Kareta piya'pɨ 4 — Pata weyu u'matʉ a'tai
GSAM 77.1“Mɨrɨ a'tai ta'pʉ uya, Uyepuru, ɨ'rɨ pe serɨ ton u'ma'to' oton? Mɨrɨpan uya ta'pʉ, Ɨte'ma awɨrɨ enta, Taniyerʉ: apʉne pʉra main ton esi uta'korosa' mɨrɨ awonsi'kɨ a'si'pɨ'sa' pata weyu u'matʉ a'tai pona rɨ. ... Ɨri kon uya ɨri ku'to' oton; ɨnʉ' rɨ ɨri kon tonpa uya ito'ka'nʉto' oton pen; e'tane emepoke' kon uya ito'ka'nʉto' oton.”1
GSAM 77.1“Ta'pʉ iya upɨ', Ito'ka'nʉ'kɨ, ka'pon mumu: apʉne pʉra pata weyu u'matʉ a'tai iwano' pe Papa nenpoika'pʉ esi.”2
GSAM 77.1“E'tane ɨmɨrɨ, Taniyerʉ, main ton a'koro'kɨ, kareta a'si'pɨ'kɨ, pata weyu u'matʉ a'tai pona rɨ; tu'kan kon nɨ e'nonka'pɨ'to' oton serɨ winɨ mɨrɨ winɨ; mɨrɨ awonsi'kɨ i'tunin pe e'nɨto' epamʉto' oton.”3
GSAM 77.1Ɨ'rɨ ta e'kwa pe “pata weyu u'matʉ a'tai” esi se yau? Pata u'matʉ rɨken pe iye'to' poken pʉra iyesi; mɨrɨ pe iye'sa' yau, Taniyerʉ nekama'pʉ “uta'korosa'” piya'pɨ esi ka'pon amʉ' pika'tɨnin pe pʉra. “Itenpoikasa' ton esi uyiwano' kon pe,”4 ta iyesi pɨ', serɨ piya'pɨ e'to' pe iyesi epika'tɨnin pe ɨ'rɨ rɨ a'tai. Mɨrɨ wenai “pata weyu u'matʉ a'tai” esi pata u'matʉ rawɨrɨ a'ko pe te'sen a'tai pɨ' usauro'nɨ, Taniyerʉ pɨ' isekama'pʉ ton to'ka'nʉto' a'tai.
GSAM 77Iye'kamato' Weyu
GSAM 77.2I'napairon pe rɨ, pu'kena' Ne'an nesa'ka'pʉ “iye'kamato' weyu” pɨ' usauro'nɨ serɨ. Se yau, pu'kena' esi'pʉ Ninipa uma'tato' pɨ' usauro'nɨ pɨ', “ari'po'pɨ'nɨto' ewa a'meru mɨrɨ awonsi'kɨ tararan pʉta ton e'tɨrinkato' a'meru, kaware amʉ' e'sanʉnpɨ'to' a'meru mɨrɨ awonsi'kɨ tararan ton e'sanʉnpɨ'to' a'meru.”5 Wapiya, pu'kena' enka'ka'pʉ eke kuru ɨsɨ, pata emʉ' kaisa rɨ pona tʉuye'ton pɨ', mɨrɨ a'tai “wʉ' ton e'tɨtɨtɨma ipɨ', i'kʉrʉ ton awai'na, non epo'tɨ iye'to' yau, ewai', pata emʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon ipo tʉuko'mansan. Ɨnʉ' e'mʉ'sa'ka isakoro rawɨrɨ? Ɨnʉ' si a'kʉre'tɨnin eke kuru isakoroto' rawɨrɨ? Isakoro e'ma apo' kasa, tɨ' ton uta'morʉka iya wenai.... Tanporon nɨ ma'tanʉto' iya oton; asa' ite'kwa ekota'man nɨto' uyepʉto' oton pen.”6
GSAM 78Apo' Weyu Kenan Tararan Ton
GSAM 78.1Pu'kena' uya serɨ iye'kamato' weyu pɨ' ekamakaa'pʉ: “Tararan ton e'to' oton apo' weyu ke iye'kamato' weyu a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ akusa warai tare kenan yʉi ton e'tɨtɨtɨmato' oton eke pe. Tararan ton eka'tumʉto' oton asanta ton tau, ɨsipo'ka to' usepokato' oton eke e'ma ton tau: apo' weyu warai to' e'to' oton, kamiri' kasa to' eka'tumʉto' oton. Wakʉ kon tʉpoitorʉ ton i'tuto' iya oton kanan: to' e'pi'popɨ'to' oton te'manan nɨ kon yau; ewa'tɨsa' eke pata pʉroroi piya' to' apʉrʉnto' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ e'mainanpato' ekonekato' oton.”7
GSAM 78.2Ɨ'rɨ kasa wakʉ pe rɨ serɨ a'taino kamiri' kasa tʉutɨsen, ensin ke tararan ton, ekareei usekama! Itepuru uya iyau tʉutɨsan i'tupɨtʉ, kanan mɨrɨ awonsi'kɨ kanan, iye'soto'kato' pata awonsi'kɨ iyakon pata pona; mɨrɨpan kon e'pi'popɨtʉ tʉwemanan nɨ kon yau tararan utɨ koro'tau. Mɨrɨ awonsi'kɨ tu'ke kuru akusa warai tare kenan yʉi e'nonka wa'kapun e'ma rakʉi' te'ton yʉi ton pe, ipʉroroi katasa' apon ton pe, sino apai ita'porin ton pe, mɨrɨ warai'nan pe. Ta iyesi tikin nɨ e'ma Sierra Nevada wʉ' ton pʉro' awɨrɨ esi 47 mayirʉ kaisa rɨ, mɨrɨ yʉi ke sino apai konekasa' ta'porin ke. Mɨrɨ si e'ku'to' oton “iye'kamato' weyu” yau tukai' pu'kena' uya ta'pʉ.
GSAM 78.3Serɨ pata weyu u'matʉ a'tai pɨ' pu'kena' Isowerʉ usaurokʉ'pʉ nɨrɨ, Itepuru poitorʉ ton apiyo'masa' a'tai, “Sayan po tʉronpi' turunpatɨ', uwakʉ wʉpʉ po pata a'merunta'tɨ' panamanin pe: tanporon kon non pon kon ne'tɨtɨtɨmai; apʉne pʉra Itepuru weyu uyepʉ, a'ko pe iyesi.”8
GSAM 78.4Mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' Se'panaya uya ekamakaa'pʉ, “Amʉratɨ', ewai', amʉratɨ', ɨmɨrɨ'nokon, tʉpataron kon ka'pon amʉ', i'se te'san pen; apiyontɨn nɨto' uta'ku'tɨ rawɨrɨ, weyu utɨ rawɨrɨ a'setun nʉ'arʉ waraino kasa, Itepuru sakoro, eke kuru uyepʉ rawɨrɨ ɨpona'nokon, Itepuru sakoroto' weyu uyepʉ rawɨrɨ ɨpona'nokon. Itepuru warinpatɨ', tanporon kon ɨmɨrɨ'nokon non pon kon tʉn pe te'san, itaimenkato' awɨrɨ te'san; ipoken e'nɨto' warinpatɨ', tʉn pe e'nɨto' warinpatɨ': i'nai rɨ ɨwe'sonanto' kon Itepuru sakoroto' weyu yau.”9
GSAM 79.1“Pata weyu u'matʉ a'tai” ta e'kwa pe iyesi wakʉ pe kuru i'tu'nokon pa, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ'rɨ a'tai iyepi'tɨ i'tu'nokon pa, tʉron nɨ pata yau serɨ rɨ main usenpoika ena'nokon. Taniyerʉ kareta piya'pɨ 11 yau, tʉkota'manin meruntɨ ekamasa' man, pata weyu u'matʉ a'tai pona rɨ esa' wannɨ pe te'ton. Itepuru uya mɨrɨ tʉkota'manin meruntɨ pɨ' ta'pʉ, “Ti'tunin nan tonpa'san e'ta'mo'kato' oton, to' i'tuto' pe, to' ekorʉkato' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ to' konekato' pe aimu'nan pe, pata weyu u'matʉ a'tai pona rɨ: apʉne pʉra mɨrɨ [pata weyu u'matʉ a'tai] esi rɨ marɨ menkasa' a'tai iwano' pe.”10
GSAM 79Aiko Retʉ Tʉrawasooi
GSAM 79.2Pu'ro'te'san kon, kareta to'ka'nʉnin nan uya tanporon kasa rɨ serɨ meruntɨ mɨrɨ awonsi'kɨ Taniyerʉ 7 yawon “aiko retʉ” ku'sa' man Ron so'si pɨ' usauro'nɨ pe. Mɨrɨ so'si esi'pʉ non pon kon esa' wannɨ meruntɨ esa' pe “menkasa'” a'tai pona rɨ. Mɨrɨ menkasa' a'tai esi'pʉ “tikin nɨ a'tai, asa'ron a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉ'kʉ aporo'.”11 Serɨ esi'pʉ 1260 kaisa rɨ pu'kena' nekama'pʉ weyu — 1260 wʉipiya — aiko retʉ uya non pon kon esa' wannɨ pe iye'to', 538 awonsi'kɨ 1798 pona rɨ, Kʉrai entu'pʉ tʉpo. Mɨrɨ iwe'ma'pʉ wʉipiya yau, aiko retʉ meruntɨ, non pon kon esa' wannɨ, imo'kasa' esi'pʉ, “a'tai menkasa'” yau. Mɨrɨ a'tai si, ka'pon amʉ' uta'mo'kato' ereuta'pʉ serɨ meruntɨ enau, pena to' uta'mo'kapɨtʉ'pʉ kasa pʉra. Serɨ wʉipiya — 1798 — uya si serɨ a'tai epiya'tɨ'pʉ enpoika, serɨ pu'kena' nekama'pʉ yau “pata weyu u'matʉ a'tai” tukai' isesa'ka'pʉ.
GSAM 79.31798 wʉipiya uya “1,260 kaisa rɨ weyu” — 1260 wʉipiya — iu'matʉ eporo'pʉ. Mɨrɨ yau, Itepuru “Asa'ron kon Ekamanin Nan” (Penaro' Ekonekan Nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ Emenna' Pe Ekonekan Nɨto') e'to' oton “pu'kena' pe usauro'nɨ pɨ'... pon isa'ka'si ke tepontɨsa' pe.”12 Ewarupɨ A'tai, ekota'man nɨto' a'tai, Papa Maimu Kareta esi'pʉ Kiri' mɨrɨ awonsi'kɨ Ra'ten maimu ton yau, mɨrɨ maimu ton to'ka'nʉkʉ'pʉ apʉne rɨ ka'pon amʉ' uya pen. Serɨ Papa Maimu Kareta pu'manto' e'ku'sa' man “pon isa'ka'si ke” epontɨn nɨto' kasa.
GSAM 80Asa'ron kon Ekamanin Nan Iwɨsa'
GSAM 80.1“To' nekamanʉ u'ma'sa' to' uya a'tai [pon isa'ka'si yau te'to' kon eseru yau], iya'mu pʉn eu'ta yapai tʉuyenusen ene uya to' ewa'nomato' oton [Se'tan uya non pon kon warawoti'si amʉ' epi'tɨ mɨrɨ awonsi'kɨ to' winɨ tʉtʉrawasoma pɨ'], to' entai iye'to' oton, to' wɨto' iya oton. To' ekepu e'to' oton eke pata asanta yau, mɨrɨ pata esi iya'kwarʉ ekamanin ese' pe Sodom mɨrɨ awonsi'kɨ Isi' tukai' tesa'sen, uyepuru kon nɨrɨ pokapɨtʉ'pʉ yau kurusu' pona [‘ipokapɨta,’ Denmark maimu yau mɨrɨ awonsi'kɨ Ekonekasa' Emenna' Kareta yau]. Ka'pon amʉ', rʉko' ton, tʉmaimuron kon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpataron kon uya to' ekepu ento' oton osorʉwau weyu mɨrɨ awonsi'kɨ weyu pʉ'kʉ aporo' kaisa rɨ, to' ekepu tʉto' to' uya uruwai' ton ya' i'se pʉra to' e'to' oton.”13
GSAM 80Enari'nʉn Nɨto' Esa' Wannɨ
GSAM 80.2Pʉsamoro Ekamanin Nan wɨsa' esi'pʉ France yau, “enari'nʉn nɨto' esa' wannɨ” a'tai, 1792 awonsi'kɨ 1795 pona — osorʉwau wʉipiya mɨrɨ awonsi'kɨ wʉipiya pʉ'kʉ aporo'. France eseru era'tɨn nɨto' uko'mamʉ'pʉ 6 mɨrɨ pe pʉra 7 wʉipiya kaisa rɨ e'tane, wapiyaro' osorʉwau wʉipiya mɨrɨ awonsi'kɨ wʉipiya pʉ'kʉ aporo' yau rɨken to' e'tʉrawasoma'pʉ pana' pe rɨ Papa Maimu Kareta ma'tanʉkʉ pɨ', Papa apurɨto' ma'tanʉkʉ pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon ɨnʉ' rɨ serɨ ton wakʉ pe ekamai' rɨ tenari'nʉnse pʉra te'san ma'tanʉkʉ pɨ'. France eseru era'tɨn nɨto' uya ta'pʉ tʉusewa'noma pɨ' kin amʉ' e'to' esa' wannɨ pe mɨrɨ awonsi'kɨ Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan enku'tɨto' pokon pe. E'tane i'napai rɨ, Papa mɨrɨ awonsi'kɨ Papa Maimu Kareta ma'tanʉkʉ iwano' pe iye'wa'nomato' ena'pʉ. Serɨ eseru era'tɨn nɨto' rawɨrɨ a'ko pe te'sen a'tai pɨ' se kasa kareta ene'nokon,
GSAM 80.2“Tɨwɨ serɨ pu'tɨka'nʉto' esi pʉra nesii, 1792 yau eseru era'tɨn nɨto' rawɨrɨ, France yau Papa apurɨto' pen ekamanin nan uya tʉtonpa kon koro'tau pʉrata amʉranʉsa' mɨrɨ awonsi'kɨ ma'tanʉ'sa' £900,000 [$4,500,000] kaisa rɨ tikin nɨ wʉipiya yau tukai' ta iyesi; ewai', kanan mɨrɨ awonsi'kɨ kanan, kareta ton e'nan pɨ', imenuka pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ itʉpɨtʉ pɨ', ka'pon amʉ' usenuminkato' ra'tɨto' pe to' uya ɨri pe, mɨrɨ awonsi'kɨ to' ekonekan pɨ' ɨsɨ pe kuru tʉtʉrawasomato' kon pe.”14
GSAM 80Papa Apurɨnin Nan Pen Imenukanin Nan
GSAM 80.3“Serɨ waraino eseru era'tɨn nɨto' e'ma ekonekasa' esi'pʉ Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon to' warai'nan nʉmenuka'pʉ ton winɨ. Mɨrɨ ton yau to' e'tʉrawasoma'pʉ ka'pon amʉ' usenupato' usemo'kato' pe, Papa nʉkoneka'pʉ ton winɨ i'tusa' apurɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ Papa nenpoika'pʉ winɨ apurɨto' ma'tanʉnin pe. Papa nenpoika'pʉ a'pʉnʉnka'pʉ to' uya rɨken pen, e'tane tanporo nonkasa' to' uya esi'pʉ; Papa enpa'kasa' to' uya esi'pʉ pata emʉ' yapai, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉusenuminkato' kon yau rɨken te'sen, a'kwarʉ warai te'sen, Usenuminkan Nɨto' Uri'san Papa tukai' itese' esa' pe te'sen anʉnsa' to' uya esi'pʉ iyakan pe.”15
GSAM 81.11793 wʉipiya yau, ka'pon amʉ' usenuminkato' esi'pʉ se kasa: tʉtonpa kon enpori'manin nan apurɨpɨtʉ'pʉ to' uya eke pe, Papa mɨrɨ awonsi'kɨ Papa Maimu Kareta sapema to' uya rɨ pɨ'. Serɨ waraino enpoikai', se main ene'nokon:
GSAM 81.1“Monert, tʉtonpa kon enpori'manin uya, St. Roche so'si tau [Paris], Papa sapeman nɨto' koneka'pʉ eke kuru pe. ‘Papa, moro ɨwesi yau,’ ta'pʉ iya, ‘ɨyese' akamasa' epe'pʉ imo'ka'! Ɨsapema uya. E'pana ɨwesi. Ɨkorʉme ennoko auya pʉra man, enari'nʉn nɨ pɨ'. Ɨnʉ' si uya moro ɨwesi apurɨto' oton serɨ tʉpo?’”16
GSAM 81Papa Sapeman Nɨto' Lyons Po, France Yau
GSAM 81.2Kamoro Ekamanin Nan wɨnin nʉ'san uya “Papa Mumu pokapɨtʉ'pʉ kanan kurusu' pona, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon rawɨrɨ ipiyɨ'nʉ'ka'pʉ” (Ipuru 6:6) eseru enpoika mɨrɨ to' nʉkupʉ'pʉ yau. Fouché uya Lyons po uta're'tɨn nɨto' koneka'pʉ Chalier, Lyons epuru, iwɨsa' rʉ'pʉ apurɨto' pe. Lyons pona tʉuyepʉ rawɨrɨ, Fouché uya apiyo'masa' esi'pʉ se kasa,
GSAM 81.2“tanporo Papa apurɨto' ma'kʉʉi ton ma'tanʉkʉto' pe; mɨrɨ awonsi'kɨ iyeri'sa' kon utu'na'tɨto' pata ton mʉra'ta pʉro'po imenukato' pe, Eri'nɨto' esi siyaro' e'nʉn nɨto'.... Chalier i'pai mɨrɨ awonsi'kɨ ipun tonpa warai ikonekasa' arɨsa' esi'pʉ asanta ton awɨrɨ, tʉ'kanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ pʉrata iwano' pe tekumasan uri'sami'si amʉ' eke pe kuru amʉrasa' utɨ'pʉ ite'ma'pʉ pe. To' e'ma'pʉ pe isa'ka'si uyee'pʉ Wakʉ Itekare Kareta, kurusu' mɨrɨ awonsi'kɨ Itepuru enta'nato' iten ton ari'. Serɨ ton epo'tɨsa' esi'pʉ inke pʉra apo' yau, mɨrɨ koro'tau isa'ka'si pʉnata'pʉ to' uya wakʉ pe ikonekasa' waain enko'mato' pe, Itepuru enta'nato' pʉsawʉ yai.”17
GSAM 81.3Usenuminkan Nɨto' E'ta're'tɨto', Paris po iku'sa', ekamasa' man se kasa:
GSAM 81.3“Amʉrasa' pe to' utɨ'pʉ esa' ton e'seporoto' pata pona, mɨrɨ awonsi'kɨ apʉne rɨ ka'pon amʉ' amʉrasa' ... Papa apurɨto' eseru ton makunapa'pʉ to' uya ka'pon amʉ' uta'kɨrɨto' pe kuru.... Warawoti'si amʉ' uya Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin pon, aimu'nan pon mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉro'pon pon tʉwonse, to' uyee'pʉ areruya ton renka pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ Carmagnole manunpa pɨ', esa' ton e'seporoto' entau pona. Mɨrɨ yau, Itepuru enta'nato' pʉreti tʉsa' to' uya esi'pʉ, iten ton nɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ korʉ mɨrɨ awonsi'kɨ pʉrata pun konekasa' ka'pon warai'nan. To' usaurokʉ'pʉ use'man nɨto' sapeman pe.... ‘Ɨmɨrɨ'nokon,’ ta'pʉ St. Denis winɨpai enno'sa' kon uya eke pe, ‘Ɨmɨrɨ'nokon, poken pʉra rɨ apurɨto' tʉrawasooi ton, wakʉ pe iku'sa' ɨsiporon nɨ, uku'to' kon nɨkon yau apata kon i'nʉnkanin nan pe ena'tɨ', tanporo e'mʉ'sa'katɨ', apata kon iwano' pe e'tʉrawasomatɨ', pʉrata konekato' iwʉ' ta' tʉutɨse, ɨwai'nato' kon pe.’”18
GSAM 82Papa Maimu Epa'ka Ewarupɨ Yapai
GSAM 82.1“Osorʉwau weyu mɨrɨ awonsi'kɨ weyu pʉ'kʉ aporo' tʉpo, ema'nɨ A'kwarʉ Papa winɨpaino ewomʉ'pʉ to' ya'” (Ekamanin Nan), mɨrɨ awonsi'kɨ to' “enuku'pʉ ka' pona kapuru' yau.”19 Papa weyu uye'sa' esi'pʉ tʉmaimu epa'kato' pe ewarupɨ yapai, mɨrɨ awonsi'kɨ kanan itʉto' pe pata emʉ' rawɨrɨ. Itekare ekaman nɨto' tʉrawaso ku'to' a'tai uye'sa' esi'pʉ (1798) pata emʉ' kaisa rɨ yau. 1804 yau Britain pon kon Papa Maimu Kareta iwano' pe amʉrasa' kon ekoneka'pʉ. Mɨrɨ e'ma'pʉ pe tu'ke kuru tʉron nɨ Papa Maimu Kareta iwano' pe amʉrasa' kon uye'pɨ'pʉ. Serɨ pe Papa Maimu Kareta ekamasa' man pata emʉ' yawon eke maimu ton kaisa rɨ yau. Mɨrɨ kasa, Papa Maimu Kareta, Asa'ron kon Ekamanin Nan, usenpoika eke pe, tanporon kon uya ento' pe mɨrɨ awonsi'kɨ imenukasa' ento' pe. Serɨ e'ku'sa' man to' enukusa' kasa ka' pona kapuru' yau.
GSAM 82.2France eseru era'tɨn nɨto' a'tai, Voltaire uya ta'pʉ 100 wʉipiya tʉpo Papa Maimu Kareta e'to' oton penaro' pe, i'se pʉra ikoneka'sa' pe. Mɨrɨ weyu awonsi'kɨ 100 wʉipiya e'seposa' yau, Papa Maimu Kareta ton tʉpɨ'sa' esi'pʉ France yau rɨken, Voltaire usaurokʉ'pʉ a'tai te'wo'tai' poken pʉra moro te'san i'tusa' kuru entai. Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨutɨ, serɨ main ta'pʉ iya tau, mɨrɨ rɨken ku'sa' man serɨ pe Papa Maimu Kareta iwʉ' pe tukai' ta iyesi.
GSAM 82Rosetta Tɨ' Eposa'
GSAM 82.3Asa'ron main man, 1798 wʉipiya mɨrɨ awonsi'kɨ France pon kon a'kɨron, ui'tuto' kon pe te'sen: wapiya, mɨrɨ wʉipiya yau France kuwayau, kuwayau epuru Berthier enawonso uya Ron so'si epuru e'to' esa' wannɨ pe ma'tanʉ'sa' esi'pʉ Ron po. I'tu to' uya pʉra rɨ, pu'kena' nekama'pʉ serɨ pɨ' uta'ku'tɨ'pʉ to' uya, mɨrɨ rɨ kareta, to' nʉwa'noma'pʉ pokon pe, yau iye'menukasa' rʉ'pʉ. Isakon, mɨrɨ rɨ wʉipiya yau, Fort St. Julien po, Nile tuna pantakui Rosetta tato' po, France kuwayau, non aka koro'tau, Rosetta tɨ', tanporon kon ni'tunʉ eporo'pʉ to' uya. Serɨ pe Britain pon kon Penaro' Ton Mainanpato' Iwʉ' tau itʉsa' man. Serɨ tɨ' po menu man osorʉwau eseru yau: iyero'kiripʉ menu, Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan nʉmenukanʉ; temo'ti' menu, apʉne rɨ ka'pon amʉ' nʉmenukanʉ eseru; mɨrɨ awonsi'kɨ Kiri' maimu. Serɨ si esi aino a'kokanin ike kasa, temo'ti' mɨrɨ awonsi'kɨ iyero'kiripʉ menu to'ka'nʉnin, mɨrɨ rawɨrɨ ito'ka'nʉnin pʉn nʉ'pʉ. Serɨ pe, tʉron nɨ nekama'pʉ kasa, “non akato' ike, tɨ' ɨ'mo'kato' ike mɨrɨ awonsi'kɨ non mo'kato' ike uya serɨ temo'ti' menu enpa'ka non yapai. Mɨrɨ ton uya penaro' Papa Maimu Kareta pantomʉ ton esi i'napairon pe enpoika eke kuru pe, Papa Maimu Kareta yapai'nan pen nɨ tʉron nɨ enpoikanin kaisa rɨ entai.” Mɨrɨ wenai, ka'pon amʉ' Papa Maimu Kareta ma'tanʉkʉ i'se te'san nʉ'pʉ, to' rɨken, i'tu tʉuya'nokon pʉra rɨ, tʉrawaso yau anʉnsa' esi'pʉ pu'kena' nekama'pʉ uta'ku'tɨto' pe to' uya, Ron so'si epuru e'to' esa' wannɨ pe mo'ka pɨ' 1260 wʉipiya iu'matʉ a'tai. Mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya aino a'kokanin ike warai eposa' esi'pʉ serɨ rɨ menu ton to'ka'nʉnin pe; mɨrɨ ton uya Papa Maimu Kareta i'napairon pe iye'to' enpoika, mɨrɨ rɨ kareta ma'tanʉkʉ pɨ' to' e'tʉrawasoma'pʉ pana' pe kuru e'tane.
GSAM 83“Ɨyiwano' Menkasa' Yau E'mʉ'sa'ka Auya Oton”
GSAM 83.1Ɨ'rɨ si inserʉ uya ekama'pʉ Taniyerʉ pɨ', pata weyu u'matʉ a'tai e'ku'to' oton pe? Wakʉ ka'pon uya, “2,300 kaisa rɨ weyu pona, mɨrɨ tʉpo Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' e'ku'to' oton,”20 ta eta'pʉ tʉuya si'kɨrɨ, isenuminkato' esi'pʉ usewankaman nɨto' ke a'po'na' pe, “serɨ ton u'matʉ” e'to' pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ “ɨ'rɨ pʉ'kʉ pona” iye'to' pɨ'.21 Iwe'ma'pʉ kon yau, i'tuto' pe ikonekasa' esi'pʉ, mɨrɨ a'tai i'tuto' esi'pʉ tʉweyu iwano' pe pʉra. Ta'pʉ to' uya ipɨ', “Ɨte'ma awɨrɨ enta iu'matʉ pona rɨ: apʉne pʉra ɨmoronkato' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨyiwano' menkasa' yau e'mʉ'sa'ka auya oton weyu ton iu'matʉ a'tai.”22
GSAM 83.2Tʉron kon usenuminkasa' man serɨ main esi pata emʉ' iu'matʉ pɨ' usauro'nɨ tukai', mɨrɨ a'tai Taniyerʉ, Itepuru munkɨ tonpa'san pokon pe, tepe'pʉ anʉnto' oton tukai', tʉyiwano' pe inʉtʉrʉ piya'pɨ yau te'mʉ'sa'kato' oton tukai'. Ipuru maimu yau, tʉyiwano' pe inʉtʉrʉ piya'pɨ, non tonpa, mɨrɨ warai'nan pɨ' te'sen main esi gheh-vel tukai' ekamasa' man upɨ'nokon. Serɨ pen si esi serɨ kareta yau tʉyiwano' menkasa' tukai' ikonekasa' main; serɨ yawon main esi goh rahl. Ipuru maimu i'tunin nan uya upɨ'nokon ekamasa' man, serɨ goh rahl tawon main usenpoika 76 ite'kwa Penaro' Ekonekan Nɨto' yau, mɨrɨ rɨ main esi Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' enpoikanin eseru pɨ' usauro'nɨto' yau. Mɨrɨ yau i'tun nɨto' ike e'nonka'pʉ to' uya menkanin pe, nai kʉrɨ asa'ron kon kapirita tonpa wɨto' oton tukai'. Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru uya Itepuru iwano' kapirita mʉnʉ anʉnsa' tʉuya a'tai, itɨ'pʉ Papa iwano' wakʉ pata ta' ekorʉkan nɨto' tʉrawaso ku'se'na. Tanporo Esuwerʉ amʉ' esi'pʉ pʉroroi po, tewan kon a'tama pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmakooi kon ekama pɨ', ipoken te'mʉ'sa'kato' kon pe, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru nʉtʉrʉ wakʉ anʉnto' pe to' uya, Papa iwano' wakʉ pata yapai iyepa'ka a'tai. Mɨrɨ kasa, mɨrɨ weyu yau, Esuwerʉ amʉ' esi'pʉ tʉyiwano' menkasa' yau.
GSAM 84.1Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato', iwe'ma'pʉ pe te'sen uyepʉ a'tai, 2,300 kaisa rɨ weyu iu'matʉ yau, Taniyerʉ eseru, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon ipokena' iyeri'sa' kon eseru, utʉto' oton Papa rawɨrɨ i'tuto' pe iya. Mɨrɨ kasa si Taniyerʉ e'mʉ'sa'ka tʉyiwano' menkasa' yau.
GSAM 84Main Ton A'si'pɨ'sa' 1798 Pona Rɨ
GSAM 84.2Taniyerʉ uya ekama'po'pʉ, “Uyepuru, ɨ'rɨ pe serɨ ton u'ma'to' oton?”23 Eikʉ'pʉ to' uya, “Main ton esi uta'korosa' mɨrɨ awonsi'kɨ a'si'pɨ'sa' pata weyu u'matʉ a'tai pona rɨ.”24 Taniyerʉ usenuminkato' sa'manta'nin esi'pʉ “ɨ'rɨ a'tai?”, “ɨ'rɨ pʉ'kʉ pona?” mɨrɨ awonsi'kɨ “ɨ'rɨ pe serɨ ton u'ma'to' oton?” tawon nan. Serɨ ton esi'pʉ pu'kena' a'kwarʉ a'tananin mɨrɨ awonsi'kɨ isewankamanin. Serɨ ton rɨken e'to' oton uta'korosa' mɨrɨ awonsi'kɨ a'si'pɨ'sa' pe “pata weyu u'matʉ a'tai” pona rɨ, tanporo Taniyerʉ kareta pen, tʉron kon nʉsenuminka'pʉ kasa. Serɨ 1798 a'tai rawɨrɨ, pu'kena' amʉ' nekama'pʉ pɨ' tenupasan esi'pʉ a'kwa ke 70 suntaaka pɨ', to' uya i'tusa' esi'pʉ iyepi'tɨ'pʉ 457 wʉipiya yau Kʉrai entu'pʉ rawɨrɨ, Kʉrai tʉrawasooi tanporon kon rawɨrɨ, iyerikʉ'pʉ, mɨrɨ warai'nan e'kupʉ'pʉ ipoken rɨ awɨrɨ 69 mɨrɨ awonsi'kɨ 70 suntaaka i'tusa' mɨrɨ wʉipiya awonsi'kɨ e'to' airɨ. Serɨ Epika'tɨnin tʉrawasooi uta'ku'tɨ'pʉ ipoken rɨ i'tusa' awɨrɨ, mɨrɨ uya to' repasa' esi'pʉ sa'man enpoikanin ke, i'napairon pe kʉrɨ rɨ esi'pʉ I'napairon Me'saya tukai'. Mɨrɨ wenai, 70 suntaaka epiya'tɨ'pʉ wʉipiya esi'pʉ menkasa' pe, ira'tɨto' pʉn pe. To' uya i'tu'pʉ pʉra iyesi'pʉ 70 suntaaka esi 2,300 kaisa rɨ weyu wapiyaro' piya'pɨ tukai'. Serɨ wenai main esi'pʉ a'si'pɨ'sa' pe, 1798 tʉpo pona rɨ, pena isekamasa' esi'pʉ kasa.
GSAM 842,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' pe enupɨkɨrɨ main
GSAM 84.3Mɨrɨ a'tai, eke maimu tʉrawaso nɨto' pɨ' nɨto'. 1798 wʉipiya' pona rɨ, pu'kena' maimu enupanin nan uya 2,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' a'tai i'tu pʉra iyesi'pʉ. Daniel kareta yau maimu ton, enpoikasa' mɨrɨ ene amʉ' ton enupɨkɨrɨ te'san; e'tane mɨrɨ weyu ton u'matʉ a'tai ekama to' uya poken pʉra iyesi'pʉ, weyu ton e'sara'tɨ'pʉ a'tai i'tu to' uya pʉra iyesi'pʉ ke. 1798 pe mɨrɨ awonsi'kɨ anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta New York City yau e'menukasa' yau 15 June 1842 yau mɨrɨ maimu e'to': “Mɨrɨ pɨ' main enpoikanin ton 1798 pɨ' tʉrawaso te'san, mɨrɨ awonsi'kɨ 70 suntaaka esi 2,300 kaisa rɨ weyu to'ka'nʉ'to' ike pe.”
GSAM 85Tu'kan kon uya weyu eporo
GSAM 85.1Mɨrɨ enupɨkɨrɨ nɨto' Papa uya “uta'korosa'” mɨrɨ a'tai ipiya'tɨ' pɨ' awonsi'kɨ amʉ' uya enupɨkɨrɨ nɨto' pe enpoikasa'. Mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe iyenasa' a'tai uyepʉ yau, tʉron amʉ' Papa kareta yau usemomanin tʉrawaso, mɨrɨ maimu ton kʉrʉpo'man nɨto'. Kareta maimu ton e'seporoto' nɨto', mɨrɨ mʉra'ta pɨ' enpoikan nɨto'.
GSAM 85.2Dr. Adam Clarke uya mɨrɨ maimu e'to': “Tʉron amʉ' mɨrɨ maimu kʉrʉpo'man nɨto'; mɨrɨ yau enupɨkɨrɨ nɨto' epiripʉto' oton.”
GSAM 85.3Luther uya iyakon German kareta emenukato' yau mɨrɨ e'to': “Tʉron amʉ' mɨrɨ maimu mɨrɨ pɨ' kʉrʉpo'man nɨto', mɨrɨ yau pɨ' enupɨkɨrɨ nɨto' ekaman nɨto'.”
GSAM 85.4German maimu iyakon kareta yau mɨrɨ e'to': “Tʉron amʉ' mɨrɨ maimu e'semoman nɨto', mɨrɨ yau enupɨkɨrɨ nɨto' ekaman nɨto'.”
GSAM 85.5L. Van Ess German maimu kareta, Roma yau Katolika so'si epuru uya nɨrɨ anʉnsa' Katolika amʉ' uya mɨrɨ eneto' pe, yau mɨrɨ e'to': “Tʉron amʉ' mɨrɨ maimu kʉrʉpo'man nɨto', mɨrɨ yau enupɨkɨrɨ nɨto' pɨ' ekaman nɨto'.”
GSAM 85.6Swedish maimu kareta yau mɨrɨ e'to': “Tʉron amʉ' mɨrɨ maimu yau kʉrʉpo'man nɨto', enupɨkɨrɨ nɨto' ekaman nɨto'.”
GSAM 85.7Danish-Norwegian kareta, iyakon emenukato', yau mɨrɨ e'to': “Tʉron amʉ' pɨ' kʉrʉpo'man nɨto', enupɨkɨrɨ nɨto' pɨ' ekaman nɨto'.”
GSAM 85.8Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta yau 15 June 1842, 1798 rawɨrɨ uta'korosa' enupɨkɨrɨ nɨto' warinpa'pʉ to' uya mɨrɨ awonsi'kɨ eporo'pʉ to' uya tukai' iye'menukasa': “Mɨrɨ pɨ' mʉra'ta e'ne, tʉron kareta emenukato' kon, tʉtonpa kon i'tu to' uya pʉra esii'ma, mɨrɨ a'tai pɨ' tʉron kon iyakon maimu yau uyepʉ?”
GSAM 86.1Mɨrɨ yau 20 kon amʉ' e'seporoto' kon, 2,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' pe maimu mɨrɨ pɨ' enpoikanin. To' uya mɨrɨ eporo'pʉ tʉtonpa kon pokon pe usaurokʉ winɨ pen; to' Papa kareta pɨ' kʉrʉpo'man nɨto', Papa A'kwarʉ uya e'sepe nɨto'. Mɨrɨ kareta uya William Miller, New York yau, wapiyaro' pe ekareei; mɨrɨ awonsi'kɨ A. J. Krupp, Philadelphia, Pa.; David McGregor, Falmouth, Maine; Edward Irving, England; Archibald Mason, Scotland; W. E. Davis, South Carolina; Joseph Wolff, Asia non piya'pɨ yau; Alexander Campbell, Robert Owen kon e'kama' 1829 yau; Kapitan A. Landers, Liverpool, England; Leonard Heinrich Kelber, Stuttgart, Germany; Lacunza, Spain; Hentzepeter, The Hague, Holland; Dr. Capadose, Amsterdam, Holland; Rau, Bavaria; Tartary yau emiyatʉ ton, 1821 yau; Yemen yau Papa kareta enupanin kon “Seera” kareta yau; Hengstenberg, Germany non piya'pɨ yau; Caspian Sea yau Russian kon; Baltic Sea patarɨ Molokaners kon, mɨrɨ ton mɨrɨ pɨ' e'seporoto'.
GSAM 86.2Mɨrɨ maimu tʉron a'tai enpoikasa' nɨto', tʉtonpa kon i'tu to' uya pʉra esii'ma, mɨrɨ mʉra'ta uya enpoika nɨto':
GSAM 86.3Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta yau 15 June 1842 mɨrɨ maimu e'to': “Kareta pɨ' uyepʉ, mɨrɨ mɨrɨ titulu: ‘Daniel pu'kena' maimu 2,300 weyu ton pɨ' enpoikato', mɨrɨ awonsi'kɨ So'si epika'tɨto' pɨ' usenupan nɨto', Kʉrai apurɨnin nekupʉ i'se te'sen, Archibald Mason, itekare ekamanin, Wishawtown, Scotland, Newberg. Glasgow kareta pɨ' emenukato', Ward M. Gazeley uya 1820 yau.’ Mɨrɨ kareta yau Mason uya mɨrɨ e'to': ‘Mɨrɨ a'tai America yau emenukasa' kareta mɨrɨ pɨ' enpoikanin, Rev. Wm. E. Davis, South Carolina, 1818 yau England pɨ' Warkington yau iyakon emenukato'. Mɨrɨ uya 2,300 kaisa rɨ weyu 70 suntaaka pokon pe e'sara'tɨ'pʉ e'to' (9:24). Mɨrɨ maimu pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ ayu nʉtʉrʉ pe e'kama nɨto'.’”
GSAM 87Davis, South Carolina yau
GSAM 87.1Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta iyakon pe emenukato' yau e'kama uya e'to': “Davis kareta 1810 yau emenukasa' mʉra'ta.” Mɨrɨ kareta maimu pɨ' nɨto' uya e'to': “Mɨrɨ kareta nɨrɨ, Miller, Litch, Stores, Hale kon emenukato' pɨ' enupɨkɨrɨ nɨto' mʉra'ta pɨ' e'ne; mɨrɨ pe rɨ e'tane, Kʉrai enna'poto' pɨ' kareta emenukanin nan uya mɨrɨ kareta esi i'tu pʉra iyesi'pʉ, utɨsa' suntaaka pona rɨ. Kareta ekonekanin uya ipɨ' eta'pʉ pena pen nɨ. Davis uya a'tai menka'tɨ, Mason uya e'sepe nɨto', 2,300 kaisa rɨ weyu 1843 Jew kon wʉipiya' yau ipiya'tɨ' — mɨrɨ 1844.”
GSAM 87Joseph Wolff mɨrɨ awonsi'kɨ 20 tʉron kon
GSAM 87.2Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta yau 31 August 1843 mɨrɨ e'to': “1822 yau Joseph Wolff, England, kareta emenukato', titulu ‘Kʉrai enna'poto' ayu uyepʉ, awonsi'kɨ Kʉrai emʉrʉkʉ awono yau.’” Mɨrɨ awonsi'kɨ: “1826 yau 20 kon amʉ', i'napairon Kʉrai maimu apurɨnin nan tanporon so'si ton winon kon, London yau Wolff kon e'seporoto' Papa kareta enupan nɨto'. Tʉron kon iyakon maimu yau uyepʉ. To' 1,260 yau 45 wʉipiya' e'sepe nɨto'.” 1,260 wʉipiya' 1798 yau ipiya'tɨ' mɨrɨ pɨ' 45 wʉipiya' e'sepe nɨto' yau 1843 Jew kon wʉipiya' ipiya'tɨ' — mɨrɨ pɨ' 1844.
GSAM 87Alexander Campbell uya mɨrɨ maimu e'kama nɨto'
GSAM 87.3Mɨrɨ kareta iyakon pe Alexander Campbell pɨ' e'to': “1829 yau Robert Owen, Papa apurɨto' nɨrɨ, kon e'kama nɨto'. Mɨrɨ uya Daniel pu'kena' maimu eke pe iyenasa' a'tai pɨ' uyepʉ e'to'; 2,300 weyu wʉipiya' kon, mɨrɨ Kʉrai entu'pʉ a'tai awonsi'kɨ 1847 wʉipiya' ipiya'tɨ' yau uyepʉ e'ne, mɨrɨpan nekama'pʉ awɨrɨ, 4 wʉipiya' pe iyentu'pʉ amʉ' nmenkanʉ rawɨrɨ.” Mɨrɨ pɨ' a'tai menka'tɨ nɨto' 2,300 kaisa rɨ weyu 1843 Jew kon wʉipiya' yau ipiya'tɨ' — mɨrɨ pɨ' 1844.
GSAM 88.1Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta yau 21 September 1843 mɨrɨ kareta pɨ' uyepʉ e'to': “Britain awonsi'kɨ America pe mɨrɨ maimu e'kama kareta, ‘Kʉrai enna'poto' uyepʉ nɨto' awonsi'kɨ Kʉrai, mɨrɨ pɨ' e'kama nɨto' pe: ‘Ɨmɨrɨ esa' pe ɨwe'to' nʉyepʉi; i'se ɨwe'to' ne'kupʉi non po, Epʉn po iyesi kasa’25, Kapitan A. Landers, Liverpool; S. Kent and Co., 1839.”
GSAM 88.2Mɨrɨ, tʉron kon pɨ' e'to' pe, a'tai menka'tɨ nɨto', 2,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' Kʉrai entu'pʉ a'tai awonsi'kɨ 1847 wʉipiya' yau e'to'. Mɨrɨ pɨ' 1844; Kʉrai entu'pʉ 4 wʉipiya' pe amʉ' nmenkanʉ rawɨrɨ.26
GSAM 88Leonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3Iye'kupʉ'pʉ pɨ' usenuminkan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin yau 17 May 1892, Pastor L. R. Conradi, Hamburg, Germany, mɨrɨ e'to':
GSAM 88.4“Mɨrɨ kareta kʉrʉpo'man kon pɨ' Bengel, Luteran epuru, enupɨkɨrɨ te'san. Schaff uya e'to', Bengel 1751 yau a'koro; mɨrɨ uya Kʉrai uyepʉ a'tai 1836 yau e'to', A'pokoripa yau 666 maimu pɨ' nɨto'. Mɨrɨ a'tai ipiya'tɨ' nɨrɨ, Leonard Heinrich Kelber, kareta enupanin epuru, mɨrɨ maimu emenukato'. Mɨrɨ kareta wapiyaro' pe 1824 yau uyepʉ, titulu ‘Eke Uyepʉ’, Matyu 24 awonsi'kɨ 25 enpoika. Bavaria yau emenukato'. 1835 yau Stuttgart yau iyakon kareta uyepʉ, 126 kareta pɨ' e'sepe. Serɨ pɨ' usenuminka i'se kuru ina kareta enin nan e'to' oton; wakʉ pe parɨ ito'ka'nʉkʉ to' uya pe, titulu kareta piya'pɨ maimu enpoikasa' nɨrɨ imenuka uya serɨ. Titulu maimu mɨrɨ: ‘Eke Uyepʉ, Papa maimu awonsi'kɨ a'tai maimu ton pɨ' enpoikasa'; Kʉrai uyepʉ nɨto' awonsi'kɨ a'tai menka'to' pe e'kama mɨrɨ mʉra'ta ton utʉrawaso; Bengel epuru uya 7 wʉipiya' ke a'tai menka'pʉ ipoken pʉra; 1836 pen, mɨrɨ 1843 yau a'tai uyepʉ, mɨrɨ a'tai yau weyu mɨrɨ awonsi'kɨ ewarupɨ usiwa'nomato' eke ipiya'tɨ', Uyepuru kon Sises e'to' esa' wannɨ pe, tʉusewankamai' pʉra e'nɨto' yau, non yau usemo'ka.’”
GSAM 89.1“1841 yau Stuttgart pe iyakon kareta emenukato', mɨrɨ awonsi'kɨ Saxony yau pɨ' emenukato'. Titulu uya enpoika, kareta uya tʉron amʉ' pɨ' e'to' mʉra'ta utʉrawaso; mɨrɨ awonsi'kɨ Daniel 8 yau 2,300 weyu kon Daniel 9 yau 70 suntaaka mɨrɨ pɨ' e'seporoto', 1843 Jew kon wʉipiya' yau uyepʉ (mɨrɨ pɨ' 1844). Kareta iyakon yau, a'tai ma'kʉʉi ton uya mɨrɨ uyepʉ pɨ' e'ne e'to'.
GSAM 89.2“Kareta pɨ' tʉron emenukato' kon, mɨrɨ pɨ' amʉ' uya mɨrɨ maimu pɨ' enupɨkɨrɨ te'san. Tonpa Schäche, Australia yau te'sen, Silesia non piya'pɨ yau mɨrɨ kareta maimu enpoikasa' uya; kareta mɨrɨrɨ kʉrʉpo' nɨto', uta'korosa' iwʉ' yau. Mɨrɨ kareta yau ɨ'rɨ rɨ enpoikasa' pʉra iyesi, kareta emenukanin uya serɨ non po mɨrɨ waraino tʉron nɨ eseru i'tu'pʉ tukai'; mɨrɨ awonsi'kɨ Papa A'kwarʉ uya iyakon maimu pe uyepʉ.
GSAM 89.3“1842 yau mɨrɨ uya iyakon eke kareta emenukato', 286 kareta, Stuttgart pe, titulu ‘Papa maimu mɨrɨ awonsi'kɨ a'tai maimu: non mɨrɨ awonsi'kɨ ayu ipiya'tɨ' pɨ' e'sepe; Papa uya non 6 weyu yau e'ma; Kʉrai uyepʉ nɨto' antichrist utaimenkan nɨto'; 1843 yau eke awonsi'kɨ mʉra'ta e'to'.’”
GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)
GSAM 89.41812 pɨ' Lacunza, Spain yau, kareta emenukato', titulu Kʉrai uyepʉ eke pɨ' awonsi'kɨ maimu pɨ' e'sepe. Mɨrɨ uya “Ben Ezra” nɨrɨ titulu, mɨrɨ pɨ' Jew kon Kʉrai apurɨto' e'ne. Edward Irving, England, Kʉrai enna'poto' tʉrawaso usemo'kasa' pɨ' mɨrɨ kareta Ingirisi maimu pe iyakon emenukato'. Mɨrɨ pɨ' kareta mɨrɨ awonsi'kɨ pɨ' e'sepe maimu iyakon.
GSAM 89.5Mɨrɨ wʉipiya' ton ipiya'tɨ' pe, 1800 wʉipiya' wapiyaro' a'tai pɨ' uyepʉ 1840 yau, tʉron Papa kareta enupanin kon 2,300 kaisa rɨ weyu menka'tɨ, 70 suntaaka mɨrɨ weyu wapiyaro' pɨ' e'ne e'to', mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon iyakon maimu yau 1844 yau uyepʉ e'to'.
GSAM 901844: 2,300 kaisa rɨ weyu mɨrɨ pɨ' ipiya'tɨ'
GSAM 90.1Mɨrɨ mʉra'ta usemo'ka: 1844 pɨ' 2,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' yau nʉtʉrʉ pɨ' e'ne? Ee. Pu'kena' maimu uta'ku'tɨto' kasi pe te'sen uye'to' poken pʉra iyesi, i'napairon uta'ku'tɨto' a'tai kuru. Mɨrɨ kasa rɨ, 1844 wʉipiya' esi 2,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' a'tai i'napai rɨ tukai' aimenka'nokon. Papa uya mɨrɨ enupɨkɨrɨ nɨto' uta'korosa' pe nonka'pʉ 1798 wʉipiya' pona rɨ; mɨrɨ a'tai eke pe iyenasa' eseru yau maimu ekaman nɨto' e'to'. Papa A'kwarʉ uya amʉ' uya Papa kʉrʉpo'man nɨto' pe enpoika, a'tai nɨto' pɨ' enupɨkɨrɨ mɨrɨ yau. Papa uya mɨrɨ enupɨkɨrɨ nɨto' pe “ekaman nɨto'” e'to', mɨrɨ pɨ' main nʉtʉrʉ e'to'.
GSAM 90.2Mɨrɨ a'tai mɨrɨ pɨ' uyepʉ, eke pe iyenasa' a'tai yau amʉ' uya enupɨkɨrɨ nɨto'; mɨrɨ maimu nɨto' pe mɨrɨ nɨtʉrʉ. Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso ipiya'tɨ' yau mɨrɨ a'tai, utaimenkan nɨto' a'tai uya enpoika. John uya e'to': “awono yau inserʉ ekamanin uyepʉ, mɨrɨ uya eke pe itekare, non yau te'sen kon, tʉron non, tʉron kon, tʉron maimu, tʉron amʉ' pe ekaman nɨto', e'kama maimu pe e'to': Papa kʉrʉpo'man nɨto', eke pe iye'to' apurɨpɨ'tɨ'; mɨrɨ pɨ' utaimenkan nɨto' a'tai uyepʉ; Kʉrɨ rɨ apurɨpɨ'tɨ' awono, non, parau, mɨrɨ awonsi'kɨ non yai tepa'kasen tuna konekanin nʉ'pʉ.”27 Inserʉ amʉ' kuru uya itekare ekama ka'pon amʉ' pɨ' pen; Papa uya ka'pon anʉmʉ'pʉ tʉitekare ekamanin pe. Mɨrɨ non ipiya'tɨ' yau.28 Mɨrɨ inserʉ esi itekare ma'kʉʉi pe. Mɨrɨ pɨ' itekare mɨrɨ a'tai yau e'kama, utaimenkan nɨto' “Papa so'si iwʉ' yau usemo'ka.”29 Mɨrɨ maimu pɨ' Papa kareta yau a'tai mɨrɨ pɨ' enpoikasa' pe uyepʉ; 2,300 kaisa rɨ weyu Papa amʉ' Eseru i'tun nɨto' poro utaimenkan nɨto' pɨ' uyepʉ.
GSAM 91Eseru ekorʉkato' a'tai utaimenkan nɨto'
GSAM 91.1Eseru ekorʉkato', Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato', Jew kon uya utaimenkan nɨto' a'tai e'to' awonsi'kɨ enupɨkɨrɨ te'san. Mɨrɨ a'tai ayu Jew kon non piya'pɨ yau te'san, tʉron tʉrawaso nɨrɨ e'ne; mɨrɨ pɨ' mɨrɨ a'tai utaimenkan nɨto' e'to'. Mɨrɨ pe San Francisco, California yau Jew kon kareta e'menukasa', titulu Jew kon enpoika kareta, Rocky Mountains pɨ' Jew kon apuru kon kareta. September 1892 yau kareta uya e'to', kareta iyakon uyepʉ nɨrɨ, 7 pe ikapʉi awonsi'kɨ Eseru ekorʉkato' a'tai uyepʉ. Jew kon uya 7 pe ikapʉi Tishree, 6 pe Ellul e'to'. Mɨrɨ kareta e'to': “Ellul ikapʉi uyepʉ; Shofar (7 pe ikapʉi wapiyaro' pɨ' 10 pe ayu tʉnɨri' e'semoman Shofar, Psalm 81:3, 4) emiya'tɨ' maimu ekaman nɨto' pe; tʉron weyu apuru so'si yau e'semoman, mʉra'ta weyu awonsi'kɨ Yom Kippur utaimenkan nɨto' pe e'kama nɨto'.” Ellul ipiya'tɨ' pe Tishree uyepʉ nɨrɨ; 10 weyu tʉron weyu Shofar maimu e'semoman, mɨrɨ mʉra'ta nɨto' yau wʉipiya' utaimenkan nɨto' e'kama nɨto'.
GSAM 91Jew kon epuru uya e'kama nɨto'
GSAM 91.21902 yau Rabbi Isidore Myers, San Francisco California yau Jew kon eke so'si epuru, Eseru ekorʉkato' a'tai e'kama nɨto' pe mɨrɨ e'to': “Iyakon wʉipiya' uyepʉ pe, Israel kon uya Papa non e'ma nɨto' awonsi'kɨ Papa uya tʉron amʉ' epuru pe te'se nɨto' e'kama; Shofar maimu pe mɨrɨ wʉipiya' e'ma nɨto' awonsi'kɨ eke Epuru ipuru yau e'sepe nɨto'. Mɨrɨ Shofar maimu uya Israel kon pɨ' kʉrʉpo'man nɨto' pe, e'to' maimu ton ipiya'tɨ' wʉipiya' yau, mɨrɨ pɨ' Papa Utaimenkan Epuru ipuru yau tʉnɨri' te'se.”
GSAM 92.1Jew kon so'si iwʉ' yau eseruko' ekorʉkato' tʉron wʉipiya' yau e'to'. Mɨrɨ pɨ' Daniel uya enupɨkɨrɨ, 2,300 kaisa rɨ weyu ipiya'tɨ' yau Papa iwano' wakʉ pata ekorʉkato' mɨrɨ mʉra'ta tʉrawaso pɨ' nɨrɨ. Papa uya nʉtʉrʉ e'to', pu'kena' maimu yau a'tai mɨrɨ pɨ' e'kama: “Tʉron weyu wʉipiya' pe.”30 Mɨrɨ 2,300 kaisa rɨ weyu Kʉrai tʉrawaso u'matʉ a'tai uyepʉ, Papa iwano' wakʉ pata yau epuru pe, amʉ' uya usenpoikasa' pɨ' Eseru i'tun nɨto' poro utaimenkan nɨto' pe uyepʉ.
GSAM 921844 yau utaimenkan nɨto' itekare
GSAM 92.2Eseru utaimenkan nɨto' e'sara'tɨ a'tai eposa' to' uya yau, Papa uya pu'kena' maimu yau e'kama nɨto' pe mɨrɨ itekare ekaman nɨto': “Mɨrɨ uya utaimenkan nɨto' a'tai uyepʉ.” I'tutɨ': Mɨrɨ a'tai eposa' to' uya yau, itekare ekamato' oton inke pʉra rɨ tukai' tasa' pen nɨ; e'tane pena “uta'korosa'” enupɨkɨrɨ nɨto' enpoikato' pe iyesi. Mɨrɨ e'kupʉ'pʉ tukai' ene'nokon wakʉ pe. Kareta iyakon yau mɨrɨ pɨ' enpoikasa' pe Papa uya Kʉrai enna'poto' itekare ekaman nɨto' a'tai menka'tɨ, mɨrɨ pɨ' itekare non ton pe e'kama nɨto'.
Notes
- Taniyerʉ 12:8-10. ↩
- Taniyerʉ 8:17. ↩
- Taniyerʉ 12:4. ↩
- Isu'taronomi 29:29. ↩
- Ne'an 3:2. ↩
- Ne'an 1:5-9. ↩
- Ne'an 2:3-5. ↩
- Isowerʉ 2:1. ↩
- Se'panaya 2:1-3. ↩
- Taniyerʉ 11:35. ↩
- Taniyerʉ 12:7. ↩
- Isenpoikasa' 11:3. ↩
- Isenpoikasa' 11:7-9. ↩
- Anderson, Enkeri'si Maimu Yau Papa Maimu Kareta Pantomʉ Wʉipiya Ton Awɨrɨ, kareta piya'pɨ 494. ↩
- Thomas Dick, Ka'pon Amʉ' Uko'manto' Ekonekan Nɨto' pɨ', kareta piya'pɨ 154. ↩
- Thier, France Eseru Era'tɨn Nɨto', kareta 2, kareta piya'pɨ 371. ↩
- Mɨrɨ kareta rɨ, kareta piya'pɨ 338. ↩
- Mɨrɨ kareta rɨ, kareta piya'pɨ 365. ↩
- Isenpoikasa' 11:11, 12. ↩
- Taniyerʉ 8:14. ↩
- Taniyerʉ 12:6-8. ↩
- Taniyerʉ 12:13. ↩
- Taniyerʉ 12:8. ↩
- Taniyerʉ 12:9. ↩
- Matyu 6:10. ↩
- Matyu 2:1 yau maimu. ↩
- A'pokoripa 14:6, 7. ↩
- Matyu 28:19, 20. ↩
- 1 Pi'ta 4:17. ↩
- Nambers 14:34; Ezekiel 4:6. ↩