Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
14 / 31
14 / 31

Ta 11 — Mawudɔla evelia ƒe gbedeasi

John Norton Loughborough

GSAM 171.1“Eye mawudɔla bubu kplɔe ɖo gblɔ be, Babilon ƒu, ƒu, du gã la, elabena ena dukɔwo katã no eƒe ahasiwɔwɔ ƒe dziku ƒe wain.”1

GSAM 171.2“Esi aƒetɔ la do dɔmedzoe la, egblɔ na eƒe dɔla be, ‘Yi kaba ɖe du la ƒe mɔ gãwo kple mɔ suewo me, eye kplɔ ame dahewo, ame siwo ƒe ŋutilã ƒe akpa aɖe gblẽ, ame siwo ƒe afɔwo meɖe ŋu o, kple ame ŋkuagbãlawo va afi sia.’”2

GSAM 171.3Aƒetɔ la to eƒe mawunyagblɔlawo dzi ʋã xexeame kple gbedeasi la be, “Eƒe ʋɔnudɔdrɔ̃ ƒe gaƒoƒo va se.”—gbedeasi si dzi ame siwo katã gblɔna be yewonye eƒe amewo la ate ŋu awɔ ɖeka ɖo ne wolɔ̃. Esiae nye yɔyɔ gbãtɔ na srɔ̃ɖeɖe ƒe fiẽnuɖuɖu la. Woɖe eƒe gbeƒã “na ame siwo woyɔ.”3 Esi wogbe yɔyɔ sia, eye wotsɔ nya vovovowo ɖe wo ɖokui ta be yewomate ŋu ava o la, wona yɔyɔ evelia, si sɔ kple mawudɔla evelia ƒe gbedeasi la.4 Le yɔyɔ sia dzi la, Aƒetɔ la ɖe ame aɖewo ɖa be woayi ŋgɔ kple eƒe nyateƒe ƒe kekeli si le ŋgɔyiyi me va se ɖe ɣeyiɣi ƒe nuwuwu ke.

GSAM 171Yɔyɔ Evelia na Srɔ̃ɖeɖe ƒe Fiẽnuɖuɖu

GSAM 171.4Gbedeasi evelia—si kplɔ ʋɔnudɔdrɔ̃ ƒe gaƒoƒo ƒe ɣli ɖo—gblɔ be, “Babilon ƒu, ƒu, du gã la, elabena ena dukɔwo katã no eƒe ahasiwɔwɔ ƒe dziku ƒe wain.” Eye yɔyɔ evelia na fiẽnuɖuɖu la gblɔ be, “Miyi kaba ɖe du la ƒe mɔ gãwo kple mɔ suewo me, eye miakplɔ ame dahewo, ame siwo ƒe ŋutilã ƒe akpa aɖe gblẽ, ame siwo ƒe afɔwo meɖe ŋu o, kple ame ŋkuagbãlawo va afi sia.” Le Ŋɔŋlɔ siawo dometɔ ɖesiaɖe me la, woyɔ ame siwo gblɔna be yewonye Aƒetɔ ƒe amewo la be “du.” Le woƒe xɔsenya siwo tsi tre ɖe wo nɔewo ŋu hetɔtɔ la ta, woyɔ wo be “Babilon.” Le Ŋɔŋlɔ bubu si ƒo nu tso nuwuwu ƒe ɣeyiɣiwo ŋu la, míekpɔ be hafi Aƒetɔ la ava la, woaɖe eƒe ameawo tso “Babilon” me: “Babilon gã la ƒu, ƒu, eye wòzu gbɔgbɔ vɔ̃wo ƒe nɔƒe, gbɔgbɔ makɔmakɔ ɖesiaɖe ƒe gaxɔ, kple xe makɔmakɔ kple ŋunyɔnyrɔtɔ ɖesiaɖe ƒe xadza.... Tso eŋu, nye ameawo, be miagakpɔ gome le eƒe nu vɔ̃wo me o, eye miagaxɔ eƒe fuwɔamewo o.”5

GSAM 172“Ɖo Ŋku Ale Si Nèsee Dzi”

GSAM 172.1Le nyagblɔɖi si wògblɔ na Sardis hame la me míexlẽ be, “Ɖo ŋku ale si nèxɔe hesee dzi, eye nàlé eme ɖe asi sesĩe, eye nàtrɔ dzi me. Ne mènɔ ŋudzɔ o la, mava wò dzi abe fiafitɔ ene, eye mànya gaƒoƒo si me mava wò dzi o.”6 Edze abe Kristotɔwo ƒe Ɖɔɖɔɖo (Reformation) la ye he Sardis hame la do ene, le “Jezebel”—hame si ɖe asi le nyateƒe ŋu—ƒe dɔ ƒe ɣeyiɣi viviti la megbe. Wogblɔ na Sardis hame la be enye hame si nɔ agbe; gake esi wòsee eye wòɖe Aƒetɔ ƒe vava ƒe nufiafia ɖa la, eɖo eɖokui ɖe teƒe si nudzɔdzɔ ma ate ŋu ava edzi abe “fiafitɔ le zã me” ene. Aleae apostolo Paulo gblɔe le 1 Tesalonikatɔwo 5:1-5 me be, woanɔ nɔnɔme sia me, ame siwo gblɔa be, “Ŋutifafa kple dedie,” le esime Aƒetɔ la ƒe vava te ɖe ŋgɔ. Ame siwo zɔa nyateƒe ƒe kekeli yome la, woyɔ wo be “ŋkeke ƒe viwo,” eye Aƒetɔ la mava wo dzi abe fiafitɔ ene o.

GSAM 172.2Le nyagblɔɖi sia me si ƒo nu tso hame adreawo ŋu la, míekpɔ be Philadelphia hame la, si nye (abe nya la fia ene) nɔvilɔlɔ̃ hame la, kplɔ Sardis hame la ƒe anyiɖeɖe ɖo enumake. Ame siawoe nye xɔsetɔ 50,000 siwo mawudɔla evelia ƒe gbedeasi la kplɔ tso hame vovovowo katã me, eye wotsɔ wo bla ɖekae le nɔvilɔlɔ̃ ƒe kadodo ɖeka me le nyateƒe gã si nye Kristo ƒe vava si gbɔna enumake la dzi.

GSAM 173Aleke Woɖe Gbedeasi Evelia La Ƒe Gbeƒã

GSAM 173.1Zãtitina ƒe Ɣli (The Midnight Cry) si do le September 12, 1844 me la, nya aɖe si Hamemegã J. V. Himes gblɔ tso mawudɔla evelia ƒe gbedeasi la kple nɔnɔme siwo na woɖe eƒe gbeƒã la ŋu le eme. Eŋlɔ eƒe agbalẽ la le McConnelsville, Ohio, le August 29, 1844, eye wògblɔ be:

GSAM 173.2“Esi míegɔme dɔa kple Nɔviŋutsu Miller le 1840 me la, eya ŋutɔ nɔ nufiafiam ƒe asieke xoxo. Le ɣeyiɣi ma katã me la, eya ɖeka kloe nɔ dɔa wɔm. Ke eƒe dɔwɔwɔwo nɔ edzi ɖo eye wònɔ ŋusẽ ŋu le ame siwo gblɔna be yewosubɔa Mawu la ƒe dzi ʋuʋu me be woakpɔ Mawu ƒe ameawo ƒe mɔkpɔkpɔ ŋutɔ kple nuɖoɖo si hiã na Aƒetɔ ƒe vava; eye wònyɔ ame siwo metrɔ dzi o la ƒe hatsotso ɖesiaɖe be woakpɔ woƒe nu vɔ̃ ƒe nɔnɔme, kple nu si woawɔ enumake be woatrɔ dzi eye woatrɔ va Mawu gbɔ, abe nuɖoɖo si me woakpɔ Srɔ̃ɖela la le ŋutifafa me le eƒe vava me ene. Esiae nye eƒe dɔ ƒe tame gãwo. Medze agbagba aɖeke be yeatrɔ amewo ɖe hatsotso aɖe alo habɔbɔ aɖe me o.

GSAM 173.3“Esi míexɔ nyateƒe si tso Kristo ƒe vava si te ɖe ŋgɔ ŋu eye míeɖe nufiafia la ƒe gbeƒã le ameawo dome la, míelé nukpɔsusu mawo ke ɖe asi eye míewɔ mɔ ma ke le hame vovovowo dome, afi si Mawu ƒe ɖoɖo ta míekpɔ dɔ wɔ. Míegblɔ na mawunyagblɔlawo kple hamewo be menye míaƒe dɔ ƒe akpa aɖe be míatsɔ wo agbã alo míaɖe wo me ɖe akpa o: Tame ɖeka koe míeɖo, eye esiae nye be míado ‘ɣli’ la, si nye nuxlɔ̃ame be ʋɔnudɔdrɔ̃ ‘le ʋɔtru nu,’ eye míana nɔviwo nalɔ̃ be yewoadzra yewo ɖokui ɖo ɖe nudzɔdzɔ sia ŋu.... Mawunyagblɔlawo kple hamevi siwo xɔ míaƒe dɔwɔwɔwo, gake womexɔ nufiafia la se tso dzi me o la, kpɔ be ele be yewoalé nufiafia la me ɖe asi, aɖe eƒe gbeƒã ahalée ɖe te, alo le xaxa si te ɖe wo ŋu la me la, yewoakpɔ xaxa kple xɔsetɔ siwo ɖo tame sesĩe. Eya ta wotso nya me be yewoatsi tre ɖe nufiafia la ŋu, eye woɖo tame, ame aɖewo to mɔ ɖeka dzi, bubuwo to mɔ bubu dzi, be yewoatsi nya sia nu. Esia ɖo míaƒe nɔviŋutsuwo kple nɔvinyɔnuwo ɖe nɔnɔme vevie aɖe me. Ame geɖe le wo dome lɔ̃ hameawo, eye womate ŋu susu be yewoaɖe asi le wo ŋu o. Gake esi woɖu fewu le wo ŋu, te wo ɖe anyi, eye woxe mɔ na wo le mɔ vovovowo nu le woƒe mɔnukpɔkpɔ kple dzidzɔ siwo wokpɔna tsã ŋu, eye esi woɖe ‘nuɖuɖu le ɣeyiɣi si hiã me’ ɖa le wo gbɔ, eye ‘ŋutifafa kple dedie’ ƒe ha vivi si blea ame nɔ wo to me le Sabat sia Sabat dzi la, woɖe wo ɖokui tso hame ƒe nɔnɔme me kaba, eye wotsi tsitre le woƒe ŋusẽ ƒe gãnyenye me, ɖe kɔkuti la ɖa le wo kɔ, eye wodo ɣli be, ‘Tso eŋu, nye ameawo.’

GSAM 174Le Nɔnɔme Si Me Xaxa Le

GSAM 174.1“Nɔnɔme sia ɖo mí ɖe nɔnɔme si me xaxa le me, (1) elabena míenɔ míaƒe nyagblɔɖi ƒe ɣeyiɣi ƒe nuwuwu gbɔ, afi si míekpɔ mɔ be Aƒetɔ la aƒo eƒe ameawo katã ɖe ɖeka me; eye (2) míegblɔ nufiafia bubu ɖe ŋu xoxo; eye fifia esi nɔnɔme la trɔ la, woabui be míeda alakpa ne míewɔ ɖeka kple ɣli si yɔ amewo be woado le hame siwo xɔ mí kple míaƒe gbedeasi la me ahagbã wo. Ale míevo ɖa, eye míewɔ míaƒe dɔ le míaƒe nɔnɔme gbãtɔ nu, va se ɖe esime hame la kple mawunyagblɔlawo tsɔ nya la yi ŋgɔ ale gbegbe be, le Mawu ƒe vɔvɔ̃ me la, míehiã be míanɔ te ɖe nyateƒe kple Mawu ƒe vi siwo wote ɖe anyi la ŋu ahaʋli wo ta.

GSAM 174Apostolo Ƒe Kpɔɖeŋu Na Míaƒe Mɔ

GSAM 174.2“‘Eye eyi ƒuƒoƒe la me, eye wòƒo nu kple dzideƒo le ɣleti etɔ̃ ƒe ɣeyiɣi me, eye wòʋli nya siwo ku ɖe Mawu ƒe fiaɖuƒe ŋu, eye wòɖe ameawo ƒe dzi ɖe edzi. Gake esi ame aɖewo sẽ to, eye womexɔ se o, eye wogblɔ nya vɔ̃wo tso mɔ ma ŋu le ameawo ŋkume la, etrɔ tso wo gbɔ, eye wòɖe nusrɔ̃lawo ɖa tso wo dome, eye wòʋli nya gbe sia gbe le Tyrannus ƒe nusrɔ̃ƒe me.’7 Va se ɖe esime ‘ame aɖewo sẽ to’ eye ‘wogblɔ nya vɔ̃wo tso mɔ ma [Aƒetɔ ƒe vava] ŋu le ameawo ŋkume’ hafi míaƒe nɔviwo ɖe asi le hameawo ŋu eye wotsɔ wo ɖokui ɖe akpa. Womete ŋu do dzi ɖe ‘dɔla vɔ̃wo’ ƒe ‘nya vɔ̃ gblɔgblɔ’ sia te o, eye le woƒe nukpɔsusu me la, hame siwo ate ŋu ate ame siwo nɔ mɔ kpɔm na ‘mɔkpɔkpɔ si me yayra le la’ ɖe anyi ahazɔ ‘nya vɔ̃ gblɔgblɔ’ ƒe mɔ dzi ɖe wo ŋu la nye Babilon ɣaɣla la ƒe vinyɔnuwo ko. Ale woɖe gbeƒã wo nenema, eye wova ɖe nyanyui la ƒe ablɔɖe me. Eye ne mí katã mate ŋu aɖo ɖeka le nu si wɔa Babilon la ŋu o hã la, míewɔ ɖeka le mía ɖokuiwo ɖeɖe ɖa enumake kple tegbee tso ame siwo katã tsi tre ɖe nufiafia si ku ɖe Kristo ƒe vava kple Mawu ƒe fiaɖuƒe si te ɖe ŋgɔ ŋu la gbɔ. Míexɔe se be nu sia ku ɖe agbe kple ku ŋu. Ku wònye be woanɔ kadodo me kple habɔbɔ siwo bua Aƒetɔ ƒe vava nu tsɛe alo tsi tre ɖe eŋu. Agbe nye be woaɖe asi le amegbetɔ ƒe kɔnyinyiwo katã ŋu, eye woanɔ te ɖe Mawu ƒe nya dzi, eye woakpɔ mɔ gbe sia gbe na Aƒetɔ ƒe ɖeɖe ɖe eme. Eya ta míegblɔ fifia na ame siwo katã kluvinyenye ƒe kɔkuti la bla le mɔ aɖe nu be, ‘Tso wo dome, eye miɖe mia ɖokui ɖa, Aƒetɔ lae gblɔe, eye migaka asi le nu makɔmakɔ ŋu o; eye maxɔ mi, eye manye miaƒe Fofo, eye mianye nye viŋutsuwo kple vinyɔnuwo, Aƒetɔ Ŋusẽkatãtɔ lae gblɔe.’”8

GSAM 175Tsitretsiɖeŋu Si Ŋu Womate Ŋu Aɖe Nya Me O

GSAM 175.1William Miller gblɔ ale tso dzre si nɔ anyi ɣemaɣi le hameawo kple Mɔkpɔlawo dome:

GSAM 175.2“Enye nu si medze o eye womate ŋu aɖe eme o be Kristotɔwo ƒe hamewo aɖe nufiafia sia kple woƒe hameviwo ɖa le mɔkpɔkpɔ yayratɔ sia ta! Menya be Baptist hame aɖewo gblɔ be womena wo ɖa ta woƒe xɔse o, ke ta woƒe kadodo kple Kristo ƒe vava xɔsetɔwo. Ne menye woƒe xɔse le Aƒetɔ si gbɔna ŋu ta o la, nu ka ta woɖe nye ɖa tso woƒe nyagblɔƒewo, nye ame si meɖu Aƒetɔ ƒe fiẽnuɖuɖu kple hame aɖeke kpɔ o negbe Baptist hame ko? Menye nya dzɔdzɔe o. Gake esia mate ŋu anye Methodist kple Presbyterian hameawo ƒe nya o; elabena woxɔe se be hame vovovowo ƒe amewo ate ŋu aɖu Aƒetɔ ƒe fiẽnuɖuɖu ɖekae. Nu ka ta wotsɔa ame ɖa? Mese be woɖe ame aɖewo ɖa ta ‘ha siwo ƒo nu tso Kristo ƒe vava zi evelia ŋu’; bubuwo le tagbɔgblẽ ta, evɔ tagbɔgblẽ si ko woda ɖe wo dzi enye be wole mɔ kpɔm na Kristo. O Mawu, ‘tsɔ woƒe nu vɔ̃ ke wo, elabena womenya nu si wole wɔwɔm o.’”

GSAM 176Storrs Ƒe Nya Tso Hameawo Ƒe Nɔnɔme Ŋu

GSAM 176.1George Storrs ƒo nu tso hameawo ƒe nɔnɔme si wotsɔ va Mɔkpɔlawo ŋu le ale sia:

GSAM 176.2“Ame ka dome womegblɔa be, ‘Menɔ anyi abe fianyɔnu ene’ le ŋkeke sia me o? Eye ame ka dome womeɖoa woƒe dzi ɖe nya sia ŋu be gbe aɖe yewoaɖu xexeame dzi, eye xexeame la aɖo to woƒe xɔse o? Ame ka dome woaɖe asi le ame aɖe ŋu be wòanɔ wo dome le ŋutifafa me, si gblɔa eƒe xɔse tso Kristo ƒe vava si te ɖe ŋgɔ ŋu kple dzideƒo? Menye woƒe sedede na ame siwo anɔ wo dome le ŋutifafa me o be, ‘Miɖe asi le xɔse ƒe gbeƒãɖeɖe ŋu ŋutɔ,’ tso Aƒetɔ ƒe vava le ƒe sia me ŋu, ne èxɔe se ɖe nu ka ŋu hã, eye ne èbu be wòhiã ŋutɔ be nèƒo ɣli be, ‘Mivɔ̃ Mawu, eye miɖe bubu na eŋu, elabena eƒe ʋɔnudɔdrɔ̃ ƒe gaƒoƒo va se.’?”

GSAM 176Mansfield Ƒe Ɖaseɖiɖi

GSAM 176.3L. D. Mansfield, si ŋlɔ tso Oneida, N.Y., le March 21, 1844, gblɔ nya sia:

GSAM 176.4“Mawu le dɔ wɔm le eƒe vi lɔlɔ̃awo ƒe susuwo dzi, ame siwo le mɔ kpɔm na Aƒetɔ la tso dziƒo, eye wòle wo kplɔm menye be woase mawudɔla si ‘le nyanyui mavɔ ƒe gbeƒã ɖem, eye wògblɔ be, Eƒe ʋɔnudɔdrɔ̃ ƒe gaƒoƒo va se,’ ko o, ke be woaɖo sedede si kplɔe ɖo la ŋu hã, ‘Tso eŋu, nye ameawo!’ Meɖo ŋu ɖe eŋu ŋutɔ wu tsã be, xɔse ƒe habɔbɔ siwo le fifia la nye Babilon ma si woatsɔ ŋusẽ aƒu anyi eye womagakpɔe azɔ o la ƒe akpa gã aɖe.... Gake le nye susu me la, habɔbɔ aɖewo sɔ kple dzo sue la ŋutɔ. Nɔnɔme aɖewo aɖe nu sia ɖe eme.

GSAM 176Ameha Ƒe Gbɔgbɔ Dze Ƒã

GSAM 176.5“Nɔviŋutsu aɖe si wɔ dɔ ŋutɔ nyuie le nɔƒe sia, le Aƒetɔ ƒe vava ƒe gbeƒãɖeɖe me, ɖo ɖoɖo be yeagblɔ nya le teƒe aɖe le gaƒoƒo aɖe. Aƒetɔ la ɖo ɖoɖo ale be eya nɔ maili 16 tso teƒe si wòɖo ɖo me, gake _____ mawunyagblɔla aɖe nɔ afima le ameha aɖe ŋgɔ, kple kɔlta kple xefuwo, be yewoatsɔ wo asi ɖe Mawu Dziƒoʋĩtɔ la ƒe dɔla ma ŋu. Mawunyagblɔla sia ŋutɔ dze takpekpe didi aɖe gɔme le esia megbe kpuie, gake nuwo katã fa hezu tsikpe abe dziehe ƒe tsikpe gã la ene—ame aɖeke meɖe dzi o, eye ame aɖeke metrɔ dzi o. Le nuwuwu la, mawunyagblɔla la gblɔ be yeɖo ŋu be ‘yeahiã be yeayi ɖe xaxa ƒe aga dzi.’

GSAM 177.1“Hameviwo ƒe ha aɖe ƒe kplɔla le kɔƒe sia me gblɔ na eƒe ha la me tɔwo le esime míenɔ takpekpe wɔm afima be, ne ame aɖe va eƒe aƒe me eye wògblɔ be yexɔe se be Kristo ava le ƒe sia me la, anyãe ado goe le eƒe aƒe me.”

GSAM 177Dɔ si le mía dzi na hameawo

GSAM 177.2Le afisia la, míatsɔ ɖaseɖiɖi aɖe tso nyagbɔgblɔ si wowɔ na Kristo ƒe vava mɔkpɔla xɔsetɔ siwo ƒo ƒu le takpekpe aɖe me le Boston, Mass., la me aɖo ŋgɔ. Woŋlɔ ƒe 1844 ƒe Damɛ 31 ɖe edzi, eye William Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale kple J. V. Himes ŋlɔ woƒe ŋkɔ ɖo. Wogblɔ be:—

GSAM 177.3“Míate ŋu agblɔ nya aɖe hã tso dɔ si le mía dzi na hameawo ŋu. Abe alesi wònɔ le nya bubu geɖewo gome ene la, edze na mí be afɔku si le afisia la nye nu me yiyi akpa. Afɔku la ƒe nɔnɔme gbãtɔe nye be míana hame si me míele la ƒe ŋusẽ nazi mí ɖoɖoe le dɔ si le mía dzi sia tɔgbe gome. Ðikeke aɖeke mele mía si o be ame akpe geɖewo tsɔ wo ɖokui de fɔbubu me le Mawu ŋkume, le esi wolɔ̃ ɖe woƒe hameawo ƒe biabia siwo mesɔ ɖe Ŋɔŋlɔawo nu o le nya sia gome la ta. Ne amesiawo nɔ te sesĩe eye wowɔ nuteƒe la, anye ne woƒe nɔnɔme anɔ dedie wu fifia, eye woaɖe vi geɖe wu, togbɔ be anye ne woayɔ wo be woakpe fu hã.

GSAM 177.4“Afɔku la ƒe nɔnɔme eveliae nye be míana hlɔ̃biabia ƒe gbɔgbɔ naɖu mía dzi ɖe hameawo ŋu, le nu madzɔmadzɔ si wowɔ ɖe mía ŋu la ta, eye míaho aʋa ɖe habɔbɔ mawo katã ŋu, esi míemema ɖe wo dome o. Ku ɖe dɔ si le Mɔkpɔlawo dzi na hame siwo me wole la ŋu, ne wobia tso mía si be míagblɔ nusi woawɔ la, míamate ŋu ana mɔfiame aɖeke si asɔ na wo katã o. Ele be woawɔ nu le Mawu vɔvɔ̃ me, ɖe alesi woƒe nɔnɔme biãe la nu.

GSAM 178.1“Ke hã la, ele be míanɔ te sesĩe le míaƒe dɔ wɔwɔ me, eye míatsɔ ɖase aɖi na nyateƒe la le ɣeyiɣi ɖesiaɖe si sɔ eye wòdze la me. Eye ne esia wɔwɔ do dziku na hameawo, eye wogblɔ na mí be yewoanya mí le hamea me ne míemenɔ ɖoɖoe o la (ke ne míekpɔe be míate ŋu adzo le hamea me le ŋutifafa me la, ɖewohĩ esiae anyo wu), mina míawɔ míaƒe dɔ, eye ne wonya mí la, míatsɔ dzigbɔɖi akpe fu le nu madzɔmadzɔ sia te, eye míanɔ klalo be míayi kple míaƒe Aƒetɔ ‘ado go ayi agbo la godo, anɔ eƒe ŋukpe la tsɔm.’”

GSAM 178.2Le nya siawo, siwo ku ɖe nu si hameawo wɔ ɖe amesiwo le mawudɔla evelia ƒe gbedeasi la gbɔgblɔm ŋu la me, míate ŋu akpɔ bɔbɔe be esi woyɔ amewo zi evelia va ‘fiẽnuɖuɖu’ la me la, emetsonu gbãtɔe nye be woƒo ame aɖewo ƒu ɖe gbɔgbɔ me alẽkpo ɖeka me. Woƒo nu tso wo ŋu be wonye ‘ŋutilãgblẽtɔwo,’ ‘tekunɔwo’ kple ‘ŋkugbagblẽtɔwo.’ Esia ɖe fu si wokpe le ‘woƒe hadɔwɔla’ siwo gbɔ woma wo ɖe aga tso la ƒe ‘ameƒoƒo’ me la fia vevie.

GSAM 178Wotia ame siwo woma ɖe aga be woaxɔ nyateƒe yeyewo

GSAM 178.3Míate ŋu akpɔ Aƒetɔ la ƒe tameɖoɖo kɔte le esi wòkplɔ ame tɔxɛ aɖewo do go to mawudɔla evelia ƒe gbedeasi la, si nye ameyɔyɔ zi evelia va ‘fiẽnuɖuɖu’ la me, kple ‘zãtitina ƒe ɣli’ la gbɔgblɔ me. Ele be woaku nyateƒe xɔasitɔ siwo nye ŋkeke mamlɛawo tɔ la me ahagblɔ wo. Womate ŋu awɔ dɔ sia le hame siwo xɔsenyagblɔɖiwo bla ɖo la me o, abe alesi apostolowo ƒe hamea mate ŋu aɖe mawunya la ƒe gbeƒã na xexeame ne egale ƒomedodo me kple Yudatɔwo ƒe habɔbɔwo ene. Le afi ma la, Mawu yɔ wo be woama wo ɖokui ɖe aga,9 eye wòyɔ Kristo ƒe vava mɔkpɔla xɔsetɔwo hã be woama wo ɖokui ɖe aga tso amesiwo di be yewoalé wo ɖe yewoƒe xɔsenyagblɔɖiwo ƒe liƒowo me la gbɔ.

GSAM 179Storrs ƒe ‘Mawunyagbɔgblɔ Ade’

GSAM 179.1Ɣeyiɣi kpui aɖe le woƒe dzodzo le hameawo me sia megbe la, míekpɔe be kekeli va na Kristo ƒe vava mɔkpɔlawo ƒe ƒuƒoƒowo le tohehe si le ŋgɔ gome, abe alesi George Storrs ɖe eme le eƒe agbalẽvi si nye ‘Mawunyagbɔgblɔ Ade’ me ene. Nufiafia lae nye be amegbetɔ le eƒe dzɔdzɔme nye ame si kuna; be ame kukuwo menya naneke o le ku kple tsitretsitsi dome; be mawumavɔ̃lawo ƒe tohehe mamlɛtɔ anye tsɔtsrɔ̃ keŋkeŋ; eye be makumakunyenye nye Mawu ƒe nunana, si amewo axɔ to míaƒe Aƒetɔ Yesu Kristo dzixɔse ɖeɖe ko me.

GSAM 179.2Mɔkpɔlawo dometɔ akpe geɖewo xɔ nufiafia sia tso amegbetɔ ƒe dzɔdzɔme ŋu, ke menye wo katãe xɔe o. Ame aɖewo ƒe gbegbe mehe tɔtɔ aɖeke va wo dome o, elabena wobui be xɔse ƒe nya ko wònye, eye womezãe atsɔ ado ame ƒe agbenɔnɔ ƒe dzɔdzɔenyenye akpɔ o. Eya ta dɔ si wowɔ le ɖekawɔwɔ me be yewoana xexeame nanya be Kristo ƒe vava gogo la megblẽ o. Ke hã la, nufiafia sia na hameawo ƒe dziku ɖe wo ŋu sɔ ɖe edzi.

GSAM 179Womete ŋu tsɔ nya ɖi ‘Mawunyagbɔgblɔ Ade’ la ƒe nufiafia nu o

GSAM 179.3Metodist hame ƒe mawunyagblɔla si nɔ du si me menɔ la, ame si nɔ kpekpem ɖe ame bubuwo ŋu le Kristo ƒe vava ƒe nufiafia gbɔgblɔ me le ƒe 1843 me la, xɔ ‘Mawunyagbɔgblɔ Ade’ la, xlẽe eye wòʋu enu na eƒe hamea me tɔwo be yemate ŋu atsɔ nya aɖi nufiafia la nu o. Ke esi wòkpɔ be eƒe hamea me tɔ geɖewo le exɔxɔm la, eɖo aɖaŋu na bubuawo be womaxlẽ agbalẽa o, elabena ‘ne woxlẽe la, woaxɔ nufiafia la ase.’ Le ƒe 1844 ƒe Anyɔnyɔ me, esi mawunyagblɔla sia trɔ tso nutome hameawo ƒe takpekpe si wowɔa ƒesiaƒe la gbɔ la, etso ɖe eƒe mawunyagbɔgblɔzikpui la dzi, eye wògbe Kristo ƒe vava ƒe nufiafia la le amewo katã ŋkume. Etsɔ ɖokuibɔbɔ bia tsɔtsɔke tso hamea gbɔ, le esi wòyɔ nyagblɔlawo kpɔ be woava ƒo nu le xɔa me la ta.

GSAM 179Woɖɔ wo ʋɔnu ɖe xɔsedada ta

GSAM 179.4Ɣeyiɣi kpui aɖe le mawunyagblɔla la ƒe nuwɔna sia megbe la, wodze agbagba be yewoaɖɔ Kristo ƒe vava mɔkpɔla xɔsetɔwo ʋɔnu ɖe xɔsedada ta. Ke esi woɖe mɔ na wo be woatsɔ Biblia aɖi wo ɖokui ta la, hamea mete ŋu ɖu dzi o. Woɖe ame aɖewo ɖa tso hame sia me, le esi woƒe zɔzɔme mesɔ ɖe hamea ƒe sewo nu o la ta, eye ame bubu geɖewo dzo le hamea me, le esi woɖe hamea me tɔ siwo ƒe xɔse ŋu womete ŋu ɖee fia be etsri ɖe Ŋɔŋlɔawo o la ɖa la ta. Ale wotu ʋɔ ɖe Kristo ƒe vava ƒe nufiafia la nu tegbee le hame si me ame alafa geɖewo kpɔ Ðela la le, eye wokpɔ dzidzɔ le Mawu me le la me.

GSAM 180.1Nu si wowɔ le du si me wodzim le la, wowɔ nenema ke le hame alafa geɖewo me le dukɔa katã me. Ame siwo ƒe nɔvi xoxowo wɔ nu ɖe wo ŋu alea la kpɔ akɔfafa geɖe le nyagblɔɖila Yesaya ƒe nya siawo me: ‘Mi amesiwo ʋuʋuna le eƒe nya ŋu la, mise Aƒetɔ la ƒe nya: Mia nɔvi siwo lé fu mi, eye wonya mi do go le nye ŋkɔ ta la gblɔ be: Aƒetɔ la naxɔ ŋutikɔkɔe; ke eya aɖe eɖokui afia mi na miaƒe dzidzɔ, eye ŋukpe alé wo.’10

GSAM 180Ame vɔ̃ɖiwo ɖe woƒe dziku fia

GSAM 180.2Esi ŋkeke si dzi wokpɔ mɔ be Aƒetɔ la ava la nɔ gogom la, xɔsetɔwo nɔ dɔa wɔm vevie wu, eye ame vɔ̃ɖiwo ƒe dziku kple fewuɖuɖu sɔ ɖe edzi wu, abe alesi míakpɔe le nya siwo Zãtitina ƒe Ɣli la ƒe nuŋlɔɖimeɖola gblɔ le ƒe 1844 ƒe Kele 31 ƒe tata la me ene:—

GSAM 180.3“Nu si azɔli sia wɔ ɖe ame vɔ̃ɖiwo dzi la hã do ŋusẽ mí vevie le míaƒe xɔse be Mawu le eme la me. Esi Mawu ƒe viwo ƒo ƒu be yewoade ta agu ahabɔbɔ yewo ɖokui le eŋkume, ahadzra ɖo ɖe eƒe vava ŋu, abe alesi wòdze be nuvɔ̃wɔlawo ƒe ƒuƒoƒo si ate ŋu akpɔ ɖeɖe to amenuveve ɖeɖe ko me nawɔ ene la, ame vɔ̃ɖiwo ɖe dɔmevɔ̃ gã aɖe fia. Togbɔ be míemena nyanya aɖeke tso míaƒe takpekpeawo ŋu, negbe le mía ŋutɔwo ƒe nyadzɔdzɔgbalẽ la me o, eye míemeyɔ ameawo katã be woava o hã la, Belial viwo va gɔ̃ takpekpeawo me, eye wohe tɔtɔ gã va. Le Memleɖa, ɣleti sia ƒe ŋkeke 12 lia [ƒe 1844 ƒe Kele 12], ƒe fiẽ la, míemewɔ takpekpe aɖeke le agbadɔxɔa me o, be hamexɔdzikpɔla [xɔdzikpɔla] la nakpɔ mɔnu akɔ xɔa me na Sabat [Kwasiɖa] la. Gake ʋunyaʋunyawɔlawo ƒe ameha la ɖe ŋusẽ ge ɖe xɔa me, eye womeɖe mɔ na dɔ sia gɔ̃ hã wɔwɔ o. Ke hã la, togbɔ be ame aɖeke meyɔ dutogã la o hã la, eva ɖɔ nya la ɖo enumake, eye wònya wo do go.

GSAM 181.1“Le míaƒe takpekpe siwo míewɔ le Sabat si kplɔe ɖo la me, esi agbadɔxɔa yɔ vɔ la, ameha gã si me amewo gɔ̃ ɖe wo nɔewo ŋu la yɔ ablɔ si le xɔa ŋgɔ la. Wo dometɔ geɖewo do dziku be ame aɖewo xɔe se be Aƒetɔ la ava. Le fiẽ la, míemewɔ takpekpe aɖeke o le ameha la ƒe ʋunyaʋunya ta; ke hã la, ʋunyaʋunyawɔlawo ƒe ameha la va yɔ ablɔa kaba. Ke dutogã la kple eƒe duŋudzɔla siwo wɔa dɔ nyuie la ƒe nuwɔwɔ kaba na amewo dzo le ablɔa dzi, esi wotsɔ wo dometɔ aɖewo yi duŋudzɔlawo ƒe xɔ me vɔ megbe. Míete ŋu tsɔ ameha la ƒe nuwɔna sɔ kple ame siwo va ƒo xlã Lot ƒe ʋɔtru le fiẽ si do ŋgɔ na Sodom ƒe tsɔtsrɔ̃ la tɔ ko. ... Woƒe nuwɔna sia dze egɔme kpata, dzɔ le ɣeyiɣi ɖeka me, eye wòkeke ɖe teƒe geɖewo ŋutɔ, ale gbegbe be esi wòdze le Yudatɔwo ƒe ɣleti adrelia ƒe ŋkeke gbãtɔ dzi la, edo ŋusẽ míaƒe nukpɔsusu be ɣleti siae wòanye.”

GSAM 181Fewuɖulawo do dziƒoyiyi ƒe awuwo

GSAM 181.2Le ƒe 1844 ƒe Kele 22, ŋkeke si dzi ŋkeke 2300 la wu enu la, le Paris, Maine, esi xɔsetɔwo ƒo ƒu le mawusubɔxɔa me, henɔ gbe dom na Mawu le bubu me, hele mɔ kpɔm be Aƒetɔ la ava le ŋkeke ma dzi la, fewuɖula vloawo va ƒo xlã xɔa, henɔ fewuɖuɖuha dzim. Tokɔsenuwɔla siawo dometɔ ame eve do awu ʋlaya ɣi didiwo, helia yi xɔa tame, dzi hawo, eye woɖu fewu le ame siwo nɔ xɔa me, henɔ gbe dom, hele Aƒetɔ la ƒe vava lalam la ŋu.

GSAM 181.3Ðewohĩ nu si dzɔ sia mee alakpanyawo tso, siwo wokaka be Mɔkpɔlawo do dziƒoyiyi ƒe awuwo la; elabena, togbɔ be Kristo ƒe vava ƒe nyadzɔdzɔgbalẽwo do ŋugbe be yewoaxe fetu si ade $500 na ame si ate ŋu ana kpeɖodzi vavã ɖeka be Mɔkpɔla aɖe do dziƒoyiyi ƒe awu le ƒe 1844 me, eye wònɔ Aƒetɔ la ƒe vava lalam alea hã la, ame aɖeke meɖe nya sia tɔgbe ɖeka gɔ̃ hã ƒe kpeɖodzi fia kpɔ o.

GSAM 182Hazen Foss ƒe ŋutega, 1844

GSAM 182.1Le ɣeyiɣi siawo me la, ɖekakpui aɖe si ƒe ŋkɔe nye Hazen Foss nɔ Poland, Maine. Exɔe se sesĩe be Aƒetɔ la ava le ɣleti adrelia ƒe ŋkeke ewolia dzi. Enye ŋutsu si ƒe dzedzeme nyo, eƒe nyagbɔgblɔ doa dzidzɔ na ame, eye wòde suku nyuie hã. Kwasiɖa ʋɛ aɖewo hafi ‘zãtitina ƒe ɣli’ la nawu enu la, Aƒetɔ la te ɖe eŋu, eye wòna ŋutega aɖe wòkpɔ. Le eme la, woɖe Kristo ƒe vava mɔkpɔlawo ƒe mɔzɔzɔ yi Mawu ƒe dua me kple afɔku siwo woato me la fiae. Wotsɔ nuxlɔ̃amenyawo ƒe gbedeasi aɖewo na be wòagblɔ wo, eye wòkpɔ tetekpɔwo kple yometiti siwo ava edzi ne etsɔ nuteƒewɔwɔ gblɔ nu siwo woɖe fia eya la hã. Abe Aƒetɔ Foy ene la, woɖe afɔɖeɖe etɔ̃ siwo Mawu ƒe amewo ato dzi ava mɔ si yi du kɔkɔe la me la dzi bliboe la fiae. Esi wòxɔe se sesĩe be Aƒetɔ la ava ‘le ŋkeke ʋɛ aɖewo megbe’ (abe alesi wonɔ ha dzim ɣemaɣi ene) la, ŋutega la ƒe akpa si ku ɖe afɔɖeɖe etɔ̃ siwo kplɔa ame va mɔa dzi la ŋu la gɔme mese na eya o. Eye esi ɖokuidodoɖedzi le eƒe dzɔdzɔme la, etsɔ megbe na atitsoga la ƒe fukpekpe, eye wògbe be yemagblɔ ŋutega la o. Wogbugbɔ ŋutega la na wòkpɔ zi evelia, eye kpe ɖe esia ŋu la, wogblɔ nɛ be ne egagbe be yemagblɔ nu si woɖe fia ye o la, woaxɔ agba la le esi, atsɔe ana Aƒetɔ la ƒe vi siwo gbɔdzɔ wu la dometɔ ɖeka, ame si atsɔ nuteƒewɔwɔ agblɔ nusi Mawu aɖe afia la. Egagbe ake. Tete wòkpɔ ŋutega zi etɔ̃lia, eye wogblɔ nɛ be woxɔ dɔa le esi, eye wotsɔ agba la da ɖe ame gbɔdzɔwo dometɔ si gbɔdzɔ wu la dzi, ame si awɔ Aƒetɔ la ƒe gbe dzi.

GSAM 182Foss mete ŋu gblɔ eƒe ŋutega la o

GSAM 182.2Esia do ŋɔdzi na ɖekakpui la, eye wòɖo tame be yeagblɔ nusi woɖe fia ye la, eye wòɖe gbeƒã ɣeyiɣi si me yeawɔe la. Amewo va ƒo ƒu geɖe be yewoakpɔe ahase eƒe nya. Egblɔ nu si dzɔ ɖe eya dzi la tsitotsito, alesi wògbe be yemagblɔ nusi Aƒetɔ la ɖe fia ye o, kple nusi ado tso eƒe gbegbe ma me. Egblɔ be: ‘Fifia la, magblɔ ŋutega la.’ Ke nuxaxa! Etsi megbe akpa: etsi tsitre ɖe amewo ŋkume, tsi tom abe ame ƒe nɔnɔmetata ene, eye le nuwuwu la, egblɔ le vevesese gã aɖe me be: ‘Nyemate ŋu aɖo ŋku ŋutega la me nya ɖeka gɔ̃ hã dzi o.’ Etro eƒe asiwo le vevesese me, henɔ gbɔgblɔm be: ‘Mawu na eƒe nya va eme. Exɔ ŋutega la le asinye.’ Eye le dziɖeleame gã me la, egblɔ be: ‘Menye ame si bu.’ Tso ɣemaɣi la, ebu eƒe mɔkpɔkpɔ ɖe Kristo ŋu, eye wòge ɖe mɔkpɔkpɔmanɔŋu me. Megade Mɔkpɔlawo ƒe takpekpe aɖeke ake o, eye mawusubɔsubɔ ƒe nya megale vevie nɛ kura o. Le eƒe nɔnɔme ƒe akpa geɖewo gome, ne míagblɔ nu sue ko gɔ̃ hã le eŋu la, enye ame si mexɔ Aƒetɔ la ƒe Gbɔgbɔ ƒe dɔmefafa ƒe ŋusẽ o, ame si ‘wogblẽ ɖi be wòanɔ eya ŋutɔ ƒe mɔwo dzi, eye eya ŋutɔ ƒe nuwɔna nayɔe.’ Le susu ƒe nɔnɔme sia mee wòku le ƒe 1893 me.

GSAM 183Ame bubu gblɔ Foss ƒe ŋutega la

GSAM 183.1Abe ɣleti etɔ̃ megbe tso ɣeyiɣi si me mete ŋu ɖo ŋku eƒe ŋutega la dzi o la, ese ame bubu aɖe wònɔ ŋutega aɖe gblɔm le xɔ si le xɔ si me wònɔ la xa me. Wonɔ takpekpe la wɔm le nɔƒexɔ si me wònɔ la me. Woku edzi be wòava takpekpe la me, ke egbe. Egblɔ be ŋutega la sɔ pɛpɛpɛ kple nusi woɖe fia ye la, abe ale si ame eve ate ŋu agblɔ nu ɖeka pɛpɛpɛ ene. Eye ale amewo nya nu si wòkpɔ, ke mete ŋu ɖo ŋku edzi esi wòdze agbagba be yeagblɔe la o la. Emegbe, esi wòkpɔ ame si gblɔe la, egblɔ be: ‘Dɔwɔnu si Aƒetɔ la tsɔ agba la da ɖe edzi lae nye ema.’

GSAM 183Dziɖelameƒo gã va wo dzi

GSAM 183.2Le nuwuwu la, ɣleti adrelia ƒe ŋkeke ewolia, le Yudatɔwo ƒe ɣeyiɣi bubume nu (ƒe 1844 ƒe Kele 22), va ɖo. Ame akpe siwo sɔ gbɔ ŋutɔ nɔ mɔ kpɔm ɖe ŋkeke ma dzi be yewoƒe mɔkpɔkpɔwo nava eme bliboe. Womewɔ ɖoɖo aɖeke ɖe anyigba dzi nu aɖeke ŋu le ŋkeke ma megbe o. Womede susu be ‘ne meva o la’ gɔ̃ hã me o, ke woɖo woƒe xexeame nyaawo ɖo abe ɖe wokpɔ mɔ be woƒe anyigba dzi agbe awu enu le ŋkeke ma dzi ene. Woxlɔ̃ nu ame vɔ̃ɖiwo, eye woɖo aɖaŋu na wo vevie be woasi le dziku si gbɔna la nu, eye wo dometɔ geɖewo nɔ vɔvɔ̃m be ɖewohĩ gbedeasi la ava zu nyateƒe. Woɖo aɖaŋu na woƒe ƒometɔwo, do gbe kple wo, eye wodo gbe na wo dometɔ siwo metsɔ woƒe dziwo na Mawu o la be yewole dzodzom. Le nya kpui aɖewo me la, wodo gbe na anyigba dzi nuwo katã be yewole dzodzom, kple bubu deto si tɔgbe ame si bua eɖokui be yele ŋgɔ drɔ̃ ge Ʋɔnudrɔ̃la si nye anyigba blibo la tɔ la ŋkume tsɔna wɔa nu. Ale, le dzimaɖeɖi si na be gbɔgbɔ hehea gɔ̃ hã sesẽ na wo la me, woƒo ƒu ɖe woƒe mawusubɔƒewo, henɔ mɔ kpɔm ɣeyiɣi ɖesiaɖe be yewoase ‘mawudɔlagã la ƒe gbe kple Mawu ƒe kpẽ la ƒe ɖiɖi,’ eye yewoakpɔ dziƒo la wòaklẽ vevie kple woƒe Fia si gbɔna la ƒe ŋutikɔkɔe.

GSAM 184.1Gaƒoƒowo nɔ yiyi blewuu, eye esi ɣe va ɖo to le ɣetoɖoƒe la, Yudatɔwo ƒe ɣleti adrelia ƒe ŋkeke ewolia wu enu. Zã ƒe viviti gakeke eƒe avɔ bluitɔ ɖe xexeame dzi ake; ke blanui si ɖua dzi yi Kristo ƒe vava mɔkpɔla xɔsetɔwo ƒe dziwo me kple viviti ma. Blanui sia tɔgbe ƒe nɔnɔmea sɔ kple míaƒe Aƒetɔ la ƒe nusrɔ̃lawo ƒe nuxaxa ko, esi wozɔ hetrɔ yi woƒe aƒewo me le nuxaxa me, le zã si kplɔ woƒe Aƒetɔ la ƒe atitsoga ŋuti ku kple ɖiɖi ɖo la me. Ɣeyiɣi kpui aɖe hafi la, wodo aʋadzi kplɔ ame sia yi Yerusalem be enye yewoƒe Fia.

Notes

  1. Nyaɖeɖe 14:8. ↩
  2. Luka 14:21. ↩
  3. Luka 14:17. ↩
  4. Luka 14:21; Nyaɖeɖe 14:8. ↩
  5. Nyaɖeɖe 18:2-4. ↩
  6. Nyaɖeɖe 3:3. Ne èdi nuɖeɖe blibo le hame adreawo ŋuti la, kpɔ Daniel kple Nyaɖeɖe ŋu susuwo. ↩
  7. Dɔwɔwɔwo 19:8, 9. ↩
  8. 2 Korintotɔwo 6:17, 18. ↩
  9. Dɔwɔwɔwo 13:46. ↩
  10. Yesaya 66:5. ↩

Note

Back