Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
28 / 31
28 / 31

Ta 25 — Nusɔsrɔ̃ƒewo

John Norton Loughborough

GSAM 391.1“Xɔ nunya, xɔ susu; mèŋlɔe o; mètrɔ le nye nuƒo me o. Mèɖe asi le eŋu o, eye wòakpɔ tawò; lɔ̃e, eye wòadzɔ ŋuwò. Nunyae nye nu vevi ŋutɔ; ekema xɔ nunya; kple wò nu xɔxɔ katã, xɔ susu hã.”1

GSAM 391Prof. G. H. Bell ƒe Sukuu

GSAM 391.2Fifia la, nusɔsrɔ̃ ƒe dɔ le hamea me va se ɖe teƒe gã aɖe. Abe dɔa ƒe akpa bubu siwo míeɖo ŋku ɖe xoxo ene la, egɔme nye nu sue ŋutɔ. Le 1868 me Prof. G. H. Bell ʋu sukuu le dɔwɔƒe xoxo la me, le Kalamazoo kple Washington mɔwo ƒe dzogoe si le dziehe-ɣedzeƒe, Battle Creek. Kpe ɖe esia ŋu la, le 1871 ƒe Tedoxe–Damɛ ɣeyiɣi me, esi Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe wu enu la, woɖo mawunyagblɔlawo ƒe nufiafia na kɔsiɖa ene, be woakpe ɖe ame siwo le mawunyagblɔɖoɖo kple hame ƒe dɔa wɔm ŋu.

GSAM 391Woɖo ɣli be woaɖo hame ƒe sukuu

GSAM 391.3Le Numedzodzro Kple Gbeƒãɖela ƒe Afɔfie 16, 1872 ƒe akpa me la, nuŋlɔɖi aɖe va do go si ŋkɔe nye “Ðe míaɖo hame ƒe sukuu aɖea?” Eƒe nu me woɖe susu siwo ta sukuu ma hiã la fia kɔtɛ. Le Siamlɔm 16 ƒe Numedzodzro me woɖe gbeƒã be sukuu la ʋu kple nusrɔ̃lawo wuieve; le kɔsiɖa eve megbe woƒe xexlẽme dzi ɖe edzi va zu blaeve-vɔ-atɔ̃, eye woɖo gbegbɔgblɔ ƒe sewo ƒe fiẽ nusrɔ̃ƒe na ame 50. Sukuu la ƒe nusrɔ̃ɣi evelia ʋu le Anyɔnyɔ 16, 1872, kple nusrɔ̃lawo blaene. Le Dzome 16 la, sukuu la lolo ale gbegbe be wotsɔe yi hamexɔ me, eye wotsɔ nuŋlɔkplɔ̃ siwo woate ŋu aƒo ƒu la de hamexɔ me zikpuiwo ƒe megbe. Wokplɔ sukuu gbãtɔ ƒe akpa si me nusrɔ̃lawo 63 nɔ hã le hamexɔ ƒe dziƒoxɔ me.

GSAM 392Ga ƒe ƒoƒo na koleji

GSAM 392.1Le Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe si wɔ le Tedoxe 1873 me la, wozã ɣeyiɣi geɖe tsɔ de ŋugble le ga ƒoƒo ŋu, be woatu xɔ siwo sɔ na hame ƒe sukuu, afi si woadzra dɔwɔlawo ɖo be woayi dɔ teƒe vovovowo. Esi woɖo nya la ɖo dzɔdzɔe la, woɖo ame aɖewo be woakpɔ ga si hiã. Le ƒe la me, Hamemegã Butler, White, kple bubuwo ƒe nuŋlɔɖi siwo le vevie do go ɣeyiɣi aɖewo me le Numedzodzro Kple Gbeƒãɖela me. Eye le Hamemegã Butler kple Haskell ƒe dɔwɔwɔ le agbadɔwo ƒe asaɖa me takpekpewo me la, woƒo ga gã aɖe ɖe sukuu si woɖo ŋu ɖe ŋu.

GSAM 392.2Wowɔ Takpekpe bubu le Adeɛmekpɔxe 16, 1873, eye woɖe gbeƒã be wodo ŋugbe xoxo be yewoana $52,000 na Ŋkeke adrelia Mɔkpɔlawo ƒe nusɔsrɔ̃ ga, si woatsɔ aƒle anyigba ahatu xɔ siwo sɔ le ƒe si gbɔna me. Le kpekpe ma me, to akɔdada me la, wotia ame adre ƒe kmiti be woaɖo nusɔsrɔ̃ habɔbɔ eye woakpɔ teƒe na xɔwo.

GSAM 392.3Le takpekpe si míeƒo nu tsoe fifia me la, wo tia George I. Butler be Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe ƒe ŋkplɔla, eye Sidney Brownsberger nye ŋlɔla. Ame siwo Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe tia nye George I. Butler, S. N. Haskell, kple Harmon Lindsay. Wo tsɔ James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, kple Uriah Smith kpe ɖe wo ŋu, be woawɔ ame adre ƒe kmiti kple Takpekpe ƒe kmiti, eye woɖo habɔbɔ si ŋkɔe nye “Ŋkeke adrelia Mɔkpɔlawo ƒe Nusɔsrɔ̃ Habɔbɔ.” Tso ɣeyiɣi ma dzi la, Prof. Brownsberger nɔ Battle Creek Koleji ƒe dɔ me, vaseɖe esime wo yɔe be wòakpɔ koleji si woaʋu le Healdsburg, California ƒe dɔ dzi.

GSAM 393Woƒle anyigba acre wuieve na koleji

GSAM 393.1Le Dzome 31, 1873, kmiti la ƒle anyigba acre wuieve le Battle Creek ƒe ɣetoɖoƒe akpa me; acre adre le wo dome zu Battle Creek Koleji ƒe anyigba.

GSAM 393.2Battle Creek hame ƒe sukuu ʋu eƒe vuvɔŋɔli ƒe nusrɔ̃ɣi le dɔwɔƒe etɔ̃lia ƒe xɔwo me le Dzome 15, 1873, kple nusrɔ̃lawo 110 siwo ŋlɔ ŋkɔ.

GSAM 393Hame ƒe sukuuwo hiã

GSAM 393.3Ellen G. White ŋlɔ nu tso míaƒe hame ƒe sukuu nyuitɔwo hiã ŋu le 1873 me, eye wòɖo eƒe nyawo ɖa be:—

GSAM 393.4“Ŋusẽwo katã siwo le susu me la, ele be woaƒo wo katã ƒu eye woaɖo wo dzi, be ŋutsuwo kple nyɔnuwo nakpɔ susu si ƒe akpa gbogbo sɔ. Xexeame yɔ kple ŋutsuwo kple nyɔnuwo siwo ƒe susu ƒe akpa ɖeka koe woɖo dzi, eye woɖe akpa bubuwo dzi le nuwɔwɔ me o. Sɔhɛwo ƒe akpa gãtɔ ƒe nusrɔ̃ɖoɖo meɖi ŋu o. Wosrɔ̃a nu wu ale si dze, eye womedea asixɔxɔ nu siwo ku ɖe agbe ƒe dɔwɔwɔ ŋutɔŋutɔ ŋu o....

GSAM 393Nusrɔ̃ɖoɖo si ƒe akpa sɔ hiã

GSAM 393.5“Nusɔsrɔ̃ madzudzɔmadzudzɔe, abe ale si wole sukuuwo ƒe dɔ wɔm fifia ene la, le sɔhɛwo gblẽm ale be womesɔ na agbe ƒe dɔwɔwɔ ŋutɔŋutɔ o. Ame ƒe susu di dɔwɔwɔ. Ne mele dɔ wɔm le mɔ nyuitɔ dzi o la, eya wɔa dɔ le mɔ vɔ̃ dzi. Be woaɖo susu ƒe sɔsɔ me la, ele be woatsɔ dɔwɔwɔ kple nusrɔ̃ɖoɖo ƒu ƒu le sukuuwo me.

GSAM 393.6“Le dzidzime siwo va yi me la, ele be woaɖo ɖoɖo na nusɔsrɔ̃ le lolome gã wu me. Ele be agblewɔwɔ kple nuwɔwɔ ƒe dɔwɔƒewo nanɔ sukuuwo ŋu. Ele be aƒe me dɔwɔwɔ ƒe nufialawo nanɔ anyi, eye woatsɔ ŋkeke sia ŋkeke ƒe ɣeyiɣi ƒe akpa aɖe na dɔwɔwɔ, be woazã ŋutilã ƒe ŋusẽ kple susu ƒe ŋusẽ sɔsɔe. Ne woɖo sukuuwo ɖo le ɖoɖo si míeƒo nu tsoe la nu la, susu siwo me sɔ o la manye geɖe fifia o.”2

GSAM 394Battle Creek Koleji

GSAM 394.1Le 1874 ƒe Masa va se ɖe Adeɛmekpɔxe ɣeyiɣi me la, wotu Battle Creek Koleji ƒe xɔ. Wotsɔ abliki tui, eƒe dziƒoxɔwo nye etɔ̃ le anyigbagɔmexɔ la dzi, 75 x 75 fit, le Hela ƒe atitsoga ƒe nɔnɔme me. Woɖo eŋu eye woɖe ta na eƒe dɔ kple dzidzɔwo le Dzove 4, 1875. Sukuu la ʋu le xɔ sia me kple nusrɔ̃lawo wu alafa ɖeka kple nufialawo adre siwo nɔ akpa vovovowo me. Esi koleji la ʋu le nusɔsrɔ̃ ƒe ƒe 1877 me la, woɖe gbeƒã be nusrɔ̃lawo alafa eve nɔ teƒe. Nusɔsrɔ̃ Habɔbɔ ƒe nyatakaka si woɖo ɖa na Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe le Kele 1880 me la ɖe fia be ame 1400 xɔ nusrɔ̃ɖoɖo le Battle Creek Koleji me tso 1873 va se ɖe Dzome 1880.

GSAM 394Sukuu eve bubu ʋu

GSAM 394.2Le Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe le Dzome 1882 me la, woɖe gbeƒã be hame ƒe sukuu eve ʋu le takpekpe ƒe kpɔkpɔ te le ƒe la me. ɖeka nye Healdsburg Koleji, si le Healdsburg, California, si ʋu le Afɔfie 11; evelia nye South Lancaster Sukuu Gã, si le South Lancaster, Massachusetts, si ʋu le Afɔfie 19.

GSAM 394Healdsburg Koleji

GSAM 394.3Le Numedzodzro Kple Gbeƒãɖela ƒe Dzove 15, 1884 ƒe akpa me la, nya si do dzidzɔ ame si gbɔna tso Pacific ƒuta ƒe hame ƒe sukuu ŋu va do go be:—

GSAM 394.4“Le Anyɔnyɔ 1881 me, California ƒe nutome hameawo ƒe takpekpe ɖo kplɔɖoɖo be woaʋu hame ƒe sukuu, eye woɖo kmiti be wòakpɔ dɔa dzi. Va se ɖe Afɔfie 1882 la, woƒle anyigba gã kple xɔ si sɔ si me xɔ ewo le, woxɔ nufiala eve ɖe dɔ me, eye woʋu sukuu si me nusrɔ̃la blaetɔ̃-vɔ-etɔ̃ nɔ. Le koleji ƒe ƒe (si gɔmee nye Siamlɔm 29, 1882) me la, woɖo sukuu la ƒe ŋkɔ ɖe koleji ƒe ŋkɔ me kple se, woƒle anyigba acre atɔ̃ bubu, wotu xɔ gã aɖe [na nusrɔ̃lawo ƒe nɔƒe], woɖo nufialawo ade ƒe habɔbɔ, eye nusrɔ̃lawo 152 nɔ ŋlɔƒe. Tso ɣeyiɣi si sukuu la ʋu la, wodo ŋugbe be yewoana ga si te ɖe $27,000 ŋu kloe na dɔa, eye California ƒe amewo xe eƒe akpa gãtɔ xoxo.”

GSAM 395South Lancaster Sukuu Gã

GSAM 395.1New England ƒe amewo dze woƒe sukuu gɔme le subɔsubɔxɔ me le South Lancaster, Massachusetts. Le Hamemegã S. N. Haskell ƒe agbagbadzedze madzudzɔmadzudzɔe kple míaƒe amewo ƒe vɔsa le New England ta la, sukuu ƒe xɔwo nɔ klalo be woaɖe ta na wo le 1884 ƒe Anyɔnyɔ–Adeɛmekpɔxe ɣeyiɣi me. Xɔ siwo South Lancaster Sukuu Gã ƒe Habɔbɔ nye tɔ la, wonye atɔ̃; eve le wo dome nye xɔ yeyewo. Sukuu gã ƒe xɔ nye 60 x 65 fit, eye xɔ yeyea, si nye nusrɔ̃lawo ƒe nɔƒe, nye 36 x 88 fit. Woɖe ta na wo le Kele 19, 1884.

GSAM 395.2Le ƒe 21 ƒe dɔ nyuitɔ megbe la, nɔnɔme le sukuu sia ŋu nyuie, eye eɖo dɔwɔla vevidodolawo ɖa be woawɔ Aƒetɔ ƒe dɔ le xexeame ƒe teƒe vovovowo. Sukuu gã la ƒe ŋkplɔla fifia nye Frederick Griggs, si nye Nusɔsrɔ̃ ƒe akpa ƒe ŋlɔla hã le Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe me.

GSAM 395London (England) Dɔwɔlawo ƒe Sukuu

GSAM 395.3Esi dɔa le London, England, yi edzi eye wòtsɔ ŋusẽ geɖe la, woɖo be le 1887 ƒe Masa–Dasiamime ɣeyiɣi me woaʋu dɔwɔlawo ƒe sukuu na Biblia ƒe dɔwɔlawo, eye woawɔ Biblia ƒe dɔ ŋutɔŋutɔ kplee. Tso sukuu sia me la, woɖo dɔwɔlawo ɖa be woawɔ dɔ le Britain Fiaɖuƒe ƒe teƒe bubuwo kple eƒe dutanyigba siwo le eƒe dziɖuɖu te. Fifia la, sukuu si le dzidzim le Duncombe Xɔ, London ƒe dziehe, woɖoa eƒe dɔ kple Prof. H. R. Salisbury, si xɔ eƒe nusrɔ̃ɖoɖo gbãtɔ le Battle Creek, Michigan ƒe koleji me.

GSAM 396Wotsɔ xɔ kpe ɖe Battle Creek Koleji ŋu

GSAM 396.1Xɔ hiã le Battle Creek Koleji me ale gbegbe be le 1886 ƒe Masa–Dasiamime ɣeyiɣi me ehiã be woatsɔ xɔ gã aɖe akpe ɖe koleji ƒe xɔ ŋu, eye le ƒe si kplɔe ɖo (1887) me la, wotu nɔƒe na nyɔnu nusrɔ̃lawo (si woyɔna be West Hall). West Hall me xɔ le na nusrɔ̃lawo 150, eye nusrɔ̃lawo 225 ate ŋu anɔ nuɖuɖuƒe; South Hall, si woɖo le 1884 me le koleji ƒe agble ƒe anyiehe, nye ŋutsu nusrɔ̃lawo ƒe nɔƒe. Esi koleji la ʋu na vuvɔŋɔli ƒe nusrɔ̃ɣi le 1886-87 me la, nusrɔ̃lawo 568 nɔ teƒe.

GSAM 396.2Le 1885 me woɖo Prof. W. W. Prescott ɖe Battle Creek Koleji ƒe ŋgɔ, eye esia megbe kpuie la, wotiae be wòanye Nusɔsrɔ̃ ƒe ŋlɔla na hamea. Esia ɖe eɖokui fia be enye ɖoɖo si me nunya le. Menye Battle Creek Koleji koe kpɔ viɖe o, ke boŋ to ŋlɔla ma ƒe dɔwɔwɔ kple Mawu ƒe yayra me la, ɖekawɔwɔ si te ɖe wo nɔewo ŋu wu kple dɔwɔwɔ nyuie wu va míaƒe hame ƒe sukuuwo katã ƒe dɔ me.

GSAM 396Emmanuel Mawunyakaka Koleji

GSAM 396.3Battle Creek Koleji wɔ dɔ nyuie va se ɖe 1901, esime wodzra anyigba kple xɔwo na America ƒe Lãmesẽ Mawunyakaka Koleji Habɔbɔ, eye woɖe nusɔsrɔ̃ habɔbɔ la ɖa. Esi ta la, woɖo koleji ƒe habɔbɔ yeye si ŋkɔe nye Emmanuel Mawunyakaka Koleji. Woxɔ agble aɖe le Berrien Springs gbɔ, le Michigan ƒe anyiehe-ɣetoɖoƒe, afi si nusrɔ̃lawo tu xɔwo ɖo, eye sukuu si le dzi dem le afi ma fifia. Sukuu sia ƒe dzesidzedze ɖeɖe nye be yeana “nusɔsrɔ̃ si ƒe akpa katã sɔ,” le nufiame siwo míeyɔ le ta sia ƒe gɔmedzedze me la nu. Be woadzra dɔwɔlawo ɖo bliboe na dɔwɔwɔ le xexeame ƒe teƒe sia teƒe si Mawu ƒe ɖoɖo ayɔ wo ɖo la, eyae nye Emmanuel Mawunyakaka Koleji ƒe nufialawo ƒe didi kple taɖodzinu gã ɖeka kolia.

GSAM 397Titina Biblia Sukuu, Chicago, Illinois

GSAM 397.1Le Numedzodzro ƒe Tedoxe 1887 ƒe akpa me la, Hamemegã George I. Butler ɖo susu ɖa be woatu mawunyakaka xɔ aɖe le Chicago, Illinois, si anye Biblia sukuu titina na Biblia ƒe dɔwɔlawo ƒe nufiafia, eye woate ŋu atsɔe awɔ subɔsubɔxɔ kple mawunyakaka xɔ na míaƒe amewo le dua me hã. Le 1888-89 ƒe Anyɔnyɔ–Adeɛmekpɔxe kple Dzome–Dzodze ɣeyiɣiwo me woɖo xɔa. Eƒe asi, kple anyigba, xɔ, nuwo, kple bubuwo, anɔ abe $28,000 ene. Woɖe ta na xɔa le Afɔfie 4, 1889 kple mawunyagbalẽdzrala ƒe nusrɔ̃ kpekpe. Le xɔa ŋu kɔkɔ ɣeyiɣi la, woɖe gbeƒã be míaƒe amewo nya ame akpe ɖeka ya teti siwo xɔ fifia ƒe nyateƒe xoxo le dukɔ la ƒe teƒe vovovowo to Biblia ƒe dɔwɔlawo ƒe agbagbadzedze me.

GSAM 397.2Hamemegã George B. Starr kplɔ sukuu sia ƒe dɔ nyuie va se ɖe 1891 ƒe Tedoxe–Damɛ ɣeyiɣi. Emegbe, kple nufialawo siwo Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe ƒe kmiti ɖo la, eyi dɔa dzi va se ɖe 1893, esime wokpɔ be xɔa mesɔ gbɔ na Biblia nufiafia ƒe hiahiã si le dzi dem o. Esi woɖo ɖo be woakpe Biblia sukuu ɖe Battle Creek Koleji ŋu la, wodzra Chicago ƒe xɔa na Lãmesẽ Mawunyakaka kple Dɔmenyotɔwo ƒe Habɔbɔ. Wotsɔ xɔ kpe ɖe xɔa ŋu eye woɖo nuwo ɖe eme na lãmesẽdɔwɔƒe sue aɖe, eye woŋkɔe fifia be Battle Creek Lãmesẽdɔwɔƒe ƒe Chicago ƒe akpa.

GSAM 397Union Koleji, Nebraska

GSAM 397.3Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe si wɔ le 1889 me la, nɔ susu ɖom ɖe koleji tutu ŋu le teƒe aɖe si sɔ na nutome hameawo ƒe takpekpe 9 siwo nye Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, kple Arkansas. Eya ta takpekpe la ɖo kmiti aɖe be eƒe dɔ anɔ be yeatia teƒe nyuitɔ na sukuu la. Esi Des Moines, Iowa, Fremont kple Lincoln, Nebraska, kple teƒe bubuwo ƒe nɔlawo se nu si míeɖo ɖe wɔwɔ ŋu la, woɖo wo ɖokui ɖe yome le nunana me, elabena ame sia ame di be woaɖo xɔwo le eƒe du me. Esi Lincoln, Nebraska, ɖo nunana gãtɔ, eye woɖe kpɔ be enye teƒe si sɔ ŋutɔ la, woɖo sukuu la ɖe afi ma.

GSAM 398.1Xɔ gãtɔ, Union Koleji ŋutɔ, nye xɔ si ƒe didime nye 141 x 84 fit. Eƒe kɔkɔme tso anyigba dzi yi xɔ ƒe tame si ƒe nɔnɔme le abe kplu ƒe afã ene la ƒe tame nye fit 100. Kpe ɖe xɔ sia ŋu la, xɔ eve le na nusrɔ̃lawo, wo dometɔ ɖe sia ɖe nye 104 x 104 fit, eye woƒe gaglã nye etɔ̃. Wokpɔ mɔ be ga si woakpɔ tso anyigba siwo wona nunanae me la axe ga si woazã be woadzra hame ƒe koleji titina sia ɖo la ƒe afã ya teti, afi si woahe dɔwɔlawo le akpa vovovowo me le Eŋlisigbe, Scandinaviagbe kple Germaniagbe me, kple nufiala siwo ƒe dzidzimegbe nye gbe mawo.

GSAM 398.2Woɖe ta na xɔwo le Anyɔnyɔ 24, 1891, eye sukuu la ʋu le Anyɔnyɔ 30. Nusrɔ̃lawo ƒe ŋlɔɖi le ƒe gbãtɔ me nye 301. Le 1892 me sukuu la ʋu kple nusrɔ̃lawo 222, eye ame 553 ŋlɔ ŋkɔ le ƒe la me. Ame siawo dome la, 71 nɔ German gbe ƒe akpa me, eye 85 nɔ Scandinavian gbe ƒe akpa me.

GSAM 398.3Agble aɖe kplɔ koleji la ɖo, eye wòna dɔ na nusrɔ̃lawo siwo di dɔ le agblewɔwɔ me. Koleji la hã le nuɖuɖu wɔƒe, afi si woɖoa lãmesẽ ƒe nuɖuɖuwo. Le 1903 ƒe me woɖo habɔbɔ be wòata nyadzɔdzɔgbalẽwo kple agbalẽwo le German, Swedish, kple Danish-Norwegian gbe me. Habɔbɔ sia tɔe nye agbalẽtataƒe la kple hamea ƒe agbalẽtata dɔ katã na dukɔ siawo le America. Nusrɔ̃lawoe wɔa dɔa ƒe akpa gãtɔ. Menye be wofiana wo agbalẽtata dɔ ko o, ke boŋ wokpɔa nuteƒekpɔkpɔ le afi sia to mawunyakaka ƒe dɔ ŋutɔŋutɔ wɔwɔ me.

GSAM 398.4Lãmesẽdɔ hã le koleji sia ƒe dɔ ŋu. Esi wozã xɔwo nyuie la, wokpɔ be sukuu la ate ŋu anɔ anyi le eƒe nusrɔ̃lawo ƒe nɔƒe gã eveawo dometɔ ɖeka manɔmee; eya ta kple ga sue aɖe la, woɖo lãmesẽdɔwɔƒe ɖe xɔ ma me, eye ele dɔ nyuie wɔm.

GSAM 399Walla Walla Koleji

GSAM 399.1Sukuu sia le Walla Walla gbɔ, le Washington ƒe nutome, eye woɖe ta na e le Dzome 8, 1892. Sukuu la ʋu le ŋkeke si do ŋgɔ na gbe ma kple nusrɔ̃lawo 101. Ame siawo ƒe xexlẽme yi 185 le ƒe la me. Agble sue kple dɔwɔwɔ ƒe nu bubuwo kplɔ sukuu sia ɖo. E le dzidzim nyuie, eye ewɔa dɔ nyuie. Prof. J. L. Kay nye nufialawo ƒe ŋkplɔla fifia.

GSAM 399Australia ƒe Sukuu

GSAM 399.2Le Dasiamime 24, 1892, woʋu sukuu aɖe le Melbourne, Australia, le xɔ si woxɔ hayae me, kple nufiala atɔ̃. L. J. Rousseau, si tso Battle Creek, Michigan ƒe Koleji me, nye sukuu la ƒe ŋkplɔla gbãtɔ. Le 1894 ƒe me sukuu sia me nusrɔ̃lawo 89 nɔ ŋlɔƒe.

GSAM 399Woɖo sukuu la yi Avondale

GSAM 399.3Esi sukuu la ƒe dɔwɔlawo di be woatsɔ dɔ akpe ɖe nusrɔ̃ɖoɖo ŋu la, woɖe kpɔ be ele be woatrɔ teƒe, eya ta woɖe sukuu la tso Melbourne dua gã me yi Avondale, Cooranbong, New South Wales, le nutome me, afi si woɖe agble aɖe, eye woɖo xɔ siwo sɔ na dɔa. Fifia la, woɖoa sukuu la ƒe dɔ nyuie le dɔwɔwɔ ƒe ɖoɖo nu.

GSAM 399Nyagblɔɖi tso Avondale ŋu va eme

GSAM 399.4Le sukuu la ƒe gɔmedzedze kple kpɔkpɔ me la, kmiti la ƒe taɖodzinu nye be woaɖo dɔa ɖe dɔwɔwɔ ƒe sukuuwo ƒe nufiamewo nu le mɔ si sɔ ŋutɔ. Ele be enye “sukuu nɔnɔmetata,” eye woɖo ŋugbe zi geɖe be ne woakpɔe dzi nyuie la, eya anye dzidzedze, menye le sukuu la ŋu koe o, ke boŋ anyigba la hã, si wobu be menye naneke o, atse ku. Ɣeyiɣi, kple Aƒetɔ ƒe yayra, ɖe fia be nyagblɔɖi la nye nyateƒe. Togbɔ be tsimadzadza sesẽ va ƒe geɖe siwo kplɔ wo nɔewo ɖo me, eye wòhe dzɔgbevɔ̃e va na agblewɔwɔ eye nukuwo mete o le woƒe nutome katã hã la, Avondale ƒe agble la nɔ gbemu eye wòtse ku. Nu sia nye nukunu gã, ale gbegbe be dziɖuɖu ƒe amegãwo va be yewoabia mɔ siwo dzi wotoa agblea wɔwɔ be wòkpɔ dzidzedze wɔnuku sia.

GSAM 400.1Sukuu la ƒe dɔwɔwɔ ƒe nyatakaka na 1903 ɖe fia be nusrɔ̃lawo ƒe xexlẽme dzi ɖe edzi 50 le 100 me. Ga ƒe nɔnɔme hã nyo—woxe gazazãwo katã ƒe fe, eye $1,500 susɔ le gadzraɖoƒe be woazãe ɖe sukuu la ƒe nyonyo ta. Prof. C. W. Irwin nye sukuu la ƒe dzikpɔla kple ŋkplɔla ƒe ene kloe enye esia.

GSAM 400Mt. Vernon Sukuu Gã

GSAM 400.2Le 1893 me, Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe ɖo ɖoɖo si ɖe dzi be woaʋu sukuu gã le Mt. Vernon, Ohio. Sukuu sia le dɔwɔwɔ ƒe nuwo kpe ɖe eŋu, eye woɖe gbeƒã be ewɔa dɔ nyuie. Eƒe ŋlɔɖi na 1894 nye 140. Prof. J. W. Loughhead kpɔ sukuu sia ƒe dɔ dzi le ƒe geɖe, va se ɖe esime wo yɔe yi Washington, D.C. Sukuu la ƒe adrɛse nye Academia, Ohio.

GSAM 400Keene ƒe Dɔwɔwɔ Sukuu

GSAM 400.3Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe si wɔ le 1893 me ɖe dzi be woaʋu dɔwɔwɔ sukuu le Keene, Texas. Woxɔ agble si ƒe lolome wu acre 130, wotu xɔwo, eye sukuu la ʋu le Prof. C. B. Hughes kple eƒe kpeɖeŋutɔwo ƒe kpɔkpɔ te. Wole dɔwɔwɔ kple nusrɔ̃ɖoɖo ƒu ƒu ƒe ɖoɖo nu. Nusrɔ̃lawo ƒe ŋlɔɖi na 1894 nye 160. Sukuu sia hã kpɔ dzidzedze ŋutɔ.

GSAM 400Claremont Union Koleji

GSAM 400.4Sukuu sia le Kenilworth, Cape Town gbɔ, le South Africa. Woɖe nufialawo ƒe akpa gãtɔ tso Battle Creek Koleji me. Eʋu le 1894 me, kple nusrɔ̃lawo 90. Le sukuu ƒe ƒe gbãtɔ ƒe nuwuwu me, nusrɔ̃lawo ƒe xexlẽme dzi ɖe edzi ale gbegbe be wotsɔ xɔ kpe ɖe sukuuxɔa ŋu be woakpɔ teƒe geɖe wu. Prof. C. H. Hayton kpɔ koleji la ƒe dɔ dzi le ɣeyiɣi sia me.

GSAM 401.1Ŋkeke adrelia Mɔkpɔlawo hã kpɔ kɔƒe sukuu (gbãtɔ) le Claremont, kple nusrɔ̃lawo 70, eye hame ƒe sukuu le Beaconsfield, si me nusrɔ̃lawo 30 nɔ ŋlɔƒe le 1894 me.

GSAM 401Nusɔsrɔ̃ ƒe dɔ ƒe nuƒuƒoƒo, 1895

GSAM 401.2Nusɔsrɔ̃ ƒe ŋlɔla ɖo nyatakaka sia na Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe le Dzodze 1895 me be:—

GSAM 401.3“Hamea ƒe nusɔsrɔ̃ ƒe mɔwo ate ŋu aɖo wo ƒu abe aleke si le eteƒe ene: Koleji atɔ̃ le teƒe siwo gbɔna: Battle Creek, Michigan; College View, Nebraska; Healdsburg, California; College Place, Washington; kple Kenilworth, South Africa. Sukuu gã ene, alo sukuu siwo wɔa sukuu gã ƒe nusrɔ̃ɖoɖo le nutome sia me, le South Lancaster, Massachusetts; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; kple Graysville, Tennessee.... Kpe ɖe esiawo ŋu la, Australia ƒe Biblia Sukuu le; sukuu le Mexico kple lãmesẽ mawunyakaka ƒe dɔ; sukuu na afi ma viwo le Pitcairn ƒukpo dzi; le Raiatea, si le Society ƒukpowo me; le Pacific ƒe Anyiehe ƒe ƒu; le Bonacca le Bay ƒe ƒukpowo me le Caribbean ƒe ƒu; hame ƒe sukuuwo abe 15 ene le nutome sia kple dutanyigbawo dzi; Biblia sukuu eve siwo Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe kpɔa dzi; kple mawunyagbalẽdzrala kple nutome hameawo ƒe sukuuwo geɖe siwo woméɖo wo ɖo ɖe woƒe ɖoɖo nu o.”

GSAM 401.4Esi ŋlɔla la ɖo sukuuwo kple kolejiwo ƒe nusrɔ̃lawo ƒe xexlẽme ɖe ƒu la, egblɔ be: “Le nɔnɔme si míate ŋu aɖo ŋu ɖe ŋu la, nusrɔ̃lawo siwo xɔ ŋlɔɖi le Ŋkeke adrelia Mɔkpɔlawo ƒe sukuuwo me fifia la wu 3,000, eye woƒe ƒe vovovowo katã le wo dome.”

GSAM 402Nusɔsrɔ̃ ƒe nɔƒewo ƒe nuƒuƒoƒo, 1903

GSAM 402.1Nusɔsrɔ̃ ƒe dɔ kple nɔƒewo le Ŋkeke adrelia Mɔkpɔlawo dome dzi ɖe edzi le gbedeasi la ƒe akpa bubuwo ƒe dzidziɖedzi nu. Abe Xexeame Hameawo ƒe Takpekpe Ƒe ƒe Agbalẽ na 1904 ɖe fia ene la, koleji kple sukuu gã 9 le America, eye atɔ̃ le nutome bubuwo. Nutome bubuwo ƒe nɔƒewo nye: Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, Cape Town gbɔ, South Africa; Holloway, London, North, England; Nyhyttan, Järnboås, Sweden; Friedensau, Magdeburg gbɔ, Germany.

GSAM 402.2sukuu tsitotsito siwo le sukuu gã kple gbãtɔ dome le America nye 14; le nutome bubuwo nye atɔ̃. Esiwo le nutome bubuwo me le Copenhagen, Denmark; Honolulu, Hawaiian Territory; Diamante, Entre Rios, Argentine Republic, South America; Curityba, Brazil, South America; Brusque, Brazil, South America.

GSAM 402.3Kpe ɖe nusɔsrɔ̃ ƒe nɔƒewo siwo míeƒo nu tso wo ŋu xoxo ŋu la, hame la kpɔa hame ƒe sukuu 357 dzi. Wo dometɔ 317 le United States, eye blaene le nutome bubuwo. Ne míakpɔ xexlẽme dzɔdzɔe va se ɖe ŋkeke sia ŋu la, woƒe xexlẽme adzi ɖe edzi ŋutɔ. Woʋu sukuu geɖe tso 1902 ƒe nuwuwu megbe. Abe kpɔɖeŋu ene la, Nebraska nutome hameawo ƒe takpekpe gblɔ be ye le hame ƒe sukuuwo ewo. Le Dzodze 1, 1904, woƒe nyatakaka gblɔ be “hame ƒe sukuuwo 24,” si nye dzidziɖedzi 14 le takpekpe ɖeka me.

GSAM 402.4Le nyateƒe me la, Aƒetɔ ƒe asi si kplɔa dɔa dzi la kplɔ eye wòʋu mɔ na nusɔsrɔ̃ ƒe dɔ le ame siawo dome le nukunu me. Aƒetɔ nana nunya ame siwo wòyɔ be woakpɔ eƒe dɔa ƒe akpa sia dzi, ale be woakplɔ sukuu vovovowo le ɖoɖo si wòɖo la nu. Ekema dɔwɔla siwo wɔa dɔ nyuie eye wotsi nyuie anɔ anyi geɖe na Aƒetɔ, eye ŋutsuwo kple nyɔnuwo manye “akpa ɖeka” le nusɔsrɔ̃ kple nɔnɔme me o. “Aƒetɔ na nya la,” psalmoŋlɔla gblɔ, eye “ame siwo ɖe gbeƒã nya la ƒe ha [aʋakɔ, le agbalẽa ƒe axa me] lolo ŋutɔ.”

Notes

  1. Lododowo 4:5-7. ↩
  2. Ðaseɖiɖiwo na Hame, Agbalẽ 3, axa 152, 153. ↩

Note

Back