Kareta piya'pɨ 17 — I'napairon main usemo'ka sa'man yau
GSAM 265.1“Karimeru amʉ' pa'simanin uya tʉkarimeru ton warinpa na'ne' kasa, to' e'tʉrʉ'kwasa' koro'tau tesi weyu yau, mɨrɨ kasa uikʉn non karimeru amʉ' warinpato' uya oton. Tanporon pata ton apai to' pika'tɨto' uya oton, kapuru' ke pata esi weyu, ewarupɨ weyu yau to' e'tʉrʉ'kwasa' esi'pʉ na'ne' apai.”1
GSAM 265.2Mɨrɨ a'tai pona rɨ (1847), Itosorʉwano inserʉ ekareei anʉnsa' tʉuya'nokon kon esi'pʉ entu'man nan pe serɨ non pon imamin pɨ'. Mɨrɨ wenai aiko rɨ pʉrata tʉrʉ poken to' esi'pʉ Itekare utɨto' pe. So'si epuru White mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ, So'si epuru Bates pokon, uya i'tu'pʉ tikin pa'ne tʉutʉrawasoto' kon esi eke pe tonpa ton e'tʉrʉ'kwasa' koro'tau. Mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya i'tu'pʉ kareta ton konekato' pe tʉuya'nokon, ka'pon amʉ' emiyatʉ ta' itʉrʉto' pe, to' pika'tɨnin pe i'napairon main i'tunin pe to' enato' yau. So'si epuru Bates nekoneka'pʉ kareta piya'pɨ Sapa' pɨ' uya ipika'tɨ'pʉ eke pe Sapa' eseru ekamato' yau tʉuya, tʉron nɨ pata ton pona itɨ a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ kareta piya'pɨ ennokopɨtʉ tʉuya kareta ton arɨnin nan winɨ. Iye'tʉrawaso'pʉ tɨwɨrɨ rɨ, iyerɨnamai'.
GSAM 265Ewakayu uri'san tonpa uya tʉiwano' nonkato' i'napairon main iwano' pe
GSAM 265.3Tikin a'tai, pʉrata pʉra iyesi'pʉ tʉutɨto' epe' tʉrʉto' pe. Massachusetts apai New Hampshire pona usarɨ pe itɨpai iyesi'pʉ. Mɨrɨ a'tai rɨ kareta eporo'pʉ iya ewakayu uri'san tonpa winon. Mɨrɨpan esi'pʉ ɨutɨ tau te'tʉrawasosen pe tesi ekamasa', $1 ke tikin suntaaka yau, tʉiwano' epoto' pe Itekare tʉrawasooi pika'tɨto' pe tʉuya. Tikin suntaaka yau iye'tʉrawaso'pʉ tʉpo, So'si epuru Bates esi pʉrata i'se tukai' isenuminka'pʉ eke pe. Mɨrɨ wenai itɨ'pʉ tʉtʉrawasooi esa' piya', tʉutʉrawaso rawɨrɨ tʉwe'mato' ike eporo'pʉ iya, $5 ennokoto' pe tʉuya se rɨ Bates piya'. Mɨrɨ ke tʉutɨto' epe' tʉrʉ'pʉ iya ka'pon amʉ' arɨnin yau New Hampshire pona. Tanporon pata ton yau wakʉ e'seporoto' ton esi'pʉ ipiyau, tu'kan kon ka'pon amʉ' uya i'napairon main anʉnka'pʉ.
GSAM 266Tʉron kon uya mara rɨ tʉsa' ɨutɨ tau imamin ke ɨutɨ tau uko'man nɨto'
GSAM 266.1Wapiyaro' nan serɨ Itekare tʉrawasooi yawo' nan uya tʉiwano' kon nonkato' eseru enpoikato' pe, serɨ era'ma'nokon Mrs. White nekama'pʉ winon, to' uko'manto' eseru pɨ' 1847-48 wʉipiya yau ikomi' pe pata esi a'tai. Mɨrɨ a'tai to' uko'mamʉ'pʉ S. Howland iwʉ' piya'pɨ ton yau, eke ɨutɨ yau, Topsham, Maine po. Mɨrɨ yau tʉron kon uya to' ena' mara rɨ tʉrʉ'pʉ ɨutɨ tau imamin ke to' uko'man epiya'tɨ'pʉ:—
GSAM 266.2“Entu'man nan pe ina esi'pʉ, sa'man a'tai ton ene'pʉ ina uya. Utaan'pʉ e'tʉrawaso'pʉ tɨ' ton arɨ pɨ' wa'kapun e'ma yau. Mɨrɨ uya imiya' muku'pɨ ton pi'pɨ ma'tanʉ'pʉ, mʉn epa'ka'pʉ tu'ke pata ton yau. Ina uya menka'pʉ tʉron kon pɨ' tʉuko'manto' kon ereutanʉ'to' pe pʉra, e'tane ina pe rɨ te'tʉrawasoto' kon ke tʉuko'manto' kon epoto' pe, tʉron kon nɨrɨ pika'tɨto' ike epoto' pe. E'tane wakʉ pe ina tʉrawasooi ena'pʉ pen. Utaan'pʉ e'tʉrawaso'pʉ sa'man pe kuru, e'tane tʉutʉrawaso epe', tʉtʉrawasooi esa' nʉko'manʉ'tʉ, epoto' iya poken pʉra iyesi'pʉ.
GSAM 266So'si epuru White uya apo' keme i'kɨrɨto'
GSAM 266.3“Utaan'pʉ uya wa'kapun e'ma tʉrawasooi nɨmɨ'pʉ, tʉwa'kari arɨ'pʉ iya, itɨ'pʉ itʉ ta' apo' keme i'kɨrɨse'na. Tarata e'ne' rɨ e'tane, iye'tʉrawaso'pʉ penaron pe pata ema'sa' si'kɨrɨ ewarupɨ pona rɨ, $0.50 rupɨ epoto' pe tʉuya tikin weyu yau. Eke i'ne' wenai ewarupɨ nau iye'nʉmʉ poken pʉra iyesi'pʉ. Mɨrɨ tʉpo se rɨ kareta ton eporo'pʉ ina uya tonpa ton winon, tʉron nɨ non piya'pɨ ton pon kon winon, ina uye'to' pe to' ene'se'na. E'tane pʉrata pʉra ina esi'pʉ non piya'pɨ apai tepa'kato' kon iwano', mɨrɨ pɨ' ina uya to' maimu eikʉ'pʉ, ‘E'ma esi uta'kokasa' pʉra ina rawɨrɨ,’ tukai'.
GSAM 266.4“Kareta eporo'pʉ ina uya Connecticut pon Tonpa Chamberlain winon, ina ute'to' pe meruntɨ ke tʉuya ekamanin, mɨrɨ non piya'pɨ yau te'ku'sen Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' pona. Ina uya menka'pʉ tʉutɨto' kon pe pʉrata epoto' tʉuya'nokon poken iyesi yau. Utaan'pʉ usaurokʉ'pʉ tʉtʉrawasooi esa' pokon pe, $10 tʉtʉrawasooi esa' nʉko'manʉ'tʉ esi tukai' i'tu'pʉ iya. Mɨrɨ a'sa'mʉyai ke eke pe tʉpʉn te'san pon ton e'ma'pʉ uya. Mɨrɨ tʉpo utaan'pʉ pon eke aima'pʉ uya kareku piya'pɨ ton ke; mɨrɨ kareku piya'pɨ ton nɨrɨ aima'pʉ uya tʉron nɨ kareku piya'pɨ ton ke, mɨrɨ wenai sa'man pe iyesi'pʉ wapiyaro' kareku i'tuto' imiya' yen yau. $5 e'nɨmɨ'pʉ ina piya', Dorchester, Mass. pona tʉutɨto' kon iwano'. Ina pon ton yen yau tanporo ina imamin rupɨ esi'pʉ, serɨ non po ina nʉpotʉ. E'tane tʉusewankamai' pʉra ina esi'pʉ, ina ewan yau ina uya i'tu'pʉ ipokena' pe tesi kon. Mɨrɨ kupʉ'pʉ ina uya epe'kenan pe serɨ non pon wakʉ pe uko'man nɨto' entai.
GSAM 267.1“Ina utɨ'pʉ Tonpa Nichols iwʉ' ta', ina epa'ka rawɨrɨ, Uri'san tonpa Nichols uya utaan'pʉ repa'pʉ $5 ke. Mɨrɨ uya ina utɨto' epe' tʉrʉ'pʉ Middletown, Conn. pona. Ka'kʉran nan pe ina esi'pʉ mɨrɨ pata po, ɨnʉ' rɨ tonpa ensa' ina uya pʉra iyesi'pʉ mɨrɨ non piya'pɨ yau. $0.50 rɨken e'nɨmɨ'pʉ ina piya'. Utaan'pʉ esi'pʉ enari'ke' pe mɨrɨ tʉrʉto' pɨ' tʉuya kaware uya tʉkɨ'kasen yau tʉutɨto' kon epe' pe. Mɨrɨ pɨ' pon ton yen eno'ma'pʉ iya paranka ton ka'pu pona, ina usarɨ'pʉ ɨnʉ' rɨ ina kasa apurɨnin warinpa pɨ'. Se rɨ Tonpa Chamberlain eporo'pʉ ina uya, mɨrɨpan uya ina arɨ'pʉ tiwʉ' ta'.”
GSAM 267Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' Rocky Hill, Conn. po
GSAM 267.2Serɨ Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' e'kupʉ'pʉ Rocky Hill po. To' e'seporoto' pata'se' esi'pʉ eke ɨutɨ piya'pɨ, tʉkoneka pʉn parɨ, Tonpa Belden iwʉ' tau. Serɨ main, So'si epuru White nʉmenuka'pʉ kareta winon S. Howland ena', uya e'seporoto' eseru pɨ' wakʉ pe i'tuto' ton enpoika:—
GSAM 267.3“4 pe ikapʉi yau 20 pe weyu [1848], Tonpa Belden uya kaware uya tʉkɨ'kasen ennoko'pʉ Middletown pona, ina mɨrɨ awonsi'kɨ tonpa ton mɨrɨ pata po e'tʉrʉ'kwasa' nepʉ pe. Ina uyepʉ'pʉ ipata pona [Rocky Hill], pata ewarupɨ rawɨrɨ 4 rupɨ kʉra' a'tai. Mara rɨ tʉpo Tonpa Bates mɨrɨ awonsi'kɨ Tonpa Gurney ewomʉ'pʉ. Mɨrɨ ewarupɨ nau ina e'seporo'pʉ 15 rupɨ pe. Para'ta emakʉ yawɨrɨ tonpa ton uyee'pʉ, 50 rupɨ pe ina ena pona rɨ. Tanporon kon esi'pʉ i'napairon main yau mara pʉra pen. Mɨrɨ weyu yau ina e'seporoto' esi'pʉ wakʉ pe kuru. Tonpa Bates uya Papa uya apiyontɨn nɨto' ton enpoika'pʉ awai'nan pe, meruntɨ ton Panaman nɨto' main ton uya eke pe iye'to' enpoika'pʉ to' ewan ya'. Main uya kamoro i'napairon main yau na'ne' meruntɨtanʉ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ kamoro tʉmenka pʉn parɨ uya i'tuto' pe ikupʉ'pʉ.”2
GSAM 267To' e'kɨ'masa' Oswego non piya'pɨ, N.Y. pona
GSAM 267.4So'si epuru Bates nʉmenuka'pʉ kareta piya'pɨ ton utɨ wenai Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san koro'tau, ka'pon amʉ' tʉron nɨ non piya'pɨ ton pon kon uya Sapa' awɨrɨ e'nɨto' epiya'tɨ'pʉ. Port Gibson, N.Y. pon Hiram Edson uya kareta menuka'pʉ So'si epuru White mɨrɨ awonsi'kɨ Mrs. White, tʉron kon nɨrɨ e'kɨ'manin, Sapa' awɨron kon Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' pona, Volney po Oswego non piya'pɨ yau, 1848 wʉipiya yau 8 pe ikapʉi yau. Ta'pʉ iya tonpa ton esi entu'man nan pe, mɨrɨ pɨ' to' uya tu'ke pʉrata tʉrʉ tʉutɨto' epe' pe ekamato' tʉuya poken pʉra iyesi, tukai'. So'si epuru White uya $40 eporo'pʉ tʉutʉrawaso epe' pe wana' aipʉkasa' pata'se' yau. Mɨrɨ piya'pɨ tʉrʉ'pʉ to' uya eke pe tʉpʉn te'san pon ton e'mato' pe; iye'nɨmɨ'pʉ uya to' utɨto' epe' tʉrʉ'pʉ Volney pona mɨrɨ awonsi'kɨ to' enna'poto' epe'.
GSAM 268.1Serɨ Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' New York yau wʉi enu ewonto' winon pata po e'kupʉ'pʉ Tamo Arnold iwʉ' yau, kaware uya tʉkɨ'kasen iwʉ' pe te'sen yau. 35 rupɨ ka'pon amʉ' esi'pʉ moro, tanporon kon mɨrɨ non piya'pɨ yau amʉranʉkʉ poken te'san. E'tane asa'ron kon rɨken pe rɨ amʉrasa' pe tʉusenuminkato' kon yau to' esi'pʉ pen. Tikin pa'ne rɨ to' uya tʉusenuminkato' kon apurɨ'pʉ meruntɨ ke, Papa maimu kareta kasa iyesi tukai' te'kai'. Tanporon kon esi'pʉ tʉusenuminkato' kon enpoikapai, mɨrɨ nɨrɨ ekamapai. To' pɨ' isekama'pʉ So'si epuru White mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ uye'sa' kusan pata apai to' eta'se'na pen, e'tane i'napairon main yau to' enupase'na, tukai'. Tamo Arnold uya apurɨ'pʉ 1,000 wʉipiya Isenpoikasa' 20 yau na'ne' esi a'ka'pʉ pe, tukai'. Mɨrɨ awonsi'kɨ, 144,000 kaisa rɨ Isenpoikasa' yau nekamasa' kon esi'pʉ kamoro Kʉrai e'mʉ'sa'ka'pʉ tʉuma'ta'pʉ apai a'tai te'mʉ'sa'kasa' kon, tukai'.
GSAM 268Tamo Arnold uya use'man nɨto' eseru ton sapemato'
GSAM 268.2Uyepuru kon uma'ta'pʉ enpoikanin ton esi'pʉ to' rawɨrɨ, mɨrɨpan kon uya iyekota'ma'pʉ enuminkato' pe tʉuya'nokon a'tai, Tamo Arnold e'mʉ'sa'ka'pʉ. Ta'pʉ iya, to' nekupʉ ton apurɨ tʉuya pʉra iyesi, tukai'. Itepuru ti'kiyari esi' Itepoi Itɨ'pʉ Weyu Rʉ'pʉ use'man nɨto' pɨkɨrɨ rɨken, tikinanpa rɨken iyekupʉ pe iyesi tikin wʉipiya yau, ta'pʉ iya.
GSAM 268.3Serɨ tʉron nɨ pe kuru usenuminkan eseru ton uya sa'man tʉrʉ'pʉ Mrs. White pona. Wakʉ pe i'tu'pʉ iya Tamo Arnold esi poken pʉra tukai', eke pe iyeusewankama'pʉ, Papa ese' makunakasa' kasa iyesi wenai. Tʉron kon esi'pʉ enari'ke' pe, iyuma'ta tukai' te'kai'. E'tane So'si epuru ton Bates, White, Chamberlain, Gurney mɨrɨ awonsi'kɨ Edson ɨpʉrema'pʉ ipɨ'. Itepuru uya, te'sentumʉra, tʉpoitorʉ ton ɨpʉremato' eta'pʉ, mɨrɨpan kanan enna'po'pʉ. Epʉn pon a'kwa esi'pʉ ipona, se rɨ serɨ non pon ton i'tu'pʉ iya pen. Mɨrɨ yau tesi a'tai, mɨrɨ pata po na'ne' kon eseru poken pʉra ton enpoikapɨtʉ'pʉ itena', mɨrɨ awonsi'kɨ i'napairon main poken pʉra ton ewai' pɨ'. Mɨrɨ uya enpoika'pʉ serɨ to' e'pantakato' usenuminkan eseru ton, Papa maimu kareta awɨrɨ iyesi tukai' to' netato', esi to' usenuminkato' rɨken awɨrɨ Papa maimu kareta pɨ', tukai'. Tʉeseru kon poken pʉra ton nonkato' pe to' uya iyesi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ amʉrato' pe to' uya Itosorʉwano inserʉ ekareei pɨ'. E'seporoto' enu'pʉ tepori'mai' kuru; i'napairon main entaika'pʉ. Kamoro serɨ tʉron nɨ pe usenuminkan eseru ton apurɨnin nʉ'san uya tʉeseru kon poken pʉra ton ekama'pʉ. To' amʉra'pʉ Itosorʉwano inserʉ ekareei, Serɨ a'taino i'napairon main pɨ', Papa uya to' repa'pʉ eke pe wakʉ ke.
GSAM 269Papa nenpoika'pʉ yau Papa maimu kareta e'kupʉto' ti'tupɨ'sen pen pe
GSAM 269.1Serɨ e'seporoto' pantomʉ ekama'pʉ Tamo Alexander Ross uya, 1884 wʉipiya yau 1 pe ikapʉi yau 4 pe weyu. Mɨrɨpan esi'pʉ 35 kaisa rɨ ka'pon amʉ' tonpa pe, mɨrɨ aiko e'seporoto' yau na'ne' kon tonpa pe. Ta'pʉ iya:—
GSAM 269.2“Uri'san tonpa White, Papa nenpoika'pʉ yau tesi a'tai, e'mʉ'sa'ka'pʉ te'soto'kai', mɨrɨpan uya ɨutɨ tau te'sen Papa maimu kareta anʉmʉ'pʉ tʉkaami' emiyatʉ pona. Kareta esi'pʉ eke pe nɨ pen, aiko pe nɨ pen, tonpa ton kasa. Iya'kokasa' a'si tʉuya kakʉi', enɨ tʉuya pʉra rɨ, tʉenwo'netʉ winon emiyatʉ ke iyera'tɨ'pɨtʉ'pʉ tikin main winɨpai tʉron nɨ main pona. Tʉmiya' muku'pɨ tʉrʉ'pʉ iya mɨrɨ Papa maimu pona, mɨrɨ rɨ ekama'pʉ iya. Tu'ke main ton ene'pʉ uya, imiya' muku'pɨ nʉnenpoika rɨ ekama iya pe iyesi tukai' i'tuto' pe uya. Urɨ mɨrɨ pe pʉra tʉron kon ina tonpa ton uya tanporo era'ma'pʉ. Tanporo a'tai imiya' muku'pɨ nʉnenpoika main rɨ ekama'pʉ iya, mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ kupʉ'pʉ iya tenu ton tʉtʉi' kakʉi', Papa maimu kareta ewai' winɨkʉi'. Mɨrɨ Papa maimu ekama'pʉ tʉuya uya Sapa' awɨron kon nʉapurɨ kasa pe te'san main ton entaika'pʉ, Volney po to' amʉrasa' a'tai 1848 wʉipiya yau 8 pe ikapʉi yau. Mɨrɨ uya ina amʉranʉ'pʉ i'napairon main pɨ'.”
GSAM 269.3I'napai rɨ, ka'pon sa'man pe kuru iyesi tʉenupa pe, mɨrɨ kasa tesi a'tai, tʉusenuminkato' poken pʉra ton nonka tʉuya pʉra iyesi yau. Mɨrɨ ton ekonekapɨtʉ'pʉ main awai'nan ton ke Papa maimu kareta winon, serɨ ti'tupɨ'sen pen eseru yau. Oswego non piya'pɨ yau na'ne' kon Sapa' awɨron kon eseru poken pʉra ton ekonekasa' tʉpo serɨ kasa, i'napairon main pɨ' to' amʉrasa' tʉpo, to' epa'ka'pʉ mɨrɨ e'seporoto' apai a'kwa ekamase'na tʉron kon pɨ'. Iyeperu ton uya i'napai rɨ enpoika'pʉ mɨrɨ esi Papa tʉrawasooi, tukai'. Makoi esi tɨwɨrɨ rɨ ka'pon amʉ' pantakapai, to' ano'mapai mɨrɨ awonsi'kɨ to' aimʉrʉnpapai, tanporon tʉnekupʉ poken te'sen yai. “Papa esi ɨsiporon pen nɨ konekanin pe pʉra, e'tane tʉusewankamai' pʉra e'nɨ konekanin pe, tanporon wakʉ ton so'si ton yau na'ne' kasa.”3
GSAM 270Ti'tupɨ'sen pen epi'tɨn nɨto' ton
GSAM 270.1Mɨrɨ ekamasa' Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' tʉpo, e'seporoto' ton e'kupʉ'pʉ Madison non piya'pɨ yau, Port Gibson po, Port Byron po mɨrɨ awonsi'kɨ New York pata po. Mɨrɨ ton tʉpo tanporon kon iwano' e'seporoto' e'kupʉ'pʉ Connecticut po. Mɨrɨ pata ton tonpa ton yau Itepuru uyee'pʉ a'ko kuru tʉpoitorʉ ton piya'. Eke Epi'tɨnin meruntɨrʉ uyee'pʉ e'ne' pe te'san pona, tʉka'pon ton ɨpʉremato' eikʉnin pe, to' ɨpʉrema a'tai meruntɨ ke, Isens nʉmenuka'pʉ kareta yau ekamasa' eseru awɨrɨ tesi kon yau.4 Kamoro epi'tɨnin nan uya tepi'tɨ poken nan pen pe ekamasa' kon rɨ epi'tɨ'pʉ tʉe'ne' pe e'to' kon apai. Serɨ kasa ton e'kupʉ'pʉ tu'ke a'tai 1845 si'kɨrɨ.
GSAM 270Wapiyaro' nan tʉrawaso yawo' nan uya sa'man a'kʉre'tɨto'
GSAM 270.2So'si epuru White uya, Review and Herald kareta yau, 1880 wʉipiya yau 2 pe ikapʉi yau 5 pe weyu, mɨrɨ wapiyaro' tʉrawaso weyu ton pɨ' tʉusauro'kai', ta'pʉ:—
GSAM 270.3“Ina wapiyaro' tʉrawasooi ton yau ina ekota'ma'pʉ iwan ke, wakʉ ti'kiyari pʉra tesi kon wenai, mɨrɨ awonsi'kɨ komi' ke, wakʉ pon ton pʉra tesi kon wenai. Ina uya tʉuko'manto' kon iwano' eke pe tʉpʉn te'san ton rɨ nonka'pʉ, pʉrata ko'manʉ'to' pe tʉuya'nokon Papa tʉrawasooi iwano' pe. Mɨrɨ a'tai rɨ ina uya tʉpun kon meruntɨrʉ ma'tanʉ'pɨtʉ'pʉ kuru, tu'ke tʉrawaso iku'to' pe tʉuya'nokon, tʉkoneka i'se te'sen kasa na'ne'. Mɨrɨ esi'pʉ kareta menukan nɨto' yau, iye'menukasa' era'man nɨto' yau, e'ma awɨrɨ utɨn nɨto' yau mɨrɨ awonsi'kɨ non piya'pɨ ton poro itekare ekaman nɨto' yau.”
GSAM 270.41848 wʉipiya esi'pʉ tʉko'manʉ'sen pe usenuminkan yau, Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' pantomʉ yau rɨken pen, non epuru ton tʉrawasooi yau nɨrɨ. Itosorʉwano inserʉ ekareei i'napairon main ton usenpoika'pʉ wakʉ pe kuru. E'ma uta'koka'pʉ tʉron nɨ pata ton winɨkʉi', tʉrawaso usemo'kato' pe. Mɨrɨ a'tai ka'pon amʉ' eseru yau te'ku'sen ton, non epuru ton tʉrawasooi yau nɨrɨ, ena'pʉ pu'kena' amʉ' maimu ene pɨ' te'san tenu amananin pe kanan. Pena pata ton pon kon koro'tau eke ɨsiporon pen nɨ esi'pʉ, mɨrɨ rɨken pen; Hydesville, Wayne non piya'pɨ, N.Y. yau, serɨ a'taino iyeri'sa' kon a'kwarʉ pɨ' usauro'nɨto' eseru usenpoikan nɨto' epiya'tɨ'pʉ. Papa maimu kareta eninin nan uya ta'pʉ serɨ e'to' pe iyesi “makoi amʉ' a'kwarʉ ton pe, non pon kon amʉranʉ'nin nan pe e'wa'noman nɨto' pona Itepuru weyu yau,” tukai'.
GSAM 271Ɨsiporon pen nɨ non ton koro'tau 1848 yau
GSAM 271.11848 wʉipiya yau 2 pe ikapʉi yau 21 pe weyu, France pon Louis Phillippe poitorʉ ton amʉrasa' esi a'tai itekoro'tau, ta'pʉ iya: “Urɨ esi serɨ ewarupɨ nau eke non epuru ereutato' yau, tanporon pena weyu ton yau esi'pʉ entai rɨ meruntɨ pe,” tukai'. Tʉron weyu yau pata ewarumamʉ a'tai, kusan pen pon, i'sin pe te'sen tʉpon pe a'si tʉuya, tʉwe'ku'se kaware uya tʉkɨ'kasen e'manin pe ka'pon amʉ' arɨnin kasa, iyainʉmʉ'pʉ Paris pata wekupiri' apai tiwano' uko'manto' pika'tɨto' pata'se' warinpa pɨ'. Ta to' uya serɨ eke pe, se rɨ rɨ iye'to' eseru era'tɨ'pʉ esi, mɨrɨpan nekupʉ rʉ'pʉ wenai, Papa tato' Roma so'si epuru uya tʉiwano' pen apiyonkan nɨto' pika'tɨnin pe iyesi'pʉ na'ne' wenai. Mɨrɨ uya tʉnon pon kon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉsoisa ton sakoro'tanʉ'pʉ. Mɨrɨ weyu yau kuru, Paris pata po, France pon kon soisa amʉ' era'mato' eke i'ka'pʉ iya. Tʉurapaai kon amʉranʉsa' to' uya tʉpo, mɨrɨpan enna'po'pʉ kin iwʉ' ta'. Mɨrɨ a'tai se rɨ aiko warawo' epa'ka'pʉ, eke urapa pona iyenu'ka'pʉ. Osorʉwau'ne tʉaku'nin pʉraki wayaimapɨtʉ'pʉ iya, tʉukɨ'pɨ'nʉnpɨ'se: “PAPA TATO' ROMA SO'SI EPURU INU'TƗTƗ'! PAPA TATO' ROMA SO'SI EPURU INU'TƗTƗ'!!” Soisa amʉ' uya nɨrɨ mɨrɨ ta'pʉ; mɨrɨ ukɨ'pɨ'nʉn nɨto' utɨ'pʉ se rɨ to' ereutato' e'ma ton poro, meruntɨ pe iyena pɨ'. Mɨrɨ pokon pe to' uya, “KIN NƗRƗ INU'TƗTƗ'!” ta'pʉ. Aiko kʉra' ton yau tanporo Paris ena'pʉ eke ɨsiporon pen nɨ pata'se' pe. Soisa amʉ', tʉurapaai kon a'si tʉuya'nokon tʉemiyatʉ kon yau, anpisin ka'pon amʉ' pokon pe, apʉrʉ'pʉ kin iwʉ' pona. Kin uya mɨrɨ ɨsiporon pen nɨ etasa' a'tai, se rɨ iyainʉmʉ'pʉ tʉwe'ku'se tʉron nɨ ka'pon kasa.
GSAM 271Non ton tʉrawaso yau epika'tɨsa' kon
GSAM 271.2Pata France yau tʉrʉ'pʉnʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ewaruma'tɨto' tʉron non ton pona use'ma'pʉ. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, mɨrɨ awonsi'kɨ Rome uya nin makoi nʉkupʉnʉ enpoika'pʉ. Osorʉwau kapʉi koro'tau tanporo Europe ewaruma'tɨsa' esi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe 30 entai empiya ton mɨrɨ non ton esa' aimenkasa' esi'pʉ. Kin amʉ' aponooi ton epo'tɨ'pʉ pata e'ma ton yau, kin amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ empiya ton ka'pon amʉ' uya tʉuya kon namai' koro'tau usenʉmʉ'pʉ kon. Non ton epuru amʉ' uya tanporo non ton eseru aimenkato' oton tukai' ta'pʉ kon.
GSAM 272.1Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen ekamanin tu'kan kon, itosorʉwano inserʉ ekareei etasa' kon pʉra, nin ewaruma'tɨto' ene'pʉ kon; mɨrɨ pe iyesi pɨ' kamoro esa' epuru'ka'pʉ kon nɨto' pe to' usewa'nomato' pe Papa Meruntɨ pe kuru te'sen ye', eke iweyu a'tai.5
GSAM 272Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike Itekare enpoika'pʉ
GSAM 272.2Mɨrɨ a'tai Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya Papa Maimu yapai enupa'pʉ, 4 pe iku'nin apiyontɨn nɨto' yawon Sapa' esi Papa tʉuko'mansen a'si'pɨ'nɨto' ike pe, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike ekaman nɨto' weyu uye'sa' pe Usenpoika'pʉ 7:1-4 yau isekamasa' kasa, mɨrɨ Itekare ka'pon amʉ' pɨ' ekamato' e'ma ton mɨrɨ awonsi'kɨ iku'to' ton koneka'pʉ to' uya. Sapa' awɨron kon mɨrɨ tʉrawaso ku'to' pe enna'pʉ kon, e'tane Suntaaka yau wapiyaro' weyu Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya ta'pʉ kon, “Ɨmɨrɨ'nokon uya Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike Itekare ene'sa' man iweyu tʉpo, apʉne pʉra eke iweyu yawon e'wɨnɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ Itepuru kuru uyepʉto' esi a'ko pe kuru.”
GSAM 272Eke tʉrawaso ton i'napai use'ma'pʉ
GSAM 272.3Osorʉwau kapʉi iwa rɨ tʉpo tʉron non ton ewaruma'tɨto' i'napai use'ma'pʉ; tʉuya'nokon tʉrʉ'pʉnʉ pɨ' rɨken pʉra, e'tane kamoro kareta imenukasa' amʉ' uya mɨrɨ pe i'napai ese'mato' pʉra enpoika'pʉ kon. Serɨ tʉrʉ'pʉnʉ pokooi Horace Greeley uya New York Tribune yau ta'pʉ: “Tanporo ina uya ta'kasa' man, nai pe mɨrɨ non ton ewaruma'tɨto' i'napai epa'ka'pʉ? E'tane eke pe kuru mɨrɨ nai pe mɨrɨ i'napai use'ma'pʉ?”
GSAM 272non ton epuru Choate uya Europe pata pokooi ekama'pʉ
GSAM 272.41851 yau uyee'tɨrɨ, mɨrɨ pe non ton epuru Choate uya United States non ton epuru kon pɨ' ekama'pʉ, Europe non ton esa' pokooi ta'pʉ:
GSAM 272.4“Mɨrɨ non esa' mɨrɨ awonsi'kɨ enpoika, kamiri' mɨrɨ awonsi'kɨ ewaru'ma tʉuya pona te'sen, ɨmɨrɨ'nokon pɨ' kuru ɨyenupɨtʉ kon, nai pe kuru e'to' pʉra. Upɨ' pe mɨrɨ esi'pʉ, kin amʉ' apata kon nɨtʉrʉ, ka'pon amʉ' apiyontɨn nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ koro'tau tʉrʉ'pʉnʉ tʉtʉrawasooi kon 1000 weyu ton apai uye'sa' man, e'wɨnɨto' pe supara mo'kato' oton tʉuya'nokon, mʉn epa'kato' oton, kaware amʉ' mʉta yawon ato' ipɨ' kusano pona rɨ, mɨrɨ yau tikin ponaron kon ka'pon amʉ' tanporo erikʉto' oton; mɨrɨ pe iyesi pɨ' eke ipɨ' e'nɨto' iweyu uya usauro'to' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' eseru enpoikato' oton pʉra iyesi yau, pʉ'kʉ mɨrɨ non mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya kupʉ'pʉ nɨrɨ nɨtʉrʉ yau, pʉ'kʉ rɨ esuru ke mɨrɨ awonsi'kɨ wa'kapun ke erenpoikato' oton.”
GSAM 273“Panaman nɨto' main” 18 Nov. 1848
GSAM 273.11848 yau non ton ewaruma'tɨto' uya Itepuru uyepʉto' ene'to' oton tukai' ta'san ewan pokoi pe kuru ena'pʉ, to' enupɨkɨrɨ te'sen e'kupʉ pʉra iyesi'pʉ wenai. E'tane Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike pe iyesi tukai' Itekare ekama'to' a'tai nai pe te'san? Mɨrɨ pɨ' ina uya Joseph Bates So'si epuru uya January 1849 yau imenuka'pʉ kareta apai ekama'po. 18 Nov. 1848 yau i'tusa' pokooi ekama iya:—
GSAM 273.2“Tonpa kon mɨrɨ awonsi'kɨ Uri'san tonpa kon Dorchester yau, Boston Mass. piya' e'seporoto' yau e'se'pʉ kon. E'seporoto' wapiya, ina uya Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike Itekare pokooi enupato' tʉrawaso ku'pʉ, e'tane ina esenumenkato' ton esi'pʉ tʉron pe ‘enuku’ tawon main e'kwa pokooi. Topsham [Maine] e'seporoto' yau Itekare imenuka'to' pokooi ina uya Papa pɨ' apurɨpʉ, e'tane imenuka'to' iwanon pʉra enpoika'pʉ; mɨrɨ pe iyesi pɨ' tanporo mɨrɨ Papa piya' uta'pʉ ina uya. Ina uya eke pe apurɨpʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉneta'pʉ uya ina yenupa'to' pe, mɨrɨ tʉpo Papa uya Uri'san tonpa White pɨ' Papa nenpoika'pʉ enpoika'pʉ.”
GSAM 273.2Tʉuya uya usenpoika'pʉ a'tai ta'pʉ iya maimu:—
GSAM 274Papa nenpoika'pʉ yau maimu
GSAM 274.1“Nai ya' mɨrɨ a'kwa enpoika'pʉ? Ɨmɨrɨ inserʉ uya ina yenupa'tɨ' nai ya' a'kwa enpoika'pʉ. Wapiya pʉra eke, e'tane a'kwa ton enpoika'pʉ auya ɨsi'kaisa rɨ. Panaman nɨto' main mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya apiyontɨn nɨto' ton ipokon pe te'san, pʉra to' esa' pʉra iyesi; mɨrɨ pe wapiya 10 apiyontɨn nɨto' ton Papa ke. Pori' pe kuru Papa esi'pʉ tʉmaimu apiyontɨn nɨto' epamʉ a'tai meruntɨ pe, mɨrɨ awonsi'kɨ pata tʉma'tasa' ton ekonekato' epa'ka a'tai kanan. Tʉtʉrawasooi kon pʉ'kʉ pʉra te'san apai Papa maimu enupato' ke meruntɨ pe use'ma'pʉ. Serɨ i'tuto' weyu esi'pʉ aiko pe rɨ. Serɨ Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike! Iyenuku! Wʉi enu uye'sa' pe use'ma'pʉ, wʉi kasa, wapiya sɨrɨ, tʉpo nɨtʉrʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Itekare ekama. Mɨrɨ pe i'napairon use'ma'pʉ a'tai tʉrʉ'pʉnʉ pʉra, e'tane nɨtʉrʉ pe eke pe iyesi. O, mɨrɨ wʉi a'kwa ton meruntɨ pe! Mɨrɨ i'napairon pɨ' eke pe kuru ipotʉ mɨrɨ awonsi'kɨ a'kwa esi, apʉne pʉra tɨwɨrɨ rɨ iye'to' oton, Papa Maimu i'se e'nɨ pʉra a'tai rɨ. Wʉi enu epa'ka'pʉ, e'tane pʉra eke; mɨrɨ a'kwa ton esi epi'tɨnin pe. O, nai pe eke mɨrɨ maimu! Maina' rɨ iye'sa' pʉ'kʉ pe to' utɨsa' a'tai, e'tane mɨrɨ i'napairon epamʉto' oton to' uko'manto' pona rɨ tɨwɨrɨ, terikʉi' pʉra. Wʉi enu epa'ka'pʉ, wʉi kasa inna' tʉuye'se, e'tane pʉra i'napai use'ma'pʉ.”
GSAM 274.2“Inserʉ amʉ' uya 4 a'setun amʉ' a'si'pɨ'sa' esi. Papa uya meruntɨ ton uku'sa'. Inserʉ uya pʉra tʉuya kon, apʉne pʉra Iye'nɨnsa' kon tanporo esa' pʉra a'si'pɨ'nɨto' ike. Michael e'mʉ'sa'kato' yau mɨrɨ tʉrʉ'pʉnʉ tanporo non pona iye'to' oton. To' enna'po'to' pe kuru te'se'pʉ kon. Papa uya wakʉ ton a'si'pɨ'sa' pʉra iyesi pɨ', mɨrɨ tʉrʉ'pʉnʉ ereutanʉkʉsa' esi. A, ɨmɨrɨ uya enpoika'pʉ auya, etasa' auya, imenukantɨ', Papa uya wakʉ pe ɨpiya kon iye'to' oton. Ene! Mɨrɨ wʉi enu epa'ka'pʉ meruntɨ pe, mɨrɨ awonsi'kɨ meruntɨ pe use'ma'pʉ.”6
GSAM 274.3Serɨ Papa nenpoika'pʉ apai Mrs. White uya tʉpon pɨ' ta'pʉ:
GSAM 274.3“Upɨ' pe Itekare man. Kareta i'napairon imenukantɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' piya' enno'tɨ'. Wapiya pʉ'kʉ pe ku'tɨ'; e'tane ka'pon amʉ' uya imenu ene a'tai, pʉrata enno'to' oton to' uya ɨpiya', imenuka'to' pe, mɨrɨ pe iyesi pɨ' wakʉ pe ku'to' i'napai. Serɨ i'napairon pɨkɨrɨ, wʉi a'kwa ton kasa, tanporo pata koro'tau usenno'sa' enpoika'pʉ.”
GSAM 275Ka'pon amʉ' nʉto' yau pʉra iyesi
GSAM 275.1Serɨ enpoikasa' ton 1848 yau Sapa' main epa'kato' mɨrɨ awonsi'kɨ use'mato' pokooi esi'pʉ. Mɨrɨ a'tai ka'pon nʉto' ke enpoika'to' pe, nɨto' uya ta'pʉ, “Serɨ enpoikasa' pʉra tʉuya iyesi.” Ka'pon uya ina utʉrawason pɨ' ta'pʉ, “144,000 kaisa rɨ weyu ɨpiya'to' oton serɨ ku'to' pe.” Tʉron kon uya ta'pʉ kon, “So'si epuru White mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpon, So'si epuru Bates, 3 ekamanin nan, pʉra pʉrata kon, 100 pʉra kaisa rɨ apurɨnin ton pokon, pʉra pʉrata kon, 80 kareta maimu Sapa' pokooi kareta, tu'ke pʉra kareta amʉranʉ'sa' ton ke, 100 kaisa rɨ'ne, enno'se'na tanporon non pona Itekare enna'po'to' pe? Mɨrɨ pʉra iyesi!” E'tane to' uya “Pʉra iyesi” tukai' ta'to' pe, Itekare pɨ' apurɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉneta'pʉ pɨ' wakʉ pe ku'to' ta'pʉ, “Israel Papa ese' yau mɨrɨ ku'to' oton! Papa meruntɨ pɨ' mɨrɨ ku'to' oton!”
GSAM 275Wapiyaro' Sapa' awɨron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen kareta wapiya imenuka'pʉ
GSAM 275.2Panaman nɨto' main etasa' tʉpo, Sapa' awɨron kon uya eke pe Papa pɨ' apurɨpʉ kon, Itepuru uya kareta i'napairon imenuka'to' iwanon enpoika'to' pe. Pʉrata pe kuru tʉrawaso ipɨ' pe iyesi'pʉ, apʉne pʉra mɨrɨ imenuka'to' pʉrata esi'pʉ. June 1849 yau So'si epuru White uya timothy ekapʉ 40 pata nɨtʉrʉ, sirɨ ke, $0.75 pe pata nɨtʉrʉ ku'pʉ; serɨ pʉrata pɨkɨrɨ kareta i'napairon imenuka'pʉ. Serɨ pɨ' wapiyaro' kareta maimu enpoika'to' wakʉ pe iyesi. Wapiyaro' maimu yau So'si epuru White uya ta'pʉ, “Tʉrawaso ku'to' iwanon pʉra enpoika'pʉ kʉrɨ rɨ.” Serɨ uya enpoika'pʉ, White use'mato' uya iwanon enpoika'pʉ.
GSAM 276Mrs. White e'nɨto' kareta wapiyaro' pokooi
GSAM 276.1Mrs. White uya kareta imenuka'to' epa'ka'pʉ pokooi ta'pʉ:—
GSAM 276.2“Utaan'pʉ uya kareta i'napairon Middletown yau imenuka'pʉ, Rocky Hill, Conn. pɨ' 8 ka'tɨ'na; mɨrɨ awonsi'kɨ tu'ke ite'kwa mɨrɨ pona itɨ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ iyenna'po'pʉ, e'tane mɨrɨ a'tai ise'mesa' i'ta. Kareta wapiyaro' maimu imenuka'pʉ tʉpo, ina tanporo pe mɨrɨ koro'tau e'pi'tɨ'pʉ, Papa pɨ' apurɨpʉ, ina awɨrɨ pʉ'kʉ pe pʉra iyesi'pʉ tʉrawaso pɨ' Papa uya ipiya ina tonpa apiyontɨto' pe. Mɨrɨ tʉpo kareta enno'pʉ tanporo kon piya' enupa'to' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ pɨ'po'kʉ yau kareta enno'pʉ. Tanporo kareta Middletown apai Rocky Hill pona enno'sa' esi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ kareta enno'to' wapiya Papa iwano' yau e'pi'tɨ'pʉ, eke pe apurɨpʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨsɨ ke ina uya Papa pɨ' apurɨpʉ, kareta maimu ton piya' Papa uya ipiya wakʉ pe iye'to' pe. I'napai kareta pɨ' karen uya pʉrata enno'pʉ, mɨrɨ kareta imenuka'to' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' tu'kan kon uya main apurɨsa' enpoika'pʉ.”7
GSAM 276Kareta pɨ' tʉuya kon pʉrata ipiya'to' enpoika'pʉ
GSAM 276.3Eke pe tʉuya ina apurɨto' pɨ' serɨ kareta wapiyaro' maimu enpoika'pʉ, Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya wapiya imenuka'pʉ. Serɨ a'taino i'napairon main, Serɨ kareta maimu tanporo 11 kaisa rɨ kareta, 8 kareta maimu ɨsi'kaisa rɨ, ɨsi'kaisa rɨ main epantakasa' asa'rɨ pe esi'pʉ. Kareta maimu 4 5/8 x 8 kareta nɨtʉrʉ pe esi'pʉ. 1 mɨrɨ awonsi'kɨ 4 Middletown, Conn. yau July, August, September imenuka'pʉ. 5 apai 9 pona Oswego, N.Y. yau imenuka'pʉ, December 1849, March, April, May 1850 maimu ton. Kareta 11 November 1850 maimu, Paris, Maine yau imenuka'pʉ. Kareta 6 yau So'si epuru White uya ta'pʉ, “Kareta wapiyaro' 4 maimu imenuka pɨ' ina esi'pʉ a'tai, pʉrata uyee'pʉ, kareta e'mato' i'se te'sen entai. Serɨ pʉrata ina e'seporoto' pona tʉuya enno'pʉ.” 1849 pe serɨ kareta ton pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ So'si epuru Bates tʉtʉrawaso ke Vermont, Michigan, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron non ton yau tu'kan kon uya Itekare apurɨpʉ kon.
GSAM 278.11848 yau tʉrawaso pʉrata pʉra esi'pʉ, e'tane kʉrɨ 1905 yau tʉron nɨto' enpoika'pʉ mɨrɨ pe iyesi pɨ' serɨ tʉrawaso e'nonkato' a'tai iye'ku'to' wakʉ pe i'tuto' pe. Ɨnʉ' uya ipokena' pe ta'pʉ: kamoro Itekare epa'ka'to' wapiya pʉ'kʉ pe te'to' ewaruma'tɨnin nan uya, mɨrɨ pe pʉra Papa Epʉn pon uya, tʉpoitorʉ uri'san maimu ke Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike tʉrawaso “meruntɨ epamʉto'” ekamanin nʉ'pʉ?
GSAM 278Kareta imenuka'to' tʉrawaso epa'ka'pʉ
GSAM 278.2Serɨ main kʉrɨ tanporo non maimu ton poro 40 eke maimu ton yau ekama mɨrɨ awonsi'kɨ imenuka iyesi. 3 ekamanin apai, emiyatʉ tʉsa' ipo Itekare ekamanin mɨrɨ awonsi'kɨ tʉrawason apiyontɨsa' kon pokon pe 600 entai esi, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon tu'kan kon ka'nɨ ekonekasa' Itekare ekamanin, enupanin, mɨrɨ awonsi'kɨ ka'nɨ konekanin pe tʉtʉrawaso kon. So'si maimu kareta ton 50 pɨ' eke pe, Europe, Asia, Africa, North mɨrɨ awonsi'kɨ South America, Pacific islands, Australia yau 20 kaisa rɨ iwa rɨ kareta e'menukato' iwʉ' ton e'seposa' esi. Serɨ iwʉ' ton yau 1,100 entai kareta ton imenuka iyesi. Tanporo kon 1 kareta mɨrɨ awonsi'kɨ 1 weyu tʉpo maimu pɨ' $340 ipiya'to' oton. 100 apurɨnin apai, kʉrɨ 100,000 kaisa rɨ iwa rɨ kon serɨ main pɨ' wakʉ pe te'san. Wʉi enu kasa serɨ Itekare “epa'ka'pʉ”, ina uya ta'to' oton 1848 Panaman nɨto' main maimu ke, “O, mɨrɨ wʉi a'kwa ton meruntɨ pe!”
GSAM 278Non ton esa' pokooi
GSAM 278.3Itekare serɨ kasa epa'ka'pʉ a'tai, non ton esa' nai pe esi'pʉ? Mɨrɨ tʉpo koro'tau kareta imenuka'to' yau, ina pɨ' ekamapɨtʉ'pʉ tu'ke ite'kwa, Europe yau eke pe warai' tʉrʉ'pʉnʉ uye'to' oton. Mɨrɨ ya' tʉron tʉrʉ'pʉnʉ, mɨrɨ ya' tʉron ewaruma'tɨto' epa'ka'pʉ, e'tane tanporo eke ewaru mʉra'ta, 4 a'setun amʉ' a'si'pɨ'sa' esi, tanporo a'tai posi'ma to' uya namai', “Papa apiyo' ton a'si'pɨ'nɨto' ike pe iye'to' pona rɨ.” Ewaru mɨrɨ awonsi'kɨ warai' tʉrʉ'pʉnʉ mɨrɨ non ton yau iyesi, e'tane pʉra epa'ka'pʉ apʉne pʉra ipiya' mɨrɨ ewaru namai' tʉuya kon, tanporo uya enupɨtʉ.
GSAM 279.1Henry Ward Beecher, inke pʉra tʉma'tato' wapiya, Europe yau eke pe kuwayau ton mainanpato' pokooi ta'pʉ, “Ka'pon amʉ' mʉnʉ mo'ka wapiya, e'wɨnɨto' yau iyepa'kato' namai'.” Non ton ewaruma'tɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ to' esa' pʉrata, mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya tʉron kon pɨ' ewaru'ma tʉuya kon, iya kasa ese'kʉ pe esi'pʉ; ka'pon amʉ' uya mariyamʉre'pʉ ton ɨnka'pʉ tʉron kon pɨtɨ winɨkʉi', e'tane ɨnʉ' rɨ a'so'kapai pʉra iyesi'pʉ, tʉuta'so'kato' namai'. “E'tane,” ta'pʉ iya, “kamoro nɨ uya wakʉ weyu eporo'to' oton tʉron a'so'kato' pe tʉuya, mɨrɨ pe tanporo tʉrʉ'pʉnʉ epa'ka'to' oton.”
GSAM 279Warai' tʉrawasooi kon pokooi
GSAM 279.21848 apai warai' tʉrawaso ku'to' nɨtʉrʉ ton ekonekasa' esi; serɨ ton pokon pe enpɨ'to' yau, 1848 yawon wakʉ pe kuru te'san warai' nɨtʉrʉ ton enato' oton mʉre amʉ' imamin ton pe rɨ kʉrɨ. America ewaru pʉra e'to' so'si uya Ewaru pʉra e'to' weyu, Dec. 15, 1895, yau ta'pʉ: “Kʉrɨ ka'pon amʉ' wakʉ nʉto' eke pe epa'ka'pʉ, e'tane tʉron nɨ warai' pe tʉuya kon ku'to' pʉrata mɨrɨ non ton yau nɨtʉrʉ pʉra ku'to' pʉ'kʉ pe iyesi.”
GSAM 279Warai' tʉrawaso pokooi Warai' epuru Nelson A. Miles uya ta'pʉ
GSAM 279.3Warai' epuru Nelson A. Miles uya Washington, D.C. yau 12 Jan. 1904 yau ka'pon amʉ' e'seporoto' yau ekama'pʉ:—
GSAM 279.4“Serɨ ka'pon amʉ' i'napairon nɨto' enupɨtʉto' yau, wakʉ pe tʉtʉrawaso, enupato' mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' usenʉmʉto' wakʉ pe iye'to' pe, warai' tʉrawaso pɨ' pʉrata mɨrɨ awonsi'kɨ ekamʉn aiko pe iyenasa' tukai' apurɨ ina uya yau, pori' pe ina e'to' pan. E'tane ɨrɨ pe pʉra, tanporo ka'pon amʉ' maimu yau pena rɨ kʉrɨ kasa eke pe pʉrata e'masa' pʉra rɨ iyesi warai' pe e'kamato' pɨ'; mɨrɨ awonsi'kɨ pena rɨ kʉrɨ kasa tu'ke 1,000,000 kaisaron kon ka'pon amʉ' mo'kasa' pʉra rɨ iyesi wakʉ pe tʉusewankamai' pʉra e'tʉrawasoman nɨto' apai, tʉusenupasa' kon, ti'tuto' kon ke, tepuru kon maimu awɨron kon, ka'pon amʉ' wɨnin nɨtʉrʉ ton ɨri pe kuru te'san arɨnin nan pe.”
GSAM 280.1E'tane warai' tʉrʉ'pʉnʉ pʉra uyee'tɨrɨ, e'tane Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike tʉrawaso epa'ka'pʉ.