e'ne' pe to' uyepʉ, apʉne pʉra to' uya tʉmaimu pe tʉnʉkʉsa' eposa' pɨ' to' eke pokoisa' esi'pʉ.
GSAM 186Weyu ekareei ɨkʉi' wakʉ pe
GSAM 186.11844 yau weyu ekareei, apurɨnin kon pɨ' wakʉ ekareei nʉ'pʉ; to' apurɨ'pʉ serɨ non makoi yawon nʉkupʉ'pʉ ton, uma'tan nɨto' ton mɨrɨ awonsi'kɨ i'ne' tʉnʉkʉsa' pʉra rɨ. Wʉi piya'pɨ kon a'tai, to' apurɨ'pʉ to' epori'ma'pʉ, itese' pɨ' uko'manpɨtʉto' pe Papa pata'se' yau, Kʉrai pokon pe. Serɨ e'nɨto' uya ɨnʉ' pe te'sen ekama'pʉ: “Sises pɨ' tʉwarinpanin kon uya nʉ'kɨ apurɨ'to' i'tu. Kʉrɨ rɨ Itepuru uye'to' tʉese'ma'pʉ kon, mɨrɨ a'tai ina pɨ' tʉwɨpʉremasan nʉ'pʉ wakʉ pe Papa pokon. Kamoro serɨ usenʉ'to' mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨto' i'tu'pʉ kon uya kamoro wakʉ a'kʉra' kon tʉenurikʉ'pʉ kon pu'tɨka'nʉpʉ pʉra rɨ.”
GSAM 186.27 pe ikapʉi yau 11 weyu a'tai to' serɨ makoi non yau tʉkupʉ'pʉ, tʉnʉkʉsa' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉma'tanʉ'sa' kon pɨ' tʉwɨrɨ tʉsa' esi'pʉ; mɨrɨ yau to' e'neimato' oton esi'pʉ kamoro tʉuya'nokon pana'tɨ'pʉ nʉ'san uya, tu'ke pʉra a'kʉra' wapiya Itepuru pokon pe e'seporoto' pe te'konekato' kon pe. Serɨ Meri kasa: tɨ' akasa' uruwai' pe piyau ukaran nɨ pɨ' e'soto'kasa' esi'pʉ; inserʉ amʉ' uya ekama'po'pʉ, ‘Ma'non, ɨ'rɨ pɨ' aukaramʉ?’ mɨrɨpan uya ta'pʉ, To' uya uyepuru arɨ'pʉ, nai ya' rɨ nawon to' uya itʉrʉ'pʉ.5
GSAM 187Eke pokoisa', e'tane pʉra usenʉ'ka
GSAM 187.1Kamoro serɨ tʉnʉkʉsa' yau te'san uya serɨ ta'pʉ:
GSAM 187.1“Ina enpikaimapɨ'sa' pe esi'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ eke pokoisa', e'tane ina uya apurɨto' mɨrɨ rɨken wɨ'pʉra. Ina uya tʉrawaso kupʉ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ apurɨto' awɨrɨ uko'ma'pʉ; eke pokoisa' e'tane pʉra usenʉ'ka'pʉ. Eke pe tʉneta'pʉ tʉneta nɨto' pe, apʉne pʉra tu'kan kon usenku'tɨnin nan esi'pʉ. To' uya ina pɨ' ɨnʉ' kasa e'kama'pʉ: ‘Ɨmɨrɨ kon pʉra rɨ upʉrɨpʉ kon; weyu rɨ ken ɨwesi kon?’ Mɨrɨ kasa ina usenku'tɨ'pʉ kon, tʉnon pon kon mɨrɨ awonsi'kɨ Sises enupɨkɨrɨ te'san ton pɨ' nɨrɨ; kamoro uya Papa Maimu kareta apurɨ'pʉ, e'tane iyawon eke pe kuru i'napairon main ton i'tu'pʉ to' uya pen. Iyeri'to' nʉ'pʉ ina pɨ', makoi uya nonka'pʉ koro'tau. Eke pe esi'pʉ tʉkʉi' tʉrʉ'kato' serɨ uko'man nɨto' ton, ina uya nʉ'pʉ wɨrɨ poko.”
GSAM 187Eke pokoisa' ipoitorʉ ton pokon e'ma
GSAM 187.2Kamoro epori'ma mɨrɨ awonsi'kɨ tu'ke pʉra a'kʉra' wapiya epori'ma tʉuya'nokon pɨ' tʉsaya'kɨ usenʉ'ka, picra kasa i'ne'. Non pon kon uya, Sises kurusu' pona tʉwɨ tʉpo, kamoro apurɨnin nan nʉkupʉ'pʉ kasa, to' uya tʉyapurɨto' eno'mato' oton mɨrɨ awonsi'kɨ tʉnʉkʉsa' pɨ' e'kama'pʉ. E'tane inke pʉra kuru to' uya i'tu'pʉ, mɨrɨ pɨ' to' usewansiukwa'pʉ: kamoro Papa pɨ' tanporo te'tʉrʉ'pʉ kon ewan apai Itepuru enna'poto' pɨ' tʉwarinpa mo'ka esi'pʉ sa'man pe.
GSAM 187“Eke emukʉn kon pokon pe uko'ma'pʉ pen”
GSAM 187.3Serɨ tʉwarinpan kon uya kupʉ'pʉ tʉrawaso mɨrɨ awonsi'kɨ tʉsaya'kɨ, pu'kena' Iseremaya maimu uya wakʉ pe enpoika, mɨrɨpan ta'pʉ:
GSAM 187.3Amaimu ton eposa' esi'pʉ, mɨrɨpan ɨku'pʉ uya; amaimu uyewan yau tʉwarinpa mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpori'ma esi'pʉ: apʉne pʉra ɨese' ke uyese'tɨsa' esi, Itepuru Papa, Epʉn pon kon kuwayau amʉ' epuru! Eke emukʉn kon e'seporoto' yau uko'ma'pʉ pen, mɨrɨ awonsi'kɨ pʉra usaya'kɨ; urɨ rɨken uko'ma'pʉ Papa pɨ' ɨyemiyatʉ wenai, apʉne pʉra ɨnʉ' pe ɨyemiyatʉ uya u'ma'tanʉ'pʉ. Ɨ'rɨ pɨ' upoko e'ne' nʉkupʉ'pʉ, uya pʉra rɨ ekorʉkato' oton? Ɨmɨrɨ uya tiwano' pɨ' upiya'tɨ'pʉ, tuna pʉra rɨ te'sen kasa?6
GSAM 188James White, Eke pokoi pɨ'
GSAM 188.1Serɨ eke pokoisa', e'tane apurɨto' tʉwɨrɨ te'san kon pɨ' tʉron maimu pɨ' ina uya nʉtʉrʉ'to' oton. Wapiya So'si epuru James White, 1843 mɨrɨ awonsi'kɨ 1844 yau tʉrawaso kupʉ'pʉ wakʉ pe, uya ta'pʉ:
GSAM 188.2“Weyu tʉpo eke pokoi nʉ'pʉ. I'napairon apurɨnin kon uya tʉrʉ'pʉ tanporo Kʉrai pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ ipiyau uko'ma'pʉ kasa pʉra rɨ wapiya. To' uya nʉ'pʉ tʉwɨrɨ ekareei tʉnon pon kon pɨ' e'ma'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨnin nan pen, ka'pon amʉ' e'neimanin nan anpisin pokon pʉra rɨ e'seporoto' kupʉ'pʉ. Papa repa'pʉ to' pɨ', mɨrɨ pɨ' to' tʉwarinpa'pʉ tʉuyepʉto' pe tʉmiyatʉ Kʉrai mɨrɨ awonsi'kɨ inserʉ amʉ' pokon, tʉtonpa ton pɨ' pʉra. Sises pɨ' tʉwarinpa uya to' ewan epori'ma'pʉ, tanporo ena' iya usenpoika'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉwarinpa ke to' ɨpʉremamʉ'pʉ: ‘Uye, Itepuru Sises, uye kuru!’ e'tane iyee'pʉ pen.”
GSAM 188.3“E'tane Papa uya tʉmunkɨ ton wɨ'pʉra. Serɨ maimu ton uya eke pe e'ku'to' mɨrɨ awonsi'kɨ repato' eposa' tʉnʉkʉsa' kon uya: Ɨyapurɨto' wɨ'pʉra rɨ, apʉne pʉra ipiyau eke repa man. Ɨyepai tʉneta nɨto' pe, Papa e'to' kupʉ tʉpo, ɨyeposa' oton ipɨ' tʉmʉrʉkasa' e'nɨto'. Eke pʉra rɨ pe, uye'sen uye'ma'to' uye'ne, iye'to' pʉra rɨ. I'napairon uya apurɨto' awɨrɨ uko'man nɨto' e'to' oton; e'tane ɨnʉ' rɨ usenʉ'ka yau, uyewan uya epori'ma pʉra rɨ. Ina kamoro tʉuma'tato' kon pe tenna'posan pen, e'tane kamoro apurɨnin nan tʉwɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ tʉnʉkʉsa' nʉ'san uko'man nɨto' eposa' pe.7 Serɨ Main yau tʉwarinpa ton serɨ pe esi:
GSAM 188.4“1. Kamoro ekama'posan esi ekamʉn yau, to' uya tʉyapurɨto' eno'mato' pe, ipokena' pe tʉuya'nokon iku'pʉ yau.
GSAM 189.1“2. To' uya Papa e'to' kupʉ'pʉ, mɨrɨ pɨ' tʉnʉkʉsa' e'nɨto' nʉ'pʉ to' pɨ'.
GSAM 189.2“3. Serɨ a'tai i'napairon kon uya apurɨto' awɨrɨ uko'manpɨtʉ'to' oton; to' uya Papa e'to' kupʉ'pʉ katɨ tawon tʉmaimu yai' pʉra, e'tane apurɨto' pɨ' mɨrɨ e'to' pɨ' rɨ.
GSAM 189.3“4. Kamoro apurɨto' i'tupɨ'nɨto' a'kʉre'tɨ pʉra, Papa e'to' tʉuya'nokon kupʉ'pʉ tʉrawaso yau tʉyapurɨto' eno'manin nʉ'san, mɨrɨ awonsi'kɨ tenna'posan, utɨto' oton tʉuma'tato' kon ya' arɨnin asanta saraipan awɨrɨ.”8
GSAM 189N. Southard, kareta ekamanin, Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' tʉrawaso pɨ'
GSAM 189.4Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' tʉrawaso yau 10 pe 31 weyu, 1844, 2,300 kaisa rɨ weyu emiya'to' tʉpo 10 weyu tʉpo, kareta ekamanin uya serɨ menuka'pʉ:
GSAM 189.5“Serɨ tʉrawaso koro'tau kupʉ'pʉ ton, Papa munkɨ ton pɨ' wakʉ e'ku'to' nʉkupʉ'pʉ ton, mɨrɨ awonsi'kɨ ipɨ' enku'tɨnin nan uya usenku'tɨto' ton pɨ' ina uya serɨ ekareei i'tu, ‘Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' tʉrawaso.’ Ina apurɨto' i'tupɨtʉto' pe tu'ke pʉra wʉi kon esi yau, mɨrɨ esi rɨ Sises panton yai 10 uri'san awɨrɨ: to' tanporo e'mʉ'sa'ka'pʉ, tʉraan'puui kon po'tɨ'pʉ to' uya, e'tane mɨrɨ tʉpo rɨ ita'kwarʉ pʉ' nan uri'san raan'puui ton usenkʉ'nʉto' a'tai uye'to' oton esi'pʉ. Serɨ e'ku'to' esi'pʉ pen 10 weyu rawɨrɨ, apʉne pʉra mɨrɨ weyu pʉ'kʉ pona to' raan'puui ton epo'tɨi'ma esi'pʉ. Mɨrɨ pɨ' mɨrɨ weyu utɨto' esi'pʉ ita'kwarʉ pʉ' nan uya tʉyapurɨto' eno'mato' pe, 1843 utɨ'pʉ enurikʉto' a'tai iwano' pe kasa rɨ. Enuripʉ a'tai e'ne' pʉra rɨ e'to' pe, e'tane Papa maimu e'ku'to' yau tʉmaimu pɨ' eposa' pe iyesi. Serɨ pɨ' ina uya apurɨto' ekareei wɨ'pʉra rɨ a'si'to' oton; apʉne pʉra Papa esi i'napairon, tʉmʉrʉkato' ekama'pʉ uya.”
GSAM 189Joseph Marsh, ‘I'napairon ekareei’ ekamanin
GSAM 189.61844 11 pe 7 weyu yau ‘I'napairon ekareei’ yau serɨ ina uya ene:
GSAM 189.7“Ina uya repasa' pe ta, 7 pe ikapʉi 10 weyu yau e'to' oton nʉ'pʉ, e'tane serɨ e'to' waraino ina nʉtʉrʉ'pʉ pʉra rɨ. E'tane eke use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru uya serɨ a'tai main kasa tʉrawaso kupʉ'pʉ pʉra rɨ ta pʉra ina uya, apʉne pʉra serɨ kasa ku'to' nʉ'pʉ. Nʉ'san pe ina apurɨ.”
GSAM 190.1Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya apurɨ'pʉ 7 pe ikapʉi 10 weyu, 1844 yau, 2,300 kaisa rɨ weyu emiya'pʉ, mɨrɨ weyu yau Kʉrai uya tʉrawaso pe use'man nɨto' tʉrawasomanin e'to' e'miya'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ non pona uyepʉto' pe tʉmunkɨ ton repa'to' pe. Mɨrɨ tʉpo tʉneta'pʉ uya enpoika'pʉ, mɨrɨ weyu yau Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' tʉrawaso usemo'ka'pʉ, pʉra rɨ tʉwɨrɨ mɨrɨ tʉrawaso pe use'man nɨto' tʉrawasomanin.9 Kamoro uya Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' Kʉrai tʉrawaso pe tʉmaimu yai' pʉra rɨ, e'tane to' uya ta'pʉ, Kʉrai uye'to' yau non apo' ke ekorʉkato' e'to' oton. Pata Kanaan pe rɨken, waraino, ekorʉkato' e'to' oton.
GSAM 190Papa iwano' wakʉ pata non pe enupasa'
GSAM 190.2Serɨ e'nɨto' Geo. Storrs menuka'pʉ, Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' tʉrawaso yau, 1844 4 pe 25 weyu. Iya ekama'pʉ, “Ɨ'rɨ esi Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' oton? Wapiya urɨ uya ta'pʉ serɨ tanporo non pe. Mɨrɨ non pɨ' rɨken esi, apurɨ uya. E'tane ɨ'rɨ pata? Serɨ ekama'pon nɨto' eikʉto' pe uya usi'tuto' oton.”
GSAM 190.3Iya Abraham piya' Papa e'to' ekama'pʉ, mɨrɨ nʉrɨ Isaac pɨ' tʉrʉ'pʉ, mɨrɨpan tʉpo Jacob pɨ' nʉrɨ repa'pʉ. Mɨrɨ tʉpo Mosi' eremu, Miriam uya Isuweyu Parau tʉpo kupʉ'pʉ, serɨ ta'pʉ: Ɨmɨrɨ uya to' enna'po'to' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ to' pɨmɨ'to' auya oton ɨiwano' pe te'sen wʉ' po, Itepuru, ɨuko'manto' pe auya ikonekasa' pata yau, Papa iwano' wakʉ pata yau, Itepuru, ɨyemiyatʉ ton uya ekoneka'pʉ.10
GSAM 190.4Mɨrɨ main serɨ pɨ' tʉmʉrʉkasa' enpoika mɨrɨ a'tai, upurɨ'to' uya i'tu'to' oton, ‘Palestine non rɨ esi Papa iwano' wakʉ pata pe’ ta serɨ main uya pen. Te'se David uya Isiraeru amʉ' Papa uya tʉyenno'sa' ekama'pʉ: Iya to' enna'po'pʉ Papa iwano' wakʉ pata ka'ta pona, serɨ wʉ' pona rɨ, iyemiyatʉ enwo'netʉ uya e'ma'pʉ rʉ'pʉ pona.11 Isuweyu Parau piyau eremu yau ta'pʉ, Papa uya pata Kanaan pe e'to' pe, ‘Papa iwano' wakʉ pata yau uko'ma’ tawon. Serɨ maimu pɨ' Moriah pata, Papa iwano' wakʉ pata ekonekasa' pata, ‘Papa iwano' wakʉ pata ka'ta’ tawon rɨken e'to' pe. E'tane serɨ Eren yau ta'pʉ: Iya Judah tonpa anʉmʉ'pʉ, Zion mɨrɨ awonsi'kɨ ipiya' tʉwarinpa'pʉ. Iya Papa iwano' wakʉ pata eke pata iwʉ' kasa ekoneka'pʉ, non kasa, inke rɨ e'to' pe.12
GSAM 191Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' esi non ekorʉkato' pe tukai' to' usenuminka'pʉ
GSAM 191.1Wapiya rɨ nekama'pʉ kareta piya'pɨ yau, non, mɨrɨ pe pʉra Palestine non rɨken, Papa iwano' wakʉ pata pe iyesi ekamanin pe tʉnapurɨ'pʉ kon main ekamasa' tʉpo, So'si epuru uya kanan ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ kasa Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' oton?” Pu'kena' Mai'ka maimu ke imaimu eikʉ'pʉ iya: “Entɨ', Itepuru epa'ka tʉpata yapai; iu'to' oton, non pon kon ka'tawon kon pata ton wasa'pɨ'se'na. Wʉ' ton awai'nato' oton irakʉi', yaranta ton e'sakwanʉ'to' oton, moronpɨ apo' piyau esi kasa, tuna ka'tawon pata apai iparukasa' esi kasa.”13
GSAM 191.2Mɨrɨ a'tai tu'kan kon uya apurɨ'pʉ usenuminkan nɨto', non esi Papa iwano' wakʉ pata pe tawon pɨ' isenuminka yau, serɨ ennin uya inke pʉra rɨ ito'ka'nʉkʉ mɨrɨ, ɨ'rɨ wenai to' usenuminka'pʉ kasi pe pʉra, 2,300 kaisa rɨ weyu enu a'tai Itepuru uyepʉ, Mai'ka nekama'pʉ kasa non ekorʉkai' tukai'. Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san eyaton non uya tanporo tʉnkupʉ'pʉ kon koro'tau, tikin nɨ eyaton uya rɨ, 2,300 kaisa rɨ weyu enu a'tai Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' esi non ekorʉkato' apo' ke pe pen, tasa' pʉra iyesi'pʉ.
GSAM 191Enno'sa' kon uya pokoi eporo'pʉ, e'tane Papa Maimu uta'ku'tɨ'pʉ
GSAM 191.3Serɨ rɨken pe ka'pon amʉ' uya Itepuru e'to' i'se kupʉ, Papa Maimu a'ku'tɨi', e'tane pokoi eporoi' tʉnenupɨ'pʉ kon pɨ' iyesi pen, ɨ'rɨ pe iye'ku'ton esi to'ka'nʉkʉ tʉuya'nokon pʉra iyesi wenai. Se kasa rɨ iyesi'pʉ Kʉrai nennoko'san piyau. Isa'ka'si mʉre po iyereutasa' a'tai, tʉutɨ Surusiran pona koro'tau, to' ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ pu'kena' maimu tʉyenu kon yau tʉku'tane:14 “Surusiran pa, eke pe ekama'! Entɨ', ɨkinʉʉi uyepʉ ɨpiya'; ipokena' pe iyesi, epika'tɨn nɨto' kenan pe; tʉusepura'tɨsen pe, isa'ka'si po tʉutɨsen pe, isa'ka'si mʉre, isa'ka'si munkɨ po.”15 Mɨrɨ a'tai eke pe ekaman nɨto' esi'pʉ kuru rɨ i'se; e'pana to' esi'pʉ yau, tɨ' amʉ' kuru rɨ ukɨ'pɨ'nʉnpɨto' esi'pʉ mɨrɨ.16 Ipoitorʉ ton usenuminka'pʉ, Kʉrai enuku serɨ a'tai rɨ serɨ yau rɨ Tepi' ereutato' ya', serɨ non pon kin pe tukai' (“Esuwerʉ amʉ' pika'tɨnin pe itesi ina nenupɨ'pʉ esi'pʉ”17), mɨrɨ wenai eke pe to' ekama'pʉ, “Wakʉ pe nesii ukʉipʉnʉ kon Tepi' e'to' esa' wannɨ pe, Itepuru ese' yau nʉye'ai'ne'.”18 Tikin nɨ suntaaka yau Kʉrai erikʉ, Isose' tɨ' akasa' uruwai' pe yau itesi Roman amʉ' soisaai ton erasuntɨsa' pe tukai' to' uya i'tusa' esi'pʉ yau, ɨ'rɨ kaisa rɨ eke pe to' ekamato' esi'pʉ mɨrɨ a'tai? Tanporo pu'kena' amʉ' nekama'pʉ weyu enu a'tai Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' esi tu'kan nɨ wʉipiya yau, Itepuru uyepʉ rawɨrɨ tukai' to' uya i'tusa' esi'pʉ yau, ɨ'rɨ kaisa rɨ Papa “apurɨpɨtʉ” to' uya, tʉuya'nokon e'tʉrʉ Papa ena' esi'pʉ mɨrɨ Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san piyau 1844 yau?
GSAM 1922,300 kaisa rɨ weyu menka'pʉ to' uya yau ɨri pʉra iyesi'pʉ
GSAM 192.1Serɨ ka'pon amʉ' uya mɨrɨ a'tai menka'pʉ tʉuya'nokon ene'pʉ kanan wakʉ pe; ɨri eporo'pʉ to' uya pen. E'tane Itepuru uye'sa' pʉra iyesi'pʉ, non ekorʉkasa' apo' ke pe pʉra nɨrɨ. Ɨ'rɨ ta e'kwa pe mɨrɨ esi'pʉ? I'napai kuru rɨ to' uya i'tu'pʉ Itepuru esi'pʉ ta'kɨrɨ'nokon mɨrɨ eke tʉrawaso yau; e'tane serɨ pe to' esi'pʉ i'tui' pʉra. Itepuru apurɨto' to' uya rɨ e'kwɨtʉ'pʉ pen. To' uya i'tu'pʉ to' nɨmɨ iya pen. A'kwa uyepʉ mɨrɨ ɨ'rɨ winɨpai rɨ. To' ewan manenpanin ekama'pon nɨto' esi'pʉ Iseremaya maimu, wapiya nekama'pʉ yau: “Kasiye' pe kuru rɨ pe' ɨwesi mɨrɨ upɨ', tuna tʉenu'sen, anapurɨ poken pen kasa?” Papa apurɨto' uya serɨ kasiman nɨto' ereutanʉkʉ'pʉ pen, apʉne pʉra pu'kena' Yapako' awɨrɨ Itepuru maimu, Papa nenpoika'pʉ pɨ' na'ne', uyee'pʉ to' enu ya': “Iyenuto' yau iyusauro'to' oton, kasi pe pʉra.”19 I'napairon main maimu kareta konekanin maimu, wapiya nekama'pʉ, uya to' eseru enpoika wakʉ pe: “Ina uya apurɨ poken pʉra man parɨ, Uyepuru kon, Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru eke kuru, uya tanporo ina nenupɨ'pʉ ma'kʉʉi rʉ'pʉ awɨrɨ kupʉ'pʉ pen mɨrɨ rɨ weyu a'tai tukai'.”
GSAM 193Papa iwano' wakʉ pata pɨ' a'kwa eporosa'
GSAM 193.1Hiram Edson, Port Gibson, N.Y. pon, uya ekama'pʉ upɨ': 1844 yau imenka'pʉ kon weyu entaka'pʉ ema'sa' yau, maina yau, a'nai' amʉrasa' rʉ'pʉ e'ma'pʉ pe ɨpʉreman pɨ' tesi koro'tau, Papa A'kwarʉ uyee'pʉ ipo meruntɨ pe kuru, non pona iyata'mo'ka moron pe rɨ. Mɨrɨ pokon pe iyenu ya' serɨ main uyee'pʉ: “Papa iwano' wakʉ pata, ekorʉkato' oton na'ne', esi Epʉn po.” Serɨ usenuminkan nɨto' ekama'pʉ iya O. R. L. Crosier pɨ'; to' asa'rɨ'nokon uya ipɨ' i'tun nɨto' warinpa'pʉ wakʉ pe. 1846 wʉipiya epiya'tɨ a'tai, Papa Maimu awɨrɨ Papa iwano' wakʉ pata pɨ' i'tun nɨto' kusan pe kuru ka'pon Crosier nʉmenuka'pʉ e'menuka'pʉ Weyu kaiyono' yau, kareta mɨrɨ a'tai Cincinnati, Ohio po tepa'kasen yau. Mɨrɨ kusan kareta piya'pɨ uya enpoika'pʉ, Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' tʉrawaso esi Kʉrai tʉrawaso u'ma pe, Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru pe upɨ'nokon itesi a'tai. Serɨ epiya'tɨ'pʉ 1844 yau, iyenuto' oton inna'poto' rawɨrɨ rɨ ka' kapuru' yau, kin amʉ' kinʉʉi pe, itepuru ton epuru pe itesi a'tai.
GSAM 193So'si ton uya tʉtonpa kon te'nonkasa' kon rʉ'san warinpa
GSAM 193.27 pe ikapʉi yawon 10 pe te'sen weyu entaka'pʉ. So'si ton usenuminka'pʉ tʉtonpa kon rʉ'san enna'po tʉuya'nokon tʉpiya'nokon esi ipon pʉra pe tukai'. Kamoro e'senpo'pɨ'sa' kon esi'pʉ “Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto'” mɨrɨ awonsi'kɨ Iyakon inserʉ ekareei wenai. E'tane mɨrɨ yau eke pe to' pokoi'pɨtʉ'pʉ, serɨ teikʉ'pʉ uya enpoika kasa, pena tʉuko'manto' kon so'si eseru ton ya' tʉenna'poto' kon pe tʉron kon uta'si'ma'pɨtʉ imaimu eikʉ'pʉ pe. Serɨ e'menukasa' esi'pʉ Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta yau, 12 pe ikapʉi 26, 1844 a'tai:—
GSAM 193.3“E'tane ɨ'rɨ pe rɨ iye'kupʉ'pʉ esi? Wakʉ pe kuru i'tu to' uya, serɨ so'si ton tu'kan kon piyau te'kaman ipɨ' kuru esi, ‘Serɨ non pon kon ka'pon amʉ' tanporo era'tɨ,’ ‘1,000 kaisa rɨ wʉipiya yau uko'man nɨto',’ mɨrɨ awonsi'kɨ ‘Esuwerʉ amʉ' enna'po Palestine pona,’ Upika'tɨnin kon uyepʉ rawɨrɨ kuru. Ɨnʉ' rɨ enna'posan, Papa Maimu awɨron pen, wakʉ pe ti'tupɨ'sen pen, serɨ usenupan nɨto' ton nta'te'pɨtʉ tenu kon ka'te'pɨ'nin nan rakʉi' tʉereutasan, tenu kon a'kokasa' pe ikupʉ to' uya. Se kasa rɨ to' eseru esi ‘enna'pon nɨto'’ pe kuru.
GSAM 194.1“Papa Maimu ta e'kwa pe ‘tʉmo'kasa'’ pe tenasa' kon pɨ', mɨrɨ entai wakʉ pe iyesi ‘tʉutɨsen pe enta' winɨkʉi'’ e'nɨ, ‘tenna'posen pe’ mɨrɨ pe pʉra ‘tʉuseka'mansen pe’ e'nɨ entai. Serɨ a'tai kuru rɨ se kasa iyesi, apʉne pʉra eke pe iku'to' epuru'pan tʉto' oton inke pʉra rɨ, Sises Kʉrai awɨron kon ena'.”
GSAM 194.2So'si ton eseru, Itepuru uyepʉ ɨnka to' uya ɨnnɨ winɨkʉi', wapiya nekama'pʉ Papa Maimu awɨron pen usenupan nɨto' ton ekamai' wenai, uya Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san enu ya' pu'kena' Ese'kiyerʉ maimu ne'pʉ: “Ka'pon munkɨ, entɨ', Esuwerʉ amʉ' uya ta, Papa nenpoika'pʉ inene esi tu'kan nɨ weyu tʉpo iye'ku'ton pe, ɨnnɨ pe te'sen a'tai pɨ' Papa maimu ekama iya tukai'.” Mɨrɨ rɨ maimu yau teikʉn e'seporo, Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san nʉpurɨ'pʉ: “Mɨrɨ wenai serɨ ekama to' pɨ': Itepuru Papa uya ta, Umaimu ton ɨnkanʉ'to' oton pen nɨ mɨrɨ enta'; unekama'pʉ main uta'ku'tɨto' oton, Itepuru Papa uya ta.”20
GSAM 194“Papa maimu ekamato' auya oton kanan”
GSAM 194.3Kamoro kareta “nɨku'san,” “iweyu” ekaman nɨto' ku'nin nan usenuminka'pʉ serɨ non iwano' tʉtʉrawaso kon enusa' tukai'. Mɨrɨ wenai to' auro'kasa' esi'pʉ, to' uya kanan ka'pon amʉ' tʉponaron kon, tʉmaimuron kon mɨrɨ awonsi'kɨ kin amʉ' enupato' pe. Tʉron nɨ tʉrawaso piya'pɨ, serɨ pona ensa' pʉra rɨ na'ne', kupʉ i'se iyesi'pʉ serɨ pe: ka'pon amʉ' enupato' pe Epʉn pon Papa iwʉ' eseru i'napairon pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ iyawon use'man nɨto' apon po tʉrawaso pɨ'. Papa iwʉ' i'tuto' pe apiyontɨn nɨto'21 esi i'se, pu'kena' amʉ' nekama'pʉ weyu enu a'tai iye'ku'ton eseru i'tuto' pe, serɨ maimu ta e'kwa pe itesi enpoikato' pe: “Mɨrɨ a'tai Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' oton.”
GSAM 194.4I'tu Papa inserʉʉi, serɨ iweyu ekamanin, uye'sa' Epʉn winɨpai, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉtʉrawaso u'ma rawɨrɨ ka'pon amʉ' enupato' pe kanan tʉrawaso tʉrʉ iya. Mɨrɨ wenai Itekare, Papa iwano' wakʉ pata pɨ' i'tun nɨto' enpoikanin pe te'ton, Eke pokoi eporosa' kon apurɨto' meruntɨrʉ pe, mɨrɨ rɨ a'tai to' repanin pe “wana' epu,” “yʉi,” mɨrɨ pe pʉra eseru menkato' ike ke, Papa munkɨ amʉ' eseru, ipoken pe pe' to' esi Papa enu yau, i'tuto' pe, uya Epʉn winon pe tesi enpoikanin ma'kʉʉi ton kuru enpoika i'se man, ka'pon amʉ' nʉkoneka'pʉ pe pʉra.
GSAM 195To' uya i'tu rawɨrɨ ewaruma'tɨn nɨto' uya ka'pon amʉ' piya' e'ma uta'ko'pʉ
GSAM 195.1Kʉrai enna'poto' pɨ' usenupan nɨto' ewaruma'tɨ'pʉ to' uya, i'tu tʉuya'nokon rawɨrɨ rɨ, esi'pʉ ka'pon amʉ' piya' e'ma uta'korin, entakato' poken pen nɨ kasa. Eke pokoi uyepʉ'pʉ eseru pɨ' a'kwa kuru, i'napairon, pʉra to' enupato' kanan esi'pʉ apʉne rɨ. Ka'pon amʉ' enupato' wakʉ pe rawɨrɨ, Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san apurɨnin nan kuru ewan meruntɨrʉ i'se iyesi'pʉ kanan, Epʉn winon tʉrawaso tʉsa' tʉyena'nokon ke. Ɨ'rɨ kasa serɨ e'kupʉ poken iyesi'pʉ? Ka'pon amʉ' pu'ke' rɨken ke ikupʉ poken iyesi'pʉ? Mɨrɨ pe pʉra, kamoro Papa A'kwarʉ tʉrawaso e'ku'pʉ tʉyewan kon yau mɨrɨ tʉrawaso e'ku'pʉ a'tai i'tusa' kon, ka'pon usenuminkato' rɨken pɨ' epori'mato' esi'pʉ mɨrɨ? “Itosorʉwano inserʉ ekareei”22 waraino tʉrawaso rɨken uya to' pika'tɨ poken iyesi'pʉ to' usenuminkato' i'tui' pʉra apai. Mɨrɨ epiya'tɨ'pʉ iweyu a'tai kuru, o'koi'ne o'koi'ne, to' uya anʉn poken iyesi a'tai, Epʉn winon pe tesi enpoikanin ma'kʉʉi ton i'napairon kenan pe.
GSAM 195Karimeru amʉ' mainanpanin pʉn kasa
GSAM 195.2Serɨ yau mɨrɨ eke Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san amʉrasa' esi'pʉ, tikin nɨ winɨpai karimeru amʉ' mainanpanin pʉn kasa. To' koro'tawon kon tu'kan kon, 1,000 entai, e'senpo'pɨ'sa' esi'pʉ tanporo so'si ton mɨrɨ awonsi'kɨ usenupan nɨto' ton apai, tu'ke suntaaka pen nɨ rawɨrɨ rɨ. Ka'pon amʉ' amʉrasa' kon ɨnʉ' rɨ pʉra iyesi'pʉ to' a'kwarʉ uko'manto' mainanpanin pe. Serɨ non pon kon panamanin nan, tʉnapurɨsan kon, pʉra iyesi'pʉ. Papa rɨken apurɨ to' uya esi'pʉ.
GSAM 195.3E'tane tikin nɨ i'tusa' to' uya i'napai kuru rɨ esi'pʉ, mɨrɨ esi'pʉ peten kasa to' piyau: iweyu ekaman nɨto' esi'pʉ ipoken pe.23 E'tane ka'pon amʉ' pe to' esi'pʉ ipon tʉuya'nokon kasi te'kaman ipɨ' ton anʉn poken, mɨrɨ pe pʉra “pʉrikɨn nɨto'” nonkato' pe, tʉnene'pʉ kon rʉ'pʉ apurɨto' tʉuya'nokon nonkai', Papa uya to' a'tomʉ, to' mainanpa pʉra iyesi'pʉ yau. Tʉron kon uya se kupʉ'pʉ; tʉron kon rɨ, tʉnapurɨnʉ kon enu tʉnonkai' tʉyewan kon ni'nʉnkanʉ pɨ', ekama'po'pʉ ipan pe rɨ, “Eruntɨnin, ɨ'rɨ kasa ewarupɨ esi? Eruntɨnin, ɨ'rɨ kasa ewarupɨ esi? Eruntɨnin uya ta'pʉ, Awanakʉi' uyepʉ, ewarupɨ nɨrɨ; ekama'popai ɨwesi kon yau, ekama'potɨ'; enna'potɨ', ɨsi'tɨ'.”24
GSAM 196J. N. Andrews usaurokʉ Eke pokoi pɨ'
GSAM 196.1So'si epuru J. N. Andrews, 1844 yau serɨ eporosa' rʉ'pʉ, uya Eke pokoi pɨ' serɨ ekama:—
GSAM 196.2“Kamoro Itepuru uyepʉ enupɨkɨrɨ tesi'pʉ kon 1843 yau mɨrɨ awonsi'kɨ 1844 yau uya Eke pokoi eporo'pʉ. Tu'kan kon piyau serɨ iye'kupʉ'pʉ rɨken esi tanporo serɨ pɨ' te'kaman main ewaruma'tɨto' pe tʉuya'nokon. Eke pokoi i'napai esi'pʉ tukai' ina esi, e'tane serɨ uya Papa emiyatʉ pʉra serɨ tʉrawaso yau tawon enpoika ipoken pe tasa' ina uya pʉra iyesi. Esuwerʉ amʉ' so'sii uya pokoi eporo'pʉ Isaan Pa'tes tʉrawaso u'ma a'tai, Sises usenpoika'pʉ, Papa nekama'pʉ rʉ'pʉ Kʉrai pe. Tapurɨsan pe te'san ipoitorʉ ton uya nɨrɨ ipan pe pokoi eporo'pʉ, Esuwerʉ amʉ' pika'tɨnin pe tʉnenupɨ'pʉ kon a'si'pʉ ɨri kon ka'pon amʉ' emiyatʉ uya a'tai, iwɨnɨ'pʉ to' uya. Teri'sa' apai iye'mʉ'sa'kasa' tʉpo, to' usenuminka'pʉ Esuwerʉ amʉ' ena' kin eseru tʉpo iya kanan tukai'. E'tane tʉkʉipʉnʉ piya' iyutɨ, to' nɨmɨto' oton inke paran mɨrɨ awonsi'kɨ usewankan nɨto' yau tukai' to' uya i'tusa' a'tai, pokoi eporoto' to' uya pen kasa pʉra iyesi'pʉ. E'tane pokoi uya Papa emiyatʉ pʉra tʉmunkɨ amʉ' a'toto' iya yau tawon enpoika pen. To' eseru ɨri ton ekonekapoto' pe to' uya to' arɨ i'se iyesi, e'tane Papa apurɨto' tʉuya'nokon nonkapoto' pe to' arɨ pen. Esuwerʉ amʉ' munkɨ ton uya rɨmono' tau pokoi eporo'pʉ wenai, tu'kan ite'kwa Papa uya tʉa'tosa' kon kasima'pʉ to' uya. To' e'ku'pʉ serɨ esi upanamakon pe, mɨrɨ rɨ kasiman nɨto' eseru awɨrɨ uyata'mo'ka kon namai'.”25
GSAM 196I'napairon main epa'taisima tu'kan kon nʉwaruma'tɨrʉ yau
GSAM 196.3Itepuru nʉkupʉ i'se pe iyesi kasa man: eke ton i'napairon main ton tʉnonkai' tu'kan kon napurɨnʉ pen e'ma yau, kurusu'26 kasa to' anʉn, to' awɨrɨ e'nɨ e'to' pe. Serɨ u'ma weyu ton yau kuru se kasa iyesi. Pi'ta usaurokʉ mɨrɨ a'tai pɨ', tanporon nɨ u'ma esi “a'ko pe” a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ “eseru aimenkan nɨto'” “epiya'tɨ Papa iwʉ' yau” a'tai, “Ui'nʉnkanʉ kon, apo' waraino ekota'man nɨto' ɨyeporonin kon, ɨyi'tuto' kon pe, pɨ' kɨsewansiukatʉu, tʉron nɨ ti'tupɨ'sen pen ɨyeporosa' kon kasa. E'tane epori'matɨ', Kʉrai ekota'mato' tonpa pe ɨwesi kon wenai, eke pe itesi usenpoika a'tai ɨmɨrɨ'nokon epori'mato' pe nɨrɨ, eke pori'man nɨto' ke. Kʉrai ese' wenai tʉron kon uya ɨri pe ɨpɨ'nokon usaurokʉ yau, epori'man nɨto' kenan kon ɨmɨrɨ'nokon; apʉne pʉra eke pe e'nɨto' A'kwarʉ, Papa A'kwarʉ, ereuta ɨpo'nokon. To' winɨpai ɨri pe imaimu usekama; ɨmɨrɨ'nokon winɨpai rɨ eke pe ikupʉsa' man.”27
GSAM 197.1Tu'kan kon nʉwaruma'tɨrʉ yau i'napairon main epa'taisimasa' a'tai, iyanʉnto' pe Papa wakʉ nonkato' esi i'se ipan pe parɨ, tu'kan kon apurɨto' pɨkɨrɨ rɨken e'nɨ entai. Akono ton, tʉusensan pe kuru tʉusensan pen, uya eke pe tʉyepori'mato' pe ɨ'rɨ rɨ ene pʉra iyesi, i'napairon main, ikupʉto' i'se na'ne', anʉnto' pe tʉuya'nokon. Mɨrɨ esi kawinɨkʉi' kanau i'kurato' kasa, “pese'tɨ mɨrɨ awonsi'kɨ tuna tʉu'tɨsen ayaton pe.” Mɨrɨ wenai i'napairon main ena tʉnapurɨsan, i'nai pe te'san, i'napai rɨ tʉyewan kon yau tapurɨsan, wakʉ tʉyewan kon awɨron kon i'tuto' ike pe.
GSAM 197.2Wapiya rɨ enpoikasa' ina uya, Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso pɨ' pu'kena' nekama'pʉ uya Eke pokoi uyepʉ ekama. Iyeporosa' esi'pʉ; mɨrɨ kasa Papa mainanpato' yau, mɨrɨ Itekare anʉn nɨto' uya tʉkurusu' eporo'pʉ.
Notes
- Emenpoika 10:10, 11; 11:1. ↩
- Isi'kiveru 3:1-3. ↩
- Iseremaya 15:16. ↩
- picra esi tʉ'ne' e'ne' kasan, alkoholi, aloe mɨrɨ awonsi'kɨ mirra ke ekonekasa' ↩
- Isaan 20:13. ↩
- Iseremaya 15:16-18. ↩
- Iperu 10:35-39. ↩
- Ellen G. White e'to' ekama'po' kareta, p. 107-109. ↩
- Mɨrɨ a'tai ɨnʉ' uya Papa iwano' wakʉ pata Epʉn po e'to' i'tu'pʉ pʉra rɨ. ↩
- E'sotas 15:17. ↩
- Eren 78:54. ↩
- Eren 78:68, 69. ↩
- Mai'ka 1:3, 4. ↩
- Isaan 12:16. ↩
- Se'karaya 9:9. ↩
- Ʉru' 19:40. ↩
- Ʉru' 24:21. ↩
- Ma' 11:10. ↩
- Yapako' 2:3. ↩
- Ese'kiyerʉ 12:27, 28. ↩
- I'tun nɨto' yau, inkaisa ekamanin pe kaisa ton e'menukasa' pʉra iyesi yau, iteseru pɨ' iyesi mɨrɨ, eke pe iyesi pɨ' pen. ↩
- Isenpoikasa' 14:9-12. ↩
- Wakʉ pe kuru rɨ tʉmenka'pʉ kon, 2,300 kaisa rɨ weyu, enpɨtʉ'pʉ to' uya kanan, e'tane ɨri eporo to' uya pʉra iyesi'pʉ; serɨ pe rɨ ɨri e'seporo pʉra iyesi nɨrɨ. ↩
- Aisaya 21:11, 12. ↩
- Isenpoikasa' 14:6-12 yawon osorʉwawon kon itekare ton, kareta piya'pɨ 33. ↩
- Ma'siu 16:24. ↩
- 1 Pi'ta 4:7, 17, 12-14. ↩