Kareta piya'pɨ 3 — Usauro'nɨsa' rʉ'pʉ mʉre uyepʉ
GSAM 57.1“Iweyu enuka'pʉ a'tai, Papa uya tʉmu ennoko'pʉ, ... main o'no te'sen pe iyentu'pʉ, main o'no te'san e'mato' pe iya, Papa munkɨ amʉ' pe uyannʉ'to' kon epoto' pe'nokon.”1
GSAM 57.2“Papa esi meruntɨ esa' pe ɨmeruntɨtanʉkʉ kon iya pokena' pe, uwakʉ itekareei mɨrɨ awonsi'kɨ Sises Kʉrai ekareei ekaman nɨto' awɨrɨ. Mɨrɨ esi ama'ai main enpoikasa' awɨrɨ, non uyepiya'tɨ'pʉ awonsi'kɨ ti'tusakʉ pʉra rʉ'pʉ. E'tane serɨ a'tai isenpoikasa' man; pu'kena' amʉ' nʉmenuka'pʉ ton poro, tɨwɨ rɨ te'sen Papa nʉnʉ'kwɨ'pʉ awɨrɨ, tanporon non kon ena' i'tusa' pe iyenasa', apurɨ winɨ main awɨrɨ to' e'to' pe. Tikin nan Papa, pu'kuru pe rɨ te'sen, inamato' nesii Sises Kʉrai poro tɨwɨ rɨ.”2
GSAM 57.3“Papa uya ama'ai main enpoika'pʉ uyena' ui'tuto' pe, to'ken main ke imenukasa' uya rʉ'pʉ kasa, ... tʉron nɨ a'tai iye'sa' kon ka'pon amʉ' ena' i'tuto' pe iye'sa' rʉ'pʉ pen, serɨ a'tai Wakʉ A'kwarʉ uya ienpoikasa' na'ne' kasa, wakʉ ton tʉnennoko'san mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' ena'.... Tanporon kon Papa iwano' kon koro'tau eke pen kuru urɨ; e'tane serɨ wakʉ nonkasa' e'tʉsa' man uyena', Kʉrai piyawon wakʉ ton, tanporo i'tuto' poken pʉra te'san, ekamato' pe uya Esuwerʉ amʉ' pen koro'tau. Mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon ka'pon amʉ' uya ento' pe ikupʉ uya, ɨ'rɨ pe ama'ai main yau e'seporoto' esi tukai'. Non uyepiya'tɨ'pʉ awonsi'kɨ ama'ai iyesi'pʉ Papa yau, tanporon nɨ konekanin nʉ'pʉ yau Sises Kʉrai poro.”3
GSAM 57.4Penaro' Ekonekan Nɨto' yau wakʉ itekare esi ama'ai, Emenna' Pe Ekonekan Nɨto' yau isenpoikasa' man, tasa' pe iyesi. Tʉron kon uya ekamasa' kasa, “Papa piyapai to' utɨ wenai, Esuwerʉ amʉ' uya use'man nɨto' tʉrawaso eseru uya tʉenupa kon pu'tɨka'nʉkʉ'pʉ ipan pe. Kʉrai uya rɨ mɨrɨ tʉrawaso konekasa' esi'pʉ. Tanporon nɨ iyawon esi'pʉ Kʉrai ma'kʉʉi pe; uko'man nɨto' ke mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ pe a'kwarʉ eseru ke iyenuka'sa' esi'pʉ. E'tane Esuwerʉ amʉ' uya a'kwarʉ uko'manto' nonka'pʉ teseru ton kon yapai, iyeri'sa' kasa te'san eseru rɨken a'si'pʉ to' uya. To' use'mato' ton mɨrɨ awonsi'kɨ main awɨrɨ to' nʉkupʉnʉ ton rɨken apurɨ'pʉ to' uya, mɨrɨ ton nʉnpoikakʉ'pʉ rʉ'pʉ apurɨ tʉuya'nokon pata'pʉ ya'.
GSAM 58Serɨ non po kin pe e'nɨto' enupɨkɨrɨ
GSAM 58.1“Esuwerʉ amʉ' esi'pʉ Me'saya uyepʉ i'se, e'tane ɨ'rɨ tʉrawaso kupʉ pe iyepʉ to'ka'nʉkʉ to' uya pʉra iyesi'pʉ. Makoi yapai epika'tɨn nɨto' warinpa to' uya pʉra iyesi'pʉ, e'tane Roman amʉ' piyapai epika'tɨn nɨto' warinpa'pʉ to' uya. Me'saya uyepʉ enupɨkɨrɨ to' esi'pʉ teyaton non entaino pe, to' kota'manin nan meruntɨrʉ a'kɨsato' pe iya, tanporon non ton esa' pe Isre' ekato' pe iya. Mɨrɨ kasa Pika'tɨnin ewa'nomato' pe to' uya e'ma ekoneka'pʉ.
GSAM 58.2“Ka'pon amʉ', ewarupɨ yau tʉuko'mansan tʉkota'masan nɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ epuru ton, meruntɨ i'se te'san, esi'pʉ teyaton non entainon uyepʉ i'se, Isre' ena' kin pe e'nɨto' ana'ponin pe. Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ pɨ' to' usenupasa' esi'pʉ, e'tane a'kwarʉ eseru i'tu tʉuya'nokon pʉra. Mɨrɨ wenai, Kʉrai wapiya uyepʉ a'tai eke pen pe itʉrawasooi enpoikanin ton Papa Maimu ton ene to' uya pʉra iyesi'pʉ. Kʉrai enna'poto' a'kwarii pɨ' te'san main ton ekama'pʉ to' uya ipoken pʉra. Mɨ pe to' e'ku'to' wenai to' uya i'napairon ene pʉra iyesi'pʉ; pu'kena' amʉ' nekama'pʉ enpoika'pʉ to' uya tiwano' kon pe rɨ i'se tʉwe'to' kon awɨrɨ.
GSAM 58.3“1,000 wʉipiya entai Esuwerʉ amʉ' uya Pika'tɨnin uyepʉ enuripʉ'pʉ. Mɨrɨ uyepʉ enupɨkɨrɨ to' esi'pʉ eke pe kuru pori' pe. Eren ton yau, pu'kena' amʉ' nekama'pʉ yau, Papa pɨ' ɨpʉreman nɨto' iwʉ' yawon eseru ton yau mɨrɨ awonsi'kɨ tʉutɨ kon tau ɨpʉreman nɨto' yau, itese' nama'pʉ to' uya. E'tane iyepʉ a'tai, i'tu to' uya pʉra iyesi'pʉ. Epʉn winon kon nʉ'nʉnma'pʉ esi'pʉ to' enu yau ‘atʉ kasa aikʉ'nan non yapai iyepa'kasa'’; ‘wakʉ pe ite'sa' nɨto' pʉra iyesi'pʉ, wakʉ pe iyesi'pʉ pen nɨ’; to' uya wakʉ ene'pʉ pen iyau, i'se tʉwe'to' kon pe. ‘Tʉtonpa ton piya' iyee'pʉ, e'tane itonpa ton uya isanoma'pʉ pen.’”4
GSAM 58Tepi' pa rʉ'pʉ pe
GSAM 58.4Taniyerʉ nekama'pʉ iweyu a'ko pe iyena a'tai, “Me'saya, Epuru”—karapa ke i'menkasa'—usenpoikato' a'tai, Esuwerʉ amʉ' usenuminkato' esi'pʉ serɨ kasa, i'napairon pe mɨrɨ kasa to' usenuminka'pʉ: Me'saya esi pokena' mʉre entu eseru yau Tepi' munkɨ amʉ' ko' pe, ipa rʉ'pʉ pe, mɨrɨ wenai mɨrɨ ko' yau iyentuto' pe iyesi. Esuwerʉ amʉ' main mɨrɨ awonsi'kɨ teseru ton kon awɨrɨ, 30 wʉipiya eposa' iya a'tai karapa ke i'menkato' pe iyesi tanporon kon koro'tau itʉrawasooi epiya'tɨto' pe iya. Mɨrɨ a'tai karapa ke i'menkasa' pe isenpoikato' pe iyesi yau, iyentuto' pe iyesi 30 wʉipiya rawɨrɨ 69 suntaaka ton, wʉipiya ton ma'kʉʉi pe te'san, enuka rawɨrɨ; mɨrɨ suntaaka ton utɨ Me'saya uyepʉ pona.
GSAM 59Simiyan mɨrɨ awonsi'kɨ Ana nekama'pʉ
GSAM 59.1Mɨrɨ a'tai tanporon kon Isre' amʉ' esi'pʉ tenuri'san pe. Papa Maimu pɨ' ipokena' pe tʉusenupasan, Papa iwano' pe te'san, esi'pʉ tʉepuru kon, tʉesa' kon pe te'ton entu enupɨkɨrɨ. Tamʉ'kena' pe Papa nama pɨ' te'sen Simiyan ena' isenpoikasa' esi'pʉ “Wakʉ A'kwarʉ winɨ, Itepuru Kʉrai ene tʉuya rawɨrɨ iyerikʉ pen tukai'.”5
GSAM 59.2Mʉre, Pika'tɨnin, asa' to' uya a'tai Papa pɨ' ɨpʉreman nɨto' iwʉ' ta', Simiyan uya i'tu'pʉ pʉse mʉre esi ekamasa' rʉ'pʉ pe—Kʉrai. “Mɨrɨ a'tai anʉmʉ'pʉ iya tena', Papa apurɨ'pʉ iya, ta'pʉ iya: Itepuru, serɨ pe ɨpoitorʉ utɨ emapu'tɨ auya man usewankaman pʉra, ɨmaimu awɨrɨ. Apʉne pʉra uyenu uya ɨpika'tɨto' ensa' man, tanporon kon ka'pon amʉ' rawɨrɨ ɨnʉkoneka'pʉ; Esuwerʉ amʉ' pen wei'tɨnin iweyu, ɨtonpa ton Isre' amʉ' a'kwarii....
GSAM 59.3“Simiyan uya to' [Isose' mɨrɨ awonsi'kɨ Meri] pʉrema'pʉ, ta'pʉ iya Meri, isan pɨ': Enkɨ, pʉse mʉre i'menkasa' man, tu'kan kon Isre' yawon kon uta'mo'kato' pe mɨrɨ awonsi'kɨ to' e'mʉ'sa'kato' pe, ma'kʉʉi pe nɨrɨ, to' nʉwɨnɨ tʉmaimu kon ke. (Ewai', supara uya ɨmɨrɨ a'kwarʉ nɨrɨ pokato' oton.) Mɨrɨ winɨ tu'kan kon ka'pon amʉ' yewan yau usenuminkan nɨto' usenpoikato' oton.
GSAM 59.4“Moro nɨrɨ Ana, uri'san pu'kena', esi'pʉ, Panuwerʉ ensi, Aisarʉ ko' tonpa.... Mɨrɨ a'tai kuru iyee'pʉ; mɨrɨpan nɨrɨ uya Itepuru apurɨ'pʉ, ipɨ' isaurokʉ'pʉ tanporon kon Surusiran po epika'tɨn nɨto' enupɨkɨrɨ te'san pana ya'.”6
GSAM 59Inserʉ amʉ' utɨ karimeru amʉ' pa'simanin nan piya'
GSAM 59.5Mɨrɨ rawɨrɨ, Pika'tɨnin entusa' wakʉ ekareei ekamasa' esi'pʉ inserʉ amʉ' uya, karimeru amʉ' pa'simanin nan ena', Pe'teri'en rɨmono' ton po. Karimeru amʉ' pa'simanin nan eta pɨ' te'san pana ya', inserʉ amʉ' userenka'pʉ serɨ wakʉ pe tʉuseta'sen eren ke:—
GSAM 60Pu'kuru ton utɨ Pe'teri'en pona
GSAM 60.2Mɨrɨ tʉpo pu'kuru ton uyee'pʉ wʉi enu uyepʉ winɨpai; “kaiyono' e'mʉ'sa'ka” ensa' to' uya esi'pʉ, Paran uya ekamasa' rʉ'pʉ kasa. Mɨrɨ kaiyono' pɨkɨrɨ te'tɨ kon winɨ, Surusiran eporo'pʉ to' uya. Mɨrɨ yau ekama'po to' uya pokena' esi'pʉ, emenna' kuru iyentusa' Kin esi nai airɨ tukai'. To' auro'kasa' a'tai, I'se te'san entuto' oton Pe'teri'en po tukai', to' utɨ'pʉ. Kaiyono' kanan iyenpoikasa' pɨkɨrɨ to' utɨ'pʉ mɨrɨ pona, Pika'tɨnin uta'sisa' pata, eke pen pata, eporo'pʉ to' uya. Mɨrɨ yau wakʉ Mʉre apurɨ'pʉ to' uya, irepapɨtʉ'pʉ to' uya korʉ ke, pʉrankensens ke mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrʉ ke. Mɨrɨ tʉpo to' enna'po'pʉ tʉpata'se' kon ya', tʉutɨto' kon kusan e'ma tawɨrɨ.
GSAM 60Pika'tɨnin 12 wʉipiya eposa' a'tai
GSAM 60.3Mʉre pe tesi a'tai awonsi'kɨ 12 wʉipiya eporo pona, Kʉrai, Pika'tɨnin, pɨ' to'ken nʉ'kwɨ rɨ e'menukasa' man; pu'kuru pe iyenapɨtʉ, eke pe iyenapɨtʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉsanon maimu awɨrɨ iyesi'pʉ rɨken ekamasa'. E'tane 12 wʉipiya eposa' a'tai, Isose' mɨrɨ awonsi'kɨ Meri pokon pe itɨ'pʉ Surusiran pona, wʉipiya kaisa rɨ tʉkupʉsen iweyu pɨ'. Mɨrɨ yau use'man nɨto' tʉrawasomanin nan usewansiuka'pʉ i'tunin pe iyesi'pʉ pɨ', to' ekama'popɨtʉ iya yau, mɨrɨ awonsi'kɨ to' nʉkama'po'pʉ sa'man eikʉpɨtʉ iya yau. Mɨrɨ awonsi'kɨ, tanporon kon koro'tau tʉtʉrawasooi epiya'tɨ tʉuya pona, yʉi ke tʉrawaso ku'nin eseru, eke pen pe tʉku'sen, nama'pʉ iya, Isose', Meri taan'pʉ, pokon pe tʉwe'tʉrawaso kon winɨ.
GSAM 60Isaan Pa'tes tʉrawasooi
GSAM 60.4Tanporon kon koro'tau itʉrawasooi epiya'tɨ rawɨrɨ, 6 kapʉi kaisa rɨ Kʉrai tʉrawasooi ekamapɨtʉ'pʉ Isaan Pa'tes uya. Ipan pe tu'kan kon ka'pon amʉ' uyee'pʉ Isaan maimu etase'na, tʉpa'taisimato' kon pe iya nɨrɨ. To' esi'pʉ “tenuri'san pe [Me'saya uyepʉ enupɨkɨrɨ], tanporon kon ka'pon amʉ' usenuminka'pʉ [‘to' usenuminka'pʉ mɨrɨ pe pʉra to' usauro'tokʉ'pʉ,’ kareta e'pi po] tewan kon yau Isaan pɨ', Kʉrai pe pe' iyesi, mɨrɨ pe pʉra pen tukai'. Isaan uya tanporo to' maimu eikʉ'pʉ, ta'pʉ iya to' pɨ': I'napairon pe apa'taisima uya'nokon tuna ke; e'tane uyentaino pe meruntɨ kuru uyepʉ, isapatooi si'pɨ eukato' pokena' urɨ pen nɨ. Ɨpa'taisimato' iya oton kon Wakʉ A'kwarʉ ke mɨrɨ awonsi'kɨ apo' ke. Iwi' pi'pɨ menkato' iya ike, sara'sara'pan, esi itemiyatʉ yau; tanporo ti'kwato' apon akorokato' iya oton, iwi' amʉranʉkʉ iya tiwʉ' ta', e'tane ipi'pɨ rʉ'pʉ po'tɨto' iya oton tʉusenkʉ'sen pen apo' ke.”7
GSAM 61Sises epa'taisima'pʉ
GSAM 61.1Isaan esi koro'tau epa'taisiman nɨto' eseru kupʉ pɨ', Sises uyepʉ tekare pɨ' ene'pʉ iya tʉpa'taisimato' pe iya. Ta'pʉ iya, “Enkɨ Papa karimeru mʉre, non pon kon makooi mo'kanin.... Isaan uya tʉnene'pʉ ekama'pʉ, ta'pʉ iya: Papa A'kwarʉ u'tɨ ene'pʉ uya Epʉn winɨpai wako'wa kasa, ipona iyuta'si'pʉ. Urɨ uya i'tu pʉra iyesi'pʉ; e'tane urɨ ennoko'pʉ na'ne' pa'taisimanin pe tuna ke uya ta'pʉ upɨ': Ɨnʉ' pona rɨ Papa A'kwarʉ u'tɨ ene auya, ipona iko'man nɨrɨ ene auya a'tai, kʉrɨ rɨ esi Wakʉ A'kwarʉ ke pa'taisimanin pe. Ensa' uya man, ekamasa' nɨrɨ uya man, pʉse esi Papa Mumu pe tukai'.”8
GSAM 61Epʉn winɨpaino main
GSAM 61.2Wakʉ A'kwarʉ u'tɨ, wako'wa pun kasa tenu yau to' nene'pʉ rɨken uya Kʉrai esi Me'saya pe tukai' enpoika'pʉ pen, e'tane Epʉn winɨpaino main uya nɨrɨ. Ma'siu nʉmenuka'pʉ wakʉ itekare yau usenupa'nokon, “Sises epa'taisima'pʉ a'tai, iyekanwaka'pʉ tuna kapai inke pʉra rɨ. Mɨrɨ ya', ka' uta'koka'pʉ ipɨ', Papa A'kwarʉ u'tɨ ene'pʉ iya wako'wa kasa, ipona iyuta'si'pʉ. Mɨrɨ ya' main useta'pʉ Epʉn winɨpai, ta'pʉ iya: Umu pʉse, i'nʉnma uya kuru rɨ; ipɨ' pori' pe esi.”9
GSAM 61.3“Isaan uya eke meruntɨ tʉrawaso ku'sa' pʉra iyesi” e'tane, ka'pon amʉ' uya eke meruntɨ ene'pʉ Kʉrai tʉrawasooi yau, mɨrɨ wenai to' usaurokʉ'pʉ, “Tanporon nɨ Isaan nekama'pʉ pʉse ka'pon pɨ' esi i'napairon pe.”10
GSAM 61Main awɨrɨ Kʉrai e'kɨrɨka'pʉ
GSAM 61.4Ʉru' nʉmenuka'pʉ epa'taisiman nɨto' pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ Wakʉ A'kwarʉ, wako'wa kasa tʉu'tɨsen, uya mɨrɨ rɨ karapa ke i'menkan nɨto' pɨ' usenupa'nokon, “Sises rɨ 30 wʉipiya eporo e'to' airɨ rɨ iyenasa' esi'pʉ.”11
GSAM 62.1Uyepuru kon epa'taisima'pʉ tʉpo, 40 weyu kaisa rɨ inke tenta'nai' pʉra useruma'pʉ, rɨmono' tau Makoi uya ɨsɨ pe i'tupɨtʉ'pʉ. Mɨrɨ tʉpo, “itɨ'pʉ Nasare' pona, tʉusemo'ka'pʉ pata ya'. Teseru awɨrɨ itɨ'pʉ Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' ta', Sapa' weyu a'tai, mɨrɨpan e'mʉ'sa'ka'pʉ imenukasa' ekamai'.... Itepuru A'kwarʉ esi upona, apʉne pʉra karapa ke i'menkasa' iya serɨ, entu'manin nan ena' wakʉ itekare ekamato' pe uya.... Mɨrɨpan usaurokʉ pɨ' iyepiya'tɨ'pʉ to' pɨ': Serɨ weyu a'tai serɨ imenukasa' uta'ku'tɨsa' si man, eta auya'nokon koro'tau.”12
GSAM 62Iweyu uta'ku'tɨsa' man
GSAM 62.2Ma' uya mɨrɨ rɨ iye'kupʉ'pʉ menuka'pʉ, ta iya, “Iweyu uta'ku'tɨsa' man, Papa e'to' esa' wannɨ pe a'ko pe man: amakooi kon apai era'tɨtɨ', wakʉ itekare apurɨtɨ'.”13 Karapa ke i'menkasa' usenpoikato' weyu, pu'kena' amʉ' nekama'pʉ, uye'sa' esi'pʉ. Wakʉ A'kwarʉ uya karapa ke i'menkan nɨto' e'kupʉ'pʉ iepa'taisima a'tai. Serɨ pe tʉtʉrawasooi epiya'tɨ pɨ' iyesi'pʉ, mɨrɨ weyu kuru a'tai mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ eseru kuru yau, penaron kon wakʉ ton pu'kena' amʉ' nekama'pʉ awɨrɨ.
GSAM 62Kʉrai esi Me'saya pe tukai' tenu yau isenpoikasa'
GSAM 62.3Kʉrai tʉrawasooi esi'pʉ tɨwɨrɨ rɨ eke meruntɨ tʉrawaso ton kupʉ winɨ. Ka'pon amʉ' uya inekare ton mɨrɨ awonsi'kɨ imaimu ton to'ka'nʉkʉ tanporo tʉuya'nokon pʉra rɨ te'tane, to' tenu yau mɨrɨ ton uya ienpoika'pʉ Maniwerʉ pe iyesi tukai', mɨrɨ pe pʉra “Papa esi'pʉ ipokon pe.”14 Mɨrɨ eke meruntɨ tʉrawaso ton kupʉ tʉuya winɨ, Kʉrai uya Papa meruntɨrʉ tiwinon rɨken enpoika'pʉ non pon kon ena' pen. Papa eseru mɨrɨ awonsi'kɨ ti'nʉnkan, wakʉ pe tesi, enpoika'pʉ iya tʉnʉkupʉnʉ ton winɨ nɨrɨ. 3 wʉipiya kaisa rɨ tɨwɨrɨ Kʉrai pokon pe tesi tʉpo, eke meruntɨ tʉrawaso ton kupʉ iya ene tʉuya tʉpo, Piri' uya ta'pʉ, “Itepuru, Ikʉipʉnʉ enpoikakɨ uyena'nokon, mɨrɨ rɨken pe pori' pe e'nɨ'nokon.” Sises uya ta'pʉ ipɨ', “Inke kuru ɨpiyau'nokon esi'pʉ, e'tane rɨ ui'tu auya pʉra rɨ pe' iyesi, Piri'? Uyenesa' uya Ikʉipʉnʉ nɨrɨ ensa'. Ɨ'rɨto' pe ken, Ikʉipʉnʉ enpoikakɨ uyena'nokon, ta auya? ... Uyapurɨtɨ', Ikʉipʉnʉ yau esi, mɨrɨ awonsi'kɨ Ikʉipʉnʉ esi uyau tukai'. Mɨrɨ pe pʉra, unkupʉnʉ ton kuru wenai uyapurɨtɨ'.”15
GSAM 63Isaan utaka'ma'pʉ
GSAM 63.1Kʉrai epa'taisima a'tai, Isaan uya Wakʉ A'kwarʉ u'tɨ ene'pʉ tʉyenu yau, main Epʉn winɨpaino eta'pʉ iya Papa Mumu pe iyesi ekamanin pe. Iya rɨ nɨrɨ ekamasa' esi'pʉ, iyesi “Papa karimeru mʉre pe, non pon kon makooi mo'kanin pe,” tukai'. E'tane tʉnenuri'pʉ kasa pʉra rɨ iye'kupʉ wenai, a'sisa' kon iwʉ' ewarupɨ tau tesi koro'tau, isewankama'pʉ, iyutaka'ma'pʉ.
GSAM 63.2“Pika'tɨnin poitorʉ ton kasa rɨ, Isaan Pa'tes uya Kʉrai e'to' esa' wannɨ pe eseru to'ka'nʉkʉ pʉra iyesi'pʉ. Tepi' kin pe ereutato' po Sises ereuta enupɨkɨrɨ iyesi'pʉ. Weyu utɨpɨtʉ a'tai, Pika'tɨnin uya kin meruntɨrʉ eporo tʉuya ekama'pʉ pen; mɨrɨ wenai Isaan utaka'ma'pʉ, isewankama'pʉ.”16 “Asa'ron kon tʉpoitorʉ ton kɨ'ma'pʉ iya tʉpiya', [mɨrɨpan] uya to' ennoko'pʉ Sises piya', ta'pʉ iya: Ɨmɨrɨ pe' esi ekamasa' rʉ'pʉ, tʉuye'ton? Mɨrɨ pe pʉra, tʉron kon enurikʉ ina uya pe'?” “Mɨrɨ a'tai kuru, [Sises] uya tu'kan kon epi'tɨpɨtʉ'pʉ to' paran ton mɨrɨ awonsi'kɨ to' kota'manin takuru' ton apai, ɨri a'kwarʉ ton pa'ka'pʉ iya to' apai nɨrɨ. Tu'kan kon tenku'na' nan erepa'pʉ iya to' tenu'to' pe. Mɨrɨ tʉpo, Sises uya to' maimu eikʉ'pʉ, ta'pʉ iya: Entantɨ', ɨnene'pʉ kon mɨrɨ awonsi'kɨ ɨneta'pʉ kon ekamatɨ' Isaan pɨ'.”17
GSAM 63.3Esuwerʉ amʉ' uya, ipoitorʉ ton uya rɨ nɨrɨ, tu'kan nɨ i'napairon Pika'tɨnin nekama'pʉ i'tu'pʉ sa'man yau. Apʉne pʉra to' uya apurɨ'pʉ meruntɨ pe, Me'saya uyepʉ a'tai Roman amʉ' uya to' kota'mato' eke sa'man a'kɨsato' iya oton, Tepi' e'to' kin pe ana'poto' iya oton inke pʉra, serɨ non pon kin pe iye'to' oton, tukai'.
GSAM 63.4Sises epiya'tɨ'pʉ itekare ekama pɨ', ta'pʉ iya, “Amakooi kon apai era'tɨtɨ', apʉne pʉra Epʉn pon e'to' esa' wannɨ pe a'ko pe man.”18 12 kaisaron kon tʉnennoko'san ennoko tʉuya a'tai, mɨrɨ rɨ itekare ekama'pʉ to' uya, “Epʉn pon e'to' esa' wannɨ pe a'ko pe man.”19 Mɨrɨ tʉpo parɨ, itʉrawasooi yau, 70 kaisaron kon ennoko tʉuya a'tai, serɨ main esi'pʉ to' piyau, “Papa e'to' esa' wannɨ pe uye'sa' man ɨpiya'nokon a'ko pe.”20
GSAM 64Ka'pon amʉ' usewansiuka Kʉrai tʉrawasooi pɨ'
GSAM 64.1Kʉrai maimu mɨrɨ awonsi'kɨ ienupato' iya, wakʉ pe kuru rɨ te'san wenai, ka'pon amʉ' uya ta'pʉ, “Ɨnʉ' rɨ ka'pon usauro'sa' pʉra iyesi pʉse ka'pon kasa.”21 Ka'pon tenku'na', isaurokʉ poken pʉra rɨ te'sen epi'tɨ tʉuya a'tai, “Tanporon kon ka'pon amʉ' usewansiuka'pʉ, ta'pʉ to' uya: Tepi' mu pen pe' pʉse?”22 Mɨrɨ pe pʉra, tʉron nɨ main yai: Tepi' pa rʉ'pʉ pen pe' pʉse, Pika'tɨnin ekamasa' rʉ'pʉ? “Tʉpata'se' ya' iyenna'po'pʉ a'tai, to' enupa'pʉ iya to' usenupato' iwʉ' tau. Mɨrɨ wenai ipan pe to' usewansiuka'pʉ, ta'pʉ to' uya: Nai winɨ serɨ pu'kuru pe e'nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ meruntɨ tʉrawaso ton eposa' pʉse ka'pon uya? Yʉi ke tʉrawaso ku'nin mu pen pe' pʉse? Isan esa to' uya pe' Meri tukai' pen? Iyakon non pe' Isens, Isose', Saiman mɨrɨ awonsi'kɨ Isutas pen?”23
GSAM 64.2Kʉrai tʉrawasooi 3 pe wʉipiya e'to' airɨ rɨ, Papa pɨ' ɨpʉreman nɨto' iwʉ' tau iyesi'pʉ, mɨrɨ iwʉ' Papa ena' tʉrʉ'pʉ weyu rʉ'pʉ pɨ'. Esuwerʉ amʉ' uyee'pʉ ipɨ' rɨ, ta'pʉ to' uya ipɨ', “Ɨ'rɨ kaisa rɨ parɨ i'tunin nan pe pʉra ina e'to' pe ikupʉ auya? Kʉrai pe ɨwesi yau, kɨpo'po rɨ ekamakɨ upɨ'nokon.”24 Mɨrɨ rawɨron wʉipiya yau, eke meruntɨ tʉrawaso kupʉ tʉuya a'tai, 5,000 kaisaron kon repa'pʉ iya “5 paari pʉreti mɨrɨ awonsi'kɨ asa'ron kon kʉrɨ'si' moro' amʉ'” ke. Mɨrɨ a'tai, “to' uyepʉ, meruntɨ pe rɨ tʉa'si kon, kin pe te'to' pe ikupʉ to' uya oton i'tu'pʉ iya; [mɨrɨ wenai] itɨ'pʉ kanan wʉ' pona.”25
GSAM 64Kʉrai uya tʉpoitorʉ ton enupa tʉuma'tato' pɨ'
GSAM 64.3Tʉpoitorʉ ton enupa tʉuya yau, Kʉrai esi'pʉ serɨ non pon kin pe e'nɨto' inke pʉra iyepiya'tɨto' pɨ' to' usenuminkato' mo'ka i'se kuru rɨ. To' ena' ienpoika i'se iyesi'pʉ, tʉuma'tato' pe iyesi, tʉwe'mʉ'sa'kato' pe kanan, tʉutɨto' pe, tʉuyepʉto' pe kanan. Mɨrɨ wenai to' ekama'po'pʉ iya, “Ka'pon, Papa winon, enuku ene auya'nokon a'tai, penaro' tesi'pʉ pata pona, nai kasa ɨwe'to' kon oton?”26 To' apiyontɨsa' tʉuya tʉpo, “ɨnʉ' pɨ' rɨ Sises Kʉrai pe tesi ekama to' uya namai',” usenupa'nokon: “Mɨrɨ a'tai awonsi'kɨ Sises uya tʉpoitorʉ ton ena' ienpoika pɨ' iyepiya'tɨ'pʉ, tʉutɨto' pe iyesi Surusiran pona, tu'kan nɨ tʉwekota'mato' pe iyesi tamʉ'kena' ton, use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton mɨrɨ awonsi'kɨ Main menukapɨ'nin nan winɨ. Tʉwɨnɨto' pe to' uya iyesi, 3 pe weyu a'tai tʉwe'mʉ'sa'kato' pe kanan. Mɨrɨ a'tai Pi'ta uya arɨ'pʉ tʉpiya', itunpa pɨ' iyepiya'tɨ'pʉ, ta'pʉ iya: Ɨpiyapai siya kuru nesii mɨrɨ, Itepuru; mɨrɨ kasa ɨwe'to' oton pen.”27
GSAM 65.1Mɨrɨ a'tai rɨ, to' auro'ka'pʉ iya, tʉron kon te'soto'san serɨ yau uma'ta pen Ka'pon, Papa winon, uyepʉ ene tʉuya'nokon pona rɨ, esa' wannɨ pe te'to' yau, tukai'.28 8 weyu e'to' airɨ rɨ pata'pʉ pe, serɨ pu'kena' nekama'pʉ uta'ku'tɨ'pʉ. Papa nennoko'pʉ Pi'ta usaurokʉ mɨrɨ “Papa nenpoika'pʉ” pɨ', Kʉrai uyepʉ esa' wannɨ pe te'to' yau, isenpoikasa' rʉ'pʉ pe, i'napairon pe Kʉrai enna'poto' nɨrɨ parɨ tʉuye'ton e'kupʉto' oton tukai'.29
GSAM 65.2Tikin nɨ a'tai, Kʉrai mɨrɨ awonsi'kɨ ipoitorʉ ton esi koro'tau Kiyarari po, Sises uya ta'pʉ to' pɨ', “Ka'pon, Papa winon, eparankato' oton, ka'pon amʉ' emiyatʉ yau itʉrʉto' oton. Iwɨnɨto' oton to' uya; 3 pe weyu a'tai iye'mʉ'sa'kato' oton kanan. Mɨrɨ wenai ipan pe kuru to' pokoita'pʉ.”30 E'tane rɨ, inekama'pʉ to'ka'nʉkʉ to' uya pʉra, i'tu to' uya pʉra rɨ iyesi'pʉ. Apʉne pʉra tʉuma'tato' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉwe'mʉ'sa'kato' i'napairon main, eke kuru main, tʉuya ienpoika i'se to' yewan kon yau koro'tau rɨ, to' usauro'tokʉ'pʉ tʉkoro'tau'nokon, ɨnʉ' e'to' oton eke kuru pe Epʉn pon e'to' esa' wannɨ pe yau tukai'.31
GSAM 65.3Tʉron nɨ a'tai, Pi'ta uya ta'pʉ Sises pɨ', “Tanporon nɨ nɨnsa' ina uya, ɨpɨkɨrɨ ina uye'sa'; ɨ'rɨ ken epoto' ina oton? Sises uya ta'pʉ to' pɨ': I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon, ɨmɨrɨ'nokon, upɨkɨrɨ iye'sa' kon, emenna' pe tanporon nɨ ekoneka a'tai, Ka'pon, Papa winon, ereuta a'tai ta'kwarii kin ereutato' po, ɨmɨrɨ'nokon nɨrɨ ereutato' oton 12 kaisa rɨ kin ereutato' ton po, 12 kaisaron kon Isre' ko' ton menka pɨ'.”32 E'tane inke pʉra kin pe e'nɨto' iyepiya'tɨ enupɨkɨrɨ usenuminkan nɨto' esi'pʉ rɨ eke kuru pe to' yewan kon yau. Ka'pon amʉ' eseru kasa, to' epiya'tɨ'pʉ kin e'to' esa' wannɨ pe yau ka'tawon kuru pata warinpa pɨ'.
GSAM 65.4Mɨrɨ a'tai, Isens mɨrɨ awonsi'kɨ Isaan, Sepiti munkɨ amʉ', san uyee'pʉ. Eke pe te'to' kon i'se iyesi'pʉ, Kʉrai ekama'po'pʉ iya tʉmunkɨ amʉ' repato' pe iya ka'tawon pata ton ke—tikin nɨ iwinɨkʉi'no kuru emiyatʉ winɨ, iyakon itaripa emiyatʉ winɨ, kin pe iyereutato' piyau. Mɨrɨ pe pʉra, na'kɨ tikin nɨ pata esa' ton epuru kuru pe, iyakon non eseru main ton mainanpanin pe. E'tane Kʉrai uya kɨpo'po rɨ ta'pʉ, “Ɨnʉkama'ponʉ kon i'tu auya'nokon pʉra iyesi.”33
GSAM 66Pori' pe eke pe rɨ Sises ewomʉ Surusiran ya'
GSAM 66.1Mɨrɨ a'tai piyau rɨ eke pe kuru iye'kupʉ'pʉ, ka'pon amʉ' usewansiukato' ipɨ' pe. Ʉrasaras e'mʉ'sa'ka'pʉ tʉukɨ'nɨpɨ'pʉ yapai, 4 weyu kaisa rɨ iyeri'sa' rʉ'pʉ pe tesi tʉpo. Serɨ eke meruntɨ tʉrawaso uya ka'pon amʉ' e'mʉ'sa'kasa' usewansiukasan pe iyesi'pʉ, mɨrɨ wenai Pari'si amʉ' ena'pʉ enari'ke' pe. Use'man nɨto' tʉrawasomanin nan pokon pe rɨ e'seporoto' kɨ'ma'pʉ to' uya inke pʉra. Tʉusauro'to' kon yau to' ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ kupʉ'nokon? Apʉne pʉra tu'kan nɨ eke meruntɨ tʉrawaso kupʉ pʉse ka'pon uya. Se kasa rɨ inɨmɨsa' yau'nokon, tanporon kon ka'pon amʉ' uya apurɨto' oton. Roman amʉ' uye'to' oton, upata kon mɨrɨ awonsi'kɨ utonpa kon amʉ' anʉnto' oton to' uya.”34 Se kasa, i'nauno Makoi meruntɨrʉ uya Kʉrai ma'tanʉkʉ i'se te'san a'si koro'tau, ka'tawon meruntɨ uya tu'kan kon ka'pon amʉ' e'mʉ'sa'ka'pʉ inamato' pe to' uya, ipɨ' ekamasa' rʉ'pʉ uta'ku'tɨto' pe.
GSAM 66.2Serɨ rawɨrɨ ekamasa' iye'kupʉ'pʉ a'tai, tu'kan kon ka'pon amʉ' epa'ka'pʉ, Sises ene tʉuya'nokon rɨken pe pʉra, e'tane Ʉrasaras, iyerikʉ'pʉ yapai inʉ'mʉ'sa'ka'pʉ ene tʉuya'nokon pe nɨrɨ. Serɨ pe, to' enu yau i'napairon pe Sises esi'pʉ to' kin pe, inke kuru tʉnenuri'pʉ kon pe. To' e'seporo'pʉ ipokon pe, Surusiran pona iyepʉ koro'tau, isa'ka'si mʉre po iyereutasa'. Mɨrɨ a'tai, Papa Maimu uyee'pʉ meruntɨ pe to' usenuminkato' ya', “Kenari'nʉmʉi, Sayan ensi; enkɨ, ɨkin uyepʉ, isa'ka'si mʉre po iyereutasa' pe,” tawon.35 Mɨrɨ tu'kan kon nɨ ka'pon amʉ' koro'tapai, pori' pe eke pe rɨ ukɨ'pɨ'nʉman uyee'pʉ; mɨrɨ uya Pari'si amʉ', tʉsentu'masan pen, tʉusenuminkasan tiwano' kon pe rɨ, ewankama'pʉ ipan pe. Tʉkoro'tau'nokon, ta'pʉ to' uya, “En auya'nokon pʉra pe' iyesi ɨ'rɨ rɨ kupʉ'nokon poken pʉra iyesi? Enkɨ, tanporon kon non pon kon utɨsa' man ipɨkɨrɨ.”36 Kʉrai ekama'posa' to' uya a'tai, ukɨ'pɨ'nʉman ereutanʉ'to' pe iya, to' maimu eikʉ'pʉ iya, “Ekama uya ɨpɨ'nokon, pʉsamoro e'pana to' ena yau, tɨ' ton ukɨ'pɨ'nʉnto' oton inke pʉra rɨ.”37 Mɨrɨ a'tai pɨ' Itepuru usauro'sa' esi'pʉ, “Ukɨ'pɨ'nʉntɨ',” tukai'. Ka'pon amʉ' uya imaimu kupʉ pʉra iyesi yau, asanta tawon tɨ' ton mainʉ'tɨto' iya oton, mɨrɨ ton ukɨ'pɨ'nʉnto' oton. Apʉne pʉra imaimu uta'ku'tɨ pokena' iyesi.
GSAM 66Kʉrai uti miri enna'po'to'
GSAM 66.3Ina Epu Sises uya ipoitoru ton enupa'pu iya tuta'mato' awonsi'ki e'mu'sa'kato' pe, e'tane iya uya to' enupa'pu Papa e'to' esa' wanni pe iye'to' oton pen, iya uti awonsi'ki enna'po'to' oton a'tai. Iya kurusu' pona ipokapito' pi' ekama'pu: Inu' uya ri i'ri ewa'na yapai iyenwo'nen, miri tanporon ka'pon amu' enna'po' oton ipiya'. Seri uya enpoikasa' iya i'ri ku'nin nu'pu iya. Ka'pon amu' uya eikʉ'pu iya, Ina uya Main pi' itu'pu Kʉrai e'to' oton tanporo weyu, miri pe' imaimu eta pi' Ka'pon, Papa winon uye'sa', e'ma e'nito' oton? Ɨnʉ' pʉse rɨ Ka'pon, Papa winon?38
GSAM 67.1Ipoitoru ton enu kon pe waku pe e'nito' pe iya uti awonsi'ki enna'po'to' pe, Papa e'to' esa' wanni non yau enasa' pe, iya ta'pu: Mure tonpa ton, a'ko pe ina iyesi kon. Auya'nokon ina inenpa. Ina uya Isuweru amu' pi' ta'pu, Mi uyeya' riken, auya'nokon ke' e'to' oton pen. Seri kasa ri kiri' maimu ipi'nokon. Saiman Pi'ta uya ta'pu iya, Ina Epu, mi airi uti? Sises uya eikʉ'pu iya, Mi airi uti, innapa upɨkɨrɨ ɨuye'to' poken pʉra iyesi; e'tane tʉpo rɨ upɨkɨrɨ ɨuye'to' oton.39 Miri iya to' ewan kon uta'kwaru pe esi pi' usentu'ma'pu to' uya, ta'pu: Auya'nokon ewan kon namai'ne' e'ti'. Papa pi' apuri auya'nokon, ina pi' apuri'ki. Ina Apai iwʉ' tau eke ton iwʉ' ton iyesi; iyesi pen ta auya'nokon ni ina ekama'po' oton. Ina uti auya'nokon iwʉ' koneka'pose'na. Ina uti koneka'pose'na, ina enna'po' oton, miripan auya'nokon ina pokon pe te'se'na.40
GSAM 67Ka'pon Eke Panton
GSAM 67.2Sises uya kanan ekama'po'pu Papa e'to' esa' wanni pe miri pe uyepu tukai' e'ku'sen maimu. Iya miri ipoitoru ton pokon pe Surusiran pona uti a'tai panton ekama'pu: Ka'pon eke esi'pu, miri pan non pata yapai uti'pu, iya pe' ta'pu Papa e'to' esa' wanni pe i'koro'tau, awonsi'ki enna'po'to'. Iya tupoitoru ton anumu'pu 10, to' pi' 10 paun purata enno'kaa'pu, ta'pu to' pi', E'turawasomai' miri ina uye'se'na. Iya enna'po'pu, Papa e'to' esa' wanni pe uyepu'pu, miri tupoitoru ton eporo'pu, iya uya i'ri pe to' purataai e'turawasomasa' ene'pu.41 Iri panton yau Itepuru iya ka'pon eke pe enpoikasa'. Iya uti'pu pan non pata pona—Apai piya'—miri Papa e'to' esa' wanni pe irepap'pu, enna'po'pu e'sa' pe.
GSAM 68.1Ipoitoru ton uya ekama'po'pu, Iri pe ken si uye'to' oton miri, non weyu u'matʉ a'tai?42 Sises uya to' pi' ekama'pu tanporon seri ton iye'to' oton so'si pi' eke waraino uye'to' a'tai, awonsi'ki enpoikasa' maimu ton. To' ene'sa' a'tai, to' uya i'tu, iya uye'to' a'tai man, iwʉ' e'kwa pe. Tanporon ka'pon amu' ene'sa' to' seri ton uya niri iyesi'ne' ipikiri, Ka'pon uye'to' pona ri.43
GSAM 68Ipoitoru Ton Tanporon Uya Iya Nɨmɨ'pu
GSAM 68.2Kʉrai uya ipoitoru ton enupa'pu iya tuta'mato' awonsi'ki enasa' pe iyesi tukai', e'tane to' uya iya maimu enari'numu'pu, iya ewarumati'to' awonsi'ki kurusu' pona ipokapito' pe. To' apurito' ipi' pʉra iyesi'pu, miri e'senupato' weyu uyee'pu, tanporon kon uya iya nɨmɨ'pu, to' eka'tumʉ'pu.44 Pi'ta niri, Pi'ta iya pe ewarumati'pu, ta'pu tanporon kon uya Sises nɨmɨ' a'tai iya uya Sises nɨmɨto' oton pen, e'tane a'ko pe iya Itepuru ipi' ekama'pu iya pʉra ene'pu, maimu pe iya nʉtʉrʉ'pu ka'pon pʉra ene'pu. Iya ekama'pu itosoru'wano weyu a'tai iya eri'ni yapai e'mu'sa'kato' oton, e'tane to' enari'numu'pu, ekama'po'pu tiwano' kon pe: E'mu'sa'kato' eri'ni yapai i'ri pe te'sen?45 Iyerikʉ'pu tʉpo, ipun nʉtʉrʉ'pu Isose' uruwai' emenna' yau a'tai, to' uye'koneka'pu ipun a'po'nan ke ontɨto' pe. To' apurito' esi'pu pʉra — Kʉrai pokon pe uruwai' yau iu'na'tɨsa' kasa — miri Sapa' weyu esi'pu ipan pe namai' pe ipoitoru ton iwano' pe! Iya ewarumati'pu, iye'to' e'tane, usentu'man Sises, iya uko'man nito' yau tanporon waku tʉrawaso ton kupu uya, to' pi' te'se'na, ipi' pʉra iyesi'pu. Iya e'tane i'ri pe e'senupato' pe te'se'na, ipi' tʉsaru'pe esi'pu, iya namai' awonsi'ki ipi' irepato' pe.
GSAM 69E'mu'sa'kato' Wapiyaro' Weyi Eke Seri Ton
GSAM 69.1Suntaaka yau wapiyaro' weyu a'tai enasa'pu! Eke tʉrawaso Epun yau awonsi'ki non yau! Inseru eke uyee'pu Epun yapai Isose' uruwai' pona, Papa Mumu e'mu'sa'kato' pona maimu enno'kaa'pu. Miri a'tai, isi pe turpu'nu esi'pu, apune Itepuru inseru Epun poi uyee'pu, ti' akasa' uruwai' piya' iti'pu, ti' ama'pu imura'taai apai, miri po iyereta'up. Ipon kamiri' kasa iyesi'pu, ipon esi'pu ipan pe ri aimulne, sino kasa. Erasunti pi' te'san soisa amu' eti'pitit'pu ipi' ipan pe, miripan kon e'titit'ka'pu to' uta'mo'ka'pu iyeri'sa' kon kasa.46 Tu'kan kon Papa ena'kon iyeri'sa' kon e'mu'sa'ka'pu, to' uyee'pu uruwai' ton yapai iya e'mu'sa'ka' tʉpo, miri to' uti'pu pata wakʉ pona, to' enpoika'pu tu'kan kon pe.47 I'ri e'mu'sa'kasa' kon Surusiran yau, to' tonpa ton iwʉ' eporo'pu, ekama'pu, Kʉrai kurusu' pona ipokapisa' esi'pu e'mu'sa'ka'pu, awonsi'ki to' niri iya merunti'ri e'mu'sa'ka'pu, to' uya iya e'mu'sa'ka' ene'pu. Ipoitoru ton awonsi'ki uri'sami'si ton e'turawaso pe esi'pu, tanporon yawon utisa' to' uti'pu wakʉ ekareei enno'ka'se'na, Kʉrai eri'ni yapai e'mu'sa'ka'pu, ina uya ene'pu awonsi'ki usauro'pu iya!
GSAM 69Sises Uti'pu Pata Ye' Pona
GSAM 69.2Miri a'tai, asa'ron kon iya tupoitoru ton wapiyaro' weyu yau uti'pu mure pata pona, Emaus tukai', Surusiran yapai 60 e'kwa [7 1/2 kaisa] e'kwa pe. To' usaurokʉ'pu tanporon seri ton iye'sa' pi'. To' usaurokʉ' awonsi'ki usenupato' pe, Sises iya'kiri uyee'pu, to' pokon pe uti'pu. E'tane to' enu kon ereuta'pu, iya ene'pu pen. Iya uya to' pi' ta'pu, I'ri pe ekama' auya'nokon miri awonsi'ki namai' pe inenpa kon? To' yawon ka'pon esi'pu, ese' Cleopas, iya eikʉ'pu, Mi si pan ka'pon esi, Surusiran yau, inʉ' uya seri ton iye'sa' kon weyu ton pi' i'tu'pu pen? Iya uya ta'pu, I'ri seri? To' uya ta'pu, Sises Nasarin winon, pu'kena' ka'pon, iya merunti'ri tʉrawaso pi' awonsi'ki maimu pi', Papa enu yau awonsi'ki tanporon ka'pon amu' enu yau. Papa ena' use'man nito' turawasomanin nan epuru ton miri awonsi'ki ina iyekonekasa' kon uya iya enno'kaa'pu, iya iya ma'tanukʉ'pu, kurusu' pona ipokapisa'pu. Ina uya apurito'pu iya Isaretu pika'tɨto' oton tukai', e'tane seri ton tonpa, itosoru'wano weyu ri iyesi iye'sa' weyu ton pi' man. Uri'sami'si amu' ton ina tonpa kon namai'pu, to' uti'pu uruwai' pona, to' uya iya o'na ene'pu, inseru ton enpoika'pu, iya uko'man pi' tukai'. Ina tonpa ton uti'pu uruwai' pona, uri'sami'si amu' ekama'po' kasa iyesi'pu, e'tane iya ene'pu pen.
GSAM 70.1Miri iya uya to' pi' ta'pu, I'napai kon, apurito' maimu pu'kena' amu' ekama' kon tanporon enari'nu pi'? Kʉrai ewarumati'to' pe tuta'mato' awonsi'ki iya kʉrore yau iye'wonto' pe' iyesi? Mosi' yawon awonsi'ki tanporon pu'kena' amu' yawon, iya uya to' enupa'pu tanporon Itekare pi' iya awiri.48 Iya to' pokon pe eweku'to' pe esi'pu, iya tʉrʉ'pu panta, Papa apuri'pu, to' enu kon a'pʉtɨ'pu, to' uya iya ene'pu. To' usaurokʉ'pu tiwano' kon pe, Ina ewan kon a'pɨ'pɨtʉ'pu pen kati, iya ina pokon pe usaurokʉ' a'tai e'ma tau, awonsi'ki iya ina pi' Itekare enpa'ka' a'tai?49
GSAM 70.2Miri riken tupoitoru ton uya ito'ka'nʉkʉ'pu, iya tuta'mato' awonsi'ki e'mu'sa'kato' pe iye'to' tʉrawaso pe Papa uya iya enno'kaa' tukai'. E'tane iya Papa e'to' esa' wanni pe uye'to' oton i'ri pe to' eikʉ' oton?
GSAM 70.2Iya e'mu'sa'ka'pu tuta'mato' tu'kan enpoikase'na, 40 weyu pi' iya to' enpoika'pu, Papa e'to' esa' wanni pe ekama'pu. To' e'seporo'pu, iya ta'pu Surusiran yapai utito' pe pen, Apai uya enno'kasa' oton tukai', iya ta'pu, Miri pi' umaimu eta'pʉ auya'nokon. Isaan uya wui ke e'senupasa'pu, e'tane auya'nokon Waku' A'kwaru ke e'senupato' oton, weyu ton pe i'koro'tau.
GSAM 71Auya Seri Pe Papa E'to' Esa' Wanni Pe Enna'po' Oton Kati?
GSAM 71.1To' e'seporo'pu, to' uya Sises ekama'po'pu, Ina Epu, i'ri a'tai auya Papa e'to' esa' wanni pe Isaretu pona enna'po' oton kati? [To' maimu esi'pu se kasa, Ina uya i'tusa' man kurusu' pona ɨpokapito' pe iyesi'pu, awonsi'ki eri'ni yapai ɨye'mu'sa'kato' pe iyesi'pu, Itekare uya ekama' kasa; e'tane auya Papa e'to' esa' wanni pe enna'po' oton pen kati seri pe?] Iya uya to' pi' ta'pu, Ina uya e'to' weyu awonsi'ki a'tai to' enpoika' maimu auya'nokon i'tu'ki pen; Apai pe iya nʉtʉrʉ'pu. E'tane Waku' A'kwaru uyeesa' a'tai, auya'nokon merunti'ri irepato' oton, auya'nokon ina enpoika' oton Surusiran yau, tanporon Isutiya yau, Sameriya yau, non poro tanporon yau. Iya seri ta'pu, iya e'kwa pona e'ma'pu, kapuru' uya iya onamʉ'pʉ to' enu kon apai. To' enu kon pe iya Epun pona uye'pu, i'ri asa'ron kon ka'pon ton to' piya' te'se'na, ipon mororʉ' pe. To' ekama'pu, Galileya pon kon, i'ri pe auya'nokon Epun pi' enu kon? I'ri Sises, auya'nokon yapai Epun pona e'ma'pu, nin si enna'po' oton, auya'nokon iya uti' ene'pu kasa.50
GSAM 71Sises Epun Yau E'to' Oton, Tanporon Seri Irepato' Yau
GSAM 71.2Sises to' yapai uti'pu, to' uya iya Epun pona e'ma'pu ene'pu, iya esi'pu iya e'to' iwano' pona enna'po' oton. Waku' A'kwaru uya to' enupa' oton e'to' weyu pe Papa e'to' esa' wanni pe uyepu. Pi'ta uya ka'pon amu' enupa'pu, Waku' A'kwaru e'seporo'to' tʉpo, ta'pu: Papa uya Sises Kʉrai enno'kaa' oton, iya wapiya auya'nokon ekama'kasa' esi'pu; Epun uya iya irepato' oton tanporon seri irepasa' pona, Papa uya tanporon tʉpu'kena' ton wakʉ ton maimu poro ekama'kasa' esi'pu, non epiya'tɨ'pʉ si'kɨrɨ.51
GSAM 71.3Waku' A'kwaru uya Pi'ta pe nʉtʉrʉ'pu osoruwau non ton pe. Wapiyaro' non, wui uya iyera'ti'pu; iyakon non, seri pe iyesi, apo' iwano' pe i'koro'tau iyesi — non yau apo' esi, Revised Version yau iye'menukasa' kasa —, miri apo' uya ka'pon amu' eseru pʉra iyesi kon ma'tanukʉ' oton; itosoru'wano non, non kʉʉi, ipoken e'nɨto' pata'se'; tʉron kon uya enpoika kasa, Iri non yau ipokena' pe te'san uko'man oton.52
GSAM 72.1Piuru uya Papa ka'pon amu' e'mu'sa'kato' enupa'pu, awonsi'ki tanporon iya ka'pon amu' irepasa' kon usensimato' teri'san pe yapai teri'san pen pe, a'ko a'tai rɨ, enu pi'kwato' a'tai, u'matʉ pe te'sen wai etato' a'tai. Iya Korin po kon enupa'pu, Kʉrai esi seri pe ta Apai apon po, miri po iye'to' oton tanporon teyaton non e'to' pona rɨ imiya' o'no. Miri pe iyesi, Apai uya Papa e'to' esa' wanni pe — Kʉrai iwano' kuru — tʉrʉto' oton iya ena', Taniyeru 7:13-14 awonsi'ki Eren 2:8-9 ekama' kasa. Tesalonika so'si pi' iya Kʉrai uye'to' awonsi'ki ka'pon amu' e'mu'sa'kato' to' apurito' ton pe ekama'pu, to' tonpa ton eri'ni uya to' yapai enno'kasa' a'tai to' ewan kon uko'man pe.53
GSAM 72Itepuru Enna'po'to' Weyi I'tu' Pʉra
GSAM 72.2So'si uya Itepuru enna'po'to' weyu pe' i'tu'pu. Piuru uya Tesalonika so'si pi' wapiyaro' imenuka'pʉ yau ta'pu, Urɨ'nokon, nurɨne rɨ marɨ te'san, iye'nonkasa' kon, utanʉnto' oton kon. To' uya iya maimu enari'numu'pu, Kʉrai uye'to' oton to' tonpa ton uko'man pi' rɨ a'tai tukai'. Iya iyakon imenuka'pʉ yau to' enupa'pu i'ri pe to' apurito' esi'pu pi': Miri iya ta'pu, Itepuru weyu uye'to' oton pen, wapiya apurito' nɨmɨto' uye'to' pona rɨ, awonsi'ki makoi ka'pon enpoikato' pona rɨ, ma'tanʉto' iwano' pe te'sen; iya esi tanporon Papa tukai' tasa' kon awonsi'ki ka'pon amu' napurɨnʉ kon ewaruma'tɨnin pe, iya'kiri uya ti'kapʉ tanporon kon entai.54
GSAM 72Apurito' Nɨmɨto'
GSAM 72.3So'si kanan tiwano' pe tʉsaru'pe te'sen, Kʉrai enna'po'to' weyu i'tu' pʉra. To' i'tu'pu, apurito' nɨmɨto' e'to' oton; e'tane weyu ton pe' i'tu'pu. Miri tʉpo Isaan auro'kasa' esi'pu Patomos wui yau enpoikasa' a'tai, Isenpoikasa' apon 12 awonsi'ki 13 yau, tʉron nɨto' pi' tikin a'tai, a'tai ton, awonsi'ki a'tai a'sa'mʉyai, 42 ikapʉi, awonsi'ki 1,260 weyu (wʉi pe); e'tane miri e'to' weyu enasa' seri pe' iyee'pu. Miri so'si apurito'pu awonsi'ki Kʉrai uye'to' enasa' pe' i'tu'pu; e'tane waraino pe tʉrawaso awonsi'ki epuru weyu mʉre ri iyesi Iye'nɨnsa' kon so'si pona.55
GSAM 73.1Itekare ton imenukasa' miri, Kʉrai enna'po'to' ekama' pe e'kwa enpoikasa'. Eke pe tanporo 30 imenu yau tikin nɨ rɨ e'kwa Kʉrai enna'po'to' ekama' iyesi. Seri, awonsi'ki so'si weyu ton pe' iye'sa' a'tai, mʉre weyu ton pona, Robert Patterson, D.D., uya itekare imenukasa' Interior yau, ese' “Apurito' Wakʉ” ekama' pe, seri kasa ta'pu:
GSAM 73Non Po 1,000 Wʉipiya — Patterson
GSAM 73.2Itepuru uya so'si non yau tupo miri Apai pona uti'pu a'tai, iya so'si ewan pe ipi' iya e'to' pe iyesi'pu. Iya 500 tupoitoru ton tanporon non ka'pon amu' kon iya ma'tanukʉ' kon pe, Kʉrai ewaruma'tinin so'si awonsi'ki eseru ton pe to' e'seporo'pu, tʉrawasomanin eke iya'kiri pe, eseru pʉra iyesi'pe to' iya ewan pe te'san, i'ri po'poni' pe to' esi'pu. Itepuru uya ina ewarumati'to' i'tu'pu; iya u'matʉ maimu ton yau miri ewarumati'to' esi a'ko pe ta'pu iya pen, non uya so'si ewaruma'tɨto' awonsi'ki so'si waraino ena a'ko pe ta'pu iya pen. E'tane iya ta'pu iya enna'po'to' oton, iya ma'tanukʉ' kon irepato' oton, awonsi'ki iya ina apuri'to' oton weyu wakʉ uye'to' pona. “Non uya auya'nokon namai'. Non pi' waraino kon e'to' oton. Auya'nokon usentu'ma' oton, e'tane non uya usenpʉ' oton. Auya'nokon ewan kon uta'kwaru pe esi' oton, e'tane auya'nokon ewan kon e'to' oton wakʉ pe.... Miri auya'nokon ewan kon esi, ina enna'po' oton, auya'nokon ewan kon apuri'to' oton, ɨnʉ' uya rɨ auya'nokon epori'mato' mo'kato' oton pen, man ina te'se'na, ina yau auya'nokon te'se'na.”
GSAM 74.1Iri iya inke' pe apurito' iya so'si tupo a'tai, iya enna'po'to' oton tukai'. Iya tupo weyu ton pe' iyesi a'tai, iya ta'pu, ina waraino kon e'to' oton; miri kasa rɨ iye'ku'sa' man; iya so'si e'to' oton non amu' uya irepato' pona, iya so'si irepato' pe e'to' oton; wakʉ pe kuru e'nɨto' weyu yau wana' e' usemo'kato' oton pen kiyari ye' koro'tau; ka'pon amu' ton Papa uya waku' pi' enpoikato' pe, ta' ka'pon iya i'ri pe iyesi pi' apurito' oton? Serɨ ton uye'sa' yau, ipan pe rɨ iya usewansiukato' oton, to' uye'to' tʉuya apurɨ pʉra iye'sa' pɨ'. Sises uya i'ri 1,000 wʉi e'to' i'tu pʉra iyesi'pu. Ina uya ta'pu iya uya miri i'tu pʉra iyesi'pu, apune iya uya miri ekama'pu ina pi' pen. Iya ta'pu, Ina uya auya'nokon tonpa kon pe anumu'pu, tanporon seri ina Apai uya ina ekama'po'pu. E'tane tanporon iya maimu awonsi'ki panton ton yau, iya uye'to' wapiya waraino pʉra e'to' weyu awonsi'ki eke pe e'to' weyu apurito' kon pe ekama'pu iya pen. Ipoitoru ton uya kanan Kʉrai pʉra 1,000 wʉi e'to' i'tu pʉra iyesi'pu. Itepuru uti'to' tʉpo 300 wʉi pi', so'si apurito' wakʉ esi'pu iya enna'po'to' apurito'.
GSAM 74.2E'tane so'si uya tanporon tʉrawaso pe usenupato' pʉra iyesi, iya tupo a'tai, non esa' tonpa kon pe usentisa' awonsi'ki warinpa ton pe iya usenpʉ'pu, iya enu kon era'tɨ'pu Epun ewaru yapai awonsi'ki iya Itepuru enna'po'to' piyapai. Itekare e'kama'kon pʉse ri enna'po'to' pona, Kʉrai ma'tanukʉ' ekaman pe to' enpa'ka'pu, miri so'si kanan Itepuru uye'to' apurito'pu, Kʉrai pʉra e'to' pe to' maimu, e'senupato' pe to' imenuka'pu, Kʉrai uye'to' wapiya apurito' kon.
GSAM 74.3Westminster Assembly uya to' apurito' maimu nʉtʉrʉ'pu, Kʉrai enna'po'to' pi' to' apurito' enpa'ka'pu: Kʉrai i'se iyesi ina uya kuru rɨ i'tuto' pe eseru aimenkato' weyu e'to' oton tukai', tanporon ka'pon amu' uya eseru namai'to' pe awonsi'ki Papa ka'pon kon uya usentu'ma'to' pe apurito' oton. E'tane iya i'se iyesi miri weyu i'tu pʉra ka'pon amu' e'to' pe, ka'pon amu' uya e'kwaru pe uko'man nito' namai'to' pe; tanporon weyu to' enu kon enpa'ka' oton, apune Itepuru uye'to' a'kʉra' i'tu pʉra to' esi. To' uya ekama' oton, Uyepuru, uye! Uye mʉre!56
GSAM 75.1Ina tʉmu kon, Reformers, Itepuru uye'to' apurito' pe e'wan kon merunti'ri irepap'pu, to' tonpa kon enpa'ka'pu, Pana' pe e'tɨ', pata kʉ'nonkatʉu! Apune iya tu'kan kon soisa amu' pokon pe uyepu' oton ina pika'tɨse'na, ta'pu to' uya. Miri maimu serɨ pe mʉre ri tʉsa' man tu'kan kon napurɨnʉ eren yau, Papa apurito' meruntɨtanʉnin pe, e'tane Scottish Covenanters uya wapiya i'tu'pu.
GSAM 75.2E'tane mʉre ri, emenna' pe ikonekasa' so'si ton yau apurito' nɨmɨto' iyakon uyee'pu. Scotland yau Moderatism, England yau Arianism, mʉre Broad Churchism, America yau Unitarianism, Germany yau Rationalism tukai' to' ese'pu. Ka'pon uya enu pe e'to' esa' anumu'pu, ka'pon nʉtʉrʉ' nɨto' awonsi'ki tʉrawaso ton nʉtʉrʉ' maimu i'napai pe, seri pe' iye'to' pe' i'tu'pu, Sises epuru pe' iyesi'pu, Esuweru amu' Main pi' enupanin kasa, iya e'tai pe' iyesi'pu, mʉre tʉrawaso nɨto' i'tu pen. Iya nʉtʉrʉ'pu Sises e'kwa yapai enna'po' oton, non po e'sa' pe, Ebreu nɨtʉrʉ' panton po enno'kaa'pu.
GSAM 75Daniel Whitby awonsi'ki 1,000 Wʉipiya
GSAM 75.3Kʉrai enna'po'to' awonsi'ki non po e'sa' pe iya e'to' oton tukai' nʉtʉrʉ'pu, iya Itekare utito' rɨken awonsi'ki tu'kan kon non ka'pon amu' uya Kʉrai apurito' pe e'to' oton, 1,000 wʉi, tʉron kon 360,000 wʉi pe ta'pu. Miri a'tai ka'pon amu' uya tʉrawaso ton, pata koneka' nɨto' ton enasa' oton, waraino pe uko'man oton. Wʉi pe' e'to' oton yau, eke non tʉrʉ' irepato' oton, Itepuru uye'to' oton non ma'tanukʉ' pona, tanporon ka'pon amu' uya ekotama'to' pe. I'ri nʉtʉrʉ' nɨto' Daniel Whitby, England winon, 1726 wʉi yau eri'ni, Arianism pe e'to' pe iyesi'pu; iya tonpa kon uya iya imenukasa' nɨto' ton apuri'pu, iya wʉi e'to' panton enasa'pu Europe so'si ton pe, to' uyanin nan mʉre ri tiwano' pe e'to' oton, 1/10 kaisa rɨ e'tʉrʉ awonsi'ki epuru to' irepato' oton. To' merunti'ri pe i'ri nɨto' America pona enno'kaa'pu, miri ka'pon amu' etasa' iwʉ' pi' maimu pʉra ri e'kama' pe awonsi'ki ekama' pe tʉrawaso'pu.
GSAM 76.1I'ri kasa nɨto' ton non amu' ton pi' esi'pu, Itepuru uya Kʉrai uye'to' ekareei enno'kaa' weyu uyee'pu, iwʉ' e'kwa pe, tukai'.
Notes
- Kare'siya 4:4, 5. ↩
- Ron 16:25-27. ↩
- E'pe'sas 3:3-9. ↩
- Tanporon a'tai i'se e'nɨto', kareta 29, 30-34. ↩
- Ʉru' 2:26. ↩
- Ʉru' 2:28-38. ↩
- Ʉru' 3:15-17. ↩
- Isaan 1:29-34. ↩
- Ma'siu 3:16, 17. ↩
- Isaan 10:41. ↩
- Ʉru' 3:23. ↩
- Ʉru' 4:16-21. ↩
- Ma' 1:15. ↩
- Inkupʉ'pʉ 10:38; Isaan 3:2. ↩
- Isaan 14:8-11. ↩
- Tanporon a'tai i'se e'nɨto', kareta 215. ↩
- Ʉru' 7:19-22; Ma'siu 11:4. ↩
- Ma'siu 4:17. ↩
- Ma'siu 10:7. ↩
- Ʉru' 10:9. ↩
- Isaan 7:46. ↩
- Ma'siu 12:23. ↩
- Ma'siu 13:54, 55. ↩
- Isaan 10:24. ↩
- Isaan 6:15. ↩
- Isaan 6:62. ↩
- Ma'siu 16:20-22; Ma' 9:31. ↩
- Ma'siu 16:28; Ʉru' 9:27. ↩
- 2 Pi'ta 1:16-19. ↩
- Ma'siu 17:22, 23. ↩
- Ma'siu 18:1; Ma' 9:33, 34. ↩
- Ma'siu 19:27, 28; Ʉru' 22:28-30. ↩
- Ma'siu 20:20-24. ↩
- Isaan 11:47, 48. ↩
- Isaan 12:15. ↩
- Isaan 12:19. ↩
- Ʉru' 19:40. ↩
- Isaan 12:32-34. ↩
- Isaan 13:33-36. ↩
- Isaan 14:1-3. ↩
- Uru' 19:11-15. ↩
- Ma'siu 24:3. ↩
- Ma'siu 24: Uru' 21; Ma' 13. ↩
- Ma' 14:50. ↩
- Ma' 9:10. ↩
- Ma'siu 28:2-4. ↩
- Ma'siu 27:52-53. ↩
- Uru' 24:13-27. ↩
- Uru' 24:31-32. ↩
- Inkupu'pu 1:6-11. ↩
- Inkupu'pu 3:20-21. ↩
- 2 Pi'ta 3:5-13. ↩
- 1 Tesalonika 4:13-18. ↩
- 2 Tesalonika 2:3-4. ↩
- Isenpoikasa' 12:17. ↩
- Apurito' Maimu, 33 kapitulo, 3 tʉrʉ. ↩