Kareta piya'pɨ 16 — Itosorʉwano inserʉ ekareei
GSAM 247.1“Itosorʉwano inserʉ uya to' awɨrɨ tʉrʉ'pʉ, eke pe maimu ekama'pʉ: ‘Ka'pon amʉ' uya ene ma'kʉʉi mɨrɨ awonsi'kɨ iwenai pe iya apurɨto' kupʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ ima'kʉʉi anʉmʉ tʉpee'pɨ pɨ' mɨrɨ pe pʉra temiyatʉ pɨ' a'tai, mɨrɨ uya Papa sakorooi waain ensito' oton, Papa sakorooi en ya' e'sumasa' pʉra ima'sa'. Mɨrɨ ka'pon amʉ' apo' mɨrɨ awonsi'kɨ sorʉ'pa ke ekota'mato' oton, wakʉ inserʉ amʉ' enu airɨ mɨrɨ awonsi'kɨ Karimeru Mʉre enu airɨ. To' ekota'mato' ewarupɨ poro ewarupɨ poro useno'mato' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ to' uyu'ka' oton pʉra iweyu mɨrɨ awonsi'kɨ anomʉra' yau; kamoro ene ma'kʉʉi mɨrɨ awonsi'kɨ ipiya' apurɨnin kon, mɨrɨ awonsi'kɨ kamoro to' ese' ma'kʉʉi ena' e'to' kon. Serɨ pe Papa ka'pon amʉ' nʉtʉrʉ'kato' esi; serɨ kamoro Papa uya apiyontɨn nɨto' ton awonsi'kɨ Sises apurɨto' enu kon.’”1
GSAM 247Papa Maimu yau eke kuru main awauro'kanin
GSAM 247.2Serɨ Papa Maimu yau eke kuru awauro'kanin main. Ina non pona iye'kupʉ'pʉ ton menuka'sa' yau serɨ itekare pena ekama'sa' ene pʉra. Wapiyaro' inserʉ awonsi'kɨ Iyakon inserʉ serɨ a'tai ka'pon amʉ' piyau te'san pe enpoikasa' man; mɨrɨ uya usenpoika serɨ itekare pena a'tai ton pɨ' pʉra, serɨ a'tai pe.
GSAM 247.3So'si epuru J. V. Himes uya 1847 yau ta'pʉ se kasa:—
GSAM 247.4“Isenpoikasa' kareta piya'pɨ 14 yau main eke pe kuru usenpoika, mɨrɨ pe pʉra rɨ'kɨ ekama'to' oton, ka'pon amʉ' eke useneku'to' a'tai. 9-11 maimu. Serɨ kasa Papa nʉtʉrʉ'kasa' nɨrɨ pʉra mɨrɨ awɨrɨ. Serɨ main uya enpoika ka'pon amʉ' eke useneku'to' esi, mɨrɨ awɨrɨ kuru awauro'ka kupʉ?”2
GSAM 248Papa iwano' wakʉ pata e'korʉkasa'—Mʉra'ta enpoikasa'
GSAM 248.1J. N. Andrews uya serɨ itekare pɨ' ta'pʉ: “Papa iwano' wakʉ pata yau eke kuru iwano' e'korʉkato' yau mʉra'ta enpoikasa', serɨ e'kupʉ oton inserʉ 7 uya tʉronpi' turunpa a'tai. Ina Eke Entaino ka'pon epuru uya mɨrɨ iwano' tau tʉrawaso kupʉ, 2,300 kaisa rɨ weyu tʉpo, mɨrɨpan ina usenuminka Papa iwano' wakʉ pata e'korʉkasa' pe e'to' ekama'pʉ, Wapiyaro' inserʉ ekareei uya. Ina Eke Entaino ka'pon epuru mʉra'ta wakʉ yau iya tʉrawaso kupʉ, Papa uya apiyontɨn nɨto' ton mʉra'ta yau te'san tʉrʉ'kato' pe so'si amʉ' nʉtʉrʉ'kato' oton. Serɨ Papa uya apiyontɨn nɨto' ton Papa iwano' wakʉ pata yapai enari'pe enpoikasa' esi serɨ a'tai tʉpo.”
GSAM 248Sapa' e'ma epika'tɨsa'
GSAM 248.2“Serɨ main eporo man: mɨrɨrɨ pʉra pe ka'pon amʉ' uya Papa apiyontɨn nɨto' 4 e'ma ipika'tɨ'pʉ, Papa Sapa' pe e'to' yapatapai, Suntaaka yau wapiyaro' weyu pe. Serɨ tʉrawaso Papa Maimu awɨrɨ pʉra; Papa Maimu yau tanporo enpoika Sapa' pe e'to' weyu 7. Serɨ tʉrawaso Papa apurɨto' nonkanin eke kuron uya kupʉ'pʉ, Taniyerʉ uya pena ta'pʉ ipi' ‘weyu ton awonsi'kɨ nɨto' ton e'ma epika'to' usenuminka.’ Serɨ meruntɨ ene ma'kʉʉi kasa rɨ, tanporo non pon kon uya apurɨto' kupʉ to' pe. E'tane serɨ Papa apiyontɨn nɨto' eke a'tai arɨnasa' man; Papa ka'pon amʉ' Iye'nɨnsa' kon koneka, to' uya iyakon 9 nɨto' pokon pe Sapa' awɨron e'to' pi'. Tenki Papa pɨ', apʉne pʉra iya tʉka'pon amʉ' tonpa'san koneka urupere pokon pe to' usewa'nomato' u'matʉ pe te'sen pe, mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ eke pata ya' to' ewonto' pe imʉra'ta ton poro. Isenpoikasa' 12:17; 22:14. Papa apiyontɨn nɨto' 4 poken iye'to' ekaman nɨto', Papa apurɨto' nonkanin nan Sapa' awɨrɨ pʉra, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya apiyontɨn nɨto' ton ekama'to' serɨ enpoika: serɨ a'tai esi Papa kon tʉnʉrʉ'to' a'tai, mɨrɨ awonsi'kɨ Itosorʉwano inserʉ ekareei awauro'kanin a'tai.”3
GSAM 249.1Kareta piya'pɨ pena yau ina Wapiyaro' mɨrɨ awonsi'kɨ Iyakon inserʉ ekareei pɨ' usauro'kasa' man, Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso yau, 10 pe kapʉi 22, 1844 pona. Serɨ kareta piya'pɨ usemo'ka a'tai Papa Maimu ta: “Itosorʉwano inserʉ uya to' awɨrɨ tʉrʉ'pʉ,” ta, Wapiyaro' inserʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Iyakon inserʉ awɨrɨ tʉrʉ'pʉ. Serɨ a'tai itosorʉwano ekareei e'ma usemo'ka'to' pɨ' usenuminka kupʉ.
GSAM 249Wapiyaro' Kʉrai enna'poto' apurɨnin nan Sapa' awɨron amʉ'
GSAM 249.2Anomʉra' a'tai eke pe Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso 1844 yau, Papa uya tʉka'pon amʉ' usenuminka Sapa' 7 weyu awɨrɨ nɨto' pe e'to' iya. Serɨ nɨto' Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san amʉ' piyau se kasa usemo'ka'pʉ: Rachel Preston, Sapa' 7 weyu awɨron Pa'tes so'si yawon ka'pon, Washington, N.H., pona e'ta'kapʉ, mɨrɨ yau Kʉrai enna'poto' so'si esi'pʉ. Iya Kʉrai enna'poto' apurɨ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ so'si, 40 kon tonpa te'san, iya tʉrawaso kupʉ'pʉ pe Sapa' awɨrɨ nɨto' e'to' kupʉ'pʉ.4 Serɨ uya ka'pon amʉ' serɨ nɨto' pɨ' usenuminka kupʉ. E'waruma kareta yau 9 pe kapʉi 5, 1844, ina panama: “Tu'kan kon ka'pon amʉ' usenuminka eke pe Sapa' 7 weyu tʉrʉ'kato' pɨ'.” Serɨ main kareta maina'kasa yau esi'pʉ, Suntaaka weyu awɨrɨ nɨto' e'to' pɨ' ekama kupʉ'pʉ. Serɨ tʉrawaso 9 pe kapʉi 12 kareta yau epanama'kasa' man, mɨrɨ yau serɨ main eporo, tu'kan kon usenuminka eke pe ikorʉkato' pe:—
GSAM 249Sapa' 7 weyu rɨken Papa uya nɨto' kupʉ'pʉ
GSAM 249.3“Koro'tau ina serɨ nɨto' pona eporo'pʉ: Kasa rɨ weyu pʉra iyesi Papa uya ka'pon amʉ' nɨto' ke e'ma awɨrɨ e'to' pe. Serɨ ina usenuminkato' esi ipoken pʉra yau, ina usenuminka Sapa' 7 weyu rɨken e'to' pe; mɨrɨ weyu awɨrɨ nɨto' esi.”
GSAM 250T. M. Preble kareta pɨ' menuka'pʉ
GSAM 250.1Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san amʉ' tanporo pe Sapa' pɨ' usenuminka kupʉ'pʉ T. M. Preble uya menuka'sa' main awɨrɨ, 2 pe kapʉi 13, 1845. Main Esuwerʉ amʉ' enuripʉ, Portland, Maine, 2 pe kapʉi 28, 1845 yau e'menukasa' esi'pʉ. Iya Papa Maimu Sapa' pɨ' nɨto' enpoika'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa maimu ipika'tɨsa' uya Sapa' Suntaaka yau e'ma epika'tɨ'pʉ ta'pʉ; iya ta'pʉ: “Serɨ kasa ina Taniyerʉ 7:25 yau enpoikasa' e'to' ene, kuron kʉrʉ' uya ‘weyu ton awonsi'kɨ nɨto' ton e'ma epika'to'’ kupʉ. Mɨrɨ pe ina e'nɨto': kamoro Suntaaka wapiyaro' weyu pe Sapa' e'to' kupʉnin kon, paapa esa' uya Suntaaka awɨron kon, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa Sapa' awɨrɨ pʉra te'san.”5
GSAM 250J. B. Cook uya Sapa' pɨ' ekama'pʉ
GSAM 250.2Serɨ tʉpo J. B. Cook kareta yau menuka'pʉ: Sapa' pe Suntaaka e'to' kupʉ pɨ' Papa Maimu enpoika pʉra, iya se kasa ta'pʉ: “Serɨ kasa ekamʉn pʉra rɨ pese'tɨ tanporo mo'kasa' man kamoro, tʉuya'nokon i'tu pʉra poken, paapa esa' Sapa' pʉraki o'no kanau ke tʉrʉnin kon kanau pɨ' pese'tɨ anʉnnin kareku yapai.”
GSAM 250.3Serɨ asa'ron kon ka'pon Sapa' awɨrɨ iko'mamʉ'pʉ aka'ne' pe rɨken, e'tane tɨririn pɨrinka'pʉ to' uya, mɨrɨ e'takʉ'kato' ekamʉn pe esi'pʉ. “Paapa esa' Suntaaka awɨron kon”, “Papa apiyontɨn nɨto' awɨrɨ pʉra te'san”, “Paapa esa' Sapa' pʉraki o'no kanau ke tʉrʉnin kon” tawon main ton, tu'kan kon uya pɨ' usenuminka kupʉ'pʉ. So'si epuru Joseph Bates, Fairhaven, Mass., iya serɨ main enu'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ 1845 yau Sapa' apurɨ'pʉ.
GSAM 250Joseph Bates Sapa' apurɨ'pʉ
GSAM 250.4Iya e'nɨto' se kasa esi'pʉ: Washington, N.H. yau Sapa' awɨron amʉ' e'to' pɨ' enu'pʉ, mɨrɨ so'si pona utɨ'pʉ ene'to' pe iya. Mɨrɨ yau to' pokon pe Sapa' pɨ' usenuminka kupʉ'pʉ; to' wakʉ pe iyesi ene'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ Sapa' main apurɨ'pʉ. New Bedford, Mass. pona enna'po'pʉ a'tai, New Bedford awonsi'kɨ Fair Haven itenwo'ne yau tonpa enu'pʉ. “Kanau epuru Bates, i'ri main?” ta'pʉ iya. So'si epuru Bates uya ta'pʉ: “Main serɨ: Sapa' 7 weyu esi Papa ina Itepuru Sapa'.” “Wakʉ,” ta'pʉ ka'pon uya, “uta' wʉ' pona mɨrɨ awonsi'kɨ Papa Maimu enu'to' uya.” Mɨrɨ kasa kupʉ iya; to' eporo'kasa' a'tai, iya Sapa' main apurɨ'pʉ awonsi'kɨ ikupʉ'pʉ.
GSAM 251Wapiyaro' kareta Sapa' pɨ'
GSAM 251.2So'si epuru Bates uya serɨ main tanporo non pona ekama'kato' usemo'ka'pʉ. Iya ene'pʉ kareta, mɨrɨ awonsi'kɨ kareta piya'pɨ, Sapa' pɨ' ka'pon amʉ' koneka'to' man. Papa A'kwarʉ uya iya usenuminka pɨ' menuka'to' awonsi'kɨ e'menukato' pe i'kʉrʉ'pʉ. E'tane purata pʉra iya e'to' pe i'kʉrʉ'pʉ, iya York purata rɨken (12.5 cents) te'se'pʉ. 1855 yau iya tʉmaimu upiya' ekama'pʉ. Kareta ennin i'se poken iyesi mɨrɨ ekamato' uya, iya upiya' inkama'pʉ kasa rɨ.
GSAM 251Pʉrowa 4 lb
GSAM 251.3Iya ta'pʉ Papa i'se usenuminka kupʉ a'tai iya kareta menuka'to' usenuminka kupʉ'pʉ, Papa uya e'ma koneka'to' iya apurɨ'pʉ. Mɨrɨ awɨrɨ iya tʉmenuka iwʉ' tau Main awonsi'kɨ kareta nɨtʉrʉ' ton pokon pe tʉrawaso usemo'ka'pʉ. Iye'koro'kato' yekoro' e'tai Uri'san Bates ewo'ma iya piya' uyee'pʉ: “Joseph, pʉrowa tu'ke pʉra esi upiyau, pʉreti konekato' u'mato' pe,” ta'pʉ iya, awonsi'kɨ tʉron nɨ ton ene'tɨ'pʉ. “Upona pʉrowa karɨ?” ta'pʉ Kanau epuru Bates. “4 lb kasa,” ta'pʉ iya. “Wakʉ,” ta'pʉ iya. Uri'san Bates ewo'nʉ tʉpo iya iwʉ' pona utɨ'pʉ, 4 lb pʉrowa mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ ton kʉrʉ'pʉ, iwʉ' pona enno'pʉ. Uri'san Bates ewo'ma a'tai upona ton ene'pʉ: “Serɨ pʉrowa nai yapai uyee'pʉ?” “I'ri,” ta'pʉ Kanau epuru, “upona 4 lb ta'pʉ auya.” “E'tane nai yau?” “E'masa' uya,” ta'pʉ iya, “serɨ pe' pʉrowa esi'pʉ ɨpʉreti konekato' u'mato' pe ɨuya i'se?” “Kanau epuru Bates, wɨi ton kanau pe New Bedford yapai tanporo non pona tʉrʉnin, 4 lb pʉrowa kʉrʉ'pʉ?” “Ewai, upona 4 lb ta'pʉ auya?” “E'tane 4 lb pʉrowa kʉrʉ'pʉ(!)?”
GSAM 25211,000 purata Papa main pɨ' e'ma tʉrʉ'pʉ
GSAM 252.1Tʉron nɨ ekorʉkato' uyee'pʉ. Kanau epuru Bates uya parau po tʉrawaso nonkasa' a'tai, kanau tonpa tiwano' pe te'sen kʉrʉpo'poma'pʉ iya $11,000 pe; e'tane serɨ a'tai tʉpuru ton tanporo iya Papa main pɨ' e'ma tʉrʉ'pʉ. Uri'san Bates iya pɨ' purata eseru enu'pʉ pʉra, mɨrɨ awɨrɨ iya ta'pʉ: “Uri, serɨ ton pɨ' ina non pona te'se purata tanporo e'ma tʉrʉ'pʉ.” Uri'san Bates ukaramʉ'pʉ: “Ina i'ri kupʉ?” Kanau epuru e'mʉ'sa'ka'pʉ, kanau airɨ maimu tʉrʉnin kasa tʉnamato' yau ta'pʉ: “Kareta menuka uya; kareta enno'sa' uya; serɨ Sapa' main tanporo non pona ekama uya.” “Ina i'ri ekomamʉ?” ta'pʉ iya tʉenu tʉkaranʉ ke emʉ'kai'ma. “Itepuru uya e'ma koneka'to',” ta'pʉ Kanau epuru tʉuta'kɨrɨi'ma. “Ewai, Itepuru uya e'ma koneka'to'! Mɨrɨ inke auya tasa',” ta'pʉ Uri'san Bates uya, mɨrɨpan ukaramʉ'pʉ, iwʉ' yapai ewo'nʉ'pʉ.
GSAM 252E'ma nɨrɨ eposa'
GSAM 252.2Kanau epuru Bates kareta menuka'to' e'ma rɨ tʉrawaso kupʉ a'tai, usenuminka iya kareta iwʉ' pona utɨ'to' pe, iya kareta eporo'to' esi'pʉ. Iya utɨ'pʉ, kareta eporo'pʉ. Mɨrɨ a'tai kareta enno'to' epe' esi'pʉ 5 cents; ka'pon i'se yau rɨken wapiya itepe'pʉ tʉrʉ'pʉ. Serɨ kareta menukanin uya itepe'pʉ tʉsa' pʉra esi'pʉ, i'tuto' ipɨkɨrɨ pen nɨ wenai. Iya purata pʉra, kareta iwʉ' esa' Mr. Drew piya' ta'pʉ: “Purata pʉra esi upiyau, mɨrɨ pɨ' kareta enno'to' epe' tʉto' uya pokena' pʉra iyesi; nai winɨpaino pe iyesi ento' uya pe' wakʉ pe iyesi?” “Kareta kʉrʉ; itepe'pʉ tʉkɨ tʉron nɨ a'tai,” ta'pʉ kareta iwʉ' esa'. “Pʉra, kareta enno'to' epe' tʉrʉsa' tʉpo rɨken kareta kʉrʉ uya,” ta'pʉ Kanau epuru. Kareta kʉrʉsa' yau ta'pʉ: “Ina usenuminka serɨ kareta yau purata esi. E'korʉtɨ; purata esi yau kareta enno'to' epe' apai kʉrʉ; purata pʉra yau kareta nɨto' uya pʉra.” Kareta iwʉ' esa' uya kareta e'korʉ'pʉ, $10 purata kareta eporo'pʉ. Menuka'sa' yau enu'pʉ: ka'pon uya ta'pʉ Itepuru uya usenuminka ipi' ta'pʉ So'si epuru Bates purata pɨ' e'ma tʉrʉ'to' enu'pʉ; mɨrɨ uya e'ma enno'pʉ, e'tane awanaki' pe kareta enno'to' epe' tʉrʉ'to' enupʉ pʉra.
GSAM 253.1Kareta enno'to' epe' tʉrʉsa' tʉpo kiyari e'mato' iwʉ' pona utɨ'pʉ, tikin nɨ pariri epe'tɨsa' pʉrowa ke $4 pe, sa' ton, sikaru winɨpaino ka'nɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ ton kʉrʉ'pʉ. Ton enno'to' pɨ' ta'pʉ: “Uri iwʉ' pɨ' pʉra ta'to' oton, e'tane iwʉ' wapɨi pona ton enno'tɨ; iya maimu pɨ' usenuminka pʉra kupʉ.”
GSAM 253.2Mɨrɨpan kareta e'menuka iwʉ' pona utɨ'pʉ, 1,000 kaisaron kareta mʉre enpoikato' pe, tikin nɨ kaisa rɨ 100 kasa rɨ e'menukasa' kareta yare winɨ ton kenan, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmenuka'sa' nɨto' ton ikoneka'pʉ. Kareta menuka'nin uya kareta eporo'sa' tʉpo waku pe menuka menuka'to' oton, menuka enu'to' eporo'to' oton. Purata eporo'sa' a'tai tʉrawaso pɨ' tʉrʉ'to' oton; kareta kʉrʉ'to' pʉra purata tʉto' ton tanporo tʉrʉsa' tʉpo rɨken.
GSAM 253.3Kanau epuru Bates enu'pʉ purata iya piya' pʉra, e'tane iya nɨto' pe kareta menuka'to' tʉrʉ'pʉ, Itepuru uya ka'pon amʉ' usenuminka koneka'to' enu'pʉ. kareta ipon, pʉra ton kʉrʉsa' tʉpo, kiyari ton iwʉ' pona wapiya uye'pʉ. Iya iwʉ' yapai yapai iwʉ' pona ewo'ma'pʉ, tʉmenuka iwʉ' tau tʉmʉrɨ'pʉ. Uri'san Bates ewo'ma'pʉ: “Joseph, iwʉ' wapɨi pona ene'tɨ! Nai yapai serɨ ton uyee'pʉ? ton enno'nin uya ton enno'to' kupʉ'pʉ, ina ta'pʉ iwʉ' pɨ' pʉra, e'tane iya enno'pʉ.” “Wakʉ rɨ,” ta'pʉ Kanau epuru. “E'tane nai yapai uyee'pʉ?” ta'pʉ Uri'san Bates uya. “Itepuru uya enno'pʉ,” ta'pʉ iya. “Ewai, Itepuru uya enno'pʉ; mɨrɨ inke auya tasa',” ta'pʉ Uri'san Bates uya. Mɨrɨpan iya kareta Uri'san Bates piya' eporo'pʉ: “Serɨ enu'tɨ, mɨrɨ a'tai nai yapai iyee'pʉ i'tuto' auya oton.” Iya enu'pʉ, ukaramʉ'po'pʉ kanan, e'tane serɨ ukaranto' esi'pʉ wapiya kasa pʉra; enna'po'sa' a'tai sape' pe iya ta'pʉ tʉtaan piya': “Upɨ' ɨsentu'makɨ, apurɨto' uya pʉra e'sa' pɨ'.”
GSAM 254Kareta pɨ' purata uye'sa'
GSAM 254.1Kareta menuka awonsi'kɨ e'menuka tʉrawaso e'to' pe, Kanau epuru Bates uya kareta yau awonsi'kɨ tʉron nɨ e'ma purata eporo'pʉ, tu'kan kon ka'pon amʉ' uya mɨrɨ enno'pʉ, iya enu'pʉ pʉra. Purata eporo'sa' a'tai kareta e'menuka iwʉ' pona eporo'pʉ, kareta purata pɨ' tʉrʉ'to' pe. Eke weyu uyee'pʉ kareta ton tanporo menuka'sa' tʉpo, Tonpa Bates nɨrɨ enu'pʉ pʉra yawon purata eporo'pʉ, mɨrɨ uya purata tʉto' ton pɨ' nɨrɨ purata tʉrʉ'pʉ; serɨ kasa kareta enno'sa' iweyu rɨ pʉra mʉra'kasa' esi'pʉ.
GSAM 254Purata tʉto' u'ma'kapʉ e'masa'
GSAM 254.2H. S. Gurney, Memphis, Mich. yawon, 3 pe kapʉi 1884 yau ina piya' ekama'pʉ: So'si epuru Bates kareta e'menuka tʉpo iweyu kuru iya $100 eporo'pʉ, pena kuru ka'pon uya tanʉnsa' purata enna'ponʉ pe, main awɨrɨ itepe'pʉ ekama'poto' a'tai utɨka'sa' e'tane, ka'pon uya tʉrʉ'to' pʉra ta'pʉ rɨ. Serɨ purata iya eporo'sa' yau, iya pɨ' pori' pe e'to' pe Bates Sapa' kareta purata kareta pɨ' pureti tʉrʉ'pʉ. “E'tane,” ta'pʉ Gurney, “Bates uya nɨrɨ enu'pʉ pʉra, iyeri'to' weyu pona nai uya kareta purata kareta pɨ' nɨrɨ purata tʉrʉ'pʉ.” Serɨ Bates e'nɨto' uya ina ka'pon amʉ' piya' wapiya maina'pʉ: “Serɨ tʉrawaso awɨrɨ utɨtɨ, Papa uya e'ma koneka'to' e'nɨtɨ.”
GSAM 255So'si epuru Bates nenpoika'pʉ pɨ' apurɨto' pʉra
GSAM 255.1Serɨ main Tʉe'nɨto' kareta kareta yapai mʉre' e'menukasa' man, Papa nʉtʉrʉ' pu'kena' pe e'nɨto' awonsi'kɨ Sapa' e'ma konekato' pokon pe te'se enpoika'to' pe:—
GSAM 255.2New Bedford, Mass., 1846 yau Uri'san Harmon eporo'pʉ So'si epuru Joseph Bates pokon pe. Iya Kʉrai enna'poto' apurɨ'pʉ wapiya, tʉrawaso kupʉnin pe esi'pʉ. Iya wakʉ Kʉrai apurɨnin ka'pon, usenupʉ awonsi'kɨ uporɨ' pe esi'pʉ. Uri'san Harmon iya tʉmunkɨ kasa rɨ nʉtʉrʉ'pʉ. Wapiya iya iya maimu enu'pʉ a'tai usenuminka eke pe kupʉ'pʉ; iya maimu tʉpo e'waruma'tɨ'pʉ, ta'pʉ: “Ina Thomas usenuminka kupʉnin pe. Papa nenpoika'pʉ pɨ' apurɨto' pʉra. E'tane urɨ serɨ ewarupɨ uri'san uya ina piya' ekama'pʉ esi Papa maimu kuru ina piya' e'to' pe apurɨto' uya poken iyesi yau, tanporon kon iko'man nʉ'san ka'pon amʉ' entai pori' pe e'apaino. Unenuminka eke pe mɨrɨ. Uri iya main pɨ' tʉmaimu ekama'pʉ enu uya; e'tane iya nenpoika'pʉ ton pɨ' ekama'to' pʉra.”
GSAM 255Ewakayu uri'san Harmon uya Sapa' anʉmʉ
GSAM 255.3So'si epuru Bates esi'pʉ Sapa' mainanpa pɨ', eke pe rɨ iye'to' ekama'pʉ iya. Ewakayu uri'san Harmon uya mɨrɨ a'tai eke pe iye'to' i'tu'pʉ pen. Isenumenka'pʉ, So'si epuru Bates uya 4 pe te'sen apiyontɨn nɨto' pɨ' rɨken usauro'nɨpɨtʉ'pʉ 9 kaisaron tʉron nɨ ton entai poken pʉra. E'tane Itepuru uya Epʉn pon Papa iwano' wakʉ pata enpoika'pʉ itena'. Papa iwʉ' uta'koka'pʉ Epʉn po, Papa en enpoika'pʉ itena', usentu'man nɨto' apon esi'pʉ itemʉ' pe. Asa'ron kon inserʉ amʉ' e'mʉ'sa'kasa' esi'pʉ en esen ton pɨ', tikin nɨ kaisa rɨ. To' apiri ton amʉ' esa'kasa' esi'pʉ usentu'man nɨto' apon epoi, to' enu ton esi'pʉ mɨrɨ pona. Ipokon te'sen inserʉ uya ekama'pʉ ipɨ', tanporon kon Epʉn pon kon eseru enpoikanin pe serɨ iyesi'pʉ: to' uya Papa maimu enpɨtʉ'pʉ inama pɨ' kuru, Papa emiya muku'pɨ ke imenukasa' rʉ'pʉ. Sises uya en emʉ' a'runpa'pʉ, mɨrɨpan uya tɨ' piya'pɨ ton ene'pʉ, 10 kaisaron apiyontɨn nɨto' ton imenukasa' rʉ'pʉ ipo'ne. Iye'wansiuka'pʉ 4 pe te'sen apiyontɨn nɨto' entu'pʉ iya a'tai, 10 kaisaron kon koro'tau kuru, wakʉ pe te'wei'tɨsen weyu esi'pʉ imʉra'ta. Inserʉ uya ta'pʉ: “Serɨ rɨken nɨ esi 10 kaisaron koro'tau ema'nɨ pe te'sen Papa enpoikanin pe, kʉrɨ rɨ ka' mɨrɨ awonsi'kɨ non, tanporo iyau te'san konekanin nʉ'pʉ. Non ene'to' ekoneka'pʉ a'tai, Sapa' ene'to' nɨrɨ kanan ekoneka'pʉ.” Iye'to' enpoika'pʉ itena': i'napairon Sapa' mainanpasa' iyesi yau, ɨnʉ' rɨ Papa apurɨnin pen, Papa pʉra iyesi tawon nɨrɨ, esi'pʉ pen. Sapa' mainanpato' uya non pon kon mainanpa'pʉ mɨrɨ Papa waraino ika'sa' ton apurɨpɨ'nɨto' apai.
GSAM 256.14 pe te'sen apiyontɨn nɨto' esi tʉ'i'ta'pɨsan pe. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ukon kon useta mɨrɨ Papa maimu uta'kʉtʉ'pʉ ekonekato' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉ'i'ta'pɨsan Sapa' pika'tɨto' pe. Makoi esanon warawo', Papa entai tʉtʉsa' tʉuya, pata weyu ton mɨrɨ awonsi'kɨ main ton ekonekapai te'sen, uya Sapa' ekoneka'pʉ 7 pe te'sen weyu apai Suntaaka yau wapiyaro' weyu pona. Serɨ kupʉ tʉuya ke Papa maimu ta'ka'pʉ iya.
GSAM 256.2Papa eke weyu uyee' rawɨrɨ, Itekare e'nonka, ka'pon amʉ' panamato' pe, Papa maimu awɨrɨ to' enna'poto' pe, Kʉrai eyaton nʉta'ka'pʉ awɨrɨ. Papa maimu uta'kʉtʉ'pʉ enpoikato' esi i'se enupan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ eseru ke. Tʉron nɨ kanan enpoika'pʉ itena': Isenpoikasa' 14 yawon itosorʉwano inserʉ, Papa uya apiyontɨn nɨto' ton mɨrɨ awonsi'kɨ Sises apurɨto' ekamanin, esi serɨ Itekare anʉnin nan enpoikanin pe. To' uya eke pe non panama, Papa uya apiyontɨn nɨto' ton mɨrɨ awonsi'kɨ imaimu mainanpato' pe to' uya tenu ewapʉ kasa rɨ; mɨrɨ panaman nɨto' eta tʉpo, tu'ke kon uya Itepuru Sapa' anʉmʉ mɨrɨ.6
GSAM 256.3Ewakayu uri'san Harmon mɨrɨ awonsi'kɨ So'si epuru Bates nene'pʉ esi'pʉ Itepuru tʉrawasooi eseru kasa. Ewakayu uri'san Harmon mɨrɨ awonsi'kɨ So'si epuru White enu tʉrʉ'pʉ So'si epuru Bates uya Sapa' pona. Wakʉ Kareta yapai Papa maimu, tʉron pe tenasen pen, apurɨto' to' uya esi i'se tukai' ekama'pʉ iya to' pɨ'. Ewakayu uri'san Harmon repasa' rɨken nɨ iyesi'pʉ Itepuru nenpoika'pʉ ton ke 18 kaisa rɨ kapʉi kasa, e'tane ɨ'rɨ rɨ serɨ pɨ' enpoikasa' pʉra iyesi'pʉ itena' wapiya. Serɨ nin si Itepuru weyu e'seposa' esi'pʉ. Apurɨnin nan e'sara'tɨsa' esi'pʉ imaimu mainanpa pɨ', mɨrɨpan kon repato' pe weyu ke Papa nʉtʉrʉ pu'kena' pe e'nɨto' winɨ. Mɨrɨ pe tʉrawasooi eseru awɨrɨ, Itosorʉwano inserʉ ekareei, “Papa uya apiyontɨn nɨto' ton, mɨrɨ awonsi'kɨ Sises Kʉrai nekama'pʉ,” amʉrasa' iyena'pʉ.
GSAM 257Itosorʉwano inserʉ ekareei e'piya'tɨto'
GSAM 257.1Mɨrɨ a'tai awonsi'kɨ Itosorʉwano inserʉ ekareei, iyakon non asa'ron kon pokon pe, ekaman nɨto' e'piya'tɨ'pʉ. Sapa' pɨ' i'napairon main, Papa en pokon pe mɨrɨ awonsi'kɨ Papa iwano' wakʉ pata pɨ' weyu usemo'kasa' pokon pe, uya wapiya enpoikasa' rʉ'pʉ meruntɨ'tɨ'pʉ: penaro' Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso esi'pʉ ipokena' pe, Itepuru eseru awɨrɨ. Serɨ nin si wapiya entai to' uya wakʉ pe i'tu'pʉ “osorʉwawon kon miye' ton inukuto' pe e'ma pona, Papa pata'se' pona te'wonsen” ekareei.
GSAM 257So'si epuru Bates uya Papa nenpoika'pʉ ton anʉmʉ Papa winon pe
GSAM 257.21846 wʉipiya yau 11 pe te'sen kapʉi yau, e'seporoto' esi'pʉ Topsham, Maine yau. So'si epuru Bates esi'pʉ mɨrɨ yau. Mɨrɨ e'seporoto' yau Uri'san White uya Papa nenpoika'pʉ ene'pʉ, mɨrɨ winɨ So'si epuru Bates uya wakʉ pe kuru i'tu'pʉ Papa winɨpai Papa nenpoika'pʉ ton uyee' tukai'. (Ewakayu uri'san Harmon emari'masa' So'si epuru James White pokon pe ekamasa' pena man.) Bates esi'pʉ 50 kaisa rɨ wʉipiya parau po itʉrawasoma'pʉ pe, kanau yau tʉrawaso kupʉnan mʉre pe te'to' winɨ, kanau amʉ' epuru mɨrɨ awonsi'kɨ itesa' pe iye'to' pona rɨ. Sirikɨ amʉ' eseru i'tu'pʉ iya wakʉ pe kuru. Upɨ' nekama'pʉ iya kasa, sirikɨ amʉ' ento' tʉuya winɨ, parau po mɨ airɨ rɨ tʉwe'to' i'tuto' iya esi'pʉ, ka'po winɨ mɨrɨ awonsi'kɨ wʉi epoto' winɨ tʉwe'to' i'nʉnsa'. Mɨrɨ waraino warawo' esi sirikɨ amʉ' eseru pɨ' usauro'nɨ i'se.
GSAM 257.3Ipokon useauro'to' yau, ekama'pʉ iya upɨ' ɨ'rɨ kasa rɨ Papa nenpoika'pʉ ton uyee' Papa winɨpai apurɨto' tʉuya enasa'. Ta'pʉ iya, tikin nɨ weyu yau tʉwe'sara'tɨ'pʉ Uri'san White pokon usauro'nɨ pɨ' sirikɨ amʉ' pɨ'. E'tane tʉse' pʉra i'tu'pʉ iya ɨ'rɨ rɨ i'tu iya pʉra sirikɨ amʉ' eseru pɨ'. Ekama'pʉ iya ipɨ', mɨrɨ pɨ' kareta enpɨtʉ'pʉ tʉuya i'tu tʉuya pʉra. Mɨrɨ pɨ' usauro'nɨ i'se pʉra iyesi'pʉ; tʉron pe usauro'nɨto' koneka'pʉ iya, emenna' non pɨ' usauro'nɨ ke, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa nenpoika'pʉ yau tʉnenepʉ mɨrɨ pɨ' ekaman nɨto' ke.
GSAM 258“Ka' uta'kokato'”
GSAM 258.1Iyepiya wono wʉipiya yau, 1845 wʉipiya, 4 pe te'sen kapʉi, 19 pe te'sen weyu yau, Menu ton kenan London ekareei kareta uya Epuru Rosse nekama'pʉ e'menuka'pʉ, sirikɨ amʉ' eseru i'tunin nan usenuminkato' ipɨ' kuru. Eke kuru siya rɨ te'san ento' wanamari winɨ tʉneporo'pʉ ton pɨ' iyesi'pʉ, mɨrɨ koro'tau kuru sirikɨ amʉ' eseru i'tunin nan netato' “ka' uta'kʉtʉ'pʉ” tukai' pɨ'. Tikin nɨ ewarupɨ yau, serɨ e'seporoto' ekamasa' yau, warawo' Curtiss iwʉ' tau, So'si epuru Bates rau, serɨ ton Papa nenpoika'pʉ ton apurɨto' pɨ' isenuminkanʉ parɨ, Uri'san White e'sara'tɨ'pʉ sirikɨ amʉ' pɨ' usauro'nɨ pɨ' Papa nenpoika'pʉ yau. Wakʉ pe kuru, atʉ'mʉn suweyu pe te'san iyawon ton ka' yawon non tonpa epoi tʉnenepʉ ton ekama'pʉ iya. Ta'pʉ iya: “4 kaisaron kapʉi ton ene uya.” “A,” ta'pʉ So'si epuru Bates uya, “Jupiter enpɨtʉ iya serɨ!” Mɨrɨ tʉpo iye'tʉrʉnpɨtʉ'pʉ ka' yau tʉwo'man kasa, mɨrɨpan e'sara'tɨ'pʉ tʉron nɨ iyawon ton mɨrɨ awonsi'kɨ imʉra'tawon tɨririn nan, inke rɨ tʉron pe tenasen wakʉ ton ekaman nɨto' pɨ'. “7 kaisaron kapʉi ton ene uya,” ta'pʉ iya.7 So'si epuru Bates usaurokʉ'pʉ eke pe: “Saturn ekama pɨ' iyesi!” Mɨrɨ tʉpo ta'pʉ iya: “6 kaisaron kapʉi ton ene uya,” mɨrɨ rɨ yau rɨ iye'sara'tɨ'pʉ “ka' uta'kokato'” ekaman nɨto' pɨ', wakʉ pe kuru iye'to' pokon pe. Ekemane' pe “tʉron nɨ pata, sarɨparɨ weyu kenan pata pona uta'kokato'” tukai'. So'si epuru Bates uya ta'pʉ, “ka' uta'kokato'” ekaman nɨto' iya esi'pʉ tanporo ɨnʉ' rɨ nʉmenuka'pʉ tʉnenepʉ entai rɨ wakʉ pe.
GSAM 258.2Isaurokʉ parɨ, Papa nenpoika'pʉ yau parɨ iye'tane, So'si epuru Bates e'mʉ'sa'ka'pʉ, eke pe usaurokʉ'pʉ: “O, Epuru John Rosse serɨ tʉwe'sen ewarupɨ yau e'sa' yau wakʉ pe kuru iyesi!” So'si epuru White uya ekama'po'pʉ: “Ɨnʉ' nai Epuru John Rosse?” “A,” ta'pʉ So'si epuru Bates uya, “kʉrɨ rɨ si England pon eke sirikɨ amʉ' eseru i'tunin. Serɨ tʉwe'sen i'se esi pʉse uri'san sirikɨ amʉ' eseru pɨ' usauro'nɨ etato' pe iya, ‘ka' uta'kokato'’ ekareei etato' pe iya. Tanporo mɨrɨ pɨ' kareta yau unene'pʉ entai rɨ serɨ esi.” Mɨrɨ ewarupɨ awonsi'kɨ So'si epuru Bates uya wakʉ pe kuru i'tu'pʉ, Uri'san White uya Papa nenpoika'pʉ ton ene'pʉ tʉni'tunʉ epoi pʉra, tʉpana'pano winɨ pʉra. Serɨ mɨrɨ awonsi'kɨ panaman nɨto' main mɨrɨ awonsi'kɨ enupan nɨto' tʉtʉsa' eseru winɨ i'tu'pʉ iya, Papa winon pe iye'to'.
GSAM 259.1Serɨ ka' yawon eseru, Uri'san White nekama'pʉ mɨrɨ Papa nenpoika'pʉ yau, esi tu'ke yeka'pe pʉra sirikɨ amʉ' eseru pɨ' kareta menukanin nan nekamanʉ pe. Huygens, wapiya kuru ieporonin nʉ'pʉ, uya se kasa ekama:—
GSAM 259Eke kuru weyu Orion supara yau
GSAM 259.2“Sirikɨ amʉ' eseru i'tunin nan uya osorʉwawon kon sirikɨ amʉ' mɨrɨ iye'sena' rɨ te'san enpoika Orion supara yau. Ɨro'tau te'sen enpɨtʉ'pʉ uya siya rɨ te'san ento' wanamari winɨ, 1656 wʉipiya yau; mɨrɨ tikin nɨ sirikɨ pato' yau tʉron nɨ 12 kaisaron kon sirikɨ amʉ' usenpoika'pʉ. To' koro'tau osorʉwawon kon iye'pɨ'ka pɨ' te'san kasa esi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ 4 kaisaron kon tʉron kon nɨrɨ usenpoika'pʉ, kapuru' yawɨrɨ tʉwe'wei'tɨsan kasa. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', to' mʉra'tawon pata esi'pʉ eke weyu ke, tʉron nɨ ka' entai. Ka' esi'pʉ ewarupɨ pe kuru, wakʉ pe pata e'to' wenai, e'tane mɨrɨ pata esi'pʉ mʉra'ta yau teponinsan pon uta'kokasa' kasa. Mɨrɨ yai tʉron nɨ pata, sarɨparɨ weyu kenan pata, ento' esi'pʉ ɨ'rɨ rɨ uya iwa'kʉtʉ pʉra.”
GSAM 259.3William Herschel uya serɨ ka' uta'kʉtʉ'pʉ pɨ' se kasa ta:—
GSAM 259.4“Serɨ siya kuru iye'to' yau, tikin nɨ esen apai iyakon esen pona iye'to' ento' usepo yau 10 ° pe, mɨrɨ kasa kuru nɨrɨ marɨ iyesi pɨ', eke pe iye'to' pɨ' useenumenka poken pʉra rɨ iyesi. I'nʉnsa' esi, wʉi eke pe iye'to' entai 2,000,000,000,000 kaisa rɨ eke pe iye'to'.”
GSAM 259Wʉi entai weyu kenan
GSAM 259.5Thomas Dick, usenuminkanin, uya serɨ tʉwe'wei'tɨsen ka' yawon kapuru' pɨ' se kasa ta:—
GSAM 259.6“Iye'sena' te'sen sirikɨ uye'sena' iye'to' e'nʉnsa' a'sa'muyai kaisa iye'sena' uko'mansa' yau, eke pe kuru serɨ siya iye'to' e'tane, mɨrɨ pata yapai, wʉi weyu kasa rɨ iwe'wei'tɨto' ene ukon kon uya. Mɨrɨpan ento' itena' kuru te'san uya yau, ka' eke piya'pɨ e'wotasa' mɨrɨpan ke, mɨrɨpan weyu esi ekama poken pʉra rɨ. E'tane ɨ'rɨ pe serɨ konekasa' iye'to' pɨ' tanporon eseru, tʉron nɨ ton pokon pe iye'to' eseru nɨrɨ, usenpoikato' oton poken si tʉpʉ'kʉ kenan pen uko'man nɨto' weyu ton uyee'san yau. Tanporo tʉron nɨ ton siya rɨ te'san Papa nʉkoneka'pʉ ton kasa, uyewan kon ya' ite'sen i'se pe e'nɨto' tʉrʉ iya, tʉron nɨ parɨ rɨ enpoikasa' wakʉ ton, ese' i'tusa' ton pen nɨ, tanporon pata yawon ton ento' pe ukon kon uya.”8
GSAM 260.1So'si epuru Bates uya mɨrɨ pɨ' tʉmenuka'pʉ u'ma'tɨ pɨ', se kasa ta'pʉ:—
GSAM 260.2“Mɨrɨ pe iyesi pɨ', tanporo itekare ekamasa' winɨ (sarɨparɨ tu'ke ekaman nɨto' poken iyesi, mɨrɨ i'se iye'to' yau), ene ukon kon uya eke kuru, ekama poken pʉra nɨ ka' yawon eseru serɨ tʉwe'sen: ka' uta'kʉtʉ'pʉ imʉra'ta iye'nʉnsa' esi 11,000,000,314 mairu entai. Ese' i'tusa' Huygens uya ta: ‘Ɨ'rɨ rɨ serɨ kasa ene'pʉ uya pen tʉron kon to' pata'se' ton yau te'san sirikɨ amʉ' koro'tau—ɨ'rɨ rɨ uya iwa'kʉtʉ pʉra tʉron nɨ pata, sarɨparɨ weyu kenan pata ento'.’”
GSAM 260Ka' yawon non ton pɨ' Papa nenpoika'pʉ ekareei tʉron nɨ
GSAM 260.3Uri'san Truesdail nekama'pʉ ekama ukon kon uya kanan. Serɨ Papa nenpoika'pʉ tʉtʉsa' a'tai moro iyesi'pʉ. Se kasa ta iya:—
GSAM 260.4“Uri'san tonpa White esi'pʉ meruntɨ pʉra kuru tʉpun yau. Ipɨ' ɨpʉreman nɨto' esi'pʉ a'tai, Papa A'kwarʉ uyee'pʉ upona'nokon. Tʉse' pʉra i'tu'pʉ ina uya, serɨ non pon ton i'tu iya pʉra iyenasa'. Serɨ esi'pʉ wapiya kuru ka' yawon non ton ento' iya pe. Jupiter kapʉi ton nonpa'pʉ iya eke pe, mɨrɨ tʉpo tʉse' pʉra Saturn kapʉi ton nonpa'pʉ iya nɨrɨ. Saturn mʉra'tawon tɨririn nan ekama'pʉ iya wakʉ pe kuru. Mɨrɨ tʉpo ta'pʉ iya: ‘Serɨ yawon kon esi kusan nan, eke ton, serɨ non pon kon waraino pʉra rɨ. Makoi we'mʉsa' pen serɨ ya'.’ Tonpa Bates pori' pe iten eseru winɨ isenpoikasa' esi'pʉ, pena mɨrɨ Papa nenpoika'pʉ ton pata' i'tu tʉuya pʉra iye'to' e'weukwa tʉse' pʉra tukai'. Tanporo ina uya i'tu'pʉ Kanau epuru Bates esi'pʉ sirikɨ amʉ' eseru pɨ' tenusin pe kuru. Tu'ke yeka'pe ka' yawon ton pata'se' enpoika'pʉ iya ina ena', ina enupato' pe. Papa nenpoika'pʉ tʉpo, Uri'san tonpa White uya inekama'po'pʉ ton eikʉ'pʉ, mɨrɨ pɨ' tʉusenupasa' pʉra, tʉron nɨ eseru winɨ mɨrɨ i'tusa' tʉuya pʉra tukai'. Mɨrɨ a'tai eke pe kuru iye'pori'ma'pʉ. Papa apurɨ'pʉ iya, mɨrɨ awonsi'kɨ ekama'pʉ iya, serɨ ka' yawon non ton pɨ' Papa nenpoika'pʉ esi'pʉ tʉtʉsa' tʉuya ɨ'rɨ rɨ a'tai i'napai pʉra iye'to' pen pe.”9
GSAM 261Ɨri kaware e'sepankasa' tʉse' pʉra
GSAM 261.1Serɨ Topsham yawon e'seporoto' tʉpo, tʉse' pʉra, tʉron nɨ eke eseru esi'pʉ Papa nenpoika'pʉ ton pokon pe. Mɨrɨ ekama uya So'si epuru Bates nekama'pʉ upɨ' kasa:—
GSAM 261.2So'si epuru White uya apurɨto' pe ewakayu kaware mʉre tʉsa' esi'pʉ, wakʉ pe kuru tʉusese'pankasa' pen nɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ tararan, asa'rɨ iyereutato' ton kenan, usenan nɨto' pona tʉwo'mansen. Mɨrɨ esi'pʉ itenu winɨ iwa'kʉtʉnin nɨ tʉron nɨ iwekupiri ke pʉra. E'tane miye' esi'pʉ itenu winɨ kʉ'ne kʉ'ne, mɨrɨ awonsi'kɨ wa'ka pun miye' esi'pʉ kaware mʉre pɨ' te'makʉnsen yʉi ton yapai. Eke pe kuru tewe'mainanpai' kaware mʉre arɨto' esi'pʉ i'se. Iwainʉnpɨto' ewa, ɨ'rɨ rɨ tʉron nɨ nɨrɨ, e'pɨ'kasa' iye'makʉn ton pɨ' yau, mɨrɨ rɨ yau kuru ɨri pe te'sen i'ta amʉ' wɨpɨtʉpɨtʉ. Inke rɨ meruntɨ pe tʉwa'kʉtʉse ewa ke arɨto' esi'pʉ i'se, iye'ka'tumʉto' pen pe. Serɨ kaware mʉre esa' pata'se' pona tʉwutɨ kon i'se to' esi'pʉ. So'si epuru White uya kaware mʉre amʉ' tʉusese'pankasa' kon pen mainanpato' i'tu'pʉ. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', isenumenka'pʉ ɨ'rɨ rɨ eke e'ne' pʉra te'to' oton serɨ pokon pe. E'tane mɨrɨ kaware mʉre uya asa'ron kon warawok amʉ' tʉ'kasa' i'tu'pʉ to' uya yau, pena ɨri pe te'to' yau, isapurɨto' esi'pʉ pʉra sarɨparɨ. To' tonpa tʉ'kasa' iyesi'pʉ e'ma piyawon tɨ' ton pɨ' itɨ'mɨn tʉuya ke.
GSAM 261.3Serɨ a'tai 4 kaisaron kon ka'pon amʉ' esi'pʉ tararan yau. So'si epuru White mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ pokon esi'pʉ itenu winon iyereutato' po, So'si epuru Bates mɨrɨ awonsi'kɨ Israel Damon pokon esi'pʉ iyawʉrɨ yawon iyereutato' po. So'si epuru White uye'mainanpato' esi'pʉ eke pe kuru kaware mainanpa pɨ'. Mɨrɨ a'tai Uri'san White esi'pʉ i'napairon main pɨ' usauro'nɨ pɨ'. Papa pana'pano u'tɨ'pʉ to' pona, mɨrɨpan uya Papa nenpoika'pʉ ene'pʉ tararan yau iyereutai'ma rɨ. “Eke pe rɨ!” tukai' iya eke pe Papa apurɨpɨtʉ'pʉ a'tai, Papa nenpoika'pʉ ento' tʉuya e'piya'tɨ a'tai, kaware mʉre e'mʉ'sa'ka'pʉ tʉse' pʉra, ɨ'rɨ rɨ iye'tʉrʉn pʉra, tʉ'pai nu'tɨ'pʉ iya. Mɨrɨ rɨ a'tai Uri'san White e'mʉ'sa'ka'pʉ, serɨ eseru yau parɨ, tenu tʉrʉ'pʉ iya ka'takʉi'. Tararan itenu winɨ iye'ta'pʉ yʉi ton pona, temiyatʉ tʉrʉ'pʉ iya kaware mʉre ipun iyawʉrɨ yawon pɨ'. So'si epuru Bates uya eke pe ta'pʉ So'si epuru White pɨ': “Kaware mʉre uya pʉse uri'san tʉ'ka mɨrɨ tʉ'i'ta ke.” So'si epuru White uya eikʉ'pʉ: “Itepuru esi serɨ kaware mʉre mainanpa pɨ'; ɨ'rɨ rɨ kupʉ uya i'se pʉra esi.” Kaware mʉre e'mʉ'sa'kasa' esi'pʉ ipokena' pe, ukii'pansa' kaware kasa. E'ma piyau non inukusa' esi'pʉ 6 pi' kasa. Iwa'kʉtʉnin yʉi ton piyau wana' pata esi'pʉ. Uri'san White utɨ'pʉ mɨrɨ non inukusa' epoi wana' pata pona, inke rɨ tenu tʉri'ma ka'takʉi', tikinanpa rɨ tenu tʉri'ma non pona pʉra. Mɨrɨ yau iyenno'ma'pʉ itɨ'pʉ, tʉse' iye'kama'tɨ'pʉ usauro'nɨ pɨ', emenna' non wakʉ ton ekama pɨ'. Mɨrɨ tʉpo, tʉ'pai mɨrɨ pe rɨ tʉri'ma, iye'ta'pʉ mɨrɨ non yapai, tararan pona itɨ'pʉ, miye' ton po iye'nu'pʉ, temiyatʉ tʉri'ma kaware mʉre ipun iyawʉrɨ yawon pɨ'. Mɨrɨ tʉpo yʉi ton pona iye'nu'pʉ, tararan ya' ewomʉ'pʉ kanan. Iyereutato' po iyereuta a'tai rɨ, Papa nenpoika'pʉ ento' iya enuka'pʉ. Mɨrɨ rɨ a'tai, arɨnin uya ɨ'rɨ rɨ ta pʉra, kaware e'sara'tɨ'pʉ, itɨ'pʉ kanan te'ma awɨrɨ.
GSAM 262.2Uri'san White esi'pʉ tararan yapai a'tai, So'si epuru White isenumenka'pʉ kaware i'tuto' tʉuya pe, i'napairon pe ipokena' pe iye'to', mɨrɨ pe pʉra iye'to' ento' pe. Wapiya atʉ'mʉra' rɨ ipɨ' iye'pɨ'ka'pʉ iwɨto' ewa ke. Tʉron nɨ a'tai kaware uya mɨrɨ eikʉpɨtʉ tʉ'i'ta ke iwɨnɨ ke, e'tane serɨ a'tai ɨ'rɨ rɨ iye'tʉrʉn pʉra iyesi'pʉ. Mɨrɨ tʉpo iwɨnɨ'pʉ iya meruntɨ pe, mɨrɨ tʉpo sarɨparɨ meruntɨ pe, mɨrɨ tʉpo sarɨparɨ kanan meruntɨ pe. E'tane kaware mʉre uya ɨ'rɨ rɨ serɨ wɨnɨn nɨto' i'tu pʉra iyesi'pʉ. Ɨ'rɨ rɨ ɨri kupʉ pʉra iyesi'pʉ, rayan amʉ' kasa, Taniyerʉ esi'pʉ to' iwʉ' tau ewarupɨ yau inserʉ amʉ' nʉta'koro'pʉ mʉta ton esanon kasa. “Papa inamato' pata pe iyesi'pʉ,” ta'pʉ So'si epuru Bates uya, “wakʉ pe iyesi'pʉ i'tuto' pe, mɨrɨ rɨ Pana'pano, Papa nenpoika'pʉ ton ku'nin nʉ'pʉ, uya mɨrɨ a'tai kaware mʉre enari'kena' eseru mainanpa'pʉ.”
GSAM 262.3Serɨ Papa nenpoika'pʉ epa'ka'pʉ ipun meruntɨ pʉra iye'to' winɨ rɨken nɨ yau, mɨrɨ a'tai serɨ ekama'pon nɨto' uyee': Kaware nɨrɨ esi'pʉ mɨrɨ kasa kuru tʉpun meruntɨ pʉra iye'to' yau?
GSAM 262Israel Damon nekama'pʉ
GSAM 262.4Serɨ ekaman nɨto' tʉrʉ uya serɨ yau, So'si epuru Bates nekama'pʉ upɨ' meruntɨ'tɨnin pe:—
GSAM 262.5“20 kasa rɨ wʉipiya wapiya, Sapa' mainanpato' uya e'piya'tɨ'pʉ tʉpo rɨ, Israel Damon uya ekama'pʉ upɨ', ɨ'rɨ kasa Uri'san tonpa White uya Papa nenpoika'pʉ ene'pʉ, kʉrɨ rɨ, So'si epuru Bates, So'si epuru White mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ esi'pʉ a'tai asi'ono tararan yau, ɨri kaware mʉre iyawʉrɨ. Serɨ weyu yau, serɨ epoi ekamasa' eseru enpɨtʉsa' uya, So'si epuru Loughborough nʉmenuka'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ iyesi mɨrɨ kasa kuru So'si epuru Damon nekama'pʉ upɨ' kasa.” Ese' imenukasa': “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, 1891 wʉipiya, 2 pe te'sen kapʉi, 9 pe te'sen weyu.”
GSAM 263So'si epuru Bates nekama'pʉ Papa nenpoika'pʉ ton pɨ'
GSAM 263.1So'si epuru Bates uya tʉnenepʉ ekama se kasa:—
GSAM 263.2“Ɨ'rɨ rɨ Papa maimu eyaton pe ene'pʉ uya pen mɨrɨ ton yau. E'tane enari'ke' pe esi'pʉ, sa'man kuru esi'pʉ upɨ'. Inke rɨ apurɨ i'se pʉra esi'pʉ, ipun meruntɨ pʉra inke rɨ iye'to' nʉkupʉ'pʉ rɨken nɨ entai tʉron nɨ pe iye'to' pɨ'.
GSAM 263.3“Mɨrɨ pe iyesi pɨ', tʉron kon rau imaimu ekama'poto' uya weyu iwa'pʉ uya, iyenumenkan nɨto' esi'pʉ a'kwarʉ pe pʉra a'tai (e'seporoto' yapai). Ite'mʉnʉ ton ipokon te'san maimu ekama'poto' uya nɨrɨ iwa'pʉ uya, ipasi kuru maimu ekama'poto', i'napairon i'tuto' uya pe, mɨrɨ i'tuto' uya usepo yau. Mɨrɨ tʉpo, tu'ke yeka'pe iyepʉ'pʉ New Bedford mɨrɨ awonsi'kɨ Fairhaven pona, ue'seporoto' kon yau. Papa nenpoika'pʉ ento' iya ene'pʉ uya tu'ke yeka'pe, Topsham, Maine yau nɨrɨ kanan. Kamoro moro te'sa' kon, mɨrɨ a'kwarʉpɨ'nin nan eseru tonpa kupʉsa' a'tai, uya wakʉ pe i'tu ɨ'rɨ kasa rɨ tanporo imaimu eta'pʉ uya upana tʉrʉ ke kuru, tanporo iye'tʉrʉnpɨto' enpɨtʉ'pʉ uya. Mɨrɨ kupʉ'pʉ uya kasi, mɨrɨ pe pʉra ka'pon uya tʉron nɨ usenumenkan nɨto' mainanpato' amamin kasa, eporoto' uya pe. Papa pɨ' tenki ta uya, tʉron kon pokon serɨ ton ento' uya weyu eposa' pɨ'. Serɨ nin si, i'napairon pe useauro'to' uya esi uto' pe rɨ. Serɨ tʉrawaso apurɨ uya Papa winon pe, Papa nʉtʉrʉ pe tʉtonpa ton ‘iye'sarosa' kon,’ ‘ita'kasa' kon,’ mɨrɨ awonsi'kɨ ‘ipiya'kasa' kon’ e'wan mainanpato' pe mɨrɨ awonsi'kɨ to' meruntɨ'tɨto' pe, utʉrawasooi kon uta'korosa' tʉpo ... 1844 wʉipiya 10 pe te'sen kapʉi yau. Mɨrɨ a'tai awonsi'kɨ, ‘Enɨ, serɨ tʉwe'sen!’ mɨrɨ awonsi'kɨ ‘Enɨ, mɨrɨ tʉwe'sen!’ tawon kon esi'pʉ, mɨrɨ winɨ Papa tonpa ton, i'napairon kon, ausin nan, usenumenkanʉ esi'pʉ sa'man pe kuru. Tu'ke, iye'sapemanin main piya'pɨ ton to' ena' tʉsa' ton ekama poken pʉra te'san ena' mɨrɨ esi'pʉ sa'man pe kuru. Ekama uya, weyu mɨrɨ awonsi'kɨ enupan nɨto' eposa' uya tu'ke main piya'pɨ ton pɨ', pena wakʉ pe i'tuto' uya poken pʉra te'sa' ton pɨ'. Kʉrɨ rɨ apurɨ uya Papa mʉre pe, tʉuko'manto' tʉnin pe, i'napairon pe, ausin pe.”10
GSAM 263.4“Kareta menukanin uya Papa nenpoika'pʉ ton yawon ‘usenumenkan nɨto' ton anʉmʉ’ pen ‘pena tʉenupa'pʉ ton winɨ, tʉusenupato' winɨ nɨrɨ.’ Wapiyaro' Papa nenpoika'pʉ anʉmʉ'pʉ iya a'tai, 1844 wʉipiya 12 pe te'sen kapʉi yau, kʉrɨ rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon amʉrasa' Portland, Maine yawon kon (iyesan mɨrɨ awonsi'kɨ ikʉipʉnʉ esi'pʉ mɨrɨ a'tai mɨrɨ yau), uya ‘Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto'’ ereutanʉkʉsa' esi'pʉ, pena iye'sa' rʉ'pʉ apurɨ pʉra. Mɨrɨ a'tai Itepuru uya enpoika'pʉ itena' Papa nenpoika'pʉ yau, poken pʉra tʉwe'sa' eseru, tʉuya mɨrɨ awonsi'kɨ Portland yawon amʉrasa' uya anʉmʉsa'. Mɨrɨ tʉpo, Papa nenpoika'pʉ ekama'pʉ iya amʉrasa' ena'. Mɨrɨpan kon uya 7 pe te'sen kapʉi yau tʉnenepʉ kon apurɨ'pʉ Papa tʉrawasooi pe.”11
GSAM 264Ɨ'rɨ kasa osorʉwawon kon Itekare ton ene'pʉ to' uya 1847 yau
GSAM 264.1Serɨ So'si epuru James White nʉmenuka'pʉ, 1847 wʉipiya 4 pe te'sen kapʉi yau, uya enpoika ɨ'rɨ kasa osorʉwawon kon Itekare ton ene'pʉ to' uya mɨrɨ a'tai:—
GSAM 264.2“Tanporon kon Kʉrai enna'poto' apurɨnin nan amʉrasa' kon esi iye'sena' kuru serɨ pɨ': serɨ kareta piya'pɨ (Isenpoikasa' 14) yawon main piya'pɨ 6 mɨrɨ awonsi'kɨ 7 yau enpoikasa' inserʉ esi Kʉrai enna'poto' ekareei enpoikanin pe so'si mɨrɨ awonsi'kɨ non ena'.... Iyakon inserʉ tʉrawasooi esi'pʉ Paperan uta'mo'kasa' enpoikan nɨto' pe Kʉrai enna'poto' apurɨnin nan amʉrasa' ena'. Tu'ke kon uya serɨ i'tu'pʉ pen, ‘Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto'’ pana'pano uya to' we'numʉka rawɨrɨ. Mɨrɨ esi'pʉ iweya'nʉnsa' kuru to' epa'kato' pe so'si ton yapai, 10 pe te'sen weyu uyee' rawɨrɨ. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', 1844 wʉipiya 7 pe te'sen kapʉi awonsi'kɨ, Itosorʉwano inserʉ ekareei esi'pʉ, mɨrɨ pe parɨ rɨ iyesi, wakʉ ton panaman nɨto' pe, ‘meruntɨ pe rɨ uta'sito' pe,’ tʉwenna'poto' kon pen pe, iyakon inserʉ eke pe iye'kama'tɨ a'tai uri'san ewakayu ton amʉrasa' nʉmo'ka'pʉ ma'kʉʉi ton ‘anʉmʉto'’ to' uya pen pe.
GSAM 264.3“1844 wʉipiya 7 pe te'sen kapʉi awonsi'kɨ, Papa tonpa ton ena' i'napairon Itekare esi'pʉ mɨrɨ kasa kuru panaman nɨto' pe pʉra?—Ewai', i'napairon pe mɨrɨ pe iyesi'pʉ.... 12 pe te'sen main piya'pɨ uya ta: ‘Serɨ wakʉ ton tʉuseta'kai' pʉra imoronkanin nan pe iye'to': serɨ kamoro Papa uya apiyontɨn nɨto' ton mainanpanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ Sises apurɨto' mainanpanin nan esi.’ Mɨ airɨ rɨ to' ene'pʉ auya, Isaan?—‘Serɨ,’ Itosorʉwano inserʉ ekareei weyu yau. 1844 wʉipiya 7 pe te'sen kapʉi awonsi'kɨ, imoronkanin pe enupɨkɨrɨ e'nɨto' weyu esi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ Sapa' mainanpanin nan mɨrɨ waraino tʉron nɨ ton nɨrɨ, epa'kasa' iyesi'pʉ mɨrɨ a'tai awonsi'kɨ. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', wakʉ pe i'tuto' esi, Itosorʉwano inserʉ ekareei weyu yau uko'mamʉ kon.”12
Notes
- Isenpoikasa' 14:9-12. ↩
- Ron so'si pɨ' main ton, p. 112. ↩
- Inserʉ amʉ' 3, Isenpoikasa' 14:6-12. pp. 131, 132. ↩
- Rachel Preston Vernon, Vt., yau eripʉ 2 pe kapʉi 1, 1868, 59 wʉipiya pe. ↩
- Andrews Sapa' kareta, p. 506, 1887 e'menukasa'. ↩
- Ellen G. White uko'man'pʉ pantomʉ piya'pɨ ton, kareta pe 95, 96. ↩
- Iyepiya'tɨ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe iyenasa' eseru yau ekamasa' esi, 8 kaisaron kapʉi ton Saturn piyawon ene'pʉ iya tukai'. Serɨ ekonekan nɨto' esi'pʉ kareta ekonekanin nʉ'san epa'kasa' tʉpo uyenapai. Mɨrɨ tʉpo, tʉron nɨ kapʉi ton Jupiter piyau mɨrɨ awonsi'kɨ Saturn piyau eposa' esi. ↩
- Dick nʉmenuka'pʉ Sirikɨ amʉ' kenan ka', kareta pe 96. ↩
- Uri'san Truesdail nʉmenuka'pʉ kareta, 1891 wʉipiya, 1 pe te'sen kapʉi, 27 pe te'sen weyu. ↩
- Aiko karimeru amʉrasa' ena' main, kareta pe 21. ↩
- Mɨrɨ kareta rɨ, 22. ↩
- Mɨrɨ kareta rɨ, 10, 11, Brunswick, Maine, 1847 wʉipiya 5 pe te'sen kapʉi. ↩