Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
09 / 31
09 / 31

Kareta piya'pɨ 6 — Itekare mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamanin nan

John Norton Loughborough

GSAM 108.1“Papa nenpoika'pʉ imenukakɨ paranka ton pona, wakʉ pe i'tuto' pe, imenu ennin apʉrʉmʉto' pe. Apʉne pʉra Papa nenpoika'pʉ esi tʉweyu menkasa' iwano' pe parɨ, e'tane iu'matʉ a'tai isaurokʉto' oton, kasi ta iya pen mɨrɨ. Oko pe iyesi e'tane, ienurikɨ; uyepʉto' oton rɨ kuru, ko'ma pe iyena pen mɨrɨ.”1

GSAM 108.2“Mɨrɨ tʉpo ene'pʉ uya tʉron nɨ inserʉ arinta pɨ' ka' aporo' nau. Inke rɨ te'sen wakʉ itekare esa' pe iyesi'pʉ, non pon kon, tanporon kon tʉpataron kon, rʉko' amʉ', tʉmaimuron kon mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' pɨ' ekamato' pe tʉuya. Eke pe tʉmaimu tʉse iyesi'pʉ: Papa inamatɨ', ikʉrore tʉtɨ' ipiya'; apʉne pʉra eseru aimenkato' iya a'tai e'seposa' man. Epʉn, non, parau mɨrɨ awonsi'kɨ tuna epa'kato' pata'se' ton konekanin nʉ'pʉ apurɨtɨ'.”2

GSAM 108.3Kʉrai enna'poto' ekamanin nan uya ta'pʉ, pu'kena' Habakkuk nekama'pʉ serɨ ‘Papa nenpoika'pʉ’, iweyu ‘menkasa'’ kenan, esi'pʉ Taniyerʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Isenpoikasa' menukanin nʉ'pʉ piya' Papa nenpoika'pʉ ton tonpa pe tukai'. Pu'kena' amʉ' nekama'pʉ enpoikanin menu ton pona mɨrɨ ton enpoika'pʉ to' uya wakʉ pe, kareta menu ennin uya iserʉ i'tuto' pe, ‘apʉrʉmʉto'’ pe kuru, tʉron kon nɨ pɨ' mɨrɨ ekamato' pe iya.

GSAM 108Iweyu menkasa' itekare

GSAM 108.4Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san nekamanʉ esi'pʉ Paarʉ nʉkama'pʉ Piri'kʉs rawɨrɨ rɨken pe pen: ‘Ipoken uko'man nɨto', tʉwe'to' mainanpan nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ eseru aimenkan nɨto' tʉuye'sen;’ tawon kasa rɨken pen. Martin Luther uya Papa Maimu era'tɨn tʉron nɨ maimu ya' i'uma'sa' tʉuya tʉpo, iyeri'nɨ rawɨrɨ ɨnnɨ pʉra rɨ, ta'pʉ iya tasa' esi: ‘I'tu uya eseru aimenkan nɨto' esi ɨnnɨ pʉra; ewai', Itepuru rɨ e'nɨnto' oton pen 300 wʉipiya entai parɨ rɨ,’ tawon kasa rɨken pen. John Wesley nekama'pʉ, ‘Usenuminka 1,000 wʉipiya a'tai epiya'tɨto' pe 100 wʉipiya e'to' airɨ tʉpo,’ tawon kasa rɨken nɨrɨ pen. Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya ta'pʉ Isenpoikasa' 14:6, 7 yau enpoikasa' itekare ekama pɨ' tesi kon: ‘Eseru aimenkato' iya a'tai e'seposa' man,’ tawon, mɨrɨ awonsi'kɨ Isenpoikasa' 10:6 yau eke pe ekaman nɨto': ‘A'tai pʉra rɨ iyena mɨrɨ.’ Serɨ waraino pu'kena' nʉkama'pʉ a'ku'tɨ iya pen mɨrɨ ‘tʉuye'sen’ ekama rɨken ke, ‘300 wʉipiya tʉpo’ mɨrɨ pe pʉra ‘100 wʉipiya tʉpo’ uyepʉ ekama ke. Iweyu i'tusa' pe, ‘e'seposa' man’ ta e'pai iyesi. Serɨ waraino itekare kuru, iweyu i'tusa' kuru pe pena pu'kena' ton nekama'pʉ uya ta kasa rɨ, ekama'pʉ Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya tanporo non po.

GSAM 109Kʉrai uyepʉ a'tai eseru aimenkan nɨto'

GSAM 109.1Serɨ itekare wapiya usekama a'tai, tanporon kon Kʉrai apurɨnin nan so'si ton uya apurɨ'pʉ eseru aimenkan nɨto' e'kupʉto' pe Kʉrai enna'poto' a'tai. Mɨrɨ wenai serɨ kasa tʉusenuminkai' te'san uya, eseru aimenkan nɨto' a'tai e'seposa' ekama pɨ', Kʉrai enna'poto' ekama e'pai rɨ iyesi'pʉ. I'napairon pe itekare meruntɨtanʉkanin, ka'pon amʉ' ewan ɨnkanin kuru, esi'pʉ iweyu i'tusa' ekaman nɨto'. Wapiya to' uya ta'pʉ non weyu u'matʉto' pe ‘Esuwerʉ amʉ' wʉipiyaai’ 1843 yau, 1843 wʉipiya, 3 pe kapʉi 21 weyu mɨrɨ awonsi'kɨ 1844 wʉipiya, 3 pe kapʉi 21 weyu koro'tau. Serɨ a'tai ema'pʉ tʉpo, 1844 wʉipiya yau Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta yau serɨ eporo'nokon: pu'kena' ton nekama'pʉ a'tai u'matʉto' pe iweyu kuru menkasa' esi'pʉ. Mɨrɨ esi'pʉ Esuwerʉ amʉ' 7 pe ikapʉi yau 10 pe weyu, 1844 wʉipiya, 10 pe kapʉi 22 weyu pokon ɨsi'kaisa rɨ.

GSAM 1092,300 kaisa rɨ weyu imenkato'

GSAM 109.2Iweyu—1843—epiya'tɨto' esi'pʉ Taniyerʉ 8 yau 2,300 kaisa rɨ weyu. To' uya ta'pʉ serɨ ‘weyu’ ton esi'pʉ pu'kena' ton nekama'pʉ yau ene amʉ' kin ton pata'se' enpoikanin pe tʉnʉ'sa' pokon pe; mɨrɨ wenai ‘weyu’ ton esi e'pai wʉipiya enpoikanin pe. Mɨrɨ kasa Itepuru uya ma'kʉʉi pe a'tai enpoikasa' ekama'pʉ, Imenkasa' Kon 14:34 mɨrɨ awonsi'kɨ Ezekiel 4:5, 6 yau. Taniyerʉ 9 yau 70 suntaaka—490 weyu—esi e'pai 2,300 kaisa rɨ weyu wapiyaro' piya'pɨ pe, asa'ron kon a'tai epiya'tɨ'pʉ ɨsi'kaisa rɨ. Taniyerʉ 9 yau i'kama'pʉ, 70 suntaaka epiya'tɨ enpoikanin pe, esi'pʉ ‘Surusiran ekoneka mɨrɨ awonsi'kɨ amɨto' pe main epa'kato'.’ Serɨ main epa'ka'pʉ Artaxerxes Longimanus 7 pe iwʉipiyaai yau, 457 B.C., Ezra 7 yau iye'menukasa' kasa.

GSAM 110.1Serɨ esi'pʉ 70 suntaaka epiya'tɨto' iweyu kuru pe, apʉne pʉra 69 suntaaka kuru—483 wʉipiya—457 B.C. awonsi'kɨ, A.D. 27 yau si, Kʉrai pa'taisima'pʉ Isaan uya, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉtʉrawasooi epiya'tɨ'pʉ iya, ‘Iweyu a'ku'tɨsa' man,’ tai'ma,3 mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ. Kʉrai tʉtʉrawasooi epiya'tɨ'pʉ A.D. 27 yau; mɨrɨ awonsi'kɨ 3½ wʉipiya tʉpo kurusu' po iyeri'nɨ'pʉ, ‘[70 pe] suntaaka aporo' [muku'pɨ] yau’; Esuwerʉ amʉ' koro'tau tʉrawaso kuru iu'ma'pʉ A.D. 34 yau; mɨrɨ tʉpo inke pʉra Saarʉ era'tɨ'pʉ, Esuwerʉ amʉ' pen piya' itekare ekamai' enno'sa' pe iyenato' pe. Serɨ ton uya enpoika'pʉ 70 suntaaka iu'ma'pʉ mɨrɨ weyu a'tai, mɨrɨ wenai 457 B.C. yau iyepiya'tɨ'pʉ. Se kasa imenka'pʉ to' uya: 2300 apai 457 imo'kakɨ, 1843 iye'nɨnsa'. Mɨrɨ awonsi'kɨ 457 wʉipiya esi'pʉ Kʉrai uyepʉ rawɨrɨ, mɨrɨ wenai 2,300 kaisa rɨ weyu u'matʉ esi 1843 u'matʉ a'tai.

GSAM 110Iyeyaton non uya i'napairon apurɨsa'

GSAM 110.2I'napairon pe tasa' esi: ‘I'napairon yeyaton non uya rɨ i'napairon apurɨsa' esi ipan pe kuru i'napairon enpoikanin pe,’ tawon. Kʉrai enna'poto' itekare yeyaton non koro'tau ɨnʉ' rɨ uya ta'pʉ pʉra rɨ iyesi'pʉ Itepuru munkɨ amʉ' Eseru i'tun nɨto' poro utaimenkan nɨto' esi'pʉ Kʉrai uyepʉ rawɨrɨ te'ku'ton pe tukai'. Mɨrɨ eseru pɨ' to' usenuminka'pʉ Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san kasa rɨ. Serɨ nekamanʉ enpoikato' pe i'napairon pe, asa'ron kon i'tusa' kuru kon iyeyaton non nekama'pʉ a'si'nokon.

GSAM 110.3N. Colver uya 1842 yau, Boston po Marlboro Street so'si iwʉ' tau, Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san ewaruma'tɨ pɨ' tʉusauro'se ta'pʉ:—

GSAM 111.1“Serɨ weyu ton esi wʉipiya pe yau, non weyu u'matʉto' oton 1843 yau; sikuru mʉre rɨ uya serɨ i'tu. Apʉne pʉra 490 iu'ma'pʉ yau Kʉrai eri'nɨ a'tai, 2,300 kaisa rɨ weyu iu'mato' oton 1843 yau; non weyu u'matʉ e'pai rɨ iyesi, tʉron nɨ te'ku'ton enpoikasa' pʉra iyesi yau, mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ waraino enpoikato' pe eseru ene uya pen.”

GSAM 111.2Enupanin Stuart uya, mɨrɨ a'tai e'to' airɨ, ta'pʉ:

GSAM 111.2“Serɨ esi tʉron nɨ waraino i'napairon pe: England mɨrɨ awonsi'kɨ America pon kon Papa Maimu eseru ekamanin nan, tu'kan kon kuru, tu'ke wʉipiya yau Taniyerʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Isenpoikasa' yau weyu ton apurɨpɨtʉ'pʉ wʉipiya enpoikanin pe, imenumʉ pe. Serɨ eseru tanporon kon koro'tau te'sen, tanporon kon kuru e'to' airɨ rɨ ta uya rɨ, iyepiya'tɨ'pʉ warinpa esi'pʉ sa'man pe upiya'.”

GSAM 111Enupanin Bush nekama'pʉ

GSAM 111.3Enupanin Bush uya ta'pʉ: ‘Ɨnʉ' rɨ Miller ewaruma'tɨnin iweyu nɨrɨ'pʉ iya pɨ', mɨrɨpan ewaruma'tɨ iya imeruntɨ kuru yau. Iweyu esi ipoken; e'tane te'ku'ton pɨ' iyesi use'se'tɨsa' pe.’ Bush uya apurɨ'pʉ tanporon kon non pon kon era'tɨto' pe Papa winɨkʉi' Kʉrai uyepʉ rawɨrɨ. Iyesenuminkato' esi'pʉ 1,000 wʉipiya a'tai epiya'tɨto' pe 1844 yau.

GSAM 111.4Kʉrai enna'poto' apurɨnin nan itekare ekamanin nan uya ka'pon amʉ' rakʉi' to' auro'ka'pʉ se kasa: non po iye'kupʉ'pʉ ekareei uya enpoika'pʉ tanporon kon tʉpataron kon esi'pʉ Taniyerʉ 2 yau ka'pon kapisin uya enpoika'pʉ kasa kuru, tɨ' uya mɨrɨ kapisin i'ta ton pɨ' iwɨnɨto' a'tai, Epʉn pon Papa uya esa' wannɨ pe te'to' konekato' a'tai. Mɨrɨ kasa rɨ 7 pe kareta piya'pɨ yau: ‘Kin pe e'nɨto', esa' pe e'nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ tanporo ka' o'no kin pe e'nɨto' eke kuru tʉto' oton Eke Entaino Papa iwano' wakʉ kon ena'.’ To' uya ka'pon amʉ' pana'tɨ'pʉ nɨrɨ: non po, pata epuru ton koro'tau mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' eseru yau ma'kʉʉi ton esi'pʉ Papa Maimu uya pena rɨ i'kama'pʉ kasa kuru, Itepuru usenpoika rawɨrɨ te'ku'ton pe.

GSAM 111Ka' yau a'kwarʉpɨ'nin ton

GSAM 111.5Itepuru uya pu'kena' Isowerʉ awɨrɨ se kasa ta: ‘A'kwarʉpɨ'nin ton enpoikato' uya oton ka' yau mɨrɨ awonsi'kɨ non po, mʉn, apo' mɨrɨ awonsi'kɨ ikɨrɨsin ye' ton. Wʉi enu enato' oton ewarupɨ pe, kapʉi enato' oton mʉn pe, Itepuru eke, enari'kenan kuru weyu uyepʉ rawɨrɨ.’4 Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san uya apurɨ'pʉ, to' uya enupapɨtʉ'pʉ, iu'matʉ winɨwon 100 wʉipiya ton yau ka' a'kwa (wʉi uyepʉ pona enin kami' winɨwon a'kwa tukai' tu'ke tesa'sen) esi'pʉ ‘apo' mɨrɨ awonsi'kɨ ikɨrɨsin ye' ton’ pu'kena' nʉkama'pʉ a'ku'tɨnin pe tukai'. Tu'ke pe pʉra rɨ isene'pʉ esi'pʉ serɨ a'tai rawɨrɨ, pena iye'kupʉ'pʉ ekareei wakʉ kuru uya enpoika kasa (Edinburg pon kon Tanporo Ɨ'rɨ Eseru Ekamanin Kareta a'si'nokon serɨ enpoikanin pe).

GSAM 112.1Mɨrɨ kasa, Itepuru inke pʉra uyepʉ itekare usemo'ka koro'tau non umatu' kuru pata'se' ton pona, ma'kʉʉi ton usenpoika'pʉ ka' yau, i'napairon meruntɨtanʉkanin pe, ka'pon amʉ' ewan ɨnkanin pe.

GSAM 112.21837 wʉipiya, 1 pe kapʉi 25 weyu po, apo' kasa ka' a'kwa enpoika'pʉ wakʉ kuru pe, wʉi uyepʉ pona enin kami' winɨ. Serɨ uya tu'kan kon ewan arɨ'pʉ pu'kena' Isowerʉ nekama'pʉ pona, Itepuru eke weyu rawɨrɨ te'ku'ton pɨ'. Serɨ unene'pʉ ekareei esi New York pon kon Kʉrʉpo'po Ekareei Ekamanin kareta, 1839 wʉipiya, 10 pe kapʉi 22 weyu yawon winɨpaino. Serɨ esi rɨ kuru mɨrɨ unene'pʉ kasa, Victor po, Ontario pata piya'pɨ yau, N.Y.

GSAM 1121837 yau apo' kasa ka' a'kwa

GSAM 112.3“1837 wʉipiya, 1 pe kapʉi 25 weyu uko'mamʉ a'tai, mɨrɨ waraino rɨ a'kwarʉpɨ'nin usenpoika'pʉ [wʉi uyepʉ pona enin kami' winɨwon ka' a'kwa pɨ' ta] non pata'se' ton kaisa rɨ, ukareta menu ennin nan uya ipu'tɨka'nʉsa' pʉra rɨ iyesi'nokon. Non esepontɨsa' esi'pʉ aimu'ne, komi' pe tuna piya'pɨ ton ya' pata yau, serɨ ento' esi'pʉ eke kuru pe mɨrɨ awonsi'kɨ ‘enari'kenan’ pe pena rɨ te'kupʉsen pen kasa. Wʉ' piya' tʉron nɨ pata yau unene'pʉ ennin nan uya ina pana'tɨ'pʉ serɨ esi'pʉ ‘apo' sipa'sipa' ton wʉ' winɨpai tʉu'tɨsen’ kasa tukai'. Tanporo, ina nʉtʉ'pʉ kaisa rɨ, non epontɨnin aimu'ne komi' pe te'sen esi'pʉ apo' mʉn pokon pe uta'pɨtʉsa' kasa, mɨrɨ awonsi'kɨ inaka' ka' yau (itekare ekamai' enno'sa' uya ta kasa), ‘ka' yau apo' epo'tɨ pɨ'’. Serɨ esi'pʉ pu'kena' ton uya iu'matʉ weyu i'kama'pʉ kasa kuru, mɨrɨ wenai tu'kan kon usewansiuka'pʉ. Mʉre amʉ' enari'pa'pʉ i'nense, ‘Eseru aimenkan nɨto' uyepʉ pe' serɨ?’ tukai' to' usekama'po'pʉ; ene amʉ' rɨ nɨrɨ e'tɨtɨtɨma'pʉ, enari'ke' kuru rɨ tesi kon enpoikai'ma.”

GSAM 113.1America yau rɨken pʉra serɨ pu'kena' Isowerʉ nʉkama'pʉ ma'kʉʉi usenpoika'pʉ. Itepuru uyepʉ enupato' usemo'ka koro'tau Great Britain yau, mɨrɨ rɨ ma'kʉʉi usenpoika'pʉ mɨrɨ nono ka'ri yau. New York pon kon Kʉrʉpo'po Ekareei Ekamanin kareta, 1839 wʉipiya, 10 pe kapʉi 22 weyu yawon uya serɨ a'sisa' London kareta ton winɨpai, mɨrɨ nono yau a'kwarʉpɨ'nin isene'pʉ ekareei, 9 pe kapʉi 3 weyu ewarupɨ nau:—

GSAM 1131839 yau ka' a'kwa

GSAM 113.2“LONDON, 9 PE KAPɄI 5 WEYU [1839].—Suntaaka yau 5 pe weyu ewarupɨ nau 10 kʉra' mɨrɨ awonsi'kɨ ko'mamiyau awanakʉi' 3 kʉra' koro'tau, ka' yau a'kwarʉpɨ'nin kuru isene'pʉ, pena tu'ke wʉipiya yau isene'pʉ ton koro'tau wakʉ kuru pe te'sen: kaiyono' ton uta'mo'ka mɨrɨ awonsi'kɨ wʉi uyepʉ pona enin kami' winɨwon a'kwa. Serɨ tʉron nɨ waraino usenpoika epiya'tɨ'pʉ 10 kʉra' rawɨrɨ 10 mini' a'tai: a'kwa mʉn kasa, kapuru' e'to' airɨ rɨ, enuku'pʉ wʉi uyepʉ pona enin kami' winɨpai, mɨrɨ awonsi'kɨ inke pʉra pʉra rɨ iusemo'ka'pʉ ka' aporo' pona. 10 kʉra' a'tai, mɨrɨ pe pʉra 10 kʉra' 15 mini' a'tai, tanporo wʉi enu uyepʉ winɨpai iu'tɨ winɨkʉi' a'kwa esi'pʉ eke kuru pe tikin nan kasa. Enari'kenan kuru pe iyesi'pʉ, eke apo' uya enpoikasa' kasa kuru. A'kwa esi'pʉ tʉron nɨ pe te'ku'sen: se a'tai iu'tɨ kasa iyesi'pʉ, mɨrɨ tʉpo inke pʉra iyenuku'pʉ sirɨn kuru pe. Ikɨrɨsin tu'ke esi'pʉ ipokon pe uta'pɨtʉ pɨ', utakonomapai'ma tʉutɨi'ma, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon ennin nan uya apurɨ'pʉ ‘eke kuru apo'’ pe iyesi.”

GSAM 113.3“Eke pata pon kon enari'nɨ esi'pʉ eke kuru pe; tu'ke 1,000 ka'pon amʉ' apʉrʉmʉ'pʉ tʉnapurɨnʉ kon uma'tan nɨto' pata'se' winɨkʉi'. Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road mɨrɨ awonsi'kɨ London wʉi enu u'tɨ winɨwon pata'se' ton yawon apo' enkʉ'nʉkanin nan tuna arɨto' ton—tanporon London yau apo' enkʉ'nʉkato' kuru—ewa'tɨ'pʉ to' uya kaware amʉ' pɨ'. Mɨrɨpan kon meruntɨ kuru pe apʉrʉmʉ'pʉ tʉnapurɨnʉ kon ‘uma'tan nɨto' pata'se'’ winɨkʉi', tʉutɨkapʉ kon entai, tararan ton, kaware amʉ' pon kon mɨrɨ awonsi'kɨ tu'kan kon ka'pon amʉ' e'maka'pʉ to' pɨkɨrɨ. Tʉron nɨ tuna arɨto' ton utɨ'pʉ High Gate mɨrɨ awonsi'kɨ Halloway pʉ'kʉ pona [4 mayirʉ e'to' airɨ], to' use'se'tɨsa' i'tu to' uya rawɨrɨ. Serɨ isene'pʉ ton esi'pʉ asa'rɨ kʉra' entai, mɨrɨ awonsi'kɨ awanakʉi' piya' ento' esi'pʉ wakʉ kuru pe.”

GSAM 114.1“Awanakʉi' 2 kʉra' a'tai serɨ a'kwarʉpɨ'nin enasa' esi'pʉ wakʉ kuru pe, mɨrɨ awonsi'kɨ ekamato' esi'pʉ sa'man pe kuru. Tanporo London wei'tɨsa' esi'pʉ wʉi enu aporo' yau kasa, ka' esi'pʉ kapuru' pʉra kuru. Wʉi uyepʉ pona enin enwo'ne' winɨwon ka' esi'pʉ mɨrɨ a'tai ewarupɨ pe kuru, kapuru' pʉra te'tane; e'tane kaiyono' ton, tʉmenkasen pen kuru, esi'pʉ wakʉ pe e'wei'tɨ pɨ'. Ka' ratoi winon esi'pʉ tʉron nɨ waraino, wakʉ kuru pe ento'; kapuru' pʉra kuru iyesi'pʉ, a'kwa sirɨn kuru pe. Kaiyono' kasa tʉuta'mo'kasan uye'kapɨtʉ'pʉ tɨwɨrɨ rɨ, tʉron nɨ pe tʉron nɨ pe to' a'kwa esi'pʉ; ka' aporo' nau tʉkonekasen kasa to' esi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ usemo'ka'pʉ te'toi'kwato' airɨ rɨ. Serɨ unene'pʉ esi'pʉ kamiri' kasa. Tu'ke kuru aiko kaiyono' ton epa'kapɨtʉ'pʉ ka'pʉrakon epoi, meruntɨ kuru pe to' uyee'pʉ non pona, tenu ke marɨ e'ma enkato' pen kasa; to' nɨrɨ esi'pʉ te'toi'kwasan kasa, mɨrɨ awonsi'kɨ kapuru' mʉn kasa ewarupɨ pe te'sen nonka'pʉ to' uya tanporo ka' pona. Tʉron nɨ tʉron nɨ imenu ton esi'pʉ wakʉ kuru pe.”

GSAM 114.2“2 kʉra' 30 mini' a'tai serɨ unene'pʉ enna'po'pʉ ewarupɨ pe. Mɨrɨ usemo'ka'pʉ tʉpo, ɨkɨɨimɨ e'wei'tɨ pɨ' usenpoika'pʉ ka' aporo' nakapu yau, mɨrɨ awonsi'kɨ wʉi uyepʉ pona enin enwo'ne' winɨwon nono epoi te'sen ewarupɨ tʉsarɨ pɨ'. Inke pʉra aimu'ne pʉrata kasa a'kwa ye' ton usemo'ka'pʉ mɨrɨ winɨpai. Mɨrɨ ton epamʉ'pʉ a'kwarʉpɨ'nin pe rɨ, mɨrɨ a'tai kuru tʉkonekasen kapuru' mʉn kasa pokon pe uta'pɨtʉ pɨ'. Enuku to' uya tʉna'kupu kon pona a'tai, serɨ unene'pʉ esi'pʉ ka'pon nesenuminka entai kuru. Kaiyono' ton utɨpɨtʉ'pʉ tanporo winɨkʉi'ne, mɨrɨ kasa to' esi'pʉ 4 kʉra' pona, mɨrɨ a'tai tanporo iu'ma'pʉ.”

GSAM 114Wʉi enu yau tʉron nɨ waraino ton usenpoikasa'

GSAM 114.3Emʉ' kenan kon itekare ekamanin nan uya Itepuru uyepʉ i'napairon ekama koro'tau, tu'ke tʉron nɨ tʉron nɨ a'kwarʉpɨ'nin ton isene'pʉ ka' yau, non pata'se' ton kaisa rɨ. Serɨ ton koro'tau, serɨ ukareta piya'pɨ yau'nokon i'tɨn weyu esi tikin nɨ wʉi enu isene'pʉ enpoikato' pe, Norwich po, England yau, 1843 wʉipiya, 12 pe kapʉi yau. Serɨ waraino rɨ e'kupʉ'pʉ New Haven po, Conn., 1844 wʉipiya, 9 pe kapʉi 9 weyu po, asa'rɨ kʉra' wʉi enu aporo' rawɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ tʉpo, mɨrɨ awonsi'kɨ tu'ke 1,000 ka'pon amʉ' uya ene'pʉ.

GSAM 115Wʉi enu usenpoikasa' tʉron nɨ waraino pe

GSAM 115.1Aiko tɨririn tʉrʉ'kwɨ yawon uya wʉi enu enpoika. Tʉkotonpiren a'kwa pe iyesi'pʉ. Asa'rɨ tɨririn mʉ' ton wʉi enu oimentɨnin nan, tʉrawɨrɨ tesi kon ɨsi'kaisa pʉra, to' orɨ winon esi'pʉ mɨrɨ rɨ imenu kasa; e'tane to' tʉrʉ'kwɨ winon esi'pʉ kara'kwa'pan kuru pe, mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ ton yawon ka' esi'pʉ tʉpɨpiren ewarupɨ pe. Osorʉwawon kon eke tɨririn mʉ' ton, wʉi enu nawɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ io'no te'san, esi'pʉ tʉtonpa kon apai i'tusa' a'kwa sirɨn pe.

GSAM 115.2England yau te'kupʉ'pʉ ekareei eporo'nokon kareta E. Lloyd winɨpaino yau, London, 1844 wʉipiya, 1 pe kapʉi 3 weyu yawon, se kasa:—

GSAM 115.3“A'kwarʉpɨ'nin ‘ma'kʉʉi wʉi enu yau’ usenpoikasa' man, Norwich pon kon epuru ton mɨrɨ awonsi'kɨ ipiyawo' nan non pon kon uya unene'pʉ, pena England yau isene'pʉ pen rɨ kasa. Isene'pʉ 12 pe kapʉi ema'pʉ yau, wʉi enu aporo' 12 kʉra' e'to' airɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ asa'rɨ kʉra' iyesi'pʉ. Pata pon kon enari'panʉkʉ'pʉ iya kuru. Serɨ e'kupʉ'pʉ Tonpa ton Winter, Burgess mɨrɨ awonsi'kɨ Routon uya tʉtʉrawasooi kon itekare ekaman nɨto' epiya'tɨ rawɨrɨ, mɨrɨ pata yau. I'napairon itekare e'ma ikoneka'pʉ kasa serɨ esi'pʉ, mɨrɨ wenai to' nʉkupʉ'pʉ eperuta'pʉ wakʉ pe mɨrɨ yau.”

GSAM 116.1New Haven, Conn., yau a'kwarʉpɨ'nin e'kupʉ'pʉ ekareei esi Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' kareta, 1844 wʉipiya, 10 pe kapʉi 10 weyu yawon yau. Mɨrɨ anʉmʉ'pʉ to' uya New Haven pon kon Mainanpanin kareta, 1844 wʉipiya, 9 pe kapʉi 10 weyu yawon winɨpai. Anomʉra' a'tai eke pe ekaman nɨto' yawon ekareei yau, kareta ekonekanin uya ta: ‘Ɨnʉ' rɨ tʉusenuminkai' i'tunin uya serɨ a'kwarʉpɨ'nin e'kupʉ'pʉ eseru ekamasa' pʉra rɨ iyesi, tiwano' pe rɨ tʉnapurɨto' e'to' pe.’

GSAM 116.2Serɨ wʉi enu pokon pe isene'pʉ ekareei, New Haven po, Conn., 1844 wʉipiya, 9 pe kapʉi 9 weyu po te'kupʉ'pʉ, iye'menuka'pʉ nɨrɨ Hartford pon kon Ekareei kareta, 1844 wʉipiya, 9 pe kapʉi 12 weyu yawon yau. Se kasa ta iya:—

GSAM 116.3“Suntaaka yau 2 pe weyu po, 1844 wʉipiya, 9 pe kapʉi 9 weyu po, wʉi enu oimentɨnin tɨririn mʉ' ton isene'pʉ, asa'rɨ kʉra' wʉi enu aporo' rawɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ tʉpo. Serɨ ton enpɨtʉ'pʉ pata pon kon uya tʉiwano' kon pe rɨ, tewan kon tʉsene. Mɨrɨ uya to' ewan ɨnka'pʉ tʉron kon nɨ mɨrɨ waraino ton pɨ' usenupato' i'se to' e'to' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ'rɨ uya rɨ mɨrɨ ton koneka pɨ'.”

GSAM 116.4“Serɨ wʉi enu oimentɨnin a'kwa esi'pʉ a'kwarʉpɨ'nin pe inke tesi pɨ', wakʉ pe inenpɨtʉto' pata'se' tʉse. Wʉi enu aporo' a'tai, asa'rɨ tɨririn mʉ' ton kuru esi'pʉ, tanporo tɨririn pe; tikin nan etaka esi'pʉ 45 kaisa rɨ utoropanto' imenkato' pe e'to' airɨ, wʉi enu esi'pʉ iaporo' yau; iyakon etaka esi'pʉ 72 kaisa rɨ utoropanto' imenkato' pe e'to' airɨ, iaporo' esi'pʉ ka' nakapu yau, mɨrɨ awonsi'kɨ imʉ' utɨ'pʉ wʉi enu nawɨrɨ. Aiko iwa tɨririn mʉ' pokon pe esi'pʉ tʉron nɨ tɨririn kasa inke pan, i'nɨn kuru itʉsarɨ awɨrɨ tʉnʉ'sa', e'tane tɨririn kuru kasa rɨ iyesi'pʉ. Wʉi enu ratoi winɨ kuru, ka' nakapu apai wʉi uyepʉ pona enin kami' winɨ 36 kaisa rɨ utoropanto' imenkato' pe, eke tɨririn mʉ' ipʉ'kʉnʉ'pʉ asa'rɨ tʉron nɨ tɨririn mʉ' ton uya, to' etaka esi'pʉ mɨrɨ kaisa e'to' airɨ, mɨrɨ pe pʉra mɨrɨ kaisa kuru. Ɨsipʉ'kʉnan pata yau, sirɨn a'kwa e'seporo'pʉ, osorʉwawon kon tɨririn a'kwa ton ɨsi'kaisa e'seporoto' uya konekato' kasa. Wʉi enu oimentɨnin tɨririn mʉ' uya ɨkɨɨimɨ imenu ton enpoika'pʉ, tu'ke a'tai sirɨn kuru pe mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ kuru pe. Iyakon non tɨririn mʉ' ton esi'pʉ aimu'ne pe, a'kwa pʉnʉn iwa pe, wʉi enu piyapai ɨnnɨ iwa tesi kon pɨ'. E'tane tɨririn mʉ' piya'pɨ ton, ɨkɨɨimɨ kasa tʉron nɨ tʉron nɨ inkupʉnʉ kenan, usenpoikapɨtʉ'pʉ tʉron nɨ a'tai ton yau, wʉi enu uyepʉ winɨ mɨrɨ awonsi'kɨ iu'tɨ winɨ.... Serɨ waraino ɨsi'kaisa tʉkonekasen eseru esi e'pai a'kwa mʉ' ton konekanin eseru awɨrɨ; e'tane mɨrɨ eseru i'tusa' pʉra rɨ iyesi tanporo.... Wʉi enu oimentɨnin tɨririn mʉ' konekato' eseru ekama esi'pʉ sa'man pe kuru pʉra, apʉne pʉra ikonekanin esi ɨkɨɨimɨ konekanin kasa rɨ marɨ. E'tane tʉron nɨ tɨririn mʉ', itʉsarɨ wʉi enu aporo' yau te'sen, iyepiya'tɨto' eseru ekama esi'pʉ sa'man iwa pe.”

GSAM 117Menu amʉ' enpoikasa' Papa uya pu'kena' amʉ' nekama'pʉ ton.

GSAM 117.1Ingilatera awonsi'kɨ Amerika yau, tʉron pata iwano' yau enpoikasa' menu amʉ' nɨto' pɨ' tʉrawaso ese. Sylvester Bliss uya mɨrɨ maimu iyekatɨsa' Boston yau 1843 pe, Ma'siu 24 enpoikasa' kareta yau. Mɨrɨ uya nɨtʉrʉ:

GSAM 117.2‘Papa Itekare uya e'ma nɨtʉrʉ menu amʉ' awonsi'kɨ eke menu amʉ' ton; Kʉrai enna'poto' wapiya mɨrɨ amʉ' i'tuto' nɨtʉrʉ.’

GSAM 117.3‘Yʉi amʉ' iyare a'ta a'tai, wʉi uye'kapʉ a'ko pe iyesi i'tu nɨto' i'napairon pe iyesi kasa rɨ, serɨ menu amʉ' e'kupʉ a'tai Kʉrai pɨkɨron kon uya i'tuto' pe iyesi Kʉrai enna'poto' a'ko pe iyesi, mʉra'ta nau rɨ. I'tuto' pe rɨ to' nonkasa' pen nɨ; urɨ'nokon Pika'tɨnin uya to' apiyon i'tuto' pe to' uya.’5

GSAM 117ITEKARE EKAMANIN KON

GSAM 117.4Kʉrai enna'poto' itekare wapiyaro' pe ekaman nɨto' mɨrɨ amʉ' tʉrawaso amʉ' nɨto' pe. Mɨrɨ a'taino kon tʉron non yawon so'si epuru amʉ', wakʉ pe kuru tenupasan, serɨ itekare ekama'pʉ na'ne' kon ese' ton ekamasa' urɨ'nokon uya penaro' pe. Amerika yau wapiya tʉrawasomasan, Papa uya serɨ tʉrawaso eka'ne' tʉrʉ'pʉ na'ne' kon pɨ' usenuminkan nɨto' uya enpoika parɨ mɨrɨ, Papa emiyatʉ esi'pʉ kuru serɨ tʉrawaso yau tukai'.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Wapiyaro' pe William Miller nɨtʉrʉ. Amerika yau Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso yau William Miller pɨ' ekamanin; ka'pon amʉ' rɨ mɨrɨ tʉrawaso William Miller pɨkɨrɨ te'sen, “Millerism,” pe nɨtʉrʉ.

GSAM 118.2William Miller Pittsfield, Mass. yau February 1782 yau iyentu'pʉ. Mʉre pe iyesi a'tai rɨ, ipu'ketʉ esi'pʉ eke pe parɨ tʉron kon entai, ari'ke' pe rɨ. Esikiri wʉipiya amʉ' tʉpo, iya'kɨrɨ te'san uya serɨ ene'pʉ a'kwa pe parɨ. Ipun esi'pʉ meruntɨ pe, ipu'ketʉ wakʉ pe kuru, ari'ke' pe, mɨrɨ awonsi'kɨ iyeseru esi'pʉ wakʉ pe kuru, ɨri eseru pʉn pe. Pata sikuru yau esikiri wʉipiya amʉ' rɨ iyenupʉ'pʉ; mɨrɨ tʉpo tanporon kon uya apurɨ'pʉ ipu'ketʉ esi'pʉ mɨrɨ yau tʉrawasomasan ti'sa amʉ' pu'ketʉ entai tukai'.

GSAM 118.31802 yau Miller emari'ma'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ Poultney, Vt. yau esi. Itonpa ton uya Papa Maimu apurɨ pʉra iyesi'pʉ; Papa esi tukai' to' uya apurɨ'pʉ, e'tane Papa uya tʉmaimu enpoika ka'pon amʉ' pɨ' tukai' apurɨ pʉra to' esi'pʉ. Ɨri kon pe to' esi'pʉ pen nɨ; wakʉ kon pata pon kon pe, i'napairon kon pe, ka'pon amʉ' ponamanin nan pe, wakʉ ton tʉrʉnin nan pe to' esi'pʉ. E'tane Itekare apurɨ pʉra to' esi'pʉ Papa pɨ' i'napairon i'tuto' pe, mɨrɨ nonkato' kon wakʉ pe enpoikato' pe to' uya Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen awonsi'kɨ tʉron kon kareta amʉ' pɨ' to' uya nɨtʉrʉ. William Miller uya mɨrɨ kareta amʉ' enupɨ'pʉ wakʉ pe kuru, mɨrɨ tʉpo deist pe te'to' ekama'pʉ iya: Papa esi tukai' apurɨnin, e'tane Papa uya tʉmaimu enpoikasa' tukai' apurɨnin pen nɨ. Mɨrɨ nɨto' 1804 pɨ' 12 wʉipiya pe tʉrʉ.

GSAM 118.41810 yau Miller uya kapiteni komisyo nɨtʉrʉ, awonsi'kɨ so'pori yau ekaman nɨtʉrʉ. Soisa amʉ' piyapai tenna'po tʉpo, 1812 yau Low Hampton, N.Y. ya' tʉtonpa ton arɨ'pʉ iya, mɨrɨ yau mainake' pe tʉrawaso sara'tɨse'na. Mainake' pe tesi a'tai, kareta eneto' a'tai eporo'pʉ iya eke pe parɨ. Mɨrɨ uya nɨtʉrʉ Miller deist pe iye'to' pɨ' pɨ'ra uko'man nɨto' i'tuto' eseru pe; iyeri'sa' pɨ' ma'kʉʉi, pɨ' eke. Miller maimu nɨto' inna:

GSAM 118.4‘Pʉra enan nɨto' pɨ' usenuminkan nɨto' esi'pʉ komi' pe, usewankaman nɨto' pe; tʉmakoi ton pɨ' e'menkan nɨto' esi'pʉ tanporon kon ma'tato' pe kuru. Ka' esi'pʉ karukuri kasa u'pai pʉro, non esi'pʉ wa'kapun kasa usarɨ o'no. Tɨwɨ rɨ uko'man nɨto'!—Ɨ'rɨ pe na' mɨrɨ? Iyeri' nɨto'!—Ɨ'rɨ pɨ' na' iyesi? Usenuminka'pʉ parɨ, e'tane i'napairon i'tu uya esi'pʉ sunwa parɨ. Usenuminka'pʉ parɨ, e'tane uyesenuminkato' ton e'se'moika'pʉ parɨ. Usenuminka namai' usi'tu'pʉ, e'tane uyesenuminkato' ton api' uya pʉra iyesi'pʉ. I'napairon pe ɨri pe kuru e'pʉ, e'tane iye'to' iwenai i'tu uya pʉra iyesi'pʉ.... Inke pʉra rɨ mɨrɨ tʉpo, enpenen pe Pika'tɨnin eseru usenpoika'pʉ a'kwa pe kuru uyesenuminkato' yau. Wakʉ pe kuru, ka'pon amʉ' ponamanin pe kuru ka'pon esi'ma, urɨ'nokon makoi ton yepe'pʉ e'ma tiwa rɨ, mɨrɨ ke urɨ'nokon pika'tɨ tʉmakoi kon yepe'pʉ ekota'man nɨto' winɨpai tukai' usenuminka'pʉ. Mɨrɨ a'tai rɨ serɨ kasa ka'pon i'nʉn pe kuru iye'to' i'tu'pʉ uya; itemiyatʉ ya' utonkato' pe, uponamato' iya apurɨto' pe uya usenuminka'pʉ.’

GSAM 119William Miller I'ne' pe e'to'

GSAM 119.1William Miller uya mɨrɨ pɨ' nɨtʉrʉ:

GSAM 119.1‘Ene'pʉ uya Itekare uya enpoika'pʉ Pika'tɨnin, urɨ nʉkupʉ kasa rɨ tukai'; utaka'ma'pʉ urɨ Papa A'kwarʉ uya ikoneka'pʉ pen nɨ kareta uya serɨ kasa wakʉ enupan nɨto' enpoika kasa pɨ', makoi yau te'sen non pon kon nʉkupʉ kasa rɨ. Apurɨto' pe kuru esi'pʉ uya, Papa winon enpoikan nɨto' pe Itekare esi tukai'. Itekare ena'pʉ pori' pe uye'to' pe; Sises yau utonpa eporo'pʉ uya.... Itekare ena'pʉ uyenupato' ekuru pe, mɨrɨ enupɨ'pʉ uya pori' pe kuru tukai' ekama uya i'napairon pe. I'tu'pʉ uya, iku'ku pe rɨ ekamasa' pʉra iyesi'pʉ upɨ' tukai'. Ɨ'rɨ pɨ' iwakʉri, ikʉrore enesa' uya pʉra iyesi'pʉ pena rɨ tukai' usewansiukwa'pʉ; nonkasa' uya rɨ iye'to' pɨ' usewansiukwa'pʉ.’

GSAM 119.2William Miller uya Itekare nɨtʉrʉ pe mɨrɨ nɨto' enpoikasa':

GSAM 119.2‘Tanporo pena rɨ uyesenuminkato' ton nonkato' pe uya ukoneka'pʉ, Itekare maimu ton eneto' pe uya tʉron Itekare maimu ton pokon pe, to' uya ekamasa' marɨ i'tuto' pe uya, mɨrɨ enupɨto' pe uya wakʉ pe, i'napairon eseru yawɨrɨ.... Uya i'tusa' pen nɨ eporo'pʉ uya a'tai, ene'pʉ uya tanporo Itekare maimu ton, mɨrɨ pɨ' te'san pokon pe; Cruden kareta uya upika'tɨ'pʉ, tanporo Itekare maimu ton eneto' pe uya, mɨrɨ yau uya i'tusa' pen nɨ maimu yau te'san maimu ton ekuru esi'pʉ na'ne' ton.... Mɨrɨ kasa rɨ Itekare enupɨ'pʉ uya, wapiyaro' pe tanporo eneto' uya yau, 2 wʉipiya iwa; i'napairon pe kuru i'tu'pʉ uya Itekare rɨ uya tʉmaimu enpoika tukai'.

GSAM 120.1‘Itekare nɨto' pe, wʉipiya amʉ' enpoikasa' tʉrʉrɨ, i'napairon amʉ' enpoikasa' ton pɨ' nɨtʉrʉ. Ka'pon amʉ' anpisin nʉkupʉ, Kʉrai esa' wannɨ pe iye'to' tʉa'kwarʉ yau—serɨ non ma'tan rawɨrɨ serɨ non po 1,000 wʉipiya esa' wannɨ pe iye'to'—mɨrɨ awonsi'kɨ Esuwerʉ amʉ' enna'poto', serɨ ton apurɨ Papa Maimu uya pʉra iyesi tukai' i'tu'pʉ uya.... Sises Kʉrai tʉrʉrɨ pata yau, Papa iwano' yau e'kato' pe i'tuto'.’

GSAM 120.2‘Itekare nɨtʉrʉ yau urɨ pɨ' ukomɨrɨ. Itekare enupɨ sara'tɨ'pʉ uya Pika'tɨnin uyepʉ a'tai eporoto' pe uya usenuminka pʉra; wapiya pe uya eposa' apurɨ uya esi'pʉ aminke pe. E'tane i'napairon pe iye'to' enpoikato' esi'pʉ meruntɨ pe kuru; uya apurɨsa' nonka uya pʉra iyesi'pʉ. Mɨrɨ pɨ' urɨ uya tʉrʉrɨ, usenumenka, awonsi'kɨ Papa Kʉrai enna'poto' pɨ' i'tuto' nɨtʉrʉ.’

GSAM 120.3Mɨrɨ pɨ' Miller uya nɨtʉrʉ:

GSAM 120.3‘Apurɨ'pʉ uya; mɨrɨ a'tai rɨ, serɨ enupan nɨto' ekamato' pe uya esi'pʉ, non pon kon uya apurɨto' pe, ukonekato' pe to' uya Ka'pon Amʉ' Menkanin mɨrɨ awonsi'kɨ Temari'masen epakato' kon pe iyeepʉ a'tai, tukai' usenuminka'pʉ. Serɨ yau uyesewankamato' ton, inke rɨ e'ne' pe kuru uye'to', tanporo ekamato' uya pe pʉra iyesi. Serɨ ekamato' uya rɨ ka'si: wʉipiya amʉ' tʉpo Papa A'kwarʉ uya, i'napairon meruntɨrʉ uya, ka'pon amʉ' i'nʉnkato' uya ua'kwarʉka'pʉ, ukurusu' ato' pe uya, serɨ ton ekamato' pe uya serɨ non po terikʉsan, pʉra tenasan pɨ'.’

GSAM 120.4William Miller, mɨrɨ itekare uya tʉron non yau e'kato' kon pɨ' tʉrawaso amʉ' pɨkɨrɨ. Miller uya kareta ekaman nɨtʉrʉ awonsi'kɨ Vermont ekareei, Baptist kareta, Brandon, Vt. yau 1831 pe iyekatɨsa'. 1832 pe mɨrɨ maimu pɨ' ka'pon amʉ' nɨtʉrʉ. ‘Papa uya to' pɨ' e'kato' ekareei, ka'pon amʉ' mɨrɨ pɨ' usenupʉrʉ,’ Miller uya nɨtʉrʉ.

GSAM 121.11836 yau Miller uya tʉron kareta yau nɨto' ekaman nɨtʉrʉ. 1837–38 pe kareta pɨ' iyekatɨsa'. 1838 pe iyakon kareta, 204 maimu, iyekatɨsa'; mɨrɨ yau Miller uya ekama'pʉ Ottoman amʉ' meruntɨrʉ esi'ma uta'po'to' pe 1839 yau, mɨrɨ pe pʉra 1840 yau tukai'. Mɨrɨ ekareei Randolph, Lowell, Groton awonsi'kɨ Lynn, Mass. yau 1836 pe nɨtʉrʉ.

GSAM 121.21840 pe William Miller rɨ tʉrʉ Kʉrai enna'poto' pɨ' i'tuto' maimu ekamanin pe. Mɨrɨ wʉipiya yau, enpenen pe ka'pon amʉ', 100 kon pɨ' tʉron kon 100 kon, amʉra'pʉ iya'kɨrɨ serɨ itekare ekamase'na. Ɨ'rɨ uya serɨ eke enan nɨto' arɨ'pʉ, mɨrɨ ento' urɨ'nokon uya iyakon kareta yapon yau. 1839–40 pe Exeter, N.H. yau William Miller uya ekareei nɨtʉrʉ; mɨrɨ yau Joshua V. Himes tonpa pe nɨtʉrʉ, awonsi'kɨ So'si epuru Miller pɨ' ekamanin pe tʉrʉ.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Mɨrɨ tʉrawaso epuru nɨto' nɨtʉrʉ. Mɨrɨ pɨ' nɨto' nɨtʉrʉ Himes kareta emenukato' uya:

GSAM 121.4‘Joshua V. Himes Wickford, R.I. yau May 19, 1805 yau iyentu'pʉ. Joshua yapon West India yau pawana pe nɨtʉrʉ, awonsi'kɨ Wickford yau St. Paul Episcopal so'si yau epuru pe. Joshua uru yapon pɨ' e'ne' pe, Kʉrai pɨ' ukomɨrɨ pe, mɨrɨ nɨto' Joshua uru warawo' uya pɨ' usenupʉrʉ.’

GSAM 121.5‘Yapon uya Joshua mɨrɨ so'si yau epuru pe enupato' nɨtʉrʉ; mɨrɨ pe e'to' pɨ'ra enpoikasa'. Papa uya tʉron tʉrawaso konekasa' esi'pʉ serɨ imu iwano' pe; tanporo ikoneka'pʉ iya mɨrɨ rɨ eporoto' pe. 1817 yau, Joshua kʉipʉnʉ uya imamin ton, eke iyepe'pʉ, ennoko'pʉ Carter kapiteni yemyatʉ ya', Alexander Stewart esi'pʉ imamin ton mainanpanin pe. E'tane serɨ kon esi'pʉ i'napairon kon pe pen nɨ; West India kanawa ereutato' ya' terɨ kon tʉpo, to' uya kanawa mɨrɨ awonsi'kɨ imamin ton kʉrʉpo'poma'pʉ, mɨrɨ tʉpo to' eka'tumʉ'pʉ. Serɨ uya tanporo Joshua iwano' pe ikonekasa' ton pona'pʉ: Brown University, Providence, R.I. ya' iyennokoto' pe esi'pʉ, e'tane mɨrɨ ya' itɨ'pʉ pen nɨ. April 1821 yau New Bedford, Mass. yau tʉrʉrɨ, William Knights piya', yʉi ke apon ton, ta'puru ton, apuru nonkato' ton konekan nɨto' tʉrawaso enupato' pe iya.’

GSAM 122.1‘New Bedford yau Himes uya mɨrɨ tʉrawaso tʉrʉrɨ, mɨrɨ pe Himes so'si mɨrɨ pɨ' e'ne'. Himes maimu: “Uepuru Unitarian pe, So'si epuru Orville Dewey so'si epuru. So'si epuru Griswold awonsi'kɨ So'si epuru William Burge, St. Paul, Wickford yau epuru, mɨrɨ kon uya urɨ enupʉrʉ; doktoru Crocker uya St. John's, Providence yau maimu nɨtʉrʉ. Mɨrɨ pɨ' urɨ uya Dewey nɨto' pɨ'ra nɨtʉrʉ, Kʉrai awonsi'kɨ mɨrɨ uya nɨtʉrʉ.”’

GSAM 122.2‘Mɨrɨ a'tai New Bedford yau Episcopal so'si pɨ'ra, mɨrɨ pɨ' Wapiyaro' Kʉrai so'si yau mɨrɨ tʉrʉrɨ. Himes uya nɨtʉrʉ: “Mɨrɨ yau Itekare oron nɨtʉrʉ awonsi'kɨ nɨto' pɨ'ra.” Moses Howe mɨrɨ so'si epuru. So'si epuru Clough uya Joshua V. Himes enpataukwa'pʉ Feb. 2, 1823. Himes nɨto' Kʉrai pɨ' usenumenka pe, 18 wʉipiya pe, kurusu' itekare ekama sara'tɨ'pʉ iya mɨrɨ a'tai rɨ, ka'pon amʉ' apiyonpɨtʉ'pʉ iya tʉmakoi ton nonkato' pe to' uya. Himes maimu inna:

GSAM 122.3‘Inke pʉra ka'pon amʉ' apiyonin pe ena'pʉ urɨ; ukoneka'pʉ to' uya uyeseru enupato' pe uya. 5 wʉipiya, mɨrɨ pe pʉra 6 wʉipiya, tʉrawaso eke pe parɨ konekapɨtʉ'pʉ uya, mɨrɨ ke suntaaka kaisa 1 weyu, mɨrɨ pe pʉra 2 weyu, eporopɨtʉ'pʉ uya usenupan nɨto' pe, wakʉ ton pʉn kon pata ton yau itekare ekaman nɨto' pe; mɨrɨ uya tʉrawaso pe uepuru uya tʉrʉrɨ.’

GSAM 123.11825 yau to' uya Massachusetts yau wʉi enu uye'to' kamisi winon pata yawan Kʉrai so'si amʉ' Non piya'pɨ yawon so'si ton e'seporoto' yau ekamanin pe komisyo nɨtʉrʉ. ‘Ekamanin nan epika'tɨto' eseru, mɨrɨ pe pʉra epika'tɨto' pe to' iyepe'pʉ esi'pʉ pʉra; mɨrɨ pɨ' imamin ton kʉrʉpo'poman nɨto' sara'tɨto' pe uya ukoneka'pʉ, mɨrɨ ke uyesi eporoto' pe uya, mɨrɨ awonsi'kɨ itekare ekamato' pe uya ukoneka kasa,’ So'si epuru Himes uya nɨtʉrʉ.

GSAM 123.2‘1828 yau New Bedford pɨ' wʉtʉrʉrɨ, Plymouth yau Papa maimu sikuru iwʉ' yau ekaman nɨtʉrʉ. 1829 yau Fall River yau tʉrawaso tʉrʉrɨ, 1830 yau Boston yau Wapiyaro' awonsi'kɨ Iyakon Kʉrai so'si kon epuru pe tʉrʉrɨ; 33 wʉipiya pe mɨrɨ yau esi. 1839 yau William Miller uya Kʉrai enna'poto' nɨto' pɨ' mɨrɨ nɨtʉrʉ. Tanporo tewan ke serɨ emenna' tʉrawaso sara'tɨ'pʉ iya, ipori'ri eke pe; itʉrawaso esi'pʉ apo' kasa, meruntɨ pe kuru. 1840 yau Pata weyu ma'kʉʉi ton kareta emenuka'pʉ, mɨrɨ itekare pɨ' ekaman nɨtʉrʉ. Himes uya Himes pata ton, tʉrawaso ton, nɨto' ton mɨrɨ itekare pɨ' tʉrʉrɨ, awonsi'kɨ ka'pon amʉ', 1,000 kon pɨ' tʉron kon 1,000 kon, apurɨnin nan pe ena'pʉ.’

GSAM 123Miller awonsi'kɨ Himes kon tʉrawaso e'seporoto'

GSAM 123.3Miller awonsi'kɨ Himes kon tʉrawaso e'seporoto' pe 1840 pɨ' 1844 wʉipiya pɨ' ekɨrɨ poro pata epuru amʉ' yau tʉrʉrɨ; wʉipiya eke ta'porin yau, wʉipiya so'si awonsi'kɨ ka'pon epuru iwʉ' yau. Himes uya tʉrawaso ekaman nɨtʉrʉ 92 wʉipiya poro, Himes nɨto' pɨ'ra tʉrʉrɨ iyeri' poro. 1894 September 28 Lansing, Michigan ta'porin yau 3,000 entai Sapa' awɨron kon Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san nɨtʉrʉrɨ. Pena rɨ iye'to' kasa, meruntɨ pe, tewan ke kuru iyusaurokʉ'pʉ tukai' iyesi'pʉ. 91 wʉipiya pe 3 ikapʉ rɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ eseru e'ne' pe; iyakon wʉipiya yau Himes iyeri'pʉ.

GSAM 124.1Miller awonsi'kɨ Himes kon Amerika yau Kʉrai enna'poto' ekaman nɨto' tʉrawaso yau wapiya pe nɨtʉrʉrɨ. To' kon rɨ tʉron epuru amʉ' yawon ekamanin pe, mɨrɨ kon pɨ'ra usenupʉrʉ, eseru nɨto' pɨ' nɨtʉrʉ. Serɨ kon anpisin esi'pʉ non pon kon nʉsa'san, ‘tʉuya'nokon rɨ te'san pe tenasan,’ pe: tʉuko'manto' kon yau eke kuru aminke ton eporoto' kon uya to' enupa'pʉ, i'napairon wakʉ eseru yawɨrɨ tʉrawaso menkato' pe to' uya, tʉiwano' kon wakʉ ton eporoto' pe pen nɨ. William Miller uya nɨtʉrʉ so'si yau pɨ' ukomɨrɨ amʉ' mɨrɨ itekare uya kʉrʉrɨ: “Papa i'nʉnkanin nan kuru, tanporo tewan kon ke tʉrawasomasan, nurɨnan kon kuru.” So'si epuru amʉ' nɨtʉrʉ Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san wʉtʉrʉrɨ pɨ'ra: “Mɨrɨ nɨto' uya auya'nokon kon ton nɨtʉrʉ.”

GSAM 124Tʉron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san epuru amʉ'

GSAM 124.2Tʉron Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san epuru amʉ' Miller awonsi'kɨ Himes yawon tʉrawaso tʉrʉrɨ. Wapiyaro' pe Charles Fitch, Cleveland, Ohio yau, 1842 pe Daniel awonsi'kɨ Isenpoikasa' menu tʉrʉrɨ; Habakkuk 2:2–3 yau nɨto' pɨ' tʉrʉrɨ. Charles Fitch iyeri'pʉ October 10, 1844.

GSAM 124.3Josiah Litch, Philadelphia yau, iyakon kareta yau enpoikasa' pe, Papa uya mɨrɨ uya main ekaman nɨtʉrʉ; mɨrɨ i'napairon main e'kupʉ a'tai, ka'pon amʉ' uya Kʉrai enna'poto' itekare etato' i'se iye'to' kon epamʉ'pʉ enpenen pe, inke pʉra kuru.

GSAM 124.4Elon Galusha, Lockport, N.Y. yau, Baptist epuru, Galusha kareta awonsi'kɨ tʉrawaso yau Kʉrai enna'poto' pɨ' i'tuto' nɨto' ekaman nɨtʉrʉ, Baptist amʉ' kon pɨ' eke ekaman nɨtʉrʉ.

GSAM 125.1E. R. Pinney, Seneca Falls, N.Y. yau, Baptist so'si epuru; Pinney tʉrawaso awonsi'kɨ kareta uya Papa tʉrawaso ekonekan nɨtʉrʉ. Pinney nɨto' “non waiyori” pe nɨtʉrʉ.

GSAM 125.2Geo. Storrs, New York City yau, Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'sen maimu pɨ' nɨtʉrʉ poro ekamanin epuru pe nɨtʉrʉ. Storrs kareta uya ka'pon amʉ' nɨto' awonsi'kɨ pata ton pɨ' Papa tʉrawaso pɨ' usenupato' nɨtʉrʉ, 2,300 kaisa rɨ weyu pɨ' i'tuto' a'tai yau pɨ' eke. Eke pokoi pɨ' Storrs uya Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san awonsi'kɨ tʉron non kon pe maimu 6 nɨtʉrʉ, ka'pon e'to', iyeri'sa' kon e'to', awonsi'kɨ i'tuto' e'ne' pe e'to'.

GSAM 125.3Portland, Maine yau So'si epuru Stockman, William Miller uya ekaman nɨtʉrʉrɨ yau tʉrawaso epuru pe nɨtʉrʉ. 1843 Yew amʉ' wʉipiya uya uyepʉ poro iyeri'pʉ, mɨrɨ a'tai Kʉrai enna'poto' enupɨkɨrɨ te'san kon Papa i'tuto' nɨtʉrʉ awonsi'kɨ usenumenka.6

GSAM 125.4Tʉron epuru amʉ' esi'pʉ nɨrɨ; kareta yau enno'ku esi pʉra iyesi pɨ', to' ese' ton rɨ ekamato' urɨ'nokon uya: N. N. Whiting, mɨrɨ uya Wakʉ Itekare maimu Ingilish yau iyekatɨsa', Whiting uya iyekatɨsa' pe; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley awonsi'kɨ Edwin Burnham kon, 3 tonpa, itekare pɨ' tʉrawaso ekamanin pe nɨtʉrʉ.

Notes

  1. Habakkuk 2:2, 3. ↩
  2. Isenpoikasa' 14:6, 7. ↩
  3. Ma' 1:14, 15, ↩
  4. Isowerʉ 2:30, 31. ↩
  5. Ma'siu 24 enpoikasa' kareta, 49–60 maimu. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Wapiyaro' kareta amʉ', maimu 17 yau enpoikasa' pe, wakʉ pe i'tu nɨto' pe iyesi ɨ'rɨ pɨ' So'si epuru Fitch awonsi'kɨ Stockman kon esi'pʉ i'se kuru i'tuto' kon pe, ɨ'rɨ e'kupʉ'pʉ to' wetunʉ'pʉ si'kɨ tukai'. ↩

Note

Back